Những cánh đồng màu mỡ của đồng bằng Nam Bộ được bồi đắp phù sa sông Cửu Long, với thời tiết ổn định, quanh năm mưa thuận gió hòa là xứ sở của những món dân dã miệt vườn.


"Củ co, bông súng, rau tràng" đã một thời thay thế cơm gạo trong những năm khẩn hoang ở bưng biền. Trên đồng nội, củ co, bông súng, rau tràng, sinh sôi khá mạnh, nông dân trong mùa nước nổi rảnh rỗi bơi xuồng đi hái rau muống, rau tràng, lại xuống nước đào củ co, nhổ bông súng kiếm sống đắp đổi qua ngày. Tuy lợi nhuận nhỏ, nhưng là thú vui đồng áng trong lúc nông nhàn.


Củ co là loại dây mọc từng cụm, gần giống dây khoai, thường mọc quấn quít bên nhau, nơi ao, đìa. Lá tròn, mầu xanh nhạt ửng hồng, nổi trên mặt nước. Gặp nơi nước sâu, muốn nhổ củ co, phải lặn xuống tận gốc để đào, chỗ cạn chỉ cần rứt dây là bật luôn cả gốc lẫn rễ. Củ co nhỏ cỡ hột mít, củ lớn cỡ hột sầu riêng, da đen, xù xì tựa trái chôm chôm. Củ co nấu chín, lột vỏ, lộ ra lớp thịt mầu vàng sậm, ăn vào bùi bùi, ngậy ngậy. Củ co có nhiều nhất từ tháng giêng đến tháng tư, còn mùa nước nổi rất ít.


Rau tràng là loại rau lá nhỏ, cọng dài, cánh hoa mầu vàng nhạt, tước vỏ ăn rất giòn. Trái với củ co, rau tràng rất thích ứng trong mùa nước nổi, hay những chỗ sâu ngập lụt.


Bông súng có lá tròn giống lá sen, phía trên mầu xanh, phía dưới mầu hồng nhạt, gắn liền cọng với cuống, củ của nó nằm bồng bềnh trên mặt nước, rung rinh theo từng cơn gió thoang thoảng đong đưa, nhẹ nhàng. Có loại bông súng hoa tím hồng, có loại sắc hoa trắng, điểm nhụy vàng óng ánh, lấp lánh trên lá. Hiện nay, có loại bông súng Đà Lạt cọng to, lá to gấp đôi bông súng thường, hoa tím hồng, lá xanh rờn, trông đẹp mắt như bông sen tím. Khi bông súng mới nhổ, cọng no tròn, mọng nước, muốn ăn phải tước vỏ, ngâm nước cho sạch, hoặc bóp muối cho héo trộn giấm làm dưa góp. Bông súng tươi, xắt nhỏ từng khoanh, trộn giá, rau thơm, cơm dừa nạo nhuyễn, hòa lẫn làm ghém ăn với mắm rất ngon, mà nấu canh chua với cá lộc, cá rô mề, cá bông lau, hoặc ăn với cơm gạo trắng thì ngon không kể xiết.


"Củ co - bông súng - rau tràng" là món bình dị dân dã của đồng quê Nam Bộ, chẳng phải là sơn hào hải vị quý giá, đắt tiền, nhưng nếu có dịp đi xa, nếm của ngon vật lạ khắp mọi miền đất nước, bà con vẫn nhớ đến đặc sản quê nhà, với "củ co - bông súng - rau tràng" và chắc sẽ không quên món ăn bình dị của miền sông nước.

( ST )