GIỮA THÁNG 5 SAO CHỔI 73P SẼ TỚI TRÁI ĐẤT

Một sao chổi theo chu kỳ có tên gọi 73P/Schwassmann-Wachmann sẽ làm một chuyến “du hành” đến gần trái đất vào giữa tháng 5 tới, và người dân Hành tinh xanh có thể ngắm nó bằng mắt thường, theo một nhà khoa học Trung Quốc.



Wang Sichao, một nhà nghiên cứu thuộc Viện hàn lâm khoa học Trung Quốc cho biết phần lớn nhất của sao chổi 73P, có hình dáng giống như một cây bồ công anh Trung Quốc, dự kiến sẽ cách Trái đất khoảng 10 triệu km vào ngày 12-5.

Sao chổi này được hai nhà khoa học A. Schwassmann và A. A. Wachmann thuộc Trung tâm quan sát thiên văn Hamburg của Đức phát hiện vào ngày 2-5-1930 đã chia thành 3 mảnh trong lần quay trở lại gần đây nhất của mình vào năm 1995.

Nhà khoa học Wang cho biết các quan sát thiên văn mới đây nhất cho thấy 73P đã chia thành 40 mảnh và sẽ đi qua bầu trời Trái đất trong hình dáng một chuỗi ngọc trai vào giữa tháng 5.

NASA BẮN PHÁ SAO CHỔI LÀM TUNG RA 250.000 TẤN NƯỚC

Vào ngày 4/7 năm ngoái, tàu Deep Impact bắn ra một vệ tinh nặng 370kg lao thẳng vào sao chổi Comet Tempel 1 có đường kính 14km. Vụ va chạm làm tung ra một số chất liệu, đặc biệt là nước bay ra trong trên 60 ngày.



Kết quả này vừa được công bố hồi gần đây sau khi các nhà khoa học Mỹ và Anh theo dõi trên kính thiên văn Swift, một trong nhiều kính thiên văn theo dõi sát sao vụ va chạm cố ý này. Các số liệu của Swift X - ray cho thấy có nhiều nước từ sao chổi đã được bắn tung ra và trong một thời gian dài hơn dự kiến ban đầu.

Các nhà nghiên cứu hy vọng là sự kiện này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn tính chất và thành phần cấu tạo của các sao chổi trong vũ trụ. Đây là lần đầu tiên có vụ va chạm cố ý do con người chủ động để nghiên cứu.

Tiến sỹ Dick Willingale thuộc trường đại học Leicester, vốn chỉ huy việc nghiên cứu trên swift, cho biết: "Swift có tính năng hết sức khéo léo và các máy chụp rất sắc nét, nên dùng nó để quan sát một sao chổi là rất lý tưởng".

VENUS EXPRESS GỬI VỀ NHỮNG ẢNH ĐẦU TIÊN

Tàu thăm dò sao Kim đầu tiên của châu Âu - Venus Express - đã gửi về trái đất những hình ảnh đầu tiên kể từ khi đi vào quỹ đạo hành tinh này vào ngày 11/4.



Các bức ảnh, được chụp từ một địa điểm cách Sao Kim 206.452 km, cho thấy cực Nam của Sao Kim (phần nằm khuất so với trái đất) được bao phủ bởi những đám mây màu vàng nhạt, đan xen với những vòng mây xoắn ốc sẫm hơn và những “cơn lốc” mây màu tối, tương tự các đám mây bao phủ phần cực Bắc.

Các khoa học gia trong sứ mạng này đã ngạc nhiên trước đặc điểm một “cơn lốc” mây màu tối có thể được nhìn thấy rõ ràng trong một bức ảnh.

Cơ quan không gian châu Âu (ESA) nói những hình ảnh này “rõ ràng đến mức kinh ngạc”, với “độ chi tiết nằm ngoài mong đợi”.

Chúng được chụp vào ngày 12-4 bằng các thiết bị hiện đại gắn trên tàu, như ống kính camera đa chiều và kỹ thuật hồng ngoại, khi tàu đi qua bên dưới hành tinh này theo đường elip.

Tàu Venus Express sẽ bay quanh quỹ đạo sao Kim khoảng 500 ngày để nghiên cứu bầu khí quyển của nó, được cho là đã chịu ảnh hưởng của khí thải gây hiệu ứng nhà kính.

Nhiệt độ bề mặt trung bình của hành tinh này vào khoảng 4670C (8720F), độ nóng đủ đế làm tan chảy chì. Các nhà khoa học hy vọng thông qua Venus Express, họ sẽ khám phá thêm nhiều điều về sao Kim - có kích thước và khối lượng, kết cấu tương tự Trái đất - để từ đó giúp giải thích nhiều vấn đề liên quan sự đến thay đổi khí hậu trên Trái Đất.

Sứ mạng tàu thăm dò Venus Express là sứ mạng đầu tiên đến sao Kim trong vòng 15 năm.

BÍ ẨN CỦA VŨ TRỤ ĐANG DẦN ĐƯỢC GIẢI ĐÁP

Các nhà khoa học của Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) khẳng định sự chính xác của các dự báo khoa học về sự ra đời và giải đáp nhiều bí ẩn về sự tiếp tục giãn nở hiện nay của vũ trụ.

Các dữ kiện do vệ tinh WMAP thu thập đã giúp các nhà khoa học NASA thiết lập được bản đồ sóng viba vũ trụ, một bằng chứng khẳng định những dự báo cũng như các mô hình toán học về vụ nổ lớn hình thành vũ trụ với độ tuổi được xác định là 13,7 tỷ năm.



Các lý thuyết về vụ nổ lớn khẳng định vào thời điểm trước khi xảy ra vụ nổ, toàn bộ vật chất và năng lượng trong vũ trụ hiện nay được nén trong một khoảng không gian cực nhỏ kích thước mỗi chiều chỉ bằng 1 phần mười mũ 36 của mét. Đây là không gian nhỏ nhất có thể tồn tại theo các định luật vật lý và không thể nén vào một không gian nhỏ hơn được nữa.

Các nhà khoa học NASA cũng khẳng định trong 1 phần ngàn tỷ giây đầu tiên, vụ nổ lớn đã giải phóng một trường năng lượng đầy những hạt vật chất mang trọng lực âm gọi là các inflaton. Chúng đẩy nhau về mọi hướng và phân rã thành các hạt cơ bản và năng lượng dưới dạng lượng tử ánh sáng.

Vũ trụ tiếp tục mở rộng trong 400 ngàn năm sau đó và nguội đi để các điện tử và các proton kết hợp thành các nguyên tử Hy-đrô. Vì vậy, các phân tử lượng tử ánh sáng không còn bị va đập với các điện tử nữa và trở thành các nguồn sáng nguyên thủy có thể truyền đi khắp vũ trụ mà không hề bị cản trở.

Các vệ tinh hiện nay với những thiết bị hiện đại đã thu được những ánh sáng nguyên thủy này và chúng là những dấu hiệu khẳng định sự tồn tại của vụ nổ lớn hình thành vũ trụ.

Với các dữ liệu thu được từ vũ trụ, các nhà khoa học NASA cũng khẳng định mô hình toán học về sự tồn tại của vật liệu tối lạnh cũng như năng lượng tối mang lực ngược chiều với trọng lực.

Các mô hình toán học về hằng số vũ trụ đã xác định nguồn năng lượng tối này là một thuộc tính của vũ trụ và có giá trị không đổi ở mọi điểm trong không gian và thời gian. Nguồn năng lượng bí ẩn này đã giải thích nguyên nhân sự giãn nở không ngừng của vũ trụ không chỉ trong mà cả từ sau vụ nổ lớn.

Các nhà khoa học thuộc Chương trình tìm kiếm sự sống trong hệ Mặt Trời của NASA còn khẳng định sự tồn tại các thành phần của sự sống trên mặt trăng Enceladus của sao Thổ.

Tiến sĩ Bob Brown, người nghiên cứu các dữ kiện của tàu vũ trụ Cassini thăm dò sao Thổ của NASA trong 2 năm qua, cho biết trong khi tập trung tìm kiếm các dấu hiệu của sự sống trên mặt trăng Enceladus, các nhà khoa học NASA đã phát hiện các thành phần của sự sống trên mặt trăng này qua các dữ liệu do tàu vũ trụ Cassini truyền về Trái Đất khi tàu lao vào không gian cách bề mặt của Enceladus khoảng 160 km.

Các dữ liệu mới phát hiện khẳng định Enceladus có bầu khí quyển chứa các thành phần sự sống như các phân tử hữu cơ, hơi nước và hơi nóng. Các khí tạo thành khí quyển là khí thoát lên từ những vết nứt trên bề mặt Enceladus. Hầu hết bầu khí quyển này là hơi nước và như vậy, nước dạng lỏng có thể đang tồn tại dưới bề mặt băng giá của mặt trăng này.

Cơ quan không gian Mỹ (NASA) vừa công bố bản đồ màu sắc chi tiết nhất về sao Mộc do tàu thăm dò Cassini chụp được khi nó bắt đầu tiến đến ngôi sao này vào ngày 11 và 12/12/2000.



Những hình ảnh thô hiện tại chỉ có 2 màu, trong khi những tấm bản đồ mới nhiều màu sắc này sẽ cho thấy hình ảnh sao Mộc nhìn bằng mắt thường. Chúng gồm 1 bản đồ hình trụ về hành tinh này, cùng với các bản đồ cực bắc và cực nam của nó.



Các bản đồ này cho thấy nhiều dạng mây màu sắc khác nhau, bao gồm các dải màu nâu đỏ và trắng song song, nhiều vòng xoáy nhỏ và nhiều vòng xoắn hình bầu dục màu trắng, nhiều đám mây xuất hiện ở dạng sóng và vệt…

Cassini đi vào quỹ đạo sao Thổ vào ngày 1/7/2004. Sứ mạng Cassini-Huygens là một dự án hợp tác giữa NASA, Cơ quan không gian châu Âu (ESA) và Cơ quan không gian Ý (ASI).

Giới thiên văn học vừa phát hiện các thiên hà và lỗ đen trung tâm của chúng phát triển với tốc độ ngang bằng nhau. Khám phá này đặt dấu chấm hết cho cuộc tranh cãi kéo dài nhiều năm về việc thiên thể nào xuất hiện trước.

Tim Heckman thuộc ĐH Johns Hopkins, Baltimore, Mỹ, một thành viên của nhóm nghiên cứu, cho biết: ''Giống như gà và trứng, giới khoa học không thể biết lỗ đen hay thiên hà có trước''. Nhóm của ông đã trình bày kết quả nghiên cứu tại Hội nghị của Liên minh thiên văn quốc tế đang diễn ra tại Sydney, Australia.



Đại đa số các thiên hà chứa một lỗ đen ở trung tâm - vùng không gian dày đặc tới mức nó nặng gấp mặt trời của chúng ta hàng triệu lần song chỉ lớn hơn vài lần. Lực hấp dẫn của lỗ đen cực lớn, giống như một lỗ tháo nước khổng lồ, hút bụi và mọi thiên thể ở gần để gia tăng khối lượng.

Đã từ lâu giới thiên văn thắc mắc lỗ đen dẫn tới sự ra đời của thiên hà bằng cách tập hợp bụi và khí thành các ngôi sao hay là thiên hà có đủ khối lượng để "gieo mầm" lỗ đen bằng cách bắt giữ các ngôi sao. Heckman và các thành viên khác, hiện đang làm việc cho dự án mang tên Sloan Digital Sky Survey để lập bản đồ 100 triệu thiên thể, đã nghiên cứu 120.000 thiên hà gần kề Ngân hà.

Nhóm nghiên cứu quan sát thấy dấu hiệu ra đời của các ngôi sao và sự huỷ diệt vật chất khi vật chất bị hút vào một lỗ đen. Từ đó, họ kết luận các ngôi sao hình thành với tốc độ ngang bằng với lỗ đen. Nhà nghiên cứu lỗ đen Andrew King thuộc ĐH Leicester, Anh, nhận xét: ''Đây là một phát hiện lớn. Con người sẽ sử dụng dữ liệu này trong nhiều năm tới''.

Có lẽ đa phần sự phát triển của thiên hà và lỗ đen diễn ra cách đây chừng 10 tỷ năm. Dự án khảo sát lập bản đồ là cần thiết nhằm tìm ra một vài thiên hà vẫn đang trải qua quá trình phát triển. Những thiên hà gần kề này là một phòng thí nghiệm tốt giúp giới khoa học hiểu biết về các sự kiện đã xảy ra trong quá khứ.

Ngân hà nhỏ hơn các thiên hà trong dự án và có một lỗ đen khá khiêm tốn ở trung tâm. Tuy nhiên, dữ liệu mới cho thấy Ngân hà và lỗ đen trung tâm của nó cùng trải qua quá trình phát triển đau đớn cách đây hàng tỷ năm.

Hệ sao kép là thuật ngữ được sử dụng để chỉ hai ngôi sao quay quanh nhau. Tuy nhiên, Laurent Loinard thuộc Viện thiên văn Mexico cùng đồng nghiệp đã quan sát thấy một hệ sao kép trong chòm sao Taurus cùng với một ngôi sao thứ ba, nhỏ và trẻ hơn. Ngôi sao này dường như bị ''nhốt'' trong một quỹ đạo hình elip quanh hệ sao kép.



Vào giữa những năm 1990, nhóm nghiên cứu quan sát thấy đường đi của T Tauri Sb - ngôi sao nhỏ hơn - thay đổi đột ngột. Thay vì di chuyển như bình thường theo quỹ đạo elíp dài quanh hệ sao kép, nó đi qua hai ngôi sao lớn hơn và tự bắn ra theo một hướng mới. Loinard cho biết: ''Sb đang bị đẩy khỏi hệ sao nơi nó đã sinh ra''.

Ngôi sao trẻ trên - có khối lượng bằng khoảng 1/5 khối lượng mặt trời - tăng tốc khi di chuyển quanh hệ sao kép và bị khối lượng lớn hơn của sao kép hút về phía trước. Mỗi thành phần của hệ sao kép có khối lượng gấp 2 khối lượng mặt trời. Điều đó đủ để làm cho Sb bắn ra ngoài với tốc độ khoảng 12 dặm/s - gấp đôi tốc độ trước kia của nó.

Nhóm nghiên cứu vẫn chưa biết chắc số phận cuối cùng của Sb. Họ sẽ có câu trả lời trong vòng 5 năm nữa cũng như đường đi của nó. Sb có thể thoát khỏi lực hút của hệ sao kép, tiếp tục di chuyển trên con đường hiện nay của nó hoặc quay trở lại một quỹ đạo hình elíp lớn hơn quanh 2 ngôi sao trên.

Nếu Sb bị đẩy khỏi hệ sao kép, nó sẽ không có nguồn khí và bụi cần thiết để tăng thêm khối lượng. Do đó, sự phát triển của nó sẽ dừng lại đột ngột và Sb trở thành một ngôi sao có khối lượng cực thấp.

Các nhà khoa học đã quan sát Taurean từ năm 1983 tới 2001 bằng kính viễn vọng radio Very Lage Array đặt tại New Mexico. Chòm sao này cách trái đất 450 năm ánh sáng. Một năm ánh sáng tương đương với 6 nghìn tỷ dặm - khoảng cách ánh sáng đi trong 1 năm.

Năm 2002, ngôi sao V838 Monocerotis đột ngột sáng gấp 3 lần so với bình thường, làm các nhà thiên văn bối rối không biết tại sao. Hiện họ đã tìm ra nguyên nhân: ngôi sao này đang nuốt 3 hành tinh khí quay theo quỹ đạo quanh nó.



V838 Monocerotis là một ngôi sao khổng lồ, đang giãn nở. Nó nằm cách trái đất khoảng 20.000 năm ánh sáng trong chòm sao Monoceros (chòm sao kỳ lân). Nhà thiên văn không chuyên Nicholas Brown, Australia, quan sát thấy độ sáng của nó lớn gấp 600.000 lần so với mặt trời. Giới khoa học không thể giải thích điều gì đã biến một ngôi sao mờ như vậy thành một ngôi sao siêu lớn, sáng nhất trong Ngân hà.

Tiến sĩ Alon Retter và Tiến sĩ Ariel Marom thuộc ĐH Sydney, Australia, cho rằng V838 Monocerotis bừng sáng bởi nó được ''tiếp nhiên liệu'' khi nuốt 3 hành tinh đang quay quanh. Kết luận này được đưa ra sau khi họ nghiên cứu hình dạng của đường cong ánh sáng cũng như nhiều so sánh khác.

Ngoài ra, V838 Monocerotis cũng có thể giải phóng năng lượng hạt nhân khi hydrogen bị đẩy vào vùng đốt hydrogen của nó. Một số nhà nghiên cứu tin rằng sao nuốt hành tinh là hiện tượng phổ biến và có thể giải thích tại sao mức kim loại gia tăng ở các vùng bề mặt của chúng. Những kim loại đó có thể bắt nguồn từ các hành tinh bị nuốt chửng. Giới thiên văn sẽ nghiên cứu hiện tượng này bởi nó có thể xảy ra với trái đất của chúng ta.

Các nhà khoa học thuộc Đài thiên văn Nam Âu ở Chile đã quan sát thấy một ngôi sao dẹt nhất từ trước tới nay tên là Achernar. Khám phá trên đã buộc họ xem lại lý thuyết về động lực cũng như cấu trúc của các thiên thể.



Theo lý thuyết vũ trụ tiêu chuẩn, xích đạo của ngôi sao quay nhanh nhất sẽ rộng hơn từ 20 tới 30% so với hai cực. Tuy nhiên, Achernar, quay với tốc độ 225km/s, có xích đạo rộng hơn 50%.

Mọi hành tinh và vì sao, đạt tới một tốc độ quay tới hạn, hơi phình ra một chút ở xích đạo. Trái đất rộng hơn 21km hay 0,3% từ đông sang tây so với từ bắc tới nam. Giới thiên văn tin rằng tính toán của họ về độ dẹt này là khá chính xác.

Tuy nhiên, nhà thiên văn Pierre Kervella ở Đài thiên văn Nam Âu cho rằng quan sát mới về ngôi sao Achernar có nghĩa là mô hình các ngôi sao quay nhanh chưa hoàn chỉnh. Rõ ràng là con người chưa biết đủ về chúng. Ông nói: ''Chúng ta vẫn chưa chắc lõi quay nhanh hơn bề mặt hay vật chất của ngôi sao quay theo một cách thức bất ngờ''.

Để quan sát được ngôi sao dẹt nhất, các nhà khoa học đã sử dụng Kính thiên văn lớn tại Đài thiên văn Nam Âu. Các hình ảnh của kính được kết hợp và chuyển qua một dụng cụ đo giao thoa. Dụng cụ đó cho phép họ có được số đo cực kỳ chính xác. Đặc biệt là nó có thể phát hiện một đồng tiền xu euro ở cách xa 2.500km.

Nhóm nghiên cứu dự định tập hợp các hình ảnh có độ rõ nét cao hơn bằng cách sử dụng 3 kính viễn vọng 1,8m. Tuy nhiên, nhiệm vụ trước mắt là thiết kế lại các mô hình ngôi sao quay nhanh trên máy tính. Những mô hình đó có thể giúp họ giải thích độ dẹt lớn của ngôi sao Acherna.

Các nhà khoa học từng tin rằng sao Thiên Vương là một thế giới không vận động, tẻ ngắt. Song những bức ảnh mới đây do kính thiên văn Keck II tại Hawaii cung cấp đã cho thấy họ sai lầm như thế nào.

Trên thực tế, các đám mây bão đang tích tụ vào thời điểm giao mùa và những vành đai thì rực sáng quanh hành tinh thứ 7 của hệ mặt trời. Đó là chân dung rõ nét nhất của sao Thiên Vương do kính thiên văn mặt đất chụp được.



Loạt ảnh, cho thấy sự bắt đầu mùa thu trên bán cầu Nam và bắt đầu mùa xuân trên bán cầu Bắc, là cảnh tượng chưa từng thấy trên hành tinh này, bởi nó chỉ lặp lại sau mỗi 84 năm, do Thiên Vương tinh quay rất chậm quanh mặt trời. Khi tàu Voyager 2 bay qua sao Thiên Vương vào năm 1986, nó hầu như không nhận thấy có mây hoạt động trên bề mặt hành tinh.

"Hầu hết các nhà thiên văn tin chắc rằng Thiên Vương là một hành tinh buồn tẻ tĩnh lặng", Heidi B. Hammel, thành viên nhóm nghiên cứu nói. "Những gì chúng tôi đang nhìn thấy là điều trái ngược, rằng thực ra đang có những thay đổi, và chúng có thể được nhìn thấy qua kính Keck, cũng như Kính thiên văn vũ trụ Hubble".

Các nhà thiên văn cho rằng những dải sáng và các đám mây trên Thiên Vương tinh cấu tạo từ methane, đông đặc thành những tinh thể trong bầu khí quyển. Những cơn gió mạnh nhất ghi được ở đây có tốc độ lên đến 240 và 260 km/giờ.

Đó là vệ tinh thứ 6 của hành tinh này, đồng thời cũng là vật thể mờ nhất trong hệ mặt trời. Cách đây mấy tuần, vật thể xuất hiện và lọt vào ống kính của Đài thiên văn phương Nam, đặt tại Chile.



Thông tin trên vừa được Hội đồng nghiên cứu quốc gia Canada công bố. Mặt trăng này được quan sát thấy lần đầu tiên vào tháng 8/2001. Nhưng nó biến mất quá nhanh, nên người ta đã không kịp xác định đó là gì.

Tới năm 1997, sao Thiên Vương là hành tinh duy nhất trong hệ mặt trời không có vệ tinh. Tuy nhiên, lần đó các nhà thiên văn đã phỏng đoán rằng nó phải có nhiều mặt trăng, vì nó có nhiều điểm tương đồng với sao Thổ (khi đó, người ta đã biết sao Thổ có hơn 10 mặt trăng).

Các chuyên gia cho rằng, mặt trăng nhỏ quay quanh sao Thổ và sao Thiên Vương là sản phẩm của các vụ nổ mặt trăng lớn, khi chúng bị va chạm với sao chổi.









Các nhà thiên văn quốc tế vừa thông báo đã khám phá ra một mặt trăng mới đang bay quanh Thiên Vương tinh, nâng tổng số thành viên trong đại gia đình vệ tinh của hành tinh khí này lên 21.



Mặt trăng mới được gọi tên không chính thức là S/2001 U1, có đường kính từ 9,6 đến 19 km. Các nhà thiên văn cho rằng nó là một mảnh vụn bị văng ra trong vụ va chạm đã tạo nên 9 hành tinh trong hệ mặt trời.

Cùng với 5 vệ tinh khác, mặt trăng mới này bay trên các quỹ đạo lệch tâm và lệch nhau quanh Thiên Vương tinh, trong khi 15 mặt trăng còn lại nằm trên cùng một mặt phẳng quỹ đạo.

Hiện tại, với 39 mặt trăng, sao Mộc đang giữ kỷ lục về số vệ tinh trong hệ mặt trời. Đứng thứ hai là sao Thổ, với 30 mặt trăng.

Một số nhà khoa học cho rằng, sao chổi, nhờ có nước đá và phân tử hữu cơ, đã gieo mầm sống trên trái đất. Nhưng Linear lại chứa rất ít hợp chất carbon cần cho sự sống, có thể do sự hình thành và phân hủy độc đáo của nó. Nếu các sao chổi khác cũng giống như Linear thì người ta sẽ phải xem lại giả thuyết trên.



Sao chổi ra đời khi những mảnh băng, đá và bụi to như núi tập hợp lại tại các khu vực lạnh giá nằm cách xa mặt trời, cũng vào thời điểm thái dương hệ xuất hiện. Các nhà thiên văn học rất quan tâm nghiên cứu sao chổi vì chúng có thể là những dấu vết để lại sau quá trình hình thành hệ mặt trời; căn cứ vào chúng, họ có thể tìm hiểu quá trình này.

Trong hệ mặt trời, sao chổi là những thiên thể ra đời rất sớm. Linear đã xuất hiện cách đây 4,6 tỷ năm. Nó tan rã vào tháng 7/2000, ở vị trí cách trái đất 60 triệu km, chỉ một vài ngày trước khi nó đến gần mặt trời nhất. Trong bản báo cáo khoa học hôm qua (17/5), ông Hal Weaver, Đại học John Hopkins, Mỹ, cho biết sao chổi này có nhiều điểm đặc biệt. Thứ nhất, nó được cấu tạo chủ yếu từ các hạt thể rắn và chỉ có một ít băng. Điều đó nghĩa là sao chổi này hình thành ở vị trí tương đối gần mặt trời, nơi băng tuyết không đọng lại nhiều quanh thể vật chất rắn. Ngoài ra, phân tích quang phổ của nó, các nhà khoa học thấy rằng Linear chứa rất ít hợp chất carbon. Như vậy càng chứng tỏ nó được hình thành trong môi trường ấm hơn so với nhiều sao chổi khác. Nhiệt độ cao hơn có thể đã làm những phân tử giàu carbon bay hơi vào vũ trụ.

Người ta có thể tìm hiểu sự hình thành Linear nếu biết nó tan rã như thế nào. Nhưng hiện nay các nhà thiên văn học cũng chưa biết sao chổi này "chết" vì lý do gì. Đây chính là điểm đặc biệt thứ hai. Thông thường, sao chổi nổ tung do va chạm với một thiên thể lớn hơn (điển hình là vụ Shoemaker - Levy đâm vào sao Mộc năm 1994), hoặc do bị mặt trời thiêu đốt. Nhưng Linear lại tan rã trong vũ trụ và quá trình này dường như kéo dài. Ông Weaver phỏng đoán: “Có thể chuyển động quay khá nhanh của Linear, kết hợp với việc nó tiến lại gần mặt trời, đã gây ra cái chết của sao chổi”.

Thứ ba, sau khi tan rã, xác Linear biến mất gần hết. Dựa vào lượng băng trên bề mặt sao chổi, các nhà khoa học ước tính phần lõi chổi phải nặng tới 300 tỷ kg. Tuy nhiên, mảnh vụn lớn nhất mà nó để lại cũng chỉ có khối lượng khoảng 3 tỷ kg. Như vậy, phần lớn cấu trúc Linear đã tan thành các mảnh kích cỡ từ 1 mm đến 50 m. Ông Weaver nói: “Tôi chưa bao giờ thấy một sao chổi như thế… vỡ thành nhiều mảnh và lõi biến mất”.

Giả thuyết cho rằng lỗ đen có thể nuốt chửng mọi thứ, thậm chí cả ánh sáng. Các nhà thiên văn nay xác nhận những ngôi sao cũng nằm trong thực đơn của chúng. Một kẻ bạc mệnh như vậy đã đi lạc vào đường bay của một lỗ đen vĩ đại sau khi va chạm với một vì sao khác.



Các nhà thiên văn thông báo sau khi tổng hợp dữ liệu trong hơn 1 thập kỷ qua từ kính thiên văn vũ trụ XMM-Newton của Cơ quan vũ trụ châu Âu và Chandra của NASA.

Cho đến trước phát hiện này, các nhà thiên văn đã có nhiều bằng chứng về hiện tượng lỗ đen nuốt chửng các khối khí xoáy tròn quanh nó và trở nên cực nóng, phát ra những bức xạ ở nhiều bước sóng khác nhau, từ sóng radio tới ánh sáng thấy được và tia X. Cũng từ lâu, họ kết luận rằng các vì sao cũng có thể bị kéo tan thành nhiều mảnh dưới sức hút hấp dẫn khổng lồ của lỗ đen, song bằng chứng về điều này còn quá mong manh. Phát hiện mới đây đã chứng tỏ sự đúng đắn của kịch bản đó: một vì sao đang bị giựt tung và từ từ hút chìm vào lỗ đen.

Lỗ đen này nằm ở tâm một thiên hà có bề ngoài yên tĩnh, được biết đến với tên gọi RX J1242-11. Nhưng khi Chandra và XMM-Newton lần theo dấu vết tia X, chúng đã nhìn xuyên qua khí và bụi vũ trụ để phát hiện ra những điều mà kính thiên văn thường không thể nhìn thấy.

"Tâm của thiên hà này bùng lên một cơn bão tia X chói loà, sáng gấp hàng nghìn lần cả tỷ ngôi sao thành phần của thiên hà đó", tiến sĩ Stefanie Komossa thuộc Viện Max Planck (Đức) thông báo. Komossa cho rằng sự giải thoát năng lượng trong luồng sáng này là đặc trưng cho hiện tượng vật chất tiệm cận quá gần tới một lỗ đen.

Theo các nhà nghiên cứu, năng lượng bùng phát là do lớp khí của ngôi sao bị đốt nóng lên hàng triệu độ, trong khi các phần vật chất của nó bị hút vào trong lỗ đen. Vài phần của kẻ xấu số (từ 1 đến 25%) được hút vào cái "lỗ không đáy", phần còn lại phân tán vào thiên hà xung quanh.

RX J1242-11 được dự đoán có khối lượng gấp 100 triệu lần mặt trời và nằm cách trái đất khoảng 700 triệu năm ánh sáng.

Một kịch bản tương tự có thể xảy ra với Milky Way của chúng ta - dải Ngân hà giống như hầu hết các thiên hà khác, chứa một lỗ đen lớn ở tâm. Song, ta có thể yên tâm vì mặt trời nằm khá xa tâm Ngân hà, khoảng 25.000 năm ánh sáng, và những cuộc khảo sát gần đây cũng cho thấy không có ngôi sao nào quá gần lỗ đen đó, đến mức có thể bị xé toang.

Các nhà thiên văn mới quan sát được một lỗ đen chuyển động cực nhanh. Vật thể tối này di chuyển với tốc độ khoảng 400.000 km/h qua các khoảng không vũ trụ. Đây là lần đầu tiên người ta ghi nhận được một hiện tượng như vậy.




Theo nhóm nghiên cứu của Felix Mirabel, Cục năng lượng nguyên tử Pháp (CEA), sở dĩ người ta nhận ra vật thể bí hiểm này là vì nó quay quanh một ngôi sao. Chúng tạo thành một hệ sao đôi kỳ lạ, mà lỗ đen chính là một vệ tinh quay quanh ngôi sao mẹ. Đương nhiên, lỗ đen này có khối lượng khá nhỏ: chỉ nặng gấp 3,5-15 lần mặt trời. Hệ sao - lỗ đen này có tên là GRO J1655-40.



Theo các nhà khoa học, sự di chuyển quá nhanh của hệ sao - lỗ đen GRO J1655-40 có thể có nguyên nhân từ vụ nổ của một hệ sao lớn. Một số mô hình lý thuyết cho thấy, khi một hệ sao lớn sụp đổ, nó sẽ đẩy vào không gian những mảnh vỡ; trong khi nhân của nó thu lại thành một sao neutron, hoặc biến thành một lỗ đen. Sau đó, chính lỗ đen này lại quay quanh một trong những mảnh vỡ lớn, tạo thành một hệ sao - lỗ đen. Năng lượng từ vụ nổ đẩy hệ thống sao - lỗ đen mới hình thành di chuyển với tốc độ khủng khiếp trong vũ trụ. Tốc độ này thậm chí có thể lên tới xấp xỉ 90% tốc độ ánh sáng.

Trong vũ trụ, các hố đen nhỏ như ở hệ sao GRO J1655-40 là khá phổ biến, nhưng không dễ quan sát, vì ánh sáng do sao mẹ phát ra rất yếu. Lỗ đen loại này khác hẳn các lỗ đen khổng lồ (nặng gấp hàng tỷ lần mặt trời) nằm ở trung tâm các thiên hà.

Vũ trụ vẫn luôn là một bức màn huyền bí thu hút sự tò mò và trí tưởng tượng của con người. Năm 2006, thế giới sẽ tiến xa hơn trong công cuộc khám phá vũ trụ.



Sự kiện được trông đợi nhiều nhất và cũng có thể là đầu tiên của năm nay, sự trở về của tàu vũ trụ Stardust, phóng vào tháng 2/1999, sau 6 năm trời du hành.

Nhiệm vụ của tàu vũ trụ này là thu thập bụi của phần đầu sao chổi Wild 2 và đưa mẫu vật về trái đất, phục vụ cho việc nghiên cứu nguồn gốc và tiến trình của hệ mặt trời. Tàu Stardust và Wild 2 đã gặp nhau vào tháng 1/2004. Dự kiến ngày 15/1, tàu Stardust sẽ trở về bầu khí quyển trái đất và đáp xuống sa mạc Utah.

Đến ngày 17/1/2006, NASA sẽ gởi tiếp tàu thăm dò New Horizon để khám phá Diêm Vương tinh. Đây là hành tinh duy nhất còn lại trong hệ mặt trời chưa được các tàu thăm dò không người lái từ trái đất khám phá.

Những cuộc viếng thăm mới

Hỏa tinh, sẽ được thăm hỏi một lần nữa, vào ngày 10/3 năm nay, khi vệ tinh thám hiểm sao Hỏa là MRO (Mars Reconnaissance Orbiter) được phóng lên vào ngày 12/8/2005 vào quỹ đạo của hành tinh này.

Đây là một trong bốn vệ tinh bay trên quỹ đạo của sao Hỏa, đảm nhiệm vai trò thu thập thông tin và cầu nối liên lạc giữa Trái đất và hành tinh này, phục vụ cho các cuộc thám hiểm bề mặt Hỏa tinh sau này.

Hành tinh khác xa hơn là Kim tinh cũng sẽ được tàu Venus Express của cơ quan không gian châu Âu (ESA) hướng quỹ đạo đến vào ngày 11/4 năm nay.

Nhiệm vụ của tàu này là nghiên cứu các đám mây và không khí trong bầu khí quyển Kim tinh, về môi trường plasma và tính chất bề mặt của Kim Tinh từ quỹ đạo. Nhiệm vụ này sẽ được Venus Express thực hiện trong vòng 500 ngày của trái đất (tức là gần 2 năm trên sao Kim).

Những ngôi sao nhỏ hơn cũng sẽ là mục tiêu hướng đến của các tàu vũ trụ NASA trong năm 2006. Nhưng kế hoạch này có thể sẽ phải sau 17/11 năm nay mới thực hiện.

Tàu Dawn sẽ nhắm đến Ceres và Vesta, hai thiên thể trong vùng không gian giữa Hỏa tinh và Mộc tinh. Tuy nhiên, tài chính và kỹ thuật là hai vấn đề thách thức lớn khiến cho ngày khởi hành còn chưa được xác định rõ.

Và mặt trời, trung tâm của Thái Dương hệ cũng sẽ không bị bỏ rơi trong năm nay. Theo kế hoạch, ngày 28/5, NASA sẽ khởi động việc quan sát bề mặt mặt trời với Solar Terrestrial Relations Observatory, một cặp tàu vũ trụ cho phép xây dựng các hình ảnh 3 chiều về mặt trời và gió mặt trời.

Các chuyến bay thử nghiệm

Tàu con thoi Discovery dự định sẽ cất cánh trở lại vào tháng 3/2006. Lịch cất cánh có thể bị hoãn lại, tùy thuộc vào việc các kỹ sư có thể giải quyết được sự cố như đã gặp trong chuyến du hành thử nghiệm năm ngoái.

Chuyến bay sắp tới vẫn chỉ là thử nghiệm đối với NASA. NASA sẽ tái tiếp tế cho trạm không gian quốc tế (ISS), đánh dấu sự trở lại trạm lần thứ ba của phi hành gia châu Âu là Reiter.

NASA cũng có thể phóng 1 tàu con thoi nữa vào tháng 7, để tiếp tục việc xây dựng trạm không gian và tăng cường các tấm thu năng lượng mặt trời cho trạm.

Mặt trăng của trái đất cũng sẽ được quan tâm đến nhiều trong năm nay, khi tàu SMART-1 của ESA theo kế hoạch sẽ hoàn thành nhiệm vụ của mình bằng cách rơi xuống bề mặt của mặt trăng vào ngày 17/8. SMART-1 đã vào quỹ đạo của mặt trăng vào năm 2004 và rất bận rộn cho việc vẽ bản đồ trong suốt thời gian qua.

Thám hiểm trái đất

Trái đất của chúng ta cũng sẽ được tìm hiểu kỹ càng hơn khi NASA phóng một vài vệ tinh quan sát mới trong năm 2006 này. Vào ngày 28/2, 3 vệ tinh được biết đến dưới cái tên Công nghệ không gian 5 (Space Technology 5), sẽ được tên lửa Pegasus XL đưa vào quỹ đạo trái đất. Chúng có nhiệm vụ thu tập thông tin chi tiết về từ trường quanh trái đất.

Ngày 29/9, NASA cũng sẽ phóng tàu AIM (Aeronomy of Ice in the Mesosphere) vào thượng tầng khí quyển để khám phá về các đám mây dạ quang.

Cơ quan không gian châu Âu cũng sẽ thử nghiệm vệ tinh Galieo thứ hai cho kế hoạch định vị hàng hải toàn cầu của mình. Vệ tinh đầu tiên đã được phóng đi vào ngày 28/12/2005 tại Kazakhstan vừa rồi.

Và cuối cùng có thể kể đến là kế hoạch phóng tên lửa Falcon 1 vào cuối tháng 1, đầu tháng 2 năm nay, một sự kiện không gây nhiều chú ý lắm.

Con người ngày càng bay cao, bay xa hơn, khám phá khoảng không gian vô bờ bến phía ngoài bản thân mình, nhưng có khi nào họ tự nhìn lại chính mình hay không. Một câu hỏi muôn thuở vẫn chưa trả lời được: Ta là ai.

Một sự kiện lạ là sao Thuỷ, Kim, Hoả, Mộc, Thổ - 5 hành tinh gần trái đất nhất - sẽ xếp hàng với nhau trên bầu trời, trong một buổi trình diễn tuyệt diệu không có lần hai trong 3 thập kỷ. Cùng tham dự cảnh ngoạn mục đó sẽ là chị Hằng.



"Đó là một hiện tượng vô cùng độc đáo. Chúng đều ở cùng một phía của mặt trời và trải dài trên bầu trời. Cảnh tượng đó chắc hẳn sẽ rất đẹp", nhà thiên văn học Myles Standish tại phòng thí nghiệm Jet Propulsion tại California, Mỹ, nói.



Tại mọi nơi trên thế giới, ai cũng có thể nhìn thấy bằng mắt thường dãy hàng 5 hành tinh vào lúc mặt trời lặn. Hiện tượng sẽ kéo dài trong khoảng 1 giờ mỗi tối. Đến cuối năm, cả 5 hành tinh sẽ tái ngộ trong vài tuần, nhưng vào những giờ trước bình minh. Hiện tượng hội tụ của các hành tinh này sẽ mang tới một đêm thần tiên mà không lặp lại cho tới năm 2036.

Cứ sau vài năm, quỹ đạo của 5 hành tinh sẽ đưa chúng tới cùng một phía của mặt trời. Chúng cần điều kiện đủ để cả 5 hành tinh hiện rõ trên bầu trời vào lúc hoàng hôn hoặc bình minh. Thường khó có thể nhìn thấy sao Thuỷ. Hiện tượng các hành tinh xếp thẳng hàng còn hiếm có hơn.

Những người quan tâm nên nhìn về phía bầu trời tây sau khi mặt trời lặn. Sao Thuỷ, Kim, Hoả và Thổ sẽ xếp thẳng hàng cùng với sao Mộc nằm gần đường chân trời. Chúng sẽ trải dài trên 135 độ. Sao Thổ gần như thẳng ngay trên đầu. Để nhìn thấy 3 hành tinh khác trong hệ mặt trời - sao Diêm Vương, Hải Vương, Thiên Vương - cần có kính viễn vọng.

Tàu con thoi của Mỹ đã rời khỏi trung tâm vũ trụ Kennedy rạng sáng nay (giờ Hà Nội), nhằm hướng Trạm vũ trụ quốc tế ISS trong tiếng reo hò của các khán giả.

Đây là chuyến bay đầu tiên của tàu con thoi trong năm 2006 và là chuyến thứ hai kể từ thảm họa kinh hoàng của tàu Columbia 3 năm trước đây.

Tuy đã khởi hành, song hành trình của Discovery vẫn mang theo một vài nỗi e ngại của các quan chức Cơ quan vũ trụ Mỹ (NASA) do một vài mảnh vỡ dường như đã tách khỏi bồn nhiên liệu ngoài không lâu sau khi con tàu cất cánh.

"Khoảng 2 phút 47 giây sau khi Discovery bốc lên, chúng tôi đã thấy 3, có lẽ là 4 mảnh vụn rơi ra", Wayne Hale, giám đốc chương trình tàu con thoi, thông báo.

Ông cũng không rõ liệu những vật thể này là các mảnh xốp cách nhiệt hay "thứ gì khác", nhưng cho rằng nó quá cao để có thể gây hư hại cho con tàu.

Chuyến khởi hành suôn sẻ này diễn ra sau 2 lần phóng hụt vào cuối tuần qua do thời tiết mưa bão trên căn cứ Kennedy. Tiếp đó, một vết nứt nhỏ được tìm thấy trên lớp xốp cách nhiệt hôm thứ hai lại gây ra tâm lý lo ngại rằng con tàu sẽ tiếp tục bị trì hoãn.

Tuy nhiên, các quan chức NASA cho biết khuyết tật này không gây nguy hiểm gì cho con tàu và vẫn bật đèn xanh cho nó khởi hành.

7 nhà du hành trên tàu - 5 nam và 2 nữ - đã đánh dấu chuyến bay thứ 115 của chương trình tàu con thoi Mỹ. Họ sẽ cung cấp khoảng 13 tấn thiết bị và đồ tiếp tế cho ISS. Một thành viên của đoàn - German Thomas Reiter - sẽ ở lại trên trạm vũ trụ trong khi những người khác sẽ rời đi sau khoảng 2 tuần.

Ngoài việc tiếp tế cho ISS, sứ mệnh lần này sẽ thử nghiệm hệ thống an toàn được lắp đặt sau khi xảy ra thảm họa của tàu Columbia vào tháng 2/2003.

Tàu con thoi Columbia nổ tung trên bầu trời Texas trong lần hạ cánh ngày 1/2/2003, làm thiệt mạng cả 7 nhà du hành. Tai nạn này được đổ lỗi cho trục trặc kỹ thuật - một mảnh xốp cách nhiệt bung ra từ bồn nhiên liệu ngoài đã va vào cánh tàu trong quá trình phóng lên, kéo theo những phản ứng dây chuyền dẫn đến thảm họa.