Đến với «Thời gian» của Văn Cao
Thời gian
Văn Cao
Thời gian qua kẽ tay
làm úa những chiếc lá
kỷ niệm trong tôi
rơi như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn
Chỉ những câu thơ là vẫn còn xanh
Chỉ những bài hát là vẫn còn xanh
Và đôi mắt em
hai giếng nước
Thoạt tiên, ta tưởng đây là tác phẩm của một người đang tập toạng làm thơ: bài thơ không có vần điệu, ngôn từ của nó đơn giản đến mộc mạc. Nó không nói gì trực tiếp đến tình yêu đến nỗi khó tin rằng đây lại là một tác phẩm nằm trong tuyển 100 bài thơ tình hay nhất của Việt nam!
Văn Cao – nhạc sỹ bậc nhất của Việt Nam thế kỷ 20, bậc thầy của âm điệu và giai điệu, đã gỡ bỏ cái vỏ ngôn ngữ thông thường của thơ, đưa ta đi thẳng đến cốt lõi triết lý của ông về cuộc đời và tình yêu.
Là họa sỹ được đào tạo chính quy, Văn Cao còn được những người đương thời và các thế hệ mai sau biết đến như một nhạc sỹ bất hủ và một nhà thơ tài hoa.
Nhạc của ông là hơi thở và nhịp đập của cuộc sống dân tộc trong cuộc chiến tranh giải phóng, còn thơ là nơi ông chiêm nghiệm cuộc đời, nơi ông băn khoăn với câu hỏi muôn thủa của triết học: cuộc sống – thời gian, và đề tài muôn thủa của thi ca - tình yêu?
Thời gian là vô hạn, song đối với mỗi con người thì nó hữu hạn, rất hữu hạn. Và thời gian là cái mà ta không bao giờ nắm giữ được:
Thời gian qua kẽ tay
Nó làm cho mỗi đời sống cụ thể phải già đi :
làm úa những chiếc lá
Với một số phận trầm luân như Văn Cao, khi đã về già, mọi kỷ niệm trở nên mờ nhạt, kỷ niệm nào còn sót lại thì cũng khô khốc và chẳng có âm hưởng:
kỷ niệm trong tôi
rơi như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn
Chúng ta hãy lưu ý hình ảnh cái giếng cạn để chuẩn bị đón nhận câu kết của bài thơ. Giếng cạn cũng chính là Văn Cao tự nói về mình, về con người biết mình như cái lá đã úa.
Rồi:
Chỉ những câu thơ là vẫn còn xanh
Chỉ những bài hát là vẫn còn xanh
Đang ở âm trắc rất chìm và trục trặc, hai câu thơ bỗng nhiên bay vút lên, những âm thanh mới trong bài hát được cất lên! “Xanh” đối lập với “úa”. Úa là quy luật thì xanh cũng là quy luật, quy luật đó là: những câu thơ của anh, những bài hát của anh là bất tử! Tác giả không ồn ào khẳng định những đóng góp to lớn về nhạc và thơ của ông cho đời, bởi nó đã được thời đại khẳng đinh, ông chỉ tự hào và vui vì ông sẽ đi qua cuộc đời, sẽ rụng như chiếc lá úa, nhưng các tác phẩm của ông để lại, chúng sẽ trường tồn!
Và rồi bất ngờ:
Và đôi mắt em
hai giếng nước
Ở đây ta gặp thêm một cặp đối ngẫu: “giếng cạn” và “giếng nước”. Văn Cao đã dụng ý khai thác kỹ thuật đối lập trong bài thơ này.
Nước là nguồn sống cho mọi sinh vật, nước làm cây cỏ xanh tươi. Đôi mắt của người vợ suốt một đời yêu thương, chăm sóc ông những khi hoạn nạn, đôi mắt đó là hai cái giếng nước mát lành của cuộc đời ông, nhờ đó ông mới có thể tồn tại và làm nên những tác phẩm bất hủ.
Thật dễ hiểu là các tác phẩm của ông bất tử, nhưng khi ông bất tử hóa đôi mắt của người vợ thì ta thật sự ngỡ ngàng và xúc động.
Văn Cao cảm ơn người bạn đời, cảm ơn tình yêu bà mang đến cho ông, cảm ơn số phận đã mang bà đến cho ông. Ông khẳng định các tác phẩm của ông rất có giá trị, nhưng chúng có được không phải chỉ nhờ tài năng của ông, mà chủ yếu là nhờ nguồn sinh lực tình yêu:
Và đôi mắt em
hai giếng nước!
Bài thơ là mẫu mực của thơ: nói rất ít mà ý rất nhiều, lời rất mộc mạc mà tình cảm lại sâu sắc, tinh tế và đằm thắm.
Và thêm một cái lạ nữa: triết lý về cuộc đời để nói về tình yêu!
Thời gian
Văn Cao
Thời gian qua kẽ tay
làm úa những chiếc lá
kỷ niệm trong tôi
rơi như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn
Chỉ những câu thơ là vẫn còn xanh
Chỉ những bài hát là vẫn còn xanh
Và đôi mắt em
hai giếng nước
Thoạt tiên, ta tưởng đây là tác phẩm của một người đang tập toạng làm thơ: bài thơ không có vần điệu, ngôn từ của nó đơn giản đến mộc mạc. Nó không nói gì trực tiếp đến tình yêu đến nỗi khó tin rằng đây lại là một tác phẩm nằm trong tuyển 100 bài thơ tình hay nhất của Việt nam!
Văn Cao – nhạc sỹ bậc nhất của Việt Nam thế kỷ 20, bậc thầy của âm điệu và giai điệu, đã gỡ bỏ cái vỏ ngôn ngữ thông thường của thơ, đưa ta đi thẳng đến cốt lõi triết lý của ông về cuộc đời và tình yêu.
Là họa sỹ được đào tạo chính quy, Văn Cao còn được những người đương thời và các thế hệ mai sau biết đến như một nhạc sỹ bất hủ và một nhà thơ tài hoa.
Nhạc của ông là hơi thở và nhịp đập của cuộc sống dân tộc trong cuộc chiến tranh giải phóng, còn thơ là nơi ông chiêm nghiệm cuộc đời, nơi ông băn khoăn với câu hỏi muôn thủa của triết học: cuộc sống – thời gian, và đề tài muôn thủa của thi ca - tình yêu?
Thời gian là vô hạn, song đối với mỗi con người thì nó hữu hạn, rất hữu hạn. Và thời gian là cái mà ta không bao giờ nắm giữ được:
Thời gian qua kẽ tay
Nó làm cho mỗi đời sống cụ thể phải già đi :
làm úa những chiếc lá
Với một số phận trầm luân như Văn Cao, khi đã về già, mọi kỷ niệm trở nên mờ nhạt, kỷ niệm nào còn sót lại thì cũng khô khốc và chẳng có âm hưởng:
kỷ niệm trong tôi
rơi như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn
Chúng ta hãy lưu ý hình ảnh cái giếng cạn để chuẩn bị đón nhận câu kết của bài thơ. Giếng cạn cũng chính là Văn Cao tự nói về mình, về con người biết mình như cái lá đã úa.
Rồi:
Chỉ những câu thơ là vẫn còn xanh
Chỉ những bài hát là vẫn còn xanh
Đang ở âm trắc rất chìm và trục trặc, hai câu thơ bỗng nhiên bay vút lên, những âm thanh mới trong bài hát được cất lên! “Xanh” đối lập với “úa”. Úa là quy luật thì xanh cũng là quy luật, quy luật đó là: những câu thơ của anh, những bài hát của anh là bất tử! Tác giả không ồn ào khẳng định những đóng góp to lớn về nhạc và thơ của ông cho đời, bởi nó đã được thời đại khẳng đinh, ông chỉ tự hào và vui vì ông sẽ đi qua cuộc đời, sẽ rụng như chiếc lá úa, nhưng các tác phẩm của ông để lại, chúng sẽ trường tồn!
Và rồi bất ngờ:
Và đôi mắt em
hai giếng nước
Ở đây ta gặp thêm một cặp đối ngẫu: “giếng cạn” và “giếng nước”. Văn Cao đã dụng ý khai thác kỹ thuật đối lập trong bài thơ này.
Nước là nguồn sống cho mọi sinh vật, nước làm cây cỏ xanh tươi. Đôi mắt của người vợ suốt một đời yêu thương, chăm sóc ông những khi hoạn nạn, đôi mắt đó là hai cái giếng nước mát lành của cuộc đời ông, nhờ đó ông mới có thể tồn tại và làm nên những tác phẩm bất hủ.
Thật dễ hiểu là các tác phẩm của ông bất tử, nhưng khi ông bất tử hóa đôi mắt của người vợ thì ta thật sự ngỡ ngàng và xúc động.
Văn Cao cảm ơn người bạn đời, cảm ơn tình yêu bà mang đến cho ông, cảm ơn số phận đã mang bà đến cho ông. Ông khẳng định các tác phẩm của ông rất có giá trị, nhưng chúng có được không phải chỉ nhờ tài năng của ông, mà chủ yếu là nhờ nguồn sinh lực tình yêu:
Và đôi mắt em
hai giếng nước!
Bài thơ là mẫu mực của thơ: nói rất ít mà ý rất nhiều, lời rất mộc mạc mà tình cảm lại sâu sắc, tinh tế và đằm thắm.
Và thêm một cái lạ nữa: triết lý về cuộc đời để nói về tình yêu!