Chiếc võng tre
Có lẽ bây giờ ở nông thôn cũng không còn mấy nhà có võng tre. Điều kiện sống ở nông thôn hiện nay đã làm thay đổi tập quán sống dựa chủ yếu vào tự nhiên của người nông dân mà thực chất là thay đổi văn hoá sống. Thời trước, để chống lại nóng nực của mùa hè, người dân nông thôn có muôn vàn cách khác nhau. Hoặc là ra sông tắm mát, hoặc là hóng gió nam ngoài cổng làng. Hoặc là chiếc quạt nan, quạt mo, quạt lá cọ, lá dừa. Quạt giấy cũng ít được dùng chứ đừng nói quạt điện như bây giờ. Tuy nhiên phổ biến nhất vẫn là những chiếc võng tre. Chiếc võng tre gần gũi, thân thuộc với người dân quê như bất cứ vật dụng bằng tre nào khác. Tôi nhớ mãi kỉ niệm tuổi thơ của mình về cha tôi những ngày hè. Cứ sau buổi làm đồng là ông xuống sông bơi ít vòng, về ngả rổ khoai lang ra chén vài ba củ, uống vài bát nước chè xanh, rít vài hơi thuốc lào thật khoan khoái rồi ông lên võng nằm nghỉ. Bao giờ cũng vậy, khi ông nằm nghỉ cũng là lúc anh em chúng tôi xúm nhau trèo cả lên võng. Tiếng là nằm nghỉ nhưng thực ra ông đâu được nghỉ. Anh em tôi bắt ông kể chuyện, ngâm "Nhị thập tứ hiếu", có lúc cao hứng còn bắt ông hát tuồng. Những tích tuồng Nguyễn Trãi, Trưng Trắc, vv... anh em tôi nghe mãi không chán. Nhiều khi cha tôi bế em nhỏ trong cánh tay cùng nằm võng mà hát ru. Những lời ru ấy cứ dần thấm vào anh em tôi và chúng tôi cũng thuộc, cũng biết hát lúc nào không hay. Giai điệu lời ru êm ái dành cho em tôi ngủ còn nội dung những lời ru thì nuôi dưỡng tâm hồn chúng tôi. Chiếc võng tre thành nơi đầu tiên dạy anh em tôi học tập vốn văn học và văn hoá dân gian. Giờ đây, sống cuộc sống với những tiện nghi, văn minh hiện đại nhưng không bao giờ tôi không nghĩ về những nguồn cội tinh thần ấy. Phải chăng, văn minh vật chất chỉ đưa lại cho con người những tiện nghi vật chất mà quên mất giá trị tinh thần. Những chiếc điều hoà, những chiếc quạt điện vv... chỉ có mỗi một chức năng làm mát. Chúng được thiết kế, được tính toán tiện ích nhất cho chức năng ấy. Còn chiếc võng tre đã bao đời nay gắn bó với người dân quê đâu chỉ một chức năng để nghỉ ngơi. Nó là môi trường nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ. Càng nghĩ về điều này tôi càng cảm thấy buồn, một nỗi buồn se sắt, không có cơ giải toả. Ngày nay, kinh tế phát triển, cuộc sống khá giả, những ngôi nhà gỗ kiểu hạ chạn thoáng mát, tiện cho việc mắc võng được thay bằng những ngôi nhà xây bưng bít ngăn thành từng phòng tiện cho sinh hoạt cá nhân mà không có lợi cho sinh hoạt gia đình. Không gian cho chiếc võng tre dần biến mất. Con người tự khép mình trong những căn phòng tiện nghi mà dần tách rời thế giới tự nhiên đang mở rộng bên ngoài. Trong những căn phòng ấy, những gia đình có con nhỏ thì lời ru cũng nhường chỗ cho những băng nhạc. Người hiểu biết còn chú ý chọn nhạc, người thiếu hiểu biết thì bất kể nhạc gì, miễn là trẻ ngủ. Họ đâu biết rằng, có những đứa trẻ vì nghe nhạc quá mệt mà ngủ chứ đâu ngủ vì được nhạc dỗ dành, nâng giấc.
Tôi có đứa cháu khi mới sinh đến ba tuổi được cha tôi chăm chút. Bốn tuổi bố mẹ cháu đưa ra Hà Nội. Ở Thủ đô cháu học được nhiều thứ văn minh hơn nhưng thế giới tình cảm, tâm hồn cháu cho đến nay rõ là không được như đứa con tôi ở quê cùng tuổi. Hè nào cháu cũng đòi về quê ở với ông để được nằm võng, được nghe ông kể chuyện, nghe ông hát ru. Nhưng rồi mấy ngày hè ngắn ngủi cũng mau qua, cháu lại phải ra với bố mẹ để học thêm. Ôi! Những tâm hồn trẻ thơ. Cái mà chúng mong mỏi thiết tha thì người lớn bắt chúng phải từ bỏ. Cái mà chúng muốn từ bỏ thì người lớn bắt chúng buộc vào. Mong sao cho người lớn chúng ta giữ lại được tâm hồn con trẻ. Và nếu vậy, hãy bắt đầu từ cái võng tre./.
[sm=z_stretcher.gif]Hè 2003.
Thảo Nguy ên- Phan Bá Tiến
Có lẽ bây giờ ở nông thôn cũng không còn mấy nhà có võng tre. Điều kiện sống ở nông thôn hiện nay đã làm thay đổi tập quán sống dựa chủ yếu vào tự nhiên của người nông dân mà thực chất là thay đổi văn hoá sống. Thời trước, để chống lại nóng nực của mùa hè, người dân nông thôn có muôn vàn cách khác nhau. Hoặc là ra sông tắm mát, hoặc là hóng gió nam ngoài cổng làng. Hoặc là chiếc quạt nan, quạt mo, quạt lá cọ, lá dừa. Quạt giấy cũng ít được dùng chứ đừng nói quạt điện như bây giờ. Tuy nhiên phổ biến nhất vẫn là những chiếc võng tre. Chiếc võng tre gần gũi, thân thuộc với người dân quê như bất cứ vật dụng bằng tre nào khác. Tôi nhớ mãi kỉ niệm tuổi thơ của mình về cha tôi những ngày hè. Cứ sau buổi làm đồng là ông xuống sông bơi ít vòng, về ngả rổ khoai lang ra chén vài ba củ, uống vài bát nước chè xanh, rít vài hơi thuốc lào thật khoan khoái rồi ông lên võng nằm nghỉ. Bao giờ cũng vậy, khi ông nằm nghỉ cũng là lúc anh em chúng tôi xúm nhau trèo cả lên võng. Tiếng là nằm nghỉ nhưng thực ra ông đâu được nghỉ. Anh em tôi bắt ông kể chuyện, ngâm "Nhị thập tứ hiếu", có lúc cao hứng còn bắt ông hát tuồng. Những tích tuồng Nguyễn Trãi, Trưng Trắc, vv... anh em tôi nghe mãi không chán. Nhiều khi cha tôi bế em nhỏ trong cánh tay cùng nằm võng mà hát ru. Những lời ru ấy cứ dần thấm vào anh em tôi và chúng tôi cũng thuộc, cũng biết hát lúc nào không hay. Giai điệu lời ru êm ái dành cho em tôi ngủ còn nội dung những lời ru thì nuôi dưỡng tâm hồn chúng tôi. Chiếc võng tre thành nơi đầu tiên dạy anh em tôi học tập vốn văn học và văn hoá dân gian. Giờ đây, sống cuộc sống với những tiện nghi, văn minh hiện đại nhưng không bao giờ tôi không nghĩ về những nguồn cội tinh thần ấy. Phải chăng, văn minh vật chất chỉ đưa lại cho con người những tiện nghi vật chất mà quên mất giá trị tinh thần. Những chiếc điều hoà, những chiếc quạt điện vv... chỉ có mỗi một chức năng làm mát. Chúng được thiết kế, được tính toán tiện ích nhất cho chức năng ấy. Còn chiếc võng tre đã bao đời nay gắn bó với người dân quê đâu chỉ một chức năng để nghỉ ngơi. Nó là môi trường nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ. Càng nghĩ về điều này tôi càng cảm thấy buồn, một nỗi buồn se sắt, không có cơ giải toả. Ngày nay, kinh tế phát triển, cuộc sống khá giả, những ngôi nhà gỗ kiểu hạ chạn thoáng mát, tiện cho việc mắc võng được thay bằng những ngôi nhà xây bưng bít ngăn thành từng phòng tiện cho sinh hoạt cá nhân mà không có lợi cho sinh hoạt gia đình. Không gian cho chiếc võng tre dần biến mất. Con người tự khép mình trong những căn phòng tiện nghi mà dần tách rời thế giới tự nhiên đang mở rộng bên ngoài. Trong những căn phòng ấy, những gia đình có con nhỏ thì lời ru cũng nhường chỗ cho những băng nhạc. Người hiểu biết còn chú ý chọn nhạc, người thiếu hiểu biết thì bất kể nhạc gì, miễn là trẻ ngủ. Họ đâu biết rằng, có những đứa trẻ vì nghe nhạc quá mệt mà ngủ chứ đâu ngủ vì được nhạc dỗ dành, nâng giấc.
Tôi có đứa cháu khi mới sinh đến ba tuổi được cha tôi chăm chút. Bốn tuổi bố mẹ cháu đưa ra Hà Nội. Ở Thủ đô cháu học được nhiều thứ văn minh hơn nhưng thế giới tình cảm, tâm hồn cháu cho đến nay rõ là không được như đứa con tôi ở quê cùng tuổi. Hè nào cháu cũng đòi về quê ở với ông để được nằm võng, được nghe ông kể chuyện, nghe ông hát ru. Nhưng rồi mấy ngày hè ngắn ngủi cũng mau qua, cháu lại phải ra với bố mẹ để học thêm. Ôi! Những tâm hồn trẻ thơ. Cái mà chúng mong mỏi thiết tha thì người lớn bắt chúng phải từ bỏ. Cái mà chúng muốn từ bỏ thì người lớn bắt chúng buộc vào. Mong sao cho người lớn chúng ta giữ lại được tâm hồn con trẻ. Và nếu vậy, hãy bắt đầu từ cái võng tre./.
[sm=z_stretcher.gif]Hè 2003.
Thảo Nguy ên- Phan Bá Tiến