Tham Nhũng và Đồng Lương Công Chức

Lời tòa soạn: Ngoài các chuyên mục như “Trên Vỉa Hè Sài Gòn”, “Ký Sự”, “Ghi Chép”... đã có trên chuyên trang Việt Nam của nhật báo Người Việt, kể từ số báo này, tòa soạn sẽ mở thêm chuyên mục “Việt Nam Ngày Nay” để cung cấp thêm cho độc giả những cái nhìn dưới nhiều góc độ khác nhau của nhiều tác giả đang sống ở trong nước cũng như tại hải ngoại về xã hội Việt Nam hiện tại. Chuyên mục sẽ xuất hiện mỗi tuần 1 lần vào ngày Thứ Năm.

Tham nhũng và đồng lương công chức Việt Nam

Mấy tháng trước, độc giả báo Thanh Niên trong nước được đọc một loạt bài về tình trạng tham nhũng ăn hối lộ một cách công khai của cảnh sát giao thông (CSGT) , số tiền tờ báo gọi là tiền “mãi lộ”.

Nhưng mới đây, cũng báo Thanh Niên lại đăng một bài khác, như một thứ “phân trần giùm” rằng có lẽ CSGT tham nhũng vì lương quá thấp! Bài báo có cả một đoạn phỏng vấn chi tiết một thượng tá phó giám đốc giải thích cặn kẻ số lương trả cho CSGT:

- Hiện nay, mức lương của CSGT được tính như thế nào?

- Như tôi, cấp bậc thượng tá có mức lương cơ bản là 1,711 triệu đồng. Ðại úy có mức lương cơ bản là 1,2 triệu đồng. Còn hạ sĩ quan, chiến sĩ thì mức lương cơ bản thấp nữa. Như mức lương cơ bản của một thượng sĩ là 812 ngàn đồng, trung sĩ là 754 ngàn đồng, hạ sĩ là 696 ngàn đồng và chiến sĩ bậc 2 chỉ có 351 ngàn đồng...

- Ngoài lương, còn thu nhập nào khác không?

- Còn tiền trợ cấp lấy trong khoản nhà nước trích lại cho công an từ tiền xử phạt vi phạm hành chính. Số tiền này công an thành phố giữ, rồi chi cho CSGT theo đúng quy định của nhà nước là mỗi đồng chí không quá 300,000 đồng/tháng. Ngoài ra, những CSGT ban đêm phải tăng cường đi làm nhiệm vụ, gọi chung là chống đua xe sẽ được bồi dưỡng thêm 30,000 đồng/người/đêm... Khoản bồi dưỡng chống đua xe cũng có giới hạn là không được quá 200,000 đồng/tháng.

(Báo Thanh Niên ngày 23 tháng 6)

Tóm lại, lương “chiến sĩ” mỗi tháng dưới 60 USD, lương một thượng sĩ dưới 100 USD.

Thấp thì có thấp thật.

So với mỗi cú “mãi lộ” kiếm được từ 3 đến 10 USD, mỗi ngày ăn trên dưới 50 cú.


Nhưng câu hỏi đặt ra là có phải thực sự lương thấp dẫn đến tham nhũng không?


Trong một công trình nghiên cứu quy mô, do Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) tài trợ, với số liệu thống kê từ nhiều quốc gia, hai Tiến Sĩ Caroline Van Rijckeghem và Beatrice Weder chứng minh rằng lương thấp quả có là một yếu tố dẫn đến tham nhũng, nhưng là một yếu tố rất phụ, thứ yếu, so với các yếu tố khác như: mậu dịch thiếu tự do, luật lệ cấm đoán các sinh hoạt kinh tế, chính sách có chế độ ưu đãi, không công bằng v.v...


Tuy nhiên, trong suy nghĩ của nhiều người, việc công chức lương thấp (hay theo lời ông thượng tá nói trên, “Tháng nào được mời đám cưới là gay go”) thường vẫn là lý do chính dùng để giải thích hành động ăn hối lộ. Như thể hối lộ là một thứ bồi dưỡng chính thức cho các bậc quan chức vậy!


Tại sao giữa thực tế và suy nghĩ của nhiều người lại có sự khác biệt nhiều vậy?

Tôi khẳng định, người ta suy nghĩ sai thực tế vì người ta chưa xét cho đến cùng động cơ của các vị công chức ăn hối lộ.

Phải đặt lại vấn đề: Nếu lương CSGT ít như vậy, tại sao mấy cậu cứ đâm đầu vào nghề đó để đến nỗi “phải” ăn hối lộ? Sao không làm nghề khác?

Câu hỏi này còn hóc búa hơn khi nhìn vào một ngành ăn còn ngon hơn CSGT: Lương Hải Quan cũng ít không kém, tại sao các cô các cậu vẫn đâm đầu vào, lại còn phải... hối lộ để được vào làm cái nghề ít lương ấy?

Chỉ có một câu trả lời: Vì ngay từ đầu, lương do nhà nước trả đã không hề là cái thá gì với các “chiến sĩ” CSGT và Hải Quan. Họ vào các ngành này để ăn hối lộ chứ không phải để ăn lương.

Số tiền 60 USD nhà nước trả không là gì đối với CSGT. Nhà nước có tăng số tiền này lên gấp đôi, gấp ba, họ cũng không màng. Họ không muốn được thêm mấy chục đô mỗi tháng vì họ đang hái mấy trăm đô mỗi ngày. Có phải chia lên chác xuống hết các cấp trên đầu, họ cũng bỏ túi mỗi ngày vài mươi đô la Mỹ.

Do đó, không những lương thấp không ảnh hưởng đến tham nhũng, mà hơn nữa có tăng lương cũng không giảm tham nhũng.

Vì sao? Chuyện ăn và đưa hối lộ nó in hằn trong cơ chế hiện nay vì nó có chế độ cung – cầu của riêng nó. “Chung chi” cho công chức là cách hữu hiệu để né tránh các luật lệ vô lý.

Thí dụ quý vị lái xe tải. Thành phố chật chội, không phải chỗ nào cũng có thể bốc dỡ hàng. Lại giả sử có chỗ bốc dỡ hàng được, ngay cửa ngõ vào thành phố, mà ngay bến bốc dỡ hàng lại dừng liên tục hàng chục bảng cấm đậu xe. Không đậu ẩu thì khỏi bốc dỡ hàng, mà nộp phạt thì không sống nổi, chưa kể còn có thể bị phạt tháo bảng số xe, sạt nghiệp ngay lập tức! Thôi thì chịu khó chung cho anh CSGT chút tiền.

Trong thí dụ này, CSGT ăn được là vì luật lệ vô lý và anh CSGT có cơ hội cung cấp cho anh tài xế xe tải (là “người tiêu dùng” các món luật lệ ấy) sự giảm thiểu mức độ vô lý của luật.

Quý vị có thể thắc mắc: Có phải thí dụ này mới là vô lý? Không lẽ luật lệ gì quá trớn như vậy?

Không phải đâu: Ðây là thực trạng đang xảy ra trên đường Hùng Vương, Sài Gòn, cửa ngõ ra vào từ miền Tây, nơi bốc dỡ hàng mà cả tuyến đường đều gắn bảng cấm đậu. Tại đây, theo lời kể của báo Thanh Niên, “ngày nào CSGT cũng ghé, cứ 9 giờ tối khi xe vào là giao thông ghé.... Khi CSGT đến là chủ hàng phải đưa tiền cho tài xế, hoặc lơ bốc vác, chạy ra 'chung chi'... Giá chung chi cho CSGT ở đây thường là 40,000 – 50,000 đồng/xe, có khi phải 100,000đ/xe”.

Cách đây gần 1 năm, Bộ Trưởng Giao Thông Vận Tải ra quyết định số 2074.QÐ (nói có sách, mách có... số!) giới hạn chiều cao của các loại xe tối đa là 4,2m. Nghe có vẻ bình thường, nhưng thực ra rất vô lý. Trước tiên vì con số 4,2m là một con số tùy tiện; khoảng cách từ mặt đất đến các gầm cầu ở Việt Nam là 4,5m. Quan trọng hơn nữa, con số 4,2m gây cản trở rất lớn cho kinh tế: Một trong những phương tiện vận tải thông thường nhất thế giới là xe chở container 40 feet (tức là loại truck trailer thường thấy), mà xe này có chiều cao... 4,3m. Vừa đủ để... bị phạt!

Luật vô lý như vậy chỉ làm mồi cho tham nhũng, vì nó tạo ra “cầu” cho một món hàng đáng lẽ không ai cần: sự “cho phép” đặc biệt để được chở container 40 feet. Món hàng “cho phép” đó chỉ CSGT mới có, và từ đó CSGT có điều kiện làm tiền mãi lộ.

Và quả như vậy. Một doanh gia vận tải cho biết ông chỉ có thể làm ăn được là vì tài xế của ông biết “rải tiền dọc quốc lộ 5”, đường từ cảng Hải Phòng đi Hà Nội.

Nếu luật 4,2m còn đó thì lương CSGT có tăng đến đâu người ta cũng phải nộp tiền hối lộ và CSGT vẫn cứ lấy. Ăn hối lộ, tính ra, ít hại cho nền kinh tế quốc gia hơn là cấm xe chở container 40 feet.

Ðể bỏ tham nhũng, phải bỏ những luật vô lý như thế, chứ không phải tăng lương. Nhưng một quyết định của một bộ trưởng mà lại tùy tiện và vô lý đến mức này thì chỉ có thể giải thích được rằng ông bộ trưởng ra luật không ngoài lý do cố tình bắt người ta phải vi phạm, cố tình bắt người ta phải nộp tiền hối lộ, không nộp trực tiếp cho ông ta nhưng nộp cho những người rốt cuộc cũng phải chia phần cho ông.

Bài toán tham nhũng ở Việt Nam bị dính vào vòng luẩn quẩn đó: Ðể giảm tham nhũng, phải dẹp bỏ những luật vô lý giới hạn các sinh hoạt kinh tế, nhưng những người có quyền dẹp bỏ những luật này lại là những người đang có chia chác trong tham nhũng. Tăng lương đám tép riu không phải là lối thoát cái vòng ấy.

Wednesday, June 23, 2004 1:49:51 PM
http://www.nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp?a=5990&z=2