TIẾNG GỌI VĨNH CỬU
Tiểu thuyết
Tác giả : Anatoli Ivanov
Người dịch : Đoàn Tử Huyến
Đánh máy: nutacxinhxan
Hiệu đính: nutacxinhxan
Tiểu thuyết
Tác giả : Anatoli Ivanov
Người dịch : Đoàn Tử Huyến
Đánh máy: nutacxinhxan
Hiệu đính: nutacxinhxan
Phần Mở Đầu
Vào một ngày tháng sáu năm 1908, trong phòng hỏi cung của Sở hiến binh thành phố Tomsk có hai người: dự thẩm Lakhonovski, chừng ba mươi lăm tuổi, chiếc mũi tẹt lúc nào cũng như láng mỡ, và cai ngục Cosorotov, một gã đàn ông vơi vẻ ngoài khó coi với chiếc quai hàm bạch ra bè bè.
Lakhnovski ngồi uống trà sau bàn làm việc, mình chỉ mặc một chiếc áo sơ mi. Trời nóng nực, áo khoác ngoài nhà binh treo trên lưng ghế tựa. Cosorotov đứng phục dịch, khăn vắt ngang tay, trông hắn chẳng khác gì một tên hầu bàn ở các quán ăn.
Lakhnovski đặt chiếc chén xuống khay, lên tiếng:
- Ta có xem đơn của anh gửi cấp trên. Anh muốn xin về nhà tù trung ương Alecsandrovski phải không?
- Thưa ngài, đó là điều con vẫn mơ ước từ thời còn trẻ đấy ạ.
- Mơ ước là điều rất tốt , mơ ước của con người cần phải được thực hiện.
- Dạ, ngài có lần đã hứa, nếu con lập được công ngài sẽ giúp.
- Được, được ta sẽ nói hộ. Cho anh đi thì ta cũng hơi tiếc, nhưng cũng phải khen thưởng anh vì sự phục vụ tận tụy và trung thành. - Lakhnovski đẩy chiếc khay với bộ ấm chén sang một bên. - Thôi, bây giờ ta lại bắt đầu với mấy người đồng hương từ Novonicolaevsk của anh…Làm thế nào mà anh chộp được chúng thế.
- Dạ, thưa ngài Arnold Mikhailovich, hôm đó con đang đi đến rạp xem phim xinê. Khi đi ngoài phố, bao giờ con cũng chú ý quan sát xung quanh, xem có gì đáng khả nghi không? Con đang nhìn thì bỗng thấy từ một ngõ hẻm ngay trươc mặt có hai người bước ra, rồi vội vã đi thẳng. Con nghĩ; có cái gì đáng nghi lắm…Vừa lúc đó một đứa ngoái nhìn lại. Con ngạc nhiên nhận ra đó là Piot’r Polipov. Đồng hương! Thế còn người đi với hắn là ai? Thôi đúng là Anton Saveliev bị giam ở nhà tù Novonicolaevsk. Lúc đó con làm cai ngục ở đấy. Con nghĩ, không biết chúng đến Tomsk để làm gì? Và thế là con thổi còi…
- Thôi, được rồi, khá lắm. Dẫn từng đứa một vào đây.
Lakhnovsk choàn chiếc áo khoác nhà binh trên vai, châm lửa hút. Khói thuốc bay ra ngoài theo lỗ thông hơi của chiếc cửa sổ bịt bằng lưới thép.
Chưa đầy 2 phút sau,Cosorotov đã đẩy Anton Saveliev vào phòng. Anton mặc chiếc áo vét tong nhàu nát, mấy túm tóc màu bạch kim rủ lòa xòa trước trán dưới vành mũ lưỡi trai. Đôi mắt trong và rất sáng nhìn Lakhonovski đầy vẻ hằn học, cau có.
Tên dự thẩm rít một hơi thuốc, bước đến bên cạnh Anton, hất đầu chỉ hai cặp giấy dày cộp nằm trên bàn, cười gằn:
- Tôi vừa mới hỏi xin hồ sơ cá nhân của anh và Polipov ở sở hiến binh Novonicolaevsk về đấy. Thế nào, bây giờ thì còn khăng khăng ngoan cố nữa không?
*
* *
* *
Gần một tháng trước đây, Anton Saveliev vừa tròn 18 tuổi. Và cũng đúng vào ngày sinh, anh tổ chức lễ cưới. Vợ anh là lida Dakharova, con gái ông Nicardr Dakhanova, một đảng viên Đảng Xã Hội, quê ở Novonicolaevsk. Ông đã hi sinh hồi tháng ba năm 1905 trong một chuyến vượt ngục từ nhà tù trung ương Alecsandrovsk.
Anton sinh ra và lớn lên ở làng Mikhalovca nhỏ bé thuộc xã Santara, cách Novonicolaevsk chừng trăn rưỡi vecxata. Cha của cậu, Silanti Saveliev, rất nghèo. như ở Mikhailovkang người ta thường nói, “ nghèo hơn cả con chó của ông cố đạo ". Câu đó có nghĩa gì, không bao giờ Anton có thể hiểu được, vì ở Mikhailovka vốn không có nhà thờ, không có cố đạo, và lẽ dĩ nhiên là không có cả chó của cố đạo.
Anton lớn lên như một đứa trẻ lêu lổng, thường hay đánh đập hai em trai là Phedor và Ivan. Tất cả trẻ con làng Mikhailovka đều sợ cậu chết khiếp. Chưa ai biết Anton rồi sẽ thành người như thế nào, thì mùa xuân năm 1904, Mit’rophan , em ruột của Silanti, làm nghề thợ mộc, từ Novonicolaevsk về thăm làng Mikhailovka.
- Này chú Mit’rophan, chú đưa thằng Anton ra thành phố một thời gian nhé? – Người anh hỏi. – Có thể chú dạy nghề cho nó. Ở nhà tôi và mẹ nó chịu không làm sao bảo được nó. Thăng bé sẽ hỏng mất thôi. Nghe nói hình như còn kết bon với bọn chuyên ăn chộm ngựa, được chúng dạy cho cờ bạc.
Ở Novonnicolaevsk Anton rất thích, nhưng không chịu học nghề thợ mộc. Suốt ngày cậu lang thang khắp các phố, làm quen với bọn trẻ lêu lổng, đánh bạc với chúng, tìm cách móc túi những người say rượu nằm lăn lóc các quán, và nhiều lần bị đánh nhừ tử. Rồi bỗng nhiên cậu bỏ tất cả các trò đó và trở nên say mê bẫy chim ở các cánh rừng sung quanh thành phố, đưa ra chợ bán hoặc đổi lấy bánh quế cho Piot’r Polipov, con trai một chủ hiệu buôn ở gần đấy. Bản thân Anton không ưa của ngọt, bao nhiêu bánh cậu đều cho Lida có đôi chân dài thon thả, con lão “khổ sai " – như người ta thường gọi cô.
Cô bé Lida này, người gầy đét như một bộ xương, đầu gối nhọn hoắt và cặp lông mày đen rất dài, lúc đó chừng mười bốn tuổi, nhà ở cùng phố với chú Mit’rophan. Bà mẹ cô hình như bị bệch lao, ho quay năm suốt tháng, làm việc ở nhà máy xà phòng. Anton quan tâm đến Lind chỉ vì cô là con gái của một người tù khổ sai. “Cũng không biết tại sao mà người ta bắt ông ấy đi đày, - cậu nghĩ, - chắc có lẽ vì đấm chết ai đó".
Một lần, Anton đem điều này ra hỏi Grigori, con trai của chú Mit’rophan làm ghề đốt lò ở đềpô xe lửa. Anh cao lớn, xương xẩu, đôi mắt to, người bao giờ cũng sặc mùi khói và bồ hóng, Grigori là một thanh niên rất vui nhộn, thường hay cho Anton đi theo câu cá và nói chung, đối xử với cậu rất thân mật, bình đẳng như với một người bạn cùng lứa tuổi.
- Con người muốn đi tìm sự thật nên bị tống đi tù khổ sai. – Grigori nói. Anh chăn chú nhìn Anton rồi tiếp thêm: - Ông ấy , cha của Lida, là đảng viên Đảng Xã Hội.
- Đảng Xã Hội là cái gì?
- Là cách mạng.
- Thế cách mạng là cái gì?
Grigori phá ra cười, và không hiểu sao, anh lại nháy mắt nhìn Anton.
- Thế nào, lạ lắm phải không? Rồi anh cũng sẽ biết cả thôi. Mọi cái đều có lúc của nó.
Ít lâu sau, Anton biết được rằng cả Grigori, cả chú Mit’rophan, thậm chí cả bà thím Uliana Phedorovna cũng là những nhà cách mạng, mặc dù họ tìm mọi cách để giấu kín không cho Anton biết điều này. Và khi thấy Anton đã biết hết mọi chuyện, suýt nữa họ bắt cậu phải trở về với bó mẹ cậu ở làng Mikhailovka. Găng nhất là thím Uliana Phedorovna. Nếu không có Grigori, chắc chắn là Anton đã phải về rồi.
- Cha ạ, con thật không hiểu nổi cha muốn gì?! – một lần Grigori đã to tiếng với cha. Anh túm lấy bộ quân bài của Anton vừa bị thím Uliana tước được vứt trên bàn, lắc lắc trong không khí. - Cha muốn để cho Anton cứ đi theo con đường này à? Càng để lâu thì càng khó chữa đấy. Cha phải hiểu rằng vào cái tuổi này, ma quỷ nào biết được nó muốn gì. Toàn những chuyện khác thường! Cho nên, cần phải tìm cách giúp đỡ Anton.
Và ngay trong ngày hôm đó, chỉ nửa giờ sau, trong lúc nhận tài liệu từ tay liên lạc viên tại một ga gác xép ở ngoại ô thành phố, Grigori – anh thanh niên, Grogori bao giờ cũng sôi nổi, không biết chán nản là gì, người đã phản đối gửi trả Anton về làng Mikhailovka, - đã bị cảnh sát bắn trọng thương. Chiều hôm đó anh tắt thở trên tay Anton, chỉ kịp nói mấy lời:
- Anton, nếu anh muốn đi tìm sự thật, thì nhà tù, khổ sai và, có thể, cả cái kết cục như thế này…sẽ đợi anh…Anh có dám đi không?
- Dám!
- Không sợ à?
- Không!
- Tốt lắm…
- Tôi cũng sẽ trở thành người như chú!
- Tôi tin…
Chẳng bao lâu sau, Anton đã được nếm mùi tù ngục lần đầu tiên. Cả anh, Lida, cả Piot’r Polipov, - mặc dù Piot’r là con trai của một chủ cửa hiệu khá giàu có.
Dần dần, Anton và Piot’r thân nhau. Tình bạn của họ chỉ bị một điều duy nhất làm cho vẩn đục: từ bao giờ không biết, cả hai người đều thầm yêu Lida. Không hiểu cô gái có cái gì làm cho anh chàng Piot’r phải say mê? Lida không xinh, chỉ có đôi mắt của cô là đẹp, đôi mắt hơi xanh như làn nước suối, bao giờ cũng lấp lánh như một thứ ánh sáng vừa sống động, vừa bồn chồn. Anton yêu cô vì sự táo bạo tới liều lĩnh của cô, mặc dù nhìn bề ngoài thì không thể nghĩ như vậy được. Mới 14, 15 tuổi cô đã nhiều lần tới Tomsk và chuyển tài liệu mật, thậm chí cả vũ khí nữa, từ đấy về.
Về phía Lda, cô đối xử với Anton và Piot’r bao giờ cũng như nhau: và mãi mãi cho tới tận thời gian gần đây cũng không biết được là cô thích ai hơn. Trong thâm tâm, Anton cho piot’r có nhiều lợi thế hơn và triển vọng hơn, đặc biệt là sau ngày ở tù ra. Họ bị bắt vào cuối tháng 10 năm 1905, tất cả gồm bốn người: Anton, Lida , Piot’r và Ivan Mikhailovich Suboti – Người lãnh đạo tổ chức Đảng Công Nhân Xã Hội Dân Chủ Nga ở thành phố Novonicolaevsk, một nhà hoạt đông cách mạng dày dạn kinh nhiệm. Cùng với cha của Lida, ông vừa mới vượt ngục từ nhà tù trung ương Alecsandrovski về mấy tháng trước đây.Các đồng chí kiếm cho ông đựợc giấy tờ hợp pháp mang tên Cuzma Trurkin, và bố chí và bố chí làm chân rửa bát ở nhà bếp nhà lao Novonicolaevsk . Làm việc ở đây ông tích cực chuẩn bị cho những người tù chính trị vượt ngục. Vào một ngày tháng mười, trong thời gian bãi công, những người công nhân đường sắt, - sau cái chết của Grigori , tổ chức ở đây do cha anh, Mit’rophan lãnh đạo, - đã tổ chức một cuộc biểu tình chính trị lớn chưa từng thấy và phá được nàh tù. Những đại đội Codac và quân đội chính quy chỉ mấy phút sau được điều đến để giải tán đám biểu tình , và toàn bộ những người tổ chức phá ngục bị bắt.
Ngày hôm đó, Trurkin Subotin trao cho Anton và Piot’r Polipov một nhiệm vụ chiến đấu thật sự. Từ sáng Anton cần phải đến một ga xép vắng vẻ để nhận từ tay ông già công nhân đường sắt một túi đạn và trước mười giờ phải đem đến chỗ hẹn trong rừng ở ngoại ô thành phố. Đây là số đạn dự trữ. Trong trường hợp cần thiết, Piot’r sẽ chuyển số đạn đó vào thành phố cho tổ xung kích. Polipov là học sinh trung học. Mặc bộ đồng phục học sinh, anh đễ dàng mang đạn đi trong thành phố mà không gây sự nghi ngờ. Nhưng Anton lại tự ái vì anh không được chọn vào tổ xung kích đi phá nhà tù, người ta không tin tưởng giao cho anh mang đạn vào thành phố. Vì vậy, từ ga xép, anh mang đến thẳng địa điểm tập trung của đội xung kích.
Ôi, cơn giận dữ cảu Subotin khi thấy sự vi phạm kỷ luật như vậy mới thật dữ dội! Mà đạn thì vẫn cần, ông đã phái Piot’r Polipov vào rừng để lấy.
Việc điều tra vụ án những người tổ chức biểu tình và phá ngụ kéo dài hơn một năm. Những người bị bắt khi thi giam riêng mỗi người một nơi trong các xà lim khac nhau, khi thì nhốt chung một chỗ và gài chỉ điểm lẫn vào. Trong thời gian đó riêng Piot’r Polipov bị hành hạ nhiều hơn cả. Anh bị gọi lên hỏi cung luôn, thường bị đánh đập mặc dù đã có lệch cấm tra tấn tù binh chính trị. Có lẽ đối với bọn cai ngục, Piot’r là một trường hợp ngoại lệ; chúng hy vọng người con trai của một chủ hiệu giàu có quen sống sung sướng sẽ không chịu nổi. Nhưng anh đã chịu được. Không khai báo ai cả. Chính Subotin đã có lần nói về anh:
- Piot’r của chúng ta là một chàng trai chân chính. Chúng ta cần nhiều những chàng trai như thế.
Mặc dù tang chứng ít ỏi, ba người Anton, lida, Piot’r polipov, bị xử mỗi người hai năm tù. Mit’rophan Ivannovich hai năm rưỡi, còn Trurkin Subotin, tù chính trị vượt ngục, tám năm khổ sai. Nhưng trên đường tới chỗ đày, ông trốn thoát và trở về Novonnicolaevsk, bắt đầu xây dựng lại tổ chức Đảng của thành phố bị phá vỡ năm 1905.
Sau khi ra tù, Anton xin làm công nhân bốc vác ở một nhà máy gỗ, Lida vẫn như xưa, đối xử với Anton và Piot’r Polipov như nhau. Mẹ của Lida đã qua đời khi họ còn ở trong tù. Phải khó khăn lắm Lida mới xin được vào làm ở nhà máy xà phòng, chỗ của mẹ cô trước đây. Khi thì Anton, khi thì Piot’r đến đón Lida ở cổng nhà máy và đưa cô về nhà. Và một lần, để chấm dứt tình trạng mập mờ, không dứt khoat này, Anton quyết định nói thẳng. Khi gặp nhau anh cảm thấy rất khó nói, nhưng Lida cũng không để cho anh nói.
- Đừng anh! Không cần đâu anh ! - Cô kêu lên và lấy bang tay trái bịt miệng anh lại. Rồi cô vục mái đầu nóng hổi vào vai anh.
- Thế…thế còn Piot’r ? – Anh hỏi một câu ngớ ngẩn.
- Piot’r sao?! Có lẽ anh ấy cũng là người tốt. Nhưng…em không biết nữa. Em không yêu anh ấy, và trước đây cũng không bao giờ em thích. Anh ấy là người có học, còn em…Anh nói với anh ấy nhé. Để anh ấy đừng đưa đón em nữa…
Và Anton nói. Piot’r nghe, im lặng từ đầu tới cuối, khuôn mặt tròn trịa đỏ gay, rồi tái xanh, một cục u ở má phải nặng nề trôi lên, góc miệng bên đó méo mó co giật.
…Có thể nói, Anton và Lida có một đám cưới thực sự như của mọi người khác.
Một buổi chiều tháng năm ấm áp, anh dẫn Lida vào khu rừng ở ngoại ô thành phố.
Ở đó, họ dựng một ngôi lều nhỏ và sống với nhau đêm trăng mật đầu tiên. Anton say ngây ngất bởi hạnh phúc mới mẻ, bởi mùi hương dã, anh đang trong mùa hoa nở rộ.Mùi hương ấy anh đã cảm thấy ngay từ chiều, khi vừa ra khỏi thành phố. Những con chim én lặng lẽ bay lượn trên bầu trời xanh ấm dịu, khi lao vút lên cao, khi sà xuống tưởng như chạm ngay mặt đất. Và trong đầu anh, không hiểu từ đâu, bốn câu thơ kéo đến, ngân nga:
Hương dã anh từng đợt song thơm lừng.
Đã qua rồi mùa đông dài lạnh giá
Và chim én , đùa vẫy vùng đôi cánh,
Đang tưng bừng bay lượn giữa trời xanh…
Anton giật mình sợ hãi, Anh chưa bao giờ nghĩ mình có thể làm được thơ và biết rằng mình không có thứ tài năng đó.
Thế mà, bỗng nhiên lại có thể sáng tác được cả một đoạn! Mấy câu thơ suốt đêm cứ ngân lên trong đầu, và gần tới sáng bất ngờ lại hiện ra thêm khổ nữa.
Nếu tim em nặng chĩu nỗi u buồn,
Hãy ngẩng đầu cùng anh nhìn trời rộng
Em sẽ thấy ; kìa đàn chim phóng khoáng
Đang tưng bừng bay lượn giữa trời xanh…
Anton bàng hoàng cả người.
Khi những tia nắng mặt trời rọi qua các lỗ thủng chiếu vào trong lều, Lida nhận thấy sự khác thường của Anton.
Trong ánh mắt cô hiện lên sự lo lắng:
- Anh sao thế?
- Không sao, - Anton bối rối trả lời và đứng dậy đi ra ngoài trời.
Lida cũng bước ra khỏi lều. Khoảng rừng trống tràn trề ánh sáng mặt trời buổi sớm và tiếng chim ca đủ giọng. Lida tắm mình trong ánh nắng và tiếng chim, đi dọc theo bìa rừng tìm hái những bong cúc dại, mái tóc dài để xõa, người khoác một chiếc áo len trắng. Trông thấy Anton cô chạy tới nhảy tròn vòng quanh anh, miệng kêu không ngớt:
- Em là vợ của anh đây! Em là vợ của anh đây!
Họ ngả xuống đám cỏ mềm mại và say sưa hôn nhau, dường như cả đêm qua việc đó đối với họ còn chưa thỏa.
Rồi họ nhốm một đống lửa đun nước uống. Mắt nhìn vào ngọn lửa, Anton nói:
- Lida , em biết không, anh làm thơ cho em đấy.
- Sao cơ… - Cô không tin. – Anh làm như thế nào?
- Anh cũng chẳng biết nữa, anh đọc em nghe nhé.
Anh đọc tám dòng thư một cách hấp tấp, mặt đỏ gay.
Lida ngồi nghe, mắt mỗi lúc một mở to thêm:
- Anh…tự làm đấy à?
- Đúng thế.
- Cho em à?
- Ừ, cho em.
Lida im lặng, và hai người cảm thấy như ngượng nghịu. Bỗng nhiên, cô khe khẽ lẩm nhẩm, ghép những chữ những câu vừa nghê được theo một giai điệu đưon giản, cất tiếng hát, không bỏ sót một từ nào.
- Anton! Anh Anton! – Hát xong cô kêu to và nép sát vào người anh, òa lên khóc, sung sướng.
Lát sau, thím Uliana đến, mang theo một làn thức ăn và mấy chai rượu vang. Họ trải chăn lên cỏ, bày bữa tiệc giản dị ra. Khách từng người một, từng hai người một lần lượt tới đủ: Đầu tiên là Piot’r lầm lì ít nói, sau đến là mấy nhóm công nhân từ nhà máy cưa, nhà máy xà phòng và xưởng in . – Tất cả đều đảng viên đảng bộ bí mật thuộc Đảng công nhân Xã Hội Dân Chủ Nga của thành phố. Chú Mit’rophan và Subotin đến sau cùng. Như thường lệ ở các đám cưới, mọi người kêu “đáng lắm ” . Piot’r Polipov ngồi hơi tách ra một bên, hai tay bóp chặt chiếc tách thủy tinh nhiều cạnh. Anton và Lida ngượng nghịu hôn nhau. Tất cả mọi người đều đều cạn chén, chỉ có Piot’r Polipov không uống, vẫn ngồi im, tay bốp cạnh chiếc cốc. Bỗng nhiên, anh giật mạnh cánh tay, đổ hắt cốc rượu vào miệng. Nhưng mọi người không ai để ý đến cử chỉ đó của anh cả, vì Subotin đã ngồi ưỡn thẳng người lên và nói:
- Các đồng chí, chúng ta phải tranh thủ thời gian. Tôi công bố khai mạc cuộc họp của Đảng bộ bí mật Đảng Công Nhân Xã Hội Dân Chủ Nga thành phố. Ta chỉ bàn về một vấn đề: Tổ chức tờ báo công nhân bí mật…
Muốn là con chim chiếc lá
Con chim phải hót
Chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay lại không trả
Sống cho ai đâu chỉ sống cho riêng mình.
( LHM )
Con chim phải hót
Chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay lại không trả
Sống cho ai đâu chỉ sống cho riêng mình.
( LHM )