Hiện nay ở Việt Nam đang là mùa hè với ánh nắng mặt trời chói chang. Do khí hậu nóng bức nên cũng có rất nhiều người chọn hình thức du lịch là đến các vùng biển để nghỉ ngơi, tắm nắng. Tia nắng mặt trời có tác dụng rất tốt với cơ thể, nhưng mặt khác nó cũng đang gây nhiều tai hoạ cho sức khoẻ con người nếu chúng ta không hiểu biết cũng như có cách phòng chống tác hại cụ thể. Bác sĩ Nguyễn Thìn (TP.Hồ Chí Minh), một trong những chuyên gia về sức khoẻ cộng đồng vừa có bài viết hữu ích gửi đến Lao Động. Để có những thông tin đầy đủ giúp bạn đọc hiểu được tác hại của ánh nắng mặt trời, Lao Động xin trích đăng bài viết này...

Con dao hai lưỡi

Ánh nắng mặt trời gồm 3 nhóm bức xạ (hay tia): Tia cực tím (UV) không thấy được; tia ánh sáng, nhìn thấy; tia hồng ngoại (IR), không thấy được. Với con người, các loại tia trên đều có 2 mặt lợi và hại ở các mức độ. Song song với mặt lợi là mặt hại: Các loại tia trên đều gây nóng, cháy, đâm xuyên vào trong da, trong mắt (ở các mức độ nông sâu khác nhau) gây nên nhiều tác động lý- hoá- sinh học cho tế bào.

Nguy hiểm nhất vẫn là tia UV, với 3 dải: UVA, UVB và UVC (hầu như không xuống tới trái đất). UVA có khả năng làm xuất hiện các gốc tự do, thúc đẩy sự lão hoá tế bào mắt, da (da chóng xơ, nhăn nheo, mau già) và làm tăng nguy cơ xuất hiện ung thư tế bào da, sớm gây đục nhân mắt trước tuổi 50. UVB là nguyên nhân chủ yếu gây những tác dụng cộng dồn trực tiếp dẫn đến ung thư da: UVB được hấp thụ bởi DNA của nhân tế bào và gây nên sự rối loạn sao chép DNA, tạo ra những chỗ gẫy, mất trình tự sắp xếp các gene. Nếu các rối loạn này ít, trong khả năng " tự điều chỉnh" của tế bào thì chưa có hiệu ứng gây bệnh, nhưng các rối loạn lớn hơn khả năng này thì sẽ xảy ra đột biến và gây ra ung thư da.

UV còn gây suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh cho cơ thể. Còn nguy hiểm hơn nữa bởi ngay những ngày râm mát, có mây che phủ UV vẫn xuyên qua mây xuống mặt đất gây tác hại mà ta không hề cảm nhận: Cứ " bình thản hứng chịu" tác hại cộng dồn của nó qua năm tháng. Tia UV có " mật độ" nhiều hơn ở miền núi cao, cao nguyên, trên những diện tích rộng, ít hoặc không có cây xanh, nơi bãi biển...

Nắng chói chang là nguy cơ gây cườm khô (còn gọi là đục nhân mắt) nhiều gấp 3 lần bệnh cảm nắng. Một số bệnh khác về mắt và ung thư da cũng mắc với tỉ lệ cao hơn so với những nước có cường độ nắng kém hơn.

Tác hại cấp tính thường gặp là cảm nắng, thường gây ngất xỉu, sốt cao, da đỏ khô, nóng, khát nước, có khi cấm khẩu. Một dạng nhẹ hơn: Bị nóng rát, bỏng lột da, lóc da. Với mắt: Viêm giác mạc cấp làm mắt cộm, rát, sợ sáng... Các biểu hiện trên thường gặp ở những người thể lực yếu, chưa quen tiếp xúc với nắng nóng. Những tác hại này nói chung là nhẹ nếu chữa kịp thời.

Tác hại mạn tính là rất nguy hiểm. Nó diễn ra rất âm thầm, từ từ, gây nên những tổn thương tích luỹ, cộng dồn theo thời gian (mỗi ngày, tháng - mùa - mỗi năm một ít) và đến một lúc nào đó sau nhiều năm (thường là hàng chục năm) sẽ bộc phát ra nhiều bệnh tật nặng hoặc nguy hiểm đến tính mạng như: Sớm bị đục nhân mắt, các bệnh mắt có thể dẫn đến mù loà vĩnh viễn (do viêm thoái hoá hắc mạc, điểm vàng) hoặc ung thư da có thể dẫn đến tử vong.

Riêng bệnh cườm khô ở Việt Nam có số mắc rất lớn với hàng vạn người (tỉ lệ bệnh từ 0,3 đến trên 0,5% dân số). Cườm khô là nguyên nhân chính dẫn đến mù loà và cách phòng chủ yếu là bảo vệ mắt trước ánh nắng mặt trời. Trong số bệnh nhân bị cườm khô, số đã mù loà có chỉ định mổ rất lớn (mổ thay nhân mắt nhân tạo trả ánh sáng cho người mù), đã và đang vượt quá khả năng của ngành nhãn khoa. Giá mổ dịch vụ còn đắt: Trên 3 triệu đến 5 triệu/1mắt, chưa kể chi phí khác. Vì thế số người tự đi mổ ít, số cam chịu mù loà lớn, số bị cườm khô luôn tăng cao hơn do liên tục bổ sung thêm mỗi năm do ở ta quá nhiều ánh nắng chói chang và hiểu biết dự phòng còn yếu kém.

Hạn chế tác hại

Đi làm sớm, nghỉ sớm (buổi sáng), đi làm muộn, về muộn (buổi chiều). Đội mũ, mang kính râm cả khi trời mát. Dùng nón mũ rộng vành, chiều ngang của mũ ít nhất >7cm. Hiện nay đa số các mũ không đạt yêu cầu này. Đeo kính râm. Thường xuyên đi tất tay, dùng khăn che mặt, áo quần khi lao động, ra nắng dài tay, dài ống, cỡ rộng vừa phải, sáng màu, tốt nhất là vải sợi bông, tuyệt đối không nhìn thẳng vào mặt trời, cả lúc mặt trời chỉ lờ mờ bóng mây.

Chỉ xuống tắm biển hoặc phơi nắng với thời gian ngắn 10- 15 phút, sau đó phải vào bóng râm nghỉ 20-30 phút. Luôn có khăn rộng phủ lên người, đeo kính mát... Giờ tắm biển thích hợp trước 9 giờ và sau 15 giờ. Mỗi ngày cũng không nên tắm quá 2- 3 giờ. Trẻ em dưới 1 tuổi, không cho đi tắm biển (khối lượng cơ thể nhỏ, các tế bào non nớt, thần kinh chưa hoàn chỉnh nên sức chống đỡ tia nắng, giữ nhiệt và điều nhiệt... của trẻ kém dễ dẫn đến kiệt sức và nhiều chứng bệnh sau tắm biển. Trẻ 2-3 tuổi chỉ tắm có thời gian bằng 1/4 thời gian của các anh chị tuổi từ mẫu giáo đến dưới 15. Trẻ tắm biển luôn có người lớn canh chừng, thời gian tắm, chống nắng, bảo vệ mắt, sức lực, chống nhiễm lạnh chu đáo.

Có thể dùng kem chống nắng mỗi khi ra nắng, tắm biển nhưng không quá lạm dụng vì tác dụng giới hạn, với một số người thường có tác dụng phụ.

Những người có nhiều nốt ruồi, vết bớt trên da, nhất là có vết bớt, nốt ruồi bị xước, nổi cộm, chảy nước khác thường mà lâu lành (trên vài tuần) càng phải cảnh giác và gặp bác sĩ khoa ung bướu khám kịp thời.

Thể lực tốt, dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp cơ thể chống lại tác hại của ánh nắng mặt trời hiệu quả: Thường xuyên rèn luyện thể dục - thể thao, trong đó đi bộ là môn thể thao không phải đầu tư nhiều mà hiệu quả lớn. Ăn uống đầy đủ, cân đối các chất dinh dưỡng, nhiều rau quả, tránh các chất độc hại: Thuốc lá, rượu bia... Nước uống luôn sẵn có, đủ uống sao cho không để khát bất kỳ lúc nào, có thể thêm muối liều 1 gam/lít nước uống khi nắng nóng ra mồ hôi nhiều.

Tầng Ozone, bấy lâu có vai trò cản tới 95% số tia cực tím nguy hại phóng xuống trái đất, nay tầng ấy bị mỏng đi nhiều, có nơi đã bị thủng lớn (chỉ riêng lỗ thủng ở Nam Cực đã rộng 28,5 triệu kilômét vuông, gấp 3 lần diện tích nước Mỹ) nên các tia kể trên phóng xuống trái đất nhiều hơn và tác hại cho con người và sinh vật cũng tăng lên: Tại Australia hiện nay có 1/3 số dân có nguy cơ bị ung thư da và đang bị bệnh này với tỉ lệ ngày càng cao hơn, thành phố Punta Arenas của Chile trong hơn 20 năm qua số người bị mù, ung thư da tăng gấp 3 lần, số gia súc bị mù tăng gấp 5 lần so nơi khác. ở Pháp hàng năm có tới 8 vạn người ung thư da. ở Việt Nam, theo kết quả nghiên cứu của GS Nguyễn Chấn Hùng: Ung thư da là 1 trong 10 loại ung thư thường gặp nhất tại Bệnh viện Ung bướu TP.Hồ Chí Minh.


Theo Báo Lao Động