Những em bé này, sống tại khu phố Quang Trung thuộc phường Vĩnh Quang thành phố Rạch Giá Kiên Giang, chưa bao giờ được đến trường. (Hình: Thu Hiền/Người Việt)



Em chưa bao giờ đi học. Em lượm được cây viết hư, giắt vào cổ áo đứng làm kiểu cho tôi chụp hình rồi khoe với mấy đứa xung quanh: “Tao... đi học nè!” (Hình: Thu Hiền/Người Việt)


Tuổi thơ gắn liền với rác và mồ mả. (Hình: Thu Hiền/Người Việt)



Nụ cười hồn nhiên luôn xuất hiện trên môi. Các em chưa bao giờ được đến trường, chưa được ăn bánh Trung Thu và chưa được rước... đèn. (Hình: Thu Hiền/Người Việt)


* Hơn 800 người sống tại bãi rác Vĩnh Quang, Rạch Giá
* Trẻ con chưa bao giờ được đi học, được ăn bánh Trung Thu và chơi lồng đèn

KIÊN GIANG, Việt Nam - Hơn 72 hộ gia đình với hơn 810 con người thuộc khu phố Quang Trung thuộc phường Vĩnh Quang thành phố Rạch Giá Kiên Giang đã và đang sống chung với rác cùng mồ mả hơn hai mươi năm qua trong một môi trường bị ô nhiễm trầm trọng, thế nhưng các cơ quan chức năng tại địa phương vẫn thờ ơ!
Chúng tôi đến bãi rác này vào buổi chiều ngày 13 Tháng Tám (Âm Lịch) và hết sức ngỡ ngàng khi nhìn thấy cảnh tượng những đứa trẻ đang bơi móc rác để lượm bọc nilông trên những đống cao ngùn ngụn. Những ngôi nhà lá, những căn chòi che tạm nằm san sát nhau theo triền núi rác, xen kẽ là những ngôi mộ nằm lẫn trong rác. Mùi hôi từ nước rác bốc ra nồng nặc, ruồi muỗi luôn vo ve từng bầy. Bà con ở đây thật ngại cho tôi khi thấy tôi vén ống quần leo lên núi rác đến cùng đám trẻ con. Ai cũng hỏi tôi: ”Có hôi không cô?” Tôi chưa bao giờ gặp một câu hỏi khó trả lời như thế, tôi lưỡng lự rồi đáp: “Cháu cũng quen rồi, cháu đã đến bãi rác Cái Răng ở Cần Thơ, bãi rác ấy còn to hơn bãi rác này nhiều!” Tôi không thể nhớ tên hết những đứa trẻ ở đây, chúng đông quá, có trên hai mươi đứa, độ tuổi nào cũng có. Thấy tôi cầm máy ảnh trên tay, đứa nào cũng mừng cũng cười, nhe răng một cách hồn nhiên. Một thằng bé vừa lượm được cây viết hư đã giắt vội vào cổ áo để đứng làm kiểu cho tôi chụp hình rồi khoe với mấy đứa xung quanh: “Tao... đi học nè!”
Khi tôi hỏi thăm về đời sống của bà con ở đây, chú Trần Minh Phi, quê Nghệ An, đã sống ở bãi rác này hơn 10 năm cho biết: “Bà con ở đây đều là dân tứ xứ. Không đất, không tiền, nghèo túng quá đành phải vào đây che chòi ở. Hôi thúi lắm chứ! Nhưng nghèo quá phải vậy. Không chỉ sống chung với rác mà còn sống chung với người chết nữa...”
Thu nhập hằng ngày của hơn 70 hộ gia đình đều dựa vào rác, người lớn và trẻ em đều phải làm quần quật suốt ngày đêm mỗi khi có xe chở rác về.
Khi nghe tôi hỏi các em có được đi học không, các em chưa kịp trả lời thì ba mẹ của những đứa trẻ này đã buồn “xo” nói với tôi: “Lo được cái ăn đã là mừng lắm rồi. Học với hành cái gì... Cả nhà cùng làm mà còn thiếu ăn, tụi nó đi học thì đào đâu ra tiền...” Câu trả lời bị ngắt hơi theo từng nhịp mổ-móc bọc nilông, tôi nghe rõ âm thanh phập phập. Tôi không thể nhớ tên hết những đứa trẻ ở đây, chúng đông quá, có trên hai mươi đứa, độ tuổi nào cũng có. Thấy tôi cầm máy ảnh trên tay, đứa nào cũng mừng cũng cười, nhe răng một cách hồn nhiên. Một thằng bé vừa lượm được cây viết hư đã giắt vội vào cổ áo để đứng làm kiểu cho tôi chụp hình rồi khoe với mấy đứa xung quanh: “Tao... đi học nè!”
Tôi theo chân đám trẻ leo lên núi rác để vào nhà bé Út, nhà bé Út ở tận trên đỉnh núi rác trông ra thấy biển, tụi nhỏ còn chỉ tay về phía những con chim, con cò đang bay lượn trên trời để tìm thức ăn lẫn trong rác rồi ríu rít cười. Tụi nó nói với tôi “Nhà chị Bé Út ở trên này sướng quá, được ngắm biển, ngắm chim...” Bé Út nghe vậy liền cãi: “Sướng cái gì mà sướng, trời mưa giông, gió tạt, ban đêm nhà tao có ai ngủ được đâu!” Ngôi nhà của bé Út là một cái chòi nhỏ, bên trong đủ đặt một chiếc giường luôn giăng mùng sẵn như những cái chòi bên cạnh. Mẹ của bé Út cho biết: “Phải giăng mùng để suốt vì lúc nào cũng có ruồi, ruồi bay theo bầy cả ngàn con, có đập có quơ cũng chẳng ăn thua gì. Ăn cơm cũng vô mùng ngồi ăn.”
Theo bà con ở đây, đây là bãi rác của cả thành phố Rạch Giá, mỗi ngày có vài trăm mét khối rác đổ ở đây, ngoài rác sinh hoạt còn có rác của các bệnh viện và kể cả nước rút từ các hầm cầu vệ sinh, nước cống. Tất cả đều không được “xử lý,” rác tồn đọng sẽ được ủi thẳng ra biển. Bên cạnh bãi rác lại là nghĩa trang và một lò thiêu thủ công với khói bụi mù mịt. Không chỉ những hộ sống trong bãi rác mà cả người dân ở xung quanh khu vực này cũng phải chịu đựng hàng trăm thứ ô nhiễm từ bãi rác và nghĩa trang này trong hơn hai mươi năm qua. Những nguy cơ về một “làng ung thư” đang rình rập và hoàn toàn có thể xảy ra đối với những hộ dân sống trong và xung quanh khu vực bãi rác này. Thế nhưng, vấn đề giải tỏa mặt bằng, dời bãi rác, xử lý rác và trên hết là đời sống và sức khỏe của hơn 800 con người đang sống chung với rác vẫn chưa được các cơ quan chức năng địa phương quan tâm, giải quyết. “Bà con ở đây đều là dân tứ xứ. Không đất, không tiền, nghèo túng quá đành phải vào đây che chòi ở. Hôi thúi lắm chứ! Nhưng nghèo quá phải vậy. Không chỉ sống chung với rác mà còn sống chung với người chết nữa...”
Trần Minh Phi, một cư dân sống chung với rác
Biết tôi ở Cần Thơ đến đây, mấy đứa trẻ đã ríu rít hỏi thăm về Cần Thơ, “ở Cần Thơ chắc đẹp lắm há chị?!” “Ở Cần Thơ chắc có bán nhiều lồng đèn đẹp lắm há chị?!”... Nghe các em nhắc đến lồng đèn tôi mới nhớ đến hôm nay là 13 Âm Lịch rồi, Tết Trung Thu đến rồi. Tôi hỏi các em có chơi lồng đèn không, có ăn bánh Trung Thu không, đứa nào cũng lắc đầu và buồn rười rượi. Tôi cũng buồn theo.
Tôi đã lỡ bước hụt chân xuống đống rác lầy, làm văng đôi giày ra khỏi chân, tôi đành đi chân không theo tụi nhỏ ra khỏi bãi rác. Thế nhưng không may tôi đã đạp phải một miếng sành rách chân chảy máu. Mấy đứa trẻ hốt hoảng, dắt tôi đến cây nước, gặt nước cho tôi rửa chân. Còn những người lớn ở đây thì bảo tôi: “Cũng may không đạp phải kim tiêm, không lây bệnh này cũng lây bệnh kia, Sida như chơi!”