Alexander Puskin
Cô tiểu thư nông dân
Dịch giả: Đỗ Hồng Chung
Em xinh em mặc áo nào cũng xinh
Bơgơđanôvit
Điền trang của Ivan Pêtơrôvit Bêrêxtốp nằm ở một trong những tỉnh xa xôi của chúng ta. Hồi còn thanh niên ông phục vụ trong quân cận vệ nhưng năm 1797 ông giải ngũ và về sống ở quê nhà, từ đó ông không đi dâu nữa. Ông kết hôn với một cô gái quý tộc nghèo. Vợ ông qua đời giữa kỳ sinh nở, lúc đó ông còn bận săn bắn ở xa nhà. Nhưng rồi những công việc làm ăn bận rộn chẳng mấy nỗi đã làm ông khuây khỏa. Ông xây dựng nhà cửa theo mẫu do ông thiết kế, ông lập ngay cạnh nhà một xưởng dệt da, ông tăng thêm các khoản thu nhập lên gấp ba lần, và ông bắt đầu tự coi mình là người thông minh nhất trong cả vùng. Các bạn láng giềng của ông cũng chẳng phản đối chuyện này làm gì, họ vẫn thường hay đến làm khách nhà ông, họ còn đem cả gia đình và bầy chó đi theo nữa. Ngày thường ông vẫn hay mặc áo cộc bằng nhung còn đến ngày hội thì ông đóng bộ lễ phục may bằng thứ dạ nhà dệt. Ông tự tay ghi chép lấy các khoản chi tiêu, ông không đọc sách báo gì cả ngoài tờ " Tin tức nghị viện". Nói chung ông được mọi người quý mến mặc dầu họ vẫn bảo là ông kiêu ngạo. Riêng chỉ có một người khủng khỉnh với ông, đó là ông Grigôri Ivanôvit Murômxki, người láng giềng ở liền kề với ông. Ông này là một quý tộc Nga đích thực. Hồi còn ở Maxcơva ông đã vung phí mất phần lớn của cải đến khi góa vợ ông lui về sống trong làng này, đây là tài sản cuối cùng của ông và ở đây ông cũng lại tiếp tục bày đặt đủ trò nhưng theo một cung cách khác. Ông lập một khu vườn theo kiểu Anh (vườn được bố trí giống khung cảnh tự nhiên, bãi cỏ, bờ ao, đồi gò, cây cảnh...) và chi phí vào đấy hầu hết các khoản thu nhập còn lại. Những gã giữ ngựa ở nhà ông cũng ăn mặc như bọn giôkê (những kỵ mã) bên Anh. Con gái ông cũng do một mađam người Anh dạy bảo. Ông trồng cấy ruộng vườn theo đúng phương pháp ở bên Anh.
Nhưng cung cách lạ lúa mì Nga không mọc (1) và mặc dầu đã giảm bớt khá nhiều các khoản chi tiêu nhưng Grigôri Ivanôvit cũng chẳng tăng thêm được thu nhập, tuy sống ở làng quê ông vẫn cứ nợ nần thêm mãi. Không ai nghĩ là ông khờ dại vì ông là người đầu tiên trong các địa chủ của tỉnh đã đi trước trong việc giao điền trang cho Hội đồng giám hộ (Hội đồng giám hộ cho vay tiền nếu có điền trang và nông nô làm vật bảo đảm), một biện pháp mà thời ấy người ta xem là cực kỳ phức tạp và táo bạo. Trong số những người chê bai ông thì ông Bêrêxtôp là người khe khắt nhất vì thù ghét mọi sự đổi mới là nét đặc biệt trong tính cách ông này. Bêrêxtôp không thể nào thản nhiên khi nói đến thói sùng Anh của ông bạn láng giềng và luôn luôn tìm dịp phê phán. Ông đưa khách đi xem đồng ruộng của mình và khi nghe những lời khen ngợi cung cách làm ăn thì ông đáp lại với một nụ cười ranh mãnh: "Vâng ạ, ở nhà tôi không phải như ở bên ông láng giềng Grigôri Ivanôvit. Tội gì chúng ta chịu khánh kiệt theo kiểu Anh! Chúng ta cứ no đủ theo kiểu Nga cũng được rồi". Những lời đùa cợt như vậy hoặc tương tự đều được những người láng giềng mau mồm miệng nói đến tai Grigôri Ivanôvit, lại còn thêm thắt và bình phẩm vào nữa. Con người sùng Anh này cũng giống hệt các nhà báo của chúng ta, không thể kiên nhẫn mà nghe phê bình được. Ông ta điên người lên, gọi kẻ phê bình độc địa kia là đồ gấu, đồ nhà quê.
Quan hệ giữa hai trang chủ đang giữa lúc như vậy thì con trai Bêrêxtôp về làng với cha. Chàng đã học trường đại học Tổng hợp và có ý định phục vụ trong quân đội nhưng cha chàng không cho phép, mà phục vụ các ngành dân sự thì chàng thanh niên lại tự cảm thấy hoàn toàn không có khả năng. Hai cha con không ai nhượng bộ ai và chàng Alêcxây trẻ tuổi tạm thời sống như một quý tộc địa chủ, đến đâu hay đó.
Alêcxây quả là chàng trai cừ khôi. Thật cũng đáng tiếc nếu bộ quân phục chẳng khi nào bó chặt lấy thân hình cân đối của chàng, nếu lẽ ra phô mình trên lưng ngựa thì chàng lại đem cả tuổi thanh xuân gò lưng trên đám giấy tờ văn phòng. Nhìn chàng đi săn bao giờ cũng phóng ngựa lên đầu tiên, bất chấp đường sá, những người láng giềng đều một mực bảo rằng chàng chẳng đời nào thành một trưởng phòng thành thạo được. Các tiểu thư đều để ý đến chàng mà nhiều cô còn nhìn chàng đắm đuối , nhưng Alêcxây ít quan tâm đến họ, họ đoán nguyên nhân sự lạnh nhạt của chàng là do chàng có một mối tình nào đó rồi. Quả thực họ đã chuyển tay nhau tờ sao địa chỉ một bức thư của chàng gửi cho " Cô Aculina Pêtơrôpna Curôskina ở Maxcơva, đối diện với tu viện Alecxêep, trong ngôi nhà người thợ hàn đồ đồng Xavêlep. Trân trọng nhờ chuyển thư này cho A.V.R".
Những ai trong số các độc giả của tôi chưa từng sống ở nông thôn chắc không thể hình dung được vẻ kiều diễm của các tiểu thư hàng huyện. Họ được nuôi dưỡng ngay giữa không khí trong lành, dưới bóng những cây táo vườn nhà, họ chỉ biết giới giao tế và cuộc đời nhờ vào những cuốn sách mà thôi. Cuộc sống biệt lập, tính tự do và thói ham đọc sách đã sớm phát triển ở họ những tình cảm và những đam mê đều xa lạ với những giai nhân lơ đãng của chúng ta. Đối với các tiểu thư này thì tiếng nhạc ngựa đã là một việc ly kỳ, một lần viếng thăm thành phố gần nhất đã được coi như biến cố trong cuộc đời và sự có mặt của một vị khách để lại kỷ niệm lâu dài có khi mãi mãi không quên. Cố nhiên bất kỳ ai cũng có thể tùy ý cười giễu một số điều kỳ quặc của họ nhưng những lời đùa cợt của một người nhận xét hời hợt không thể xóa bỏ được những phẩm chất cơ bản của họ mà điều chủ yếu là sự đặc sắc của tính cách, sự độc đáo (individualité) (2) mà hễ thiếu cái đó, theo ý kiến của Giăng Pôn (3), là không còn sự vĩ đại của con người nữa. Phụ nữ ở các thủ đô có lẽ được tiếp thu một nền giáo dục hoàn thiện hơn, nhưng những tập quán của giới giao tế thượng lưu đã nhanh chóng làm mất tính cách và làm cho các tâm hồn trở thành đơn điệu chẳng khác gì mũ đội đầu cùng một kiểu. Điều này nói ra không phải để kết án hay chỉ trích tuy vậy Nota nostra manet (4), như một nhà bình luận thời xưa đã viết.
Cũng dễ dàng hình dung thấy Alêcxây đã gây một ấn tượng mạnh mẽ như thế nào đối với đám tiểu thư của chúng ta. Chàng là người đầu tiên hiện ra trước mắt các cô với vẻ buồn rầu và thất vọng, là người đầu tiên nói với các cô về những niềm vui tan vỡ và về tuổi xuân tàn tạ của mình, hơn nữa chàng còn đeo một chiếc nhẫn đen chạm hình đầu lâu. Tất cả những điều đó hết sức mới lạ ở cái tỉnh lẻ này. Các tiểu thư phát điên phát cuồng lên vì chàng.
Nhưng để tâm đến chàng nhiều nhất là con gái nhà trang chủ sùng Anh của chúng ta, cô Lida ( hay Betxi như Grigôri Ivanôvit vẫn thường gọi)(5). Hai người cha không đi lại với nhau nên cô vẫn chưa trông thấy Alêcxây trong khi đó tất cả các cô gái láng giềng chỉ thi nhau bàn tán về chàng mà thôi. Cô đang tuổi mười bảy. Cặp mắt đen làm cho khuôn mặt ngăm ngăm rất duyên dáng của cô thêm lanh lợi. Cô là con một nên là con cưng. Tính tình hiếu động và những trò đùa nghịch không ngớt của cô làm cha cô thích thú và làm cho cô gia sư mix Giacxơn (6) thất vọng. Cô gái già nghiệt ngã này đã bốn mươi tuổi vẫn đánh phấn, kẻ lông mày, mỗi năm hai lần đọc "Pamela" (7) để nhận lương hai ngàn rúp và chết mòn vì buồn chán ở nước Nga man rợ này.
Lida có một người hầu gái là Naxtia, chị này lớn tuổi hơn nhưng tính tình cũng bồng bột hệt như cô chủ tiểu thư. Lida rất quí mến chị ta, thổ lộ với chị ta mọi điều thầm kín của mình, cùng với chị ta bày ra các trò đùa nghịch. Tóm lại Naxtia ở làng Prilusinô là một nhân vật cực kỳ quan trọng hơn bất cứ một nhân vật thị tỳ nào trong các vở bi kịch Pháp.
- Hôm nay xin phép cô cho tôi đi chơi, - Naxtia nói trong lúc mặc áo cho tiểu thư.
- Được, nhưng đi đâu đấy?
- Tôi đến Tugbilôvô, nhà ông Bêrêxtôp nhân ngày lễ thánh của vợ anh đầu bếp nhà họ, hôm qua chị ta sang mời bọn tôi dự bữa ăn chiều.
- Thế đấy!- Lida nói- các ông chủ thì bất hòa còn tôi tớ lại tiệc tùng với nhau.
- Nhưng bọn tôi thì có dính dáng gì đến các ông chủ đâu!- Naxtia nói lại. Hơn nữa tôi là người hầu của cô chứ không phải của ông nhà ta. Chính cô cũng có xích mích gì với cậu Bêrêxtôp đâu. Cứ để yên cho mấy ông già sinh sự với nhau nếu họ thích như vậy.
- Này Naxita, cố nhìn cho kỹ cậu Alecxây Bêrêxtôp nhé rồi về kể lại tường tận cho tôi nghe xem cậu ta là người như thế nào kia.
Naxtia nhận lời và cả ngày Lida nóng lòng sốt ruột mong chị ta về. Buổi tối Naxtia mới về đến nhà.
- Cô Lidveta Grigôriepna ơi,- chị ta vừa nói vừa đi vào phòng, - tôi đã gặp cậu Bêrêxtôp rồi, ngắm mãi mà không chán, suốt ngày chúng tôi cùng vui với nhau.
- Lại thế kia à? Kể đi, kể lần lượt từ đầu đi.
- Thưa cô, bọn chúng tôi đi gồm có tôi, Anixia Egorôpna, Nelina, Đunca…
- Ừ, tôi biết rồi, nhưng sau đó thì sao.
- Thưa cô tôi xin kể lại đầu đuôi. Chúng tôi đến dự bữa ăn chiều. Trong phòng đã đông người đến . Gia nhân nhà Cônbin, nhà Dakhaep, bà quản gia đi cùng các con gái, người nhà Khơlupin…
- Này, thế còn cậu Bêrêxtôp.
- Xin cô khoan đã. Thế rồi chúng tôi ngồi vào bàn, bà quản gia ngồi ở hàng đầu, tôi ngồi ngay cạnh bà ta… còn các cô con gái bà ta vênh váo lắm, nhưng tôi mặc thây bọn nó chứ.
- Ôi, Naxtia, chán chị quá, sao mà lắm chi tiết miên man thế.
- Vâng, nhưng sao cô sốt ruột thế! Vậy là chúng tôi rời khỏi bàn…chúng tôi đã ngồi liền ba giờ đấy mà bữa ăn thịnh soạn lắm, có bánh ngọt xanh, đỏ, nhiều màu. Vậy là chúng tôi rời khỏi bàn và ra ngoài vườn chơi trò đuổi bắt nhau, đúng lúc ấy cậu chủ trẻ hiện ra.
- Thế nào, có đúng là cậu ta đẹp thật không?
-Đẹp lạ lùng, có thể nói là khôi ngô tuấn tú. Dáng người cân đối, cao cao, hai má hồng hào…
- Đúng thế à? Tôi lại cứ nghĩ là mặt cậu ta tái xanh. Sao nữa, chị thấy cậu ta thế nào? Buồn buồn, tư lự phải không?
- Cô nói gì vậy? Từ nhỏ đến giờ tôi chưa từng thấy người nào cuồng nhiệt như thế. Cậu ta còn chơi đuổi bắt với chúng tôi nữa kia mà.
- Chơi đuổi bắt với mấy cô, mấy chị ấy à! Đời nào?
- Đúng là như thế! Cậu ta còn bày thêm chuyện này nữa! Hễ cứ bắt được là ôm hôn.
- Tùy chị nói thôi, Naxtia, chị nói dối.
- Tùy cô nghĩ chứ tôi không nói dối. Tôi phải vất vả lắm mới thoát khỏi tay cậu ta. Cậu ta chơi đùa với chúng tôi cả ngày như vậy.
- Thế sao họ cứ bảo cậu ta đã có người yêu và chẳng thèm nhìn ai nữa.
- Thưa cô, cái đó tôi không rõ, nhưng mà cậu ta cứ đăm đăm nhìn tôi, nhìn cả Tanhia, con gái ông quản gia như vậy, nhìn cả Pasa, cô hầu gái nhà Côbin, nói của đáng tội, cậu ta chẳng làm ai phật ý, một chàng trai vui nhộn!
- Cũng lạ thật đấy! À mà ở nhà bên ấy nói về cậu ta thế nào?
- Một lãnh chủ tuyệt vời, họ bảo như vậy, hiền lành, vui tính. Chỉ có một điều không tốt lắm là cậu ta thích theo các cô gái quá thể. Nhưng tôi thiết nghĩ chuyện đó cũng chẳng hại gì, nay mai rồi cậu ta sẽ trở thành người chín chắn.
- Sao mà tôi muốn thấy mặt cậu ta quá!- Lida thở dài nói.
- Việc ấy có gì khó đâu? Làng Tughilôvô ở cách ta không xa, tất cả chỉ độ ba dặm, cô cứ đi dạo chơi về phía đó hoặc là cô đi ngựa cũng được , thế nào cô cũng gặp cậu ta. Ngày nào cậu ta chẳng mang súng đi săn từ sáng sớm.
- Đâu có được, như vậy không tốt. Cậu ta có thể tưởng là tôi chạy theo cậu ta. Hơn nữa hai ông bố đang lúc bất hòa với nhau nên tôi cũng chẳng nên làm quen với cậu ta làm gì… Ôi chao, Naxtia, chị biết không, tôi sẽ cải trang làm một cô gái nông dân.
- Hay đấy, cô cứ mặc một chiếc áo vải thô, một chiếc xaraphan nữa và cứ bạo dạn đi đến Tughilôvô. Tôi cam đoan với cô là cậu Bêrêxtôp chẳng thả cô ra đâu.
- Tôi nói tiếng vùng này thạo lắm. Ôi, Naxtia, Naxtia thân mến, mưu mẹo này mới tuyệt diệu làm sao!
Và Lida đi ngủ, đinh ninh sẽ thực hiện bằng được dự định vui vui này.
Ngày hôm sau cô bắt đầu thực hiện kế hoạch của mình. Cô cho người ra chợ mua vải thô, vải xanh Tàu, cúc đồng, nhờ có Naxtia giúp, cô tự cắt lấy áo sơ mi, áo xaraphan và gọi tất cả đám đầy tớ gái lại may nên đến chiều mọi thứ đã xong đâu vào đấy. Lida mặc thử áo mới và ngắm nghía trước gương, tự thú là chưa bao giờ thấy mình xinh xắn đến thế. Cô tập đi tập lại vai trò của mình, vừa đi vừa cúi chào rất thấp, mấy lần sau cô lắc lắc đầu giống như con mèo bằng đất, cô nói theo giọng quê mùa, vừa cười vừa lấy tay áo che mặt. Naxtia cứ một mực tán thưởng. Chỉ còn một điều khó khăn. Cô đã thử đi chân không ngang qua sân nhưng lớp đất cỏ cứ đâm vào hai bàn chân mềm mại của cô, cô không tài nào dẫm chân lên cát và sỏi được. Naxtia giúp cô ngay, chị ta đo chân Liđa rồi chạy ra ngoài đồng tìm anh chăn cừu Tơrôphim đặt tết một đôi dép cỏ theo đúng kích thước ấy. Hôm sau trời chưa sáng Lida đã thức dậy. Cả nhà còn đang ngủ yên, Naxtia ra cổng đón anh chăn cừu. Tiếng tù và vang lên, đàn cừu nơi thôn dã thong thả đi qua trước nhà lãnh chủ. Tơrơphim đến chỗ Naxtia đưa cho chị đôi dép nhỏ nhiều màu sặc sỡ và nhận tiền thưởng năm hào. Liđa se sẽ mặc quần áo, giả làm một cô gái nông dân, thì thầm dặn Naxtia cách nói với mix Giacxơn rồi đi ra lối sau, băng qua vườn rau chạy ra ngoài đồng.
Bình minh đang rạng rỡ đằng đông, lớp lớp mây vàng rực rỡ dường như đang chờ đón đức vua, bầu trời quang đãng, sớm mai tươi mát, sương đọng, gió nhè nhẹ, tiếng chim hót véo von, tất cả khiến trái tim Liđa tràn ngập một niềm vui thơ dại, cô sợ lỡ gặp người quen nên cô bước vội, dường như cô không đi mà đang bay. Đến gần khu rừng nằm trên ranh giới điền trang của cha cô Liđa bước nhẹ nhàng thong thả. Ở đây cô sẽ đợi Alêcxây. Tim cô đập rộn ràng, chính tự cô cũng không hiểu vì sao nữa, nhưng nỗi sợ hãi kèm theo những trò tinh nghịch của tuổi trẻ lại tạo nên vẻ đẹp chủ yếu của những trò đó. Liđa đi dưới bóng mát lá rừng. Rừng đang cất tiếng rì rầm đón chào thiếu nữ. Niềm vui của cô lắng dịu, dần dần cô chìm đắm trong mơ ước ngọt ngào. Cô nghĩ… nhưng liệu có thể nào biết được chính xác là cô tiểu thư mười bảy tuổi nghĩ gì khi một mình thơ thẩn trong rừng vào lúc sáu giờ một buổi sáng xuân? Thế là cô đang bước đi bước lại trên con đường hai bên có cây cao che phủ, đột nhiên một con chó săn tuyệt đẹp sủa vang về phía cô. Liđa hốt hoảng kêu lên. Vừa hay lúc đó có tiếng gọi : Tout beau, Sbogar, ici…(8) và một chàng đi săn trẻ tuổi hiện ra từ sau lùm cây. "Đừng sợ, cô thiếu nữ xinh đẹp ơi, - chàng nói với Liđa:- chó của tôi không cắn đâu" Liđa đã trấn tĩnh lại sau cơn sợ hãi và ngay lập tức cô biết lợi dụng hoàn cảnh. " Vâng, không, thưa lãnh chủ- cô nói, vờ làm ra vẻ nửa sợ hãi nửa e thẹn, -tôi sợ quá, con chó ấy, kia kìa, con chó dữ tợn ấy, nó lại chồm lên đấy". Alêcxây (độc giả chắc đã nhận ra chàng) trong lúc đó vẫn mải mê ngắm nhìn cô nông dân tươi trẻ " Tôi sẽ đưa cô đi nếu như cô sợ,- chàng bảo cô- Cô cho phép tôi đi bên cạnh cô nhé?" " Nào có ai ngăn cản?- Liđa đáp- Xin tuỳ ý, đường là đường chung cơ mà" – " Cô từ đâu lại đây thế?" " Từ làng Prilusinô, tôi là con gái ông thợ rèn Vaxili, tôi đi hái nấm" ( Liđa có đeo một cái giỏ buộc sợi dây con)… " Còn ngài có phải ở làng Tughilôvô không ạ?" "Đúng là như vậy- Alêcxây đáp- Tôi là người hầu phòng của cậu chủ trẻ". Alêcxây muốn cho quan hệ của hai người bằng vai phải lứa. Nhưng Liđa nhìn chàng và bật cười. " Ngài nói dối rồi,- cô nói- tôi không ngốc đâu. Tôi biết chính ngài là cậu chủ đấy" – " Tại sao cô lại nghĩ thế nhỉ?' – " Tại vì đủ mọi thứ" – " Nhưng tại sao chứ?"- " Chẳng lẽ lại không phân biệt được lãnh chủ và người hầu hay sao. Ăn mặc đã không giống nhớ, nói năng lại khác nhớ và cả cách gọi chó cũng không như chúng tôi". Liđa mỗi lúc càng làm cho Alêcxây say đắm hơn. Vốn quen không cần ý tứ với các cô gái làng xinh đẹp chàng toan ôm lấy cô, nhưng Liđa nhảy lùi lại tránh khỏi chàng và bỗng nhiên tỏ vẻ nghiêm nghị , lạnh lùng, mặc dầu cái đó có làm cho Alêcxây thấy buồn cười, nhưng đã kìm giữ chàng khỏi đi quá trớn, " Nếu ngài muốn sau này chúng ta là bạn với nhau, - cô nói một cách nghiêm chỉnh, - thì xin ngài chớ sỗ sàng như vậy". " Ai dạy cho cô cái tính khôn ngoan ấy"- Alêcxây vừa cười vừa hỏi- Có phải là cô Naxtenca quen biết của tôi hay một cô hầu gái nào của tiểu thư nhà cô chăng? Đấy, giáo dục đã được phổ biến bằng những con đường như vậy đấy!" Lida cảm thấy mình sẽ làm hỏng vai trò đang đóng mất nên ngay lập tức nói chữa " Thế ngài nghĩ sao?- cô nói,- chẳng lẽ tôi không bao giờ bước chân vào nhà lãnh chủ hay sao. Chắc hẳn tôi cũng được nghe nhiều và thấy nhiều chứ. Nhưng thôi, - cô nói tiếp- mải nói chuyện với ngài rồi không hái được nấm mất. Xin lãnh chủ đi về lối này còn tôi đi về lối kia, xin lỗi ngài…" Liđa muốn bước đi. Alêcxây nắm tay cô giữ lại- " Nhưng mà cô tên là gì? cô bạn thân mến?" – Tên là Aculina, - Liđa đáp, - cô gỡ mấy ngón tay khỏi bàn tay Alêcxây- Buông tôi ra, lãnh chủ, đến lúc tôi phải về nhà rồi". " Này cô bạn Aculina của tôi, nhất định tôi sẽ ghé thăm ông cụ nhà cô đấy, ông thợ rèn Vaxili". " Ngài bảo gì kia- Liđa vội vã nói- vì chúa xin ngài đừng đến. Nếu người nhà biết tôi nói chuyện một mình với ngài ở trong rừng thế này thì khốn khổ cho tôi đấy, cha tôi, ông thợ rèn Vaxili sẽ đánh tôi chết mất". " Nhưng nhất định tôi phải gặp lại cô đấy" – " Thì cũng có hôm tôi còn lại đây hái nấm kia mà" – " Hôm nào nào?"- " Thôi thì ngày mai vậy." – " Cô Aculina thân yêu, tôi muốn hôn cô thật nhiều nhưng tôi không dám. Vậy là ngày mai vào giờ này, có thật thế không?"- " Vâng, vâng"- " Cô không nói dối tôi chứ?" – " Tôi không nói dối"- " Cô thề đi nào" – " Thề có chúa tôi sẽ đến".
Đôi bạn trẻ chia tay nhau. Liđa đi khỏi khu rừng, băng qua cánh đồng rồi lẻn vào trong vườn chạy thục mạng đến nhà kho, ở đấy Naxtia đang đợi cô. Cô thay quần áo, lơ đễnh trả lời những câu hỏi của cô hầu gái đang nóng ruột, rồi đi vào phòng khách. Bàn ăn đã bày sẵn, bữa điểm tâm đã dọn, mix Giăxơn mặt thoa phấn, bó chặt mình trong chiếc áo thắt eo đang cắt bánh thành từng lát. Cha cô khen cô đã đi dạo buổi sáng. " Không có gì làm cho ta mạnh khoẻ hơn, - ông nói- là thức dậy lúc bình minh". rồi ông dẫn ra một vài ví dụ về tuổi thọ con người, rút ra từ các tạp chí Anh, ông nhận xét rằng tất cả những người sống lâu ngoài trăm tuổi đều không uống rượu mạnh và thức dậy từ lúc bình minh, bất kể là mùa đông hay mùa hè. Liđa không nghe lời cha nói, cô còn đang mải ôn lại trong đầu tất cả mọi tình tiết của buổi hò hẹn sáng nay, tất cả trong lời chuyện trò của nàng Aculina với người đi săn trẻ tuổi và lương tâm cô bắt đầu day dứt. Cô uổng công tự biện bạch với chính mình là việc trò chuyện của hai người không vượt khỏi ranh giới của lễ giáo và trò đùa tinh nghịch này không thể gây nên hậu quả được, lương tâm cô vẫn lên tiếng trách cứ, át cả tiếng nói của lý trí. Điều làm cô lo ngại hơn cả là cô đã trót hứa gặp ngày mai. Cô nhất quyết không giữ lời thề trịnh trọng của mình nữa. Nhưng ngộ nhỡ Alêcxây đợi cô không thấy lại đi vào làng tìm cô con gái ông thợ rèn Vaxili, tìm cô Aculina thực, một cô gái vừa to béo vừa rỗ hoa thì chàng sẽ đoán ra trò đùa nông nổi của cô ngay. Ý nghĩ này làm Liđa hoảng sợ, cô quyết định là sáng hôm sau lại giả làm Aculina và đi vào rừng.
Về phía mình Alêcxây say mê quá đỗi, cả ngày chàng nghĩ đến cô gái mới làm quen, ban đêm hình ảnh người đẹp có nước da ngăm ngăm kích động trí tưởng tượng của chàng ngay cả trong giấc ngủ. Bình minh vừa rạng chàng đã ăn mặc xong xuôi. Không kịp dành thời giờ nạp đạn vào súng, chàng đi vội ra ngoài đồng cùng với con chó trung thành Sbôga và chạy ngay đến nơi đã hò hẹn. Gần nửa giờ đã trôi qua trong sự chờ mong quá sức chịu đựng nhưng rồi chàng cũng nhìn thấy thấp thoáng trong lùm cây bóng áo xaraphan màu xanh, chàng vội vã lại đón Aculina yêu quý. Cô mỉm cười đáp lại vẻ mừng rỡ và biết ơn của chàng. Nhưng ngay khi đó Alêcxây nhận thấy những nét buồn rầu và lo lắng trên gương mặt cô. Chàng muốn hiểu rõ nguyên do. Liđa thú nhận rằng cô thấy hành vi của mình có phần nông nổi, cô nghĩ mà hối hận. Còn như lần này cô đến vì không muốn sai lời hứa nhưng gặp nhau lần này cũng là lần cuối cùng, cô xin chàng thôi đừng gặp nhau nữa vì nó chẳng đem lại cho hai người điều gì tốt lành đâu. Đương nhiên tất cả những điều đó cô đều nói bằng những lời lẽ quê mùa nhưng những ý nghĩ và tình cảm rất khác thường đối với một cô gái quê chất phác ấy lại làm Alêcxây kinh ngạc. Chàng liền dùng tài nói năng khéo léo của mình để làm cho Aculina từ bỏ ý định đó đi, chàng cam đoan với cô rằng những mong ước của chàng đều trong sáng, chàng hứa sẽ không làm điều gì khiến cô ân hận, chàng sẽ một mực nghe theo ý cô, chàng van nài cô đừng lấy mất niềm vui sướng của chàng là được gặp cô dù hai ngày một lần hay dù hai lần một tuần cũng được. Chàng nói những lời lẽ yêu đương chân thành và trong giây phút ấy quả thực chàng yêu say đắm. Liđa yên lặng nghe chàng nói. Cuối cùng cô mới bảo: " Anh hãy hứa với tôi là sẽ không bao giờ vào làng tìm tôi hoặc hỏi han gì về tôi. Anh hãy hứa là không tìm cách gặp tôi ngoài những buổi tự tôi hẹn trước". Alêcxây đã toan viện thánh thần ra thề nhưng cô mỉm cười ngăn chàng lại. "Tôi không cần lời thề đâu, - Liđa nói - chỉ lời hứa của anh cũng đủ rồi". Sau đó họ trò chuyện thân thiết với nhau, cùng nhau dạo chơi trong rừng cho đến khi Liđa nói với chàng là đến lúc phải về. Họ chia tay nhau và Alêcxây còn lại một mình, chàng không hiểu nổi vì sao một cô thôn nữ chất phác chỉ mới hai lần gặp gỡ thôi mà đã chinh phục được chàng như vậy. Mối liên hệ với Aculina có một vẻ đẹp mới lại đối với chàng và tuy những lời căn dặn của cô thôn nữ kỳ lạ kia làm cho chàng khổ sở nhưng trong đầu chàng không hề nảy ra ý nghĩ sẽ làm sai lời hứa. Số là Alêcxây tuy đeo chiếc nhẫn bất hạnh, tuy có những quan hệ thư từ bí ẩn và một vẻ thất vọng buồn thảm, nhưng chàng có trái tim thuần khiết có thể rung động với những tình cảm trong trắng.
Nếu tôi chỉ nghe theo sự thích thú của mình thì tôi sẽ miêu tả thật chi tiết những cuộc hò hẹn của đôi thanh niên nam nữ, những sự quyến luyến ngày càng tăng và lòng tin cậy lẫn nhau, những trò vui, những câu chuyện của hai người nhưng tôi biết đa số bạn đọc của tôi sẽ không chia sẻ niềm vui ấy với tôi. Những chi tiết ấy nói chung có vẻ đa cảm, ngọt ngào cho nên tôi xin bỏ qua và chỉ nói ngắn gọn là mới chưa đầy hai tháng mà Alêcxây của tôi đã yêu mê, yêu mệt, còn Liđa cũng chẳng thờ ơ nữa, mặc dù cô ít nói hơn chàng. Cả hai người đều sung sướng với hiện tại và ít nghĩ đến tương lai.
Chuyện kết hôn đôi lứa thường thấp thoáng hiện ra trong đầu họ, nhưng không bao giờ họ nói với nhau về chuyện đó. Nguyên nhân quá rõ ràng. Alêcxây dù có quyến luyến cô Aculina xinh đẹp của mình đến mấy đi nữa thì vẫn luôn luôn nhớ đến cái khoảng cách giữa chàng và cô gái nông dân nghèo hèn, còn Liđa thì nhìn thấy rõ sự thù ghét đến như thế nào giữa hai người cha của họ và cô không dám hy vọng là hai bên hoà giải với nhau. Hơn nữa, tính tự ái của cô lại bí mật xui cô ấp ủ niềm hy vọng khó hiểu có vẻ tiểu thuyết là nhìn thấy chàng trang chủ làng Tughilôvô rút cục sẽ quỳ dưới chân con gái bác thợ rèn làng Prilusinô. Bỗng nhiên một việc quan trọng xảy ra suýt làm thay đổi mối quan hệ thân thiết giữa hai người.
Vào một sớm mai lạnh lẽo và quang đãng ( mùa thu Nga của chúng ta có rất nhiều buổi sáng như thế lắm) Ivan Pêtơrôvit Berextôp cưỡi ngựa dạo chơi và cũng như mọi khi ông ta đem theo ba cặp chó săn, một người giữ ngựa và mấy đứa trẻ con nông nô mang những cái mõ. Cũng đúng vào lúc đó Grigôri Ivanôvit Murômxki thấy thời tiết tốt liền sai thắng con ngựa cái cụt đuôi và phóng nước kiệu quanh khu trại ấp kiểu Anh của mình. Đến gần khu rừng ông ta trông thấy láng giềng của mình mặc áo khoác da cáo ngồi trên mình ngựa ra vẻ tự đắc, và đang rình đón một con thỏ, bọn trẻ con đang la hét, khua mõ để đuổi con thỏ ra khỏi bụi cây. Nếu như Grigôri Ivanôvit có thể đoán trước sẽ có cuộc gặp gỡ này thì cố nhiên là ông ta đã quay sang ngả khác rồi, nhưng ông ta hoàn toàn bất ngờ đi về phía Bêrêxtôp và đột nhiên hiện ra chỉ cách nhau có một tầm súng ngắn. Không làm sao được nữa, Murômxki với tư cách một người Âu có học thức liền cho ngựa tiến gần lại đối thủ của mình và lịch sự cúi chào. Bêrêxtôp chào lại với vẻ sốt sắng như con gấu bị xích cúi chào các quí vị theo lệnh của người điều khiển. Đúng lúc ấy con thỏ từ trong rừng phóng thẳng ra ngoài cánh đồng. Bêrêxtôp và anh giữ ngựa thét to đến vỡ họng, thả đàn chó ra và phi ngựa vun vút theo dấu thỏ. Con ngựa của Murômxki vốn chưa bao giờ đi săn nên hoảng sợ lồng lên. Murômxki vẫn tự hào là một kỵ sĩ tài giỏi, cứ để cho ngựa phóng tự do và trong thâm tâm rất bằng lòng vì tránh được người đối thoại khó chịu. Nhưng con ngựa phóng đến một cái khe nó không nhìn thấy trước đã bất thình lình nhảy sang một bên và Murômxki ngã ngựa. Bị hất khá mạnh xuống mặt đất đóng băng, ông nằm nguyền rủa con ngựa cái cụt đuôi. Con ngựa dường như trấn tĩnh lại, vừa cảm thấy trên yên không có người nó đứng sững lại ngay. Ivan Pêtơrôvit phi ngựa lại hỏi thăm xem ông có bị thương không. Trong khi ấy anh giữ ngựa đã tóm dây cương đưa con ngựa phạm tội lại. Anh ta giúp Murômxki trèo lên yên và Bêrêxtôp mời ông lại nhà chơi. Murômxki không thể từ chối vì cảm thấy mình đã mang ơn. Thế là Bêrêxtôp trở về nhà một cách vẻ vang vừa bắt được thỏ vừa dẫn về đối thủ của mình đã bị thương gần như là tù binh vậy.
Hai người láng giềng vừa ăn sáng vừa chuyện trò khá thân mật. Murômxki hỏi mượn Bêrêxtôp chiếc xe ngựa, ông thú thực là bị thương nên không thể cưỡi ngựa về nhà được nữa. Bêrêxtôp tiễn khách ra tận ngoài thềm, và Murômxki trước khi ra về đã mời bằng được Bêrêxtôp( cùng với Alêcxây Ivanôvich) hôm sau đến dự bữa ăn thân mật bạn bè tại làng Prilusinô. Thế là mối thù hằn từ lâu có gốc rễ sâu xa hình như sẽ chấm dứt nay mai nhờ sự nhút nhát của con ngựa cái cụt đuôi.
Liđa chạy ra đón Grigôri Ivanôvit: " Cha ơi làm sao thế này, - cô ngạc nhiên hỏi – Vì sao cha lại đi tập tễnh thế? Con ngựa của cha đâu rồi? Đây là xe nhà ai?" – " Con không đoán ra đâu my dear" (9), - Grigôri Ivanôvit trả lời cô và kể lại đầu đuôi câu chuyện. Liđa không còn tin ở tai mình nữa. Grigôri Ivanôvit không chờ cô kịp trấn tĩnh đã báo tin là ngày mai hai cha con ông Bêrêxtôp sẽ đến ăn trưa tại nhà mình…" Cha nói gì thế!- cô hỏi, mặt tái xanh- Cả hai cha con ông Bêrêxtôp ư! Ngày mai họ sẽ ăn trưa ở nhà mình! Không cha ạ, tuỳ cha muốn làm gì thì làm, nhưng con chẳng đời nào tiếp họ đâu" – Con sao thế, con điên mất rồi sao?- cha cô không chịu- Con nhút nhát đã lâu chưa đấy hay là con muốn nuôi mãi mối thù truyền kiếp với họ như nhân vật tiểu thuyết ấy? Thôi đủ rồi, đừng có bày trò nữa!" – " Không, cha ạ, không có gì trên đời này bắt được con, dù bất cứ giá nào con cũng nhất quyết không tiếp cha con ông Bêrêxtôp đâu". Grigôri Ivanôvit nhún vai không tranh cãi thêm lời nào với cô nữa vì ông biết có tranh cãi với cô cũng chẳng được, ông liền đi nghỉ sau một cuộc dạo chơi đặc sắc như vậy.
Liđaveta Grigôriepna về phòng riêng và gọi Naxtia đến. Hai người bàn tính rất lâu về cuộc viếng thăm ngày mai: Alêcxây sẽ nghĩ gì nếu chàng nhận ra cô tiểu thư con nhà gia giáo này lại chính là Aculina của chàng? Chàng sẽ có ý kiến như thế nào về phẩm hạnh, nề nếp và sự khôn ngoan của cô? Mặt khác Liđa lại rất muốn biết cuộc gặp gỡ hết sức ấn tượng như thế nào… Bỗng nhiên một ý nghĩ thoáng hiện ra. Cô lập tức nói cho Naxtia biết. Hai người vui sướng như bắt được vàng và quyết định sẽ làm bằng được.
Ngày hôm sau trong lúc ăn điểm tâm Grigôri Ivanôvit hỏi con gái xem còn ý định tránh mặt cha con ông Bêrêxtôp nữa không. " Cha ạ, - Liđa đáp, - con sẽ tiếp họ nếu cha muốn thế, nhưng cha phải thoả thuận là dù con xuất hiện trước mặt họ như thế nào, dù họ làm gì đi nữa thì cha cũng không mắng con và đừng tỏ vẻ gì ngạc nhiên hoặc không bằng lòng đấy" – " Lại giở trò tinh nghịch gì đấy thôi, - Grigôri Ivanôvit vừa cười vừa nói- Thôi được rồi, được rồi, cha bằng lòng, con cứ làm những gì con muốn, con bé mắt đen nghịch ngợm của cha". Nói xong ông hôn lên trán con và Liđa chạy đi lo chuẩn bị.
Hai giờ đúng, một chiếc xe nhà thắng sáu ngựa chạy vào trong sân và lăn bánh cạnh thảm dày rậm xanh biếc. Hai người hầu mặc đồng phục của nhà Murômxki đỡ ông già Bêrêxtôp bước lên thềm. Cậu con trai cưỡi ngựa theo sau cha cũng đã đến nơi, cùng với cha đi vào phòng ăn, bàn ăn đã dọn sẵn. Murômxki tiếp đãi các khách láng giềng hết sức trìu mến, ông mời khách trước khi vào bàn tiệc hãy đi thăm vườn và chuồng thú, rồi dẫn khách đi theo những con đường quét dọn tinh tươm và rải sỏi. Ông già Bêrêxtôp tiếc thầm trong trong bụng về nỗi phí phạm sức lao động và thì giờ vào những trò kỳ quặc vô tích sự nhưng vì giữ phép lịch sự nên không nói ra. Cậu con trai ông chẳng tán thành sự bực bội của người cha trang chủ tính toán chi li cũng chẳng khâm phục ông già sùng Anh hay tự ái. Chàng nóng lòng chờ đợi cô gái chủ nhà xuất hiện vì chàng đã nghe nói nhiều về cô, mặc dầu trái tim chàng, như chúng ta đã biết, đã bị chinh phục rồi, nhưng một người đẹp tươi trẻ bao giờ chả có quyền chi phối trí tưởng tượng của chàng.
Trở lại phòng khách, ba người cùng ngồi, hai ông già nhắc lại thời xưa và những giai thoại khi còn đang phục vụ, còn Alêcxây lại nghĩ nên đóng vai trò như thế nào khi có Liđa. Chàng định là sẽ giữ thái độ lơ đãng lạnh lùng thì bất cứ trường hợp nào cũng lịch thiệp hơn cả, vì vậy chàng chuẩn bị sẵn sàng. Cửa mở, chàng ngoảnh lại với một vẻ dửng dưng, một vẻ kiêu hãnh khinh mạn, khiến cho trái tim cô gái ưa làm đỏm và từng trải nhất cũng phải run rẩy. Nhưng thật không may, đã tưởng là Liđa thì lại là cô gái già Giăcxon bước vào, mặt đầy son phấn, áo bó chẽn người, hai mắt cụp xuống, khẽ nhún mình chào, thế là tư thế quân nhân tuyệt đẹp của Alêcxây hoá ra vô ích. Chàng còn chưa kịp trấn tĩnh thì cửa lại mở và lần này Liđa bước vào. Mọi người đứng dậy. Cha cô toan bắt đầu giới thiệu khách thì, đột nhiên ngừng lại và vội vã cắn chặt môi…Liđa, cô Liđa ngăm ngăm đen của ông đã trát phấn đến tận mang tai, kẻ lông mày còn đậm hơn cả cô gái già Giăcxơn, mớ tóc giả nhạt hơn nhiều so với mái tóc thật của cô, chải bồng lên như mớ tóc giả của vua Lui thứ mười bốn (10), ống tay áo à l'imbécile (11) thò ra như kiểu váy lồng khung của Madame de Pompadoua (12), eo thắt chặt như một chữ "x" và tất cả kim cương của mẹ cô còn chưa đem gửi ở tiệm cầm đồ đều lấp lánh ở ngón tay, ở cổ và tai cô. Alêcxây không tài nào nhận ra Aculina của mình lại là cô tiểu thư lố lăng và choáng lộn này. Cha chàng tiến lại hôn tay cô gái, chàng cũng bực bội làm theo cha, khi chàng chạm vào những ngón tay trắng trẻo của cô, chàng thấy hình như những ngón tay ấy run run. Và lúc ấy chàng cũng kịp nhận ra hai bàn chân cố ý phô ra với đôi giầy hết sức đỏng đảnh. Điều này làm chàng có phần dịu đi đối với những trang phục khác của cô. Còn về cái mặt xoa phấn và đôi lông mày bôi đen thì với tấm lòng hồn nhiên của chàng thú thật là lúc đầu chàng không để ý, còn về sau chàng không bận tâm nữa. Grigôri cố gắng không tỏ vẻ ngạc nhiên, nhưng trò tinh nghịch của con gái ông thật ngộ nghĩnh đến nỗi suýt nữa ông không kìm giữ nổi. Nhưng cô người Anh kiểu cách kia thì không thể nào cười được. Cô đoán là chỗ phấn son và than chì kia lấy cắp trong tủ của cô, cô giận dữ, mặt đỏ bừng bừng qua lớp phấn trắng không tự nhiên. Cô ném một cái nhìn nảy lửa vào cô tiểu thư nghịch ngợm nhưng tiểu thư giả vờ như không nhận thấy, định để lúc khác sẽ phân trần sau.
Mọi người ngồi vào bàn ăn, Alêcxây tiếp tục giữ vai trò một người lơ đãng và đăm chiêu. Liđa cố làm duyên, nói lí nhí, kéo dài giọng và nói toàn bằng tiếng Pháp. Cha cô chốc chốc lại chăm chú nhìn cô, không hiểu cô định làm gì, nhưng cũng chỉ coi đó là trò vui ngộ nghĩnh. Cô người Anh thì nổi cáu và im lặng. Chỉ riêng Ivan Pêtơrôvit tự nhiên như ở nhà mình, ăn bằng hai người, uống rượu thoả thích, trò chuyện, cười vui mỗi lúc một thân mật hơn.
Cuối cùng, mọi người rời khỏi bàn ăn, các vị khách ra về và Grigôri Ivanôvit được dịp cười một trận thích thú và hỏi dồn dập " Con giở trò tinh nghịch với họ làm gì thế?- ông hỏi Liđa – Mà con có biết không? Con đánh phấn thế mà hay đấy, cha không đi sâu vào những điều bí mật trong cách trang điểm của phái nữ nhưng cha mà là con thì cha cũng đánh phấn, cố nhiên là không nhiều quá mà chỉ phơn phớt thôi". Liđa sung sướng vì trò đùa đã thành công. Cô ôm hôn cha, hứa sẽ suy nghĩ về lời khuyên của ông rồi chạy đi làm lành với cô Giăcxơn đang tức giận, phải van vỉ mãi cô ta mới chịu mở cửa phòng và nghe những lời biện bạch. Liđa cảm thấy xấu hổ nếu phải ra mắt những người khách lạ với nước da ngăm ngăm mà lại không dám hỏi xin…cô tin rằng cô Giăcxơn yêu quý và tốt bụng sẽ tha thứ cho… và vân vân. Cô Giăcxơn thấy rõ là Liđa không có ý chế giễu mình nên bình tĩnh lại, hôn Liđa và để chứng tỏ đã giải hoà liền tặng Liđa một hộp phấn Anh. Liđa nhận quà với thái độ biết ơn chân thành.
Độc giả chắc cũng đoán ra là sáng hôm sau Liđa không chút chậm trễ đã có mặt ở khu rừng hò hẹn. " Chiều hôm qua anh sang chơi nhà chủ chúng tôi phải không? – cô hỏi Alêcxây ngay lập tức – Anh thấy tiểu thư thế nào?" Alêcxây trả lời là chàng không để ý đến tiểu thư. " Thật đáng tiếc" – Liđa nói – " Tại sao cơ?" – Alêcxây hỏi. " Tại vì tôi muốn hỏi anh xem có đúng như người ta nói.." " Người ta nói sao?" – " Người ta nói là tôi có vẻ giống tiểu thư, không biết có đúng không?"- "Nói tầm bậy nào! Trước mặt cô tiểu thư xấu như ma"- "Ôi giời, anh nói thế phải tội đấy, tiểu thư của chúng tôi trắng trẻo là thế, kiều diễm là thế cơ mà! Tôi thì làm sao mà sánh được với tiểu thư" . Alêcxây thề rằng cô đẹp hơn mọi tiểu thư trắng trẻo nhất và muốn cho cô tin hoàn toàn chàng bắt đầu miêu tả tiểu thư bằng những nét hài hước khiến cho Liđa cười không dứt.- " Tuy vậy, - cô thở dài nói, - mặc dù tiểu thư có lẽ cũng buồn cười thật, nhưng trước mặt tiểu thư tôi vẫn chỉ là đứa ngu ngốc, không biết chữ nghĩa". Alêcxây nói: " Chuyện ấy có gì phải buồn phiền đâu? Nếu cô muốn tôi sẽ dạy cho cô biết đọc biết viết ngay thôi mà!" – " Phải đấy,- Liđa nói, - sao lại không thử học thực xem sao?" – " Cô em xinh đẹp, ta bắt đầu ngay bây giờ nhé". Họ cùng ngồi lại, Alêcxây rút trong túi ra một cái bút chì, một quyển sổ tay và Aculina học thuộc lòng chữ cái nhanh chóng lạ thường. Alêcxây không thể không khâm phục sự sáng dạ của cô. Sáng hôm sau cô muốn tập viết thử, lúc đầu cái bút chì không chịu theo ý cô, nhưng chỉ mấy phút sau cô đã nắn nót viết được những chữ cái khá đẹp. " Thật kỳ diệu! – Alêcxây nói- Chúng ta học nhanh hơn cả phương pháp của Lancaxte (13) đấy". Quả thực mới học đến bài thứ ba Aculina đã có thể đánh vần được truyện " Natalya – cô gái quý tộc" (14), trong lúc đọc cô thường ngừng lại nêu những nhận xét làm cho Alêcxây quá đỗi kinh ngạc, cô lại còn viết lem nhem kín cả trang giấy những câu cách ngôn rút từ trong truyện ra.
Một tuần lễ sau hai người đã viết thư từ cho nhau. Trạm bưu vụ được đặt trong hốc một cây sồi già. Naxtia bí mật làm người đưa thư. Alêcxây mang đến đó những lá thư viết chữ to và nhận tại đó những dòng chữ nghệch ngoạc của người yêu viết trên giấy thô màu xanh. Quả thực Aculina đã quen dần với những lời lẽ tế nhị, đầu óc của cô được học hành đã mở mang rõ rệt.
Trong khi đó thì sự quen thân mới đây giữa Ivanôvit Pêtơrôvit Bêrêxtôp và Grigôri Ivanôvit Murômxki mỗi ngày một thêm khăng khít và chẳng bao lâu đã thành tình bạn bè. Sở dĩ như vậy cũng do hoàn cảnh: Murômxki thường nghĩ rằng sau khi Ivan Pêtơrôvit qua đời thì toàn bộ điền trang sẽ chuyển sang tay Alêcxây Ivanôvit, như vậy Alêcxây Ivanôvit sẽ thành một trong những trang chủ giầu có nhất tỉnh và không có lý do gì cậu ta lại không lấy Liđa. Về phần mình ông già Bêrêxtôp mặc dầu vẫn xem ông bạn láng giềng của mình có phần gàn dở ( hay nói theo lời ông là ngốc nghếch kiểu Anh) nhưng ông không phủ nhận là ông ta có nhiều phẩm cách tuyệt vời, chẳng hạn như sự khéo léo hiếm có, Grigôri Ivanôvit lại là chỗ bà con của hầu tước Prôxki, một người quyền quý và có thần thế, hầu tước có thể giúp ích rất nhiều cho Alêcxây, và Murômxki ( như Ivan Pêtơrôvit nghĩ ) chắc sẽ vui mừng khi có dịp gả con gái một cách có lợi như vậy. Hai ông già từ khi đó cứ luôn luôn ngẫm nghĩ việc này mãi và sau cùng họ nói chuyện với nhau, ôm hôn nhau và hứa hẹn sẽ thu xếp mọi việc ổn thoả và mỗi người về phần mình đều bắt đầu lo liệu. Murômxki gặp ngay một trở ngại là làm sao khuyên dỗ được Betxi làm thân với Alêcxây ngay vì từ sau bữa ăn đáng ghi nhớ ấy cô không gặp lại cậu ta nữa. Hình như hai cô cậu chẳng thích gì nhau lắm. Alêcxây chẳng lần nào trở lại làng Prilusinô và mỗi khi Ivan Pêtơrôvit có lòng đến thăm thì Liđa lại lánh mặt vào phòng riêng. Nhưng Grigôri Ivanôvit nghĩ nếu Alêcxây ngày nào cũng đến chơi nhà thì Betxi thể nào cũng yêu cậu ta. Đó là lẽ thường tình. Thời gian sẽ thu xếp mọi việc đâu vào đấy.
Ivan Pêtơrôvit ít băn khoăn hơn, ông tin là những dự định của ông sẽ thành công. Ngay chiều hôm đó ông gọi con trai vào phòng giấy, ông đốt tẩu thuốc, im lặng mấy giây rồi nói " Thế nào hở con, Aliôsa (15), sao lâu nay không thấy con nói đến chuyện tòng ngũ nữa. Hay là bộ quân phục kỵ binh không còn hấp dẫn con nữa" – " Thưa cha không phải thế, - Alêcxây kính cẩn đáp, - con thấy cha không muốn con vào kỵ binh nên bổn phận con là phải biết vâng lời cha" – " Tốt lắm, - Ivan Pêtơrôvit nói, - cha vẫn biết con là đứa con ngoan. Điều đó khiến cha yên lòng. Cha cũng không muốn ép buộc con, không muốn bắt con ngay bây giờ phải tham gia vào chính giới vội, hiện giờ cha định cưới vợ cho con đã".
- Lấy ai vậy thưa cha? – Alêcxây ngạc nhiên hỏi
- Lấy Liđaveta Grigôriepna Murômxki – Ivan Pêtơrôvit đáp – Cô dâu khá lắm, đúng không nào?
- Thưa cha con còn chưa nghĩ đến việc hôn nhân.
- Con chưa nghĩ nhưng cha đã nghĩ hộ con, đã suy đi nghĩ lại mãi rồi đấy.
- Tuỳ ý cha nhưng Liđa Murômxki hoàn toàn không hợp với con.
- Thì sau này sẽ hợp. Cứ sống với nhau rồi sẽ yêu nhau.
- Con cảm thấy không có khả năng đem lại hạnh phúc cho cô ta được.
- Hạnh phúc của cô ta – không phải việc con lo. Thế nào kia? Con tôn trọng ý muốn của cha mẹ như thế à? Thôi được rồi!
- Cha muốn làm sao thì làm, con không muốn lấy vợ và con không lấy đâu.
- Con phải lấy, nếu không cha sẽ nguyền rủa con, còn điền trang, thề có chúa, cha sẽ bán đi, sẽ tiêu xài hết, sẽ không để lại cho con một đồng một chữ nào. Cho con ba ngày mà suy nghĩ, trong thời gian đó chớ có liều lĩnh mà giáp mặt cha.
Alêcxây biết rằng nếu cha chàng khăng khăng giữ một ý định nào trong đầu thì nói như Tarax Xcôtinin (16), có lấy đinh mà đóng cũng không ra. Nhưng Alêcxây cũng giống tính cha, khó lòng làm chàng thay đổi. Chàng về phòng riêng, bắt đầu suy nghĩ về những giới hạn của quyền làm cha mẹ, về cô Liđavêta Grigôriêpna, về lời tuyên bố trịnh trọng của cha là sẽ để cho chàng bần cùng và cuối cùng chàng nghĩ về Aculina. Lần đầu tiên chàng thấy rõ ràng là chàng yêu cô say đắm, một ý nghĩ có vẻ tiểu thuyết nẩy ra trong đầu chàng, chàng sẽ cưới cô gái nông dân và sẽ sống bằng sức lao động của chính mình. Chàng càng nghĩ về hành vi quyết liệt ấy lại càng thấy làm như vậy là phải lẽ. Ít lâu nay những buổi hò hẹn trong rừng đành gián đoạn vì đang mùa mưa. Chàng viết cho Aculina một bức thư nét chữ hết sức rõ ràng, lời lẽ nồng nhiệt nhất để báo tin cho cô biết mối nguy hiểm đang đe doạ họ và ngỏ ý hỏi cô làm vợ. Ngay sau đó chàng đem thư gửi trạm bưu vụ trong gốc cây và đi ngủ, hoàn toàn thanh thản.
Hôm sau Alêcxây đã quyết định dứt khoát nên ngay từ sáng sớm phóng ngựa đến nhà Murômxki mong giãi bày thành thực với ông. Chàng hy vọng sẽ khêu gợi sự độ lượng của ông, lôi kéo ông về phía mình.
-" Ông Grigôri Ivanôvit có nhà không?" - chàng hỏi khi dừng ngựa trước thềm toà nhà lãnh chủ làng Prilusinô.
- " Không có nhà ạ - người hầu đáp, - Ông Grigôri Ivanôvit đã ra đi từ sáng sớm ạ".
- " Thật đáng tiếc!" - Alêcxây nghĩ. - " Thế ít nhất thì cô Liđvêta Grigôriepna cũng có nhà chứ?"
- " Thưa đang ở nhà ạ"
Alêcxây nhảy từ trên ngựa xuống trao dây cương vào tay người hầu, rồi bước vào nhà mà không báo trước.
"Mọi việc sẽ được giải quyết,- chàng nghĩ khi bước vào phòng khách- ta phải giãy bày với chính cô ta vậy". Chàng bước vào...và đứng ngây người ra! Lida..., không phải, Aculina, chính Aculina xinh đẹp có nước da ngăm ngăm, cô không mặc áo xaraphan mà lại mặc áo dài trắng thường mặc buổi sáng, cô ngồi bên cửa sổ và đọc bức thư của chàng, cô đang mải đọc nên không biết chàng bước vào. Alêcxây không nén nổi , chàng reo lên vui sướng. Liđa giật mình ngẩng đầu, cô kêu lên và muốn bỏ chạy. Chàng lao đến giữ cô lại. " Aculina, Aculina ơi!" Liđa cố gỡ tay chàng ra…
- Mais laisezz - moi done, monsieur, mais êtes vuos fou (16) - cô vừa nói vừa quay mình đi.
- Aculina! Em của anh, Aculina! - chàng lại nói và hôn tay cô.
Cô Giăcxơn chứng kiến cảnh đó không còn biết nghĩ sao nữa. Đúng giây phút ấy cửa mở và Grigôri Ivanôvit bước vào.
- A ha! - Murômxki nói, - hình như mọi việc giữa các con đã ổn cả rồi…
Các độc giả miễn cho tôi một nhiệm vụ thừa là miêu tả phần kết thúc.
Puskin
(Đỗ Hồng Chung dịch)
Chú thích
(1) Nhưng cung cách lạ lúa mì Nga không mọc ( phỏng theo một câu thơ )
(2) individualité: cá tính (tiếng Pháp)
(3) Giăng Pôn : bút danh của Iôgan Puan Rishte, nhà văn Đức. Tác phẩm của ông được đọc nhiều ở Nga, hồi đầu thế kỷ XIX.
(4) Nota nostra manet : lời nhận xét của chúng tôi vẫn có hiệu lực ( tiếng la tinh )
(5) Người Nga gọi Lidaveta một cách âu yếm là Lida, còn người Anh gọi Lidaveta là Elidabet và Lida là Betxi
(6) miss Gíăcxơn : cô Gíăcxơn ( tiếng Anh )
(7)"Pamela": tiểu thuyết của Risacsơn, nhà văn Anh.
(8) Tout beau, Sbogar, ici…: Im nào, Sbogar, lại đây ( tiếng Pháp )
(9) my dear: con yêu của cha ( tiếng Anh )
(10) vua Lui thứ mười bốn : vua Pháp (1643-1715)
(11) Tay áo bồng vai và hẹp ở tay, y phục của vai hề, à l'imbécile : lố bịch ( tiếng Pháp )
(12) Madame de Pompadoua : phu nhân Pompadoua ( tiếng Pháp ), nữ hầu tước, người thân cận của vua Pháp Luy XV (1715-1774)
(13) Phương pháp người giỏi giúp người kém học do nhà sư phạm người Anh Lancaxte đề xướng.
(14) Tác phẩm của Caramadin N.M. Nhà văn Nga (1766-1826)
(15) Aliôsa: cách gọi thân mật Alêchxây
(16) Nhân vật trong vở hài kịch "Thiếu niên quý tộc" của Phônvidin Đ.I. Nhà văn Nga (1715-1792)
(17) - Mais laisezz - moi done, monsieur, mais êtes vuos fou: kìa, ông buông tôi ra , ông điên hay sao? ( tiếng Pháp )
[/align]
Đánh máy: Nguoimesach
Cô tiểu thư nông dân
Dịch giả: Đỗ Hồng Chung
Em xinh em mặc áo nào cũng xinh
Bơgơđanôvit
Điền trang của Ivan Pêtơrôvit Bêrêxtốp nằm ở một trong những tỉnh xa xôi của chúng ta. Hồi còn thanh niên ông phục vụ trong quân cận vệ nhưng năm 1797 ông giải ngũ và về sống ở quê nhà, từ đó ông không đi dâu nữa. Ông kết hôn với một cô gái quý tộc nghèo. Vợ ông qua đời giữa kỳ sinh nở, lúc đó ông còn bận săn bắn ở xa nhà. Nhưng rồi những công việc làm ăn bận rộn chẳng mấy nỗi đã làm ông khuây khỏa. Ông xây dựng nhà cửa theo mẫu do ông thiết kế, ông lập ngay cạnh nhà một xưởng dệt da, ông tăng thêm các khoản thu nhập lên gấp ba lần, và ông bắt đầu tự coi mình là người thông minh nhất trong cả vùng. Các bạn láng giềng của ông cũng chẳng phản đối chuyện này làm gì, họ vẫn thường hay đến làm khách nhà ông, họ còn đem cả gia đình và bầy chó đi theo nữa. Ngày thường ông vẫn hay mặc áo cộc bằng nhung còn đến ngày hội thì ông đóng bộ lễ phục may bằng thứ dạ nhà dệt. Ông tự tay ghi chép lấy các khoản chi tiêu, ông không đọc sách báo gì cả ngoài tờ " Tin tức nghị viện". Nói chung ông được mọi người quý mến mặc dầu họ vẫn bảo là ông kiêu ngạo. Riêng chỉ có một người khủng khỉnh với ông, đó là ông Grigôri Ivanôvit Murômxki, người láng giềng ở liền kề với ông. Ông này là một quý tộc Nga đích thực. Hồi còn ở Maxcơva ông đã vung phí mất phần lớn của cải đến khi góa vợ ông lui về sống trong làng này, đây là tài sản cuối cùng của ông và ở đây ông cũng lại tiếp tục bày đặt đủ trò nhưng theo một cung cách khác. Ông lập một khu vườn theo kiểu Anh (vườn được bố trí giống khung cảnh tự nhiên, bãi cỏ, bờ ao, đồi gò, cây cảnh...) và chi phí vào đấy hầu hết các khoản thu nhập còn lại. Những gã giữ ngựa ở nhà ông cũng ăn mặc như bọn giôkê (những kỵ mã) bên Anh. Con gái ông cũng do một mađam người Anh dạy bảo. Ông trồng cấy ruộng vườn theo đúng phương pháp ở bên Anh.
Nhưng cung cách lạ lúa mì Nga không mọc (1) và mặc dầu đã giảm bớt khá nhiều các khoản chi tiêu nhưng Grigôri Ivanôvit cũng chẳng tăng thêm được thu nhập, tuy sống ở làng quê ông vẫn cứ nợ nần thêm mãi. Không ai nghĩ là ông khờ dại vì ông là người đầu tiên trong các địa chủ của tỉnh đã đi trước trong việc giao điền trang cho Hội đồng giám hộ (Hội đồng giám hộ cho vay tiền nếu có điền trang và nông nô làm vật bảo đảm), một biện pháp mà thời ấy người ta xem là cực kỳ phức tạp và táo bạo. Trong số những người chê bai ông thì ông Bêrêxtôp là người khe khắt nhất vì thù ghét mọi sự đổi mới là nét đặc biệt trong tính cách ông này. Bêrêxtôp không thể nào thản nhiên khi nói đến thói sùng Anh của ông bạn láng giềng và luôn luôn tìm dịp phê phán. Ông đưa khách đi xem đồng ruộng của mình và khi nghe những lời khen ngợi cung cách làm ăn thì ông đáp lại với một nụ cười ranh mãnh: "Vâng ạ, ở nhà tôi không phải như ở bên ông láng giềng Grigôri Ivanôvit. Tội gì chúng ta chịu khánh kiệt theo kiểu Anh! Chúng ta cứ no đủ theo kiểu Nga cũng được rồi". Những lời đùa cợt như vậy hoặc tương tự đều được những người láng giềng mau mồm miệng nói đến tai Grigôri Ivanôvit, lại còn thêm thắt và bình phẩm vào nữa. Con người sùng Anh này cũng giống hệt các nhà báo của chúng ta, không thể kiên nhẫn mà nghe phê bình được. Ông ta điên người lên, gọi kẻ phê bình độc địa kia là đồ gấu, đồ nhà quê.
Quan hệ giữa hai trang chủ đang giữa lúc như vậy thì con trai Bêrêxtôp về làng với cha. Chàng đã học trường đại học Tổng hợp và có ý định phục vụ trong quân đội nhưng cha chàng không cho phép, mà phục vụ các ngành dân sự thì chàng thanh niên lại tự cảm thấy hoàn toàn không có khả năng. Hai cha con không ai nhượng bộ ai và chàng Alêcxây trẻ tuổi tạm thời sống như một quý tộc địa chủ, đến đâu hay đó.
Alêcxây quả là chàng trai cừ khôi. Thật cũng đáng tiếc nếu bộ quân phục chẳng khi nào bó chặt lấy thân hình cân đối của chàng, nếu lẽ ra phô mình trên lưng ngựa thì chàng lại đem cả tuổi thanh xuân gò lưng trên đám giấy tờ văn phòng. Nhìn chàng đi săn bao giờ cũng phóng ngựa lên đầu tiên, bất chấp đường sá, những người láng giềng đều một mực bảo rằng chàng chẳng đời nào thành một trưởng phòng thành thạo được. Các tiểu thư đều để ý đến chàng mà nhiều cô còn nhìn chàng đắm đuối , nhưng Alêcxây ít quan tâm đến họ, họ đoán nguyên nhân sự lạnh nhạt của chàng là do chàng có một mối tình nào đó rồi. Quả thực họ đã chuyển tay nhau tờ sao địa chỉ một bức thư của chàng gửi cho " Cô Aculina Pêtơrôpna Curôskina ở Maxcơva, đối diện với tu viện Alecxêep, trong ngôi nhà người thợ hàn đồ đồng Xavêlep. Trân trọng nhờ chuyển thư này cho A.V.R".
Những ai trong số các độc giả của tôi chưa từng sống ở nông thôn chắc không thể hình dung được vẻ kiều diễm của các tiểu thư hàng huyện. Họ được nuôi dưỡng ngay giữa không khí trong lành, dưới bóng những cây táo vườn nhà, họ chỉ biết giới giao tế và cuộc đời nhờ vào những cuốn sách mà thôi. Cuộc sống biệt lập, tính tự do và thói ham đọc sách đã sớm phát triển ở họ những tình cảm và những đam mê đều xa lạ với những giai nhân lơ đãng của chúng ta. Đối với các tiểu thư này thì tiếng nhạc ngựa đã là một việc ly kỳ, một lần viếng thăm thành phố gần nhất đã được coi như biến cố trong cuộc đời và sự có mặt của một vị khách để lại kỷ niệm lâu dài có khi mãi mãi không quên. Cố nhiên bất kỳ ai cũng có thể tùy ý cười giễu một số điều kỳ quặc của họ nhưng những lời đùa cợt của một người nhận xét hời hợt không thể xóa bỏ được những phẩm chất cơ bản của họ mà điều chủ yếu là sự đặc sắc của tính cách, sự độc đáo (individualité) (2) mà hễ thiếu cái đó, theo ý kiến của Giăng Pôn (3), là không còn sự vĩ đại của con người nữa. Phụ nữ ở các thủ đô có lẽ được tiếp thu một nền giáo dục hoàn thiện hơn, nhưng những tập quán của giới giao tế thượng lưu đã nhanh chóng làm mất tính cách và làm cho các tâm hồn trở thành đơn điệu chẳng khác gì mũ đội đầu cùng một kiểu. Điều này nói ra không phải để kết án hay chỉ trích tuy vậy Nota nostra manet (4), như một nhà bình luận thời xưa đã viết.
Cũng dễ dàng hình dung thấy Alêcxây đã gây một ấn tượng mạnh mẽ như thế nào đối với đám tiểu thư của chúng ta. Chàng là người đầu tiên hiện ra trước mắt các cô với vẻ buồn rầu và thất vọng, là người đầu tiên nói với các cô về những niềm vui tan vỡ và về tuổi xuân tàn tạ của mình, hơn nữa chàng còn đeo một chiếc nhẫn đen chạm hình đầu lâu. Tất cả những điều đó hết sức mới lạ ở cái tỉnh lẻ này. Các tiểu thư phát điên phát cuồng lên vì chàng.
Nhưng để tâm đến chàng nhiều nhất là con gái nhà trang chủ sùng Anh của chúng ta, cô Lida ( hay Betxi như Grigôri Ivanôvit vẫn thường gọi)(5). Hai người cha không đi lại với nhau nên cô vẫn chưa trông thấy Alêcxây trong khi đó tất cả các cô gái láng giềng chỉ thi nhau bàn tán về chàng mà thôi. Cô đang tuổi mười bảy. Cặp mắt đen làm cho khuôn mặt ngăm ngăm rất duyên dáng của cô thêm lanh lợi. Cô là con một nên là con cưng. Tính tình hiếu động và những trò đùa nghịch không ngớt của cô làm cha cô thích thú và làm cho cô gia sư mix Giacxơn (6) thất vọng. Cô gái già nghiệt ngã này đã bốn mươi tuổi vẫn đánh phấn, kẻ lông mày, mỗi năm hai lần đọc "Pamela" (7) để nhận lương hai ngàn rúp và chết mòn vì buồn chán ở nước Nga man rợ này.
Lida có một người hầu gái là Naxtia, chị này lớn tuổi hơn nhưng tính tình cũng bồng bột hệt như cô chủ tiểu thư. Lida rất quí mến chị ta, thổ lộ với chị ta mọi điều thầm kín của mình, cùng với chị ta bày ra các trò đùa nghịch. Tóm lại Naxtia ở làng Prilusinô là một nhân vật cực kỳ quan trọng hơn bất cứ một nhân vật thị tỳ nào trong các vở bi kịch Pháp.
- Hôm nay xin phép cô cho tôi đi chơi, - Naxtia nói trong lúc mặc áo cho tiểu thư.
- Được, nhưng đi đâu đấy?
- Tôi đến Tugbilôvô, nhà ông Bêrêxtôp nhân ngày lễ thánh của vợ anh đầu bếp nhà họ, hôm qua chị ta sang mời bọn tôi dự bữa ăn chiều.
- Thế đấy!- Lida nói- các ông chủ thì bất hòa còn tôi tớ lại tiệc tùng với nhau.
- Nhưng bọn tôi thì có dính dáng gì đến các ông chủ đâu!- Naxtia nói lại. Hơn nữa tôi là người hầu của cô chứ không phải của ông nhà ta. Chính cô cũng có xích mích gì với cậu Bêrêxtôp đâu. Cứ để yên cho mấy ông già sinh sự với nhau nếu họ thích như vậy.
- Này Naxita, cố nhìn cho kỹ cậu Alecxây Bêrêxtôp nhé rồi về kể lại tường tận cho tôi nghe xem cậu ta là người như thế nào kia.
Naxtia nhận lời và cả ngày Lida nóng lòng sốt ruột mong chị ta về. Buổi tối Naxtia mới về đến nhà.
- Cô Lidveta Grigôriepna ơi,- chị ta vừa nói vừa đi vào phòng, - tôi đã gặp cậu Bêrêxtôp rồi, ngắm mãi mà không chán, suốt ngày chúng tôi cùng vui với nhau.
- Lại thế kia à? Kể đi, kể lần lượt từ đầu đi.
- Thưa cô, bọn chúng tôi đi gồm có tôi, Anixia Egorôpna, Nelina, Đunca…
- Ừ, tôi biết rồi, nhưng sau đó thì sao.
- Thưa cô tôi xin kể lại đầu đuôi. Chúng tôi đến dự bữa ăn chiều. Trong phòng đã đông người đến . Gia nhân nhà Cônbin, nhà Dakhaep, bà quản gia đi cùng các con gái, người nhà Khơlupin…
- Này, thế còn cậu Bêrêxtôp.
- Xin cô khoan đã. Thế rồi chúng tôi ngồi vào bàn, bà quản gia ngồi ở hàng đầu, tôi ngồi ngay cạnh bà ta… còn các cô con gái bà ta vênh váo lắm, nhưng tôi mặc thây bọn nó chứ.
- Ôi, Naxtia, chán chị quá, sao mà lắm chi tiết miên man thế.
- Vâng, nhưng sao cô sốt ruột thế! Vậy là chúng tôi rời khỏi bàn…chúng tôi đã ngồi liền ba giờ đấy mà bữa ăn thịnh soạn lắm, có bánh ngọt xanh, đỏ, nhiều màu. Vậy là chúng tôi rời khỏi bàn và ra ngoài vườn chơi trò đuổi bắt nhau, đúng lúc ấy cậu chủ trẻ hiện ra.
- Thế nào, có đúng là cậu ta đẹp thật không?
-Đẹp lạ lùng, có thể nói là khôi ngô tuấn tú. Dáng người cân đối, cao cao, hai má hồng hào…
- Đúng thế à? Tôi lại cứ nghĩ là mặt cậu ta tái xanh. Sao nữa, chị thấy cậu ta thế nào? Buồn buồn, tư lự phải không?
- Cô nói gì vậy? Từ nhỏ đến giờ tôi chưa từng thấy người nào cuồng nhiệt như thế. Cậu ta còn chơi đuổi bắt với chúng tôi nữa kia mà.
- Chơi đuổi bắt với mấy cô, mấy chị ấy à! Đời nào?
- Đúng là như thế! Cậu ta còn bày thêm chuyện này nữa! Hễ cứ bắt được là ôm hôn.
- Tùy chị nói thôi, Naxtia, chị nói dối.
- Tùy cô nghĩ chứ tôi không nói dối. Tôi phải vất vả lắm mới thoát khỏi tay cậu ta. Cậu ta chơi đùa với chúng tôi cả ngày như vậy.
- Thế sao họ cứ bảo cậu ta đã có người yêu và chẳng thèm nhìn ai nữa.
- Thưa cô, cái đó tôi không rõ, nhưng mà cậu ta cứ đăm đăm nhìn tôi, nhìn cả Tanhia, con gái ông quản gia như vậy, nhìn cả Pasa, cô hầu gái nhà Côbin, nói của đáng tội, cậu ta chẳng làm ai phật ý, một chàng trai vui nhộn!
- Cũng lạ thật đấy! À mà ở nhà bên ấy nói về cậu ta thế nào?
- Một lãnh chủ tuyệt vời, họ bảo như vậy, hiền lành, vui tính. Chỉ có một điều không tốt lắm là cậu ta thích theo các cô gái quá thể. Nhưng tôi thiết nghĩ chuyện đó cũng chẳng hại gì, nay mai rồi cậu ta sẽ trở thành người chín chắn.
- Sao mà tôi muốn thấy mặt cậu ta quá!- Lida thở dài nói.
- Việc ấy có gì khó đâu? Làng Tughilôvô ở cách ta không xa, tất cả chỉ độ ba dặm, cô cứ đi dạo chơi về phía đó hoặc là cô đi ngựa cũng được , thế nào cô cũng gặp cậu ta. Ngày nào cậu ta chẳng mang súng đi săn từ sáng sớm.
- Đâu có được, như vậy không tốt. Cậu ta có thể tưởng là tôi chạy theo cậu ta. Hơn nữa hai ông bố đang lúc bất hòa với nhau nên tôi cũng chẳng nên làm quen với cậu ta làm gì… Ôi chao, Naxtia, chị biết không, tôi sẽ cải trang làm một cô gái nông dân.
- Hay đấy, cô cứ mặc một chiếc áo vải thô, một chiếc xaraphan nữa và cứ bạo dạn đi đến Tughilôvô. Tôi cam đoan với cô là cậu Bêrêxtôp chẳng thả cô ra đâu.
- Tôi nói tiếng vùng này thạo lắm. Ôi, Naxtia, Naxtia thân mến, mưu mẹo này mới tuyệt diệu làm sao!
Và Lida đi ngủ, đinh ninh sẽ thực hiện bằng được dự định vui vui này.
Ngày hôm sau cô bắt đầu thực hiện kế hoạch của mình. Cô cho người ra chợ mua vải thô, vải xanh Tàu, cúc đồng, nhờ có Naxtia giúp, cô tự cắt lấy áo sơ mi, áo xaraphan và gọi tất cả đám đầy tớ gái lại may nên đến chiều mọi thứ đã xong đâu vào đấy. Lida mặc thử áo mới và ngắm nghía trước gương, tự thú là chưa bao giờ thấy mình xinh xắn đến thế. Cô tập đi tập lại vai trò của mình, vừa đi vừa cúi chào rất thấp, mấy lần sau cô lắc lắc đầu giống như con mèo bằng đất, cô nói theo giọng quê mùa, vừa cười vừa lấy tay áo che mặt. Naxtia cứ một mực tán thưởng. Chỉ còn một điều khó khăn. Cô đã thử đi chân không ngang qua sân nhưng lớp đất cỏ cứ đâm vào hai bàn chân mềm mại của cô, cô không tài nào dẫm chân lên cát và sỏi được. Naxtia giúp cô ngay, chị ta đo chân Liđa rồi chạy ra ngoài đồng tìm anh chăn cừu Tơrôphim đặt tết một đôi dép cỏ theo đúng kích thước ấy. Hôm sau trời chưa sáng Lida đã thức dậy. Cả nhà còn đang ngủ yên, Naxtia ra cổng đón anh chăn cừu. Tiếng tù và vang lên, đàn cừu nơi thôn dã thong thả đi qua trước nhà lãnh chủ. Tơrơphim đến chỗ Naxtia đưa cho chị đôi dép nhỏ nhiều màu sặc sỡ và nhận tiền thưởng năm hào. Liđa se sẽ mặc quần áo, giả làm một cô gái nông dân, thì thầm dặn Naxtia cách nói với mix Giacxơn rồi đi ra lối sau, băng qua vườn rau chạy ra ngoài đồng.
Bình minh đang rạng rỡ đằng đông, lớp lớp mây vàng rực rỡ dường như đang chờ đón đức vua, bầu trời quang đãng, sớm mai tươi mát, sương đọng, gió nhè nhẹ, tiếng chim hót véo von, tất cả khiến trái tim Liđa tràn ngập một niềm vui thơ dại, cô sợ lỡ gặp người quen nên cô bước vội, dường như cô không đi mà đang bay. Đến gần khu rừng nằm trên ranh giới điền trang của cha cô Liđa bước nhẹ nhàng thong thả. Ở đây cô sẽ đợi Alêcxây. Tim cô đập rộn ràng, chính tự cô cũng không hiểu vì sao nữa, nhưng nỗi sợ hãi kèm theo những trò tinh nghịch của tuổi trẻ lại tạo nên vẻ đẹp chủ yếu của những trò đó. Liđa đi dưới bóng mát lá rừng. Rừng đang cất tiếng rì rầm đón chào thiếu nữ. Niềm vui của cô lắng dịu, dần dần cô chìm đắm trong mơ ước ngọt ngào. Cô nghĩ… nhưng liệu có thể nào biết được chính xác là cô tiểu thư mười bảy tuổi nghĩ gì khi một mình thơ thẩn trong rừng vào lúc sáu giờ một buổi sáng xuân? Thế là cô đang bước đi bước lại trên con đường hai bên có cây cao che phủ, đột nhiên một con chó săn tuyệt đẹp sủa vang về phía cô. Liđa hốt hoảng kêu lên. Vừa hay lúc đó có tiếng gọi : Tout beau, Sbogar, ici…(8) và một chàng đi săn trẻ tuổi hiện ra từ sau lùm cây. "Đừng sợ, cô thiếu nữ xinh đẹp ơi, - chàng nói với Liđa:- chó của tôi không cắn đâu" Liđa đã trấn tĩnh lại sau cơn sợ hãi và ngay lập tức cô biết lợi dụng hoàn cảnh. " Vâng, không, thưa lãnh chủ- cô nói, vờ làm ra vẻ nửa sợ hãi nửa e thẹn, -tôi sợ quá, con chó ấy, kia kìa, con chó dữ tợn ấy, nó lại chồm lên đấy". Alêcxây (độc giả chắc đã nhận ra chàng) trong lúc đó vẫn mải mê ngắm nhìn cô nông dân tươi trẻ " Tôi sẽ đưa cô đi nếu như cô sợ,- chàng bảo cô- Cô cho phép tôi đi bên cạnh cô nhé?" " Nào có ai ngăn cản?- Liđa đáp- Xin tuỳ ý, đường là đường chung cơ mà" – " Cô từ đâu lại đây thế?" " Từ làng Prilusinô, tôi là con gái ông thợ rèn Vaxili, tôi đi hái nấm" ( Liđa có đeo một cái giỏ buộc sợi dây con)… " Còn ngài có phải ở làng Tughilôvô không ạ?" "Đúng là như vậy- Alêcxây đáp- Tôi là người hầu phòng của cậu chủ trẻ". Alêcxây muốn cho quan hệ của hai người bằng vai phải lứa. Nhưng Liđa nhìn chàng và bật cười. " Ngài nói dối rồi,- cô nói- tôi không ngốc đâu. Tôi biết chính ngài là cậu chủ đấy" – " Tại sao cô lại nghĩ thế nhỉ?' – " Tại vì đủ mọi thứ" – " Nhưng tại sao chứ?"- " Chẳng lẽ lại không phân biệt được lãnh chủ và người hầu hay sao. Ăn mặc đã không giống nhớ, nói năng lại khác nhớ và cả cách gọi chó cũng không như chúng tôi". Liđa mỗi lúc càng làm cho Alêcxây say đắm hơn. Vốn quen không cần ý tứ với các cô gái làng xinh đẹp chàng toan ôm lấy cô, nhưng Liđa nhảy lùi lại tránh khỏi chàng và bỗng nhiên tỏ vẻ nghiêm nghị , lạnh lùng, mặc dầu cái đó có làm cho Alêcxây thấy buồn cười, nhưng đã kìm giữ chàng khỏi đi quá trớn, " Nếu ngài muốn sau này chúng ta là bạn với nhau, - cô nói một cách nghiêm chỉnh, - thì xin ngài chớ sỗ sàng như vậy". " Ai dạy cho cô cái tính khôn ngoan ấy"- Alêcxây vừa cười vừa hỏi- Có phải là cô Naxtenca quen biết của tôi hay một cô hầu gái nào của tiểu thư nhà cô chăng? Đấy, giáo dục đã được phổ biến bằng những con đường như vậy đấy!" Lida cảm thấy mình sẽ làm hỏng vai trò đang đóng mất nên ngay lập tức nói chữa " Thế ngài nghĩ sao?- cô nói,- chẳng lẽ tôi không bao giờ bước chân vào nhà lãnh chủ hay sao. Chắc hẳn tôi cũng được nghe nhiều và thấy nhiều chứ. Nhưng thôi, - cô nói tiếp- mải nói chuyện với ngài rồi không hái được nấm mất. Xin lãnh chủ đi về lối này còn tôi đi về lối kia, xin lỗi ngài…" Liđa muốn bước đi. Alêcxây nắm tay cô giữ lại- " Nhưng mà cô tên là gì? cô bạn thân mến?" – Tên là Aculina, - Liđa đáp, - cô gỡ mấy ngón tay khỏi bàn tay Alêcxây- Buông tôi ra, lãnh chủ, đến lúc tôi phải về nhà rồi". " Này cô bạn Aculina của tôi, nhất định tôi sẽ ghé thăm ông cụ nhà cô đấy, ông thợ rèn Vaxili". " Ngài bảo gì kia- Liđa vội vã nói- vì chúa xin ngài đừng đến. Nếu người nhà biết tôi nói chuyện một mình với ngài ở trong rừng thế này thì khốn khổ cho tôi đấy, cha tôi, ông thợ rèn Vaxili sẽ đánh tôi chết mất". " Nhưng nhất định tôi phải gặp lại cô đấy" – " Thì cũng có hôm tôi còn lại đây hái nấm kia mà" – " Hôm nào nào?"- " Thôi thì ngày mai vậy." – " Cô Aculina thân yêu, tôi muốn hôn cô thật nhiều nhưng tôi không dám. Vậy là ngày mai vào giờ này, có thật thế không?"- " Vâng, vâng"- " Cô không nói dối tôi chứ?" – " Tôi không nói dối"- " Cô thề đi nào" – " Thề có chúa tôi sẽ đến".
Đôi bạn trẻ chia tay nhau. Liđa đi khỏi khu rừng, băng qua cánh đồng rồi lẻn vào trong vườn chạy thục mạng đến nhà kho, ở đấy Naxtia đang đợi cô. Cô thay quần áo, lơ đễnh trả lời những câu hỏi của cô hầu gái đang nóng ruột, rồi đi vào phòng khách. Bàn ăn đã bày sẵn, bữa điểm tâm đã dọn, mix Giăxơn mặt thoa phấn, bó chặt mình trong chiếc áo thắt eo đang cắt bánh thành từng lát. Cha cô khen cô đã đi dạo buổi sáng. " Không có gì làm cho ta mạnh khoẻ hơn, - ông nói- là thức dậy lúc bình minh". rồi ông dẫn ra một vài ví dụ về tuổi thọ con người, rút ra từ các tạp chí Anh, ông nhận xét rằng tất cả những người sống lâu ngoài trăm tuổi đều không uống rượu mạnh và thức dậy từ lúc bình minh, bất kể là mùa đông hay mùa hè. Liđa không nghe lời cha nói, cô còn đang mải ôn lại trong đầu tất cả mọi tình tiết của buổi hò hẹn sáng nay, tất cả trong lời chuyện trò của nàng Aculina với người đi săn trẻ tuổi và lương tâm cô bắt đầu day dứt. Cô uổng công tự biện bạch với chính mình là việc trò chuyện của hai người không vượt khỏi ranh giới của lễ giáo và trò đùa tinh nghịch này không thể gây nên hậu quả được, lương tâm cô vẫn lên tiếng trách cứ, át cả tiếng nói của lý trí. Điều làm cô lo ngại hơn cả là cô đã trót hứa gặp ngày mai. Cô nhất quyết không giữ lời thề trịnh trọng của mình nữa. Nhưng ngộ nhỡ Alêcxây đợi cô không thấy lại đi vào làng tìm cô con gái ông thợ rèn Vaxili, tìm cô Aculina thực, một cô gái vừa to béo vừa rỗ hoa thì chàng sẽ đoán ra trò đùa nông nổi của cô ngay. Ý nghĩ này làm Liđa hoảng sợ, cô quyết định là sáng hôm sau lại giả làm Aculina và đi vào rừng.
Về phía mình Alêcxây say mê quá đỗi, cả ngày chàng nghĩ đến cô gái mới làm quen, ban đêm hình ảnh người đẹp có nước da ngăm ngăm kích động trí tưởng tượng của chàng ngay cả trong giấc ngủ. Bình minh vừa rạng chàng đã ăn mặc xong xuôi. Không kịp dành thời giờ nạp đạn vào súng, chàng đi vội ra ngoài đồng cùng với con chó trung thành Sbôga và chạy ngay đến nơi đã hò hẹn. Gần nửa giờ đã trôi qua trong sự chờ mong quá sức chịu đựng nhưng rồi chàng cũng nhìn thấy thấp thoáng trong lùm cây bóng áo xaraphan màu xanh, chàng vội vã lại đón Aculina yêu quý. Cô mỉm cười đáp lại vẻ mừng rỡ và biết ơn của chàng. Nhưng ngay khi đó Alêcxây nhận thấy những nét buồn rầu và lo lắng trên gương mặt cô. Chàng muốn hiểu rõ nguyên do. Liđa thú nhận rằng cô thấy hành vi của mình có phần nông nổi, cô nghĩ mà hối hận. Còn như lần này cô đến vì không muốn sai lời hứa nhưng gặp nhau lần này cũng là lần cuối cùng, cô xin chàng thôi đừng gặp nhau nữa vì nó chẳng đem lại cho hai người điều gì tốt lành đâu. Đương nhiên tất cả những điều đó cô đều nói bằng những lời lẽ quê mùa nhưng những ý nghĩ và tình cảm rất khác thường đối với một cô gái quê chất phác ấy lại làm Alêcxây kinh ngạc. Chàng liền dùng tài nói năng khéo léo của mình để làm cho Aculina từ bỏ ý định đó đi, chàng cam đoan với cô rằng những mong ước của chàng đều trong sáng, chàng hứa sẽ không làm điều gì khiến cô ân hận, chàng sẽ một mực nghe theo ý cô, chàng van nài cô đừng lấy mất niềm vui sướng của chàng là được gặp cô dù hai ngày một lần hay dù hai lần một tuần cũng được. Chàng nói những lời lẽ yêu đương chân thành và trong giây phút ấy quả thực chàng yêu say đắm. Liđa yên lặng nghe chàng nói. Cuối cùng cô mới bảo: " Anh hãy hứa với tôi là sẽ không bao giờ vào làng tìm tôi hoặc hỏi han gì về tôi. Anh hãy hứa là không tìm cách gặp tôi ngoài những buổi tự tôi hẹn trước". Alêcxây đã toan viện thánh thần ra thề nhưng cô mỉm cười ngăn chàng lại. "Tôi không cần lời thề đâu, - Liđa nói - chỉ lời hứa của anh cũng đủ rồi". Sau đó họ trò chuyện thân thiết với nhau, cùng nhau dạo chơi trong rừng cho đến khi Liđa nói với chàng là đến lúc phải về. Họ chia tay nhau và Alêcxây còn lại một mình, chàng không hiểu nổi vì sao một cô thôn nữ chất phác chỉ mới hai lần gặp gỡ thôi mà đã chinh phục được chàng như vậy. Mối liên hệ với Aculina có một vẻ đẹp mới lại đối với chàng và tuy những lời căn dặn của cô thôn nữ kỳ lạ kia làm cho chàng khổ sở nhưng trong đầu chàng không hề nảy ra ý nghĩ sẽ làm sai lời hứa. Số là Alêcxây tuy đeo chiếc nhẫn bất hạnh, tuy có những quan hệ thư từ bí ẩn và một vẻ thất vọng buồn thảm, nhưng chàng có trái tim thuần khiết có thể rung động với những tình cảm trong trắng.
Nếu tôi chỉ nghe theo sự thích thú của mình thì tôi sẽ miêu tả thật chi tiết những cuộc hò hẹn của đôi thanh niên nam nữ, những sự quyến luyến ngày càng tăng và lòng tin cậy lẫn nhau, những trò vui, những câu chuyện của hai người nhưng tôi biết đa số bạn đọc của tôi sẽ không chia sẻ niềm vui ấy với tôi. Những chi tiết ấy nói chung có vẻ đa cảm, ngọt ngào cho nên tôi xin bỏ qua và chỉ nói ngắn gọn là mới chưa đầy hai tháng mà Alêcxây của tôi đã yêu mê, yêu mệt, còn Liđa cũng chẳng thờ ơ nữa, mặc dù cô ít nói hơn chàng. Cả hai người đều sung sướng với hiện tại và ít nghĩ đến tương lai.
Chuyện kết hôn đôi lứa thường thấp thoáng hiện ra trong đầu họ, nhưng không bao giờ họ nói với nhau về chuyện đó. Nguyên nhân quá rõ ràng. Alêcxây dù có quyến luyến cô Aculina xinh đẹp của mình đến mấy đi nữa thì vẫn luôn luôn nhớ đến cái khoảng cách giữa chàng và cô gái nông dân nghèo hèn, còn Liđa thì nhìn thấy rõ sự thù ghét đến như thế nào giữa hai người cha của họ và cô không dám hy vọng là hai bên hoà giải với nhau. Hơn nữa, tính tự ái của cô lại bí mật xui cô ấp ủ niềm hy vọng khó hiểu có vẻ tiểu thuyết là nhìn thấy chàng trang chủ làng Tughilôvô rút cục sẽ quỳ dưới chân con gái bác thợ rèn làng Prilusinô. Bỗng nhiên một việc quan trọng xảy ra suýt làm thay đổi mối quan hệ thân thiết giữa hai người.
Vào một sớm mai lạnh lẽo và quang đãng ( mùa thu Nga của chúng ta có rất nhiều buổi sáng như thế lắm) Ivan Pêtơrôvit Berextôp cưỡi ngựa dạo chơi và cũng như mọi khi ông ta đem theo ba cặp chó săn, một người giữ ngựa và mấy đứa trẻ con nông nô mang những cái mõ. Cũng đúng vào lúc đó Grigôri Ivanôvit Murômxki thấy thời tiết tốt liền sai thắng con ngựa cái cụt đuôi và phóng nước kiệu quanh khu trại ấp kiểu Anh của mình. Đến gần khu rừng ông ta trông thấy láng giềng của mình mặc áo khoác da cáo ngồi trên mình ngựa ra vẻ tự đắc, và đang rình đón một con thỏ, bọn trẻ con đang la hét, khua mõ để đuổi con thỏ ra khỏi bụi cây. Nếu như Grigôri Ivanôvit có thể đoán trước sẽ có cuộc gặp gỡ này thì cố nhiên là ông ta đã quay sang ngả khác rồi, nhưng ông ta hoàn toàn bất ngờ đi về phía Bêrêxtôp và đột nhiên hiện ra chỉ cách nhau có một tầm súng ngắn. Không làm sao được nữa, Murômxki với tư cách một người Âu có học thức liền cho ngựa tiến gần lại đối thủ của mình và lịch sự cúi chào. Bêrêxtôp chào lại với vẻ sốt sắng như con gấu bị xích cúi chào các quí vị theo lệnh của người điều khiển. Đúng lúc ấy con thỏ từ trong rừng phóng thẳng ra ngoài cánh đồng. Bêrêxtôp và anh giữ ngựa thét to đến vỡ họng, thả đàn chó ra và phi ngựa vun vút theo dấu thỏ. Con ngựa của Murômxki vốn chưa bao giờ đi săn nên hoảng sợ lồng lên. Murômxki vẫn tự hào là một kỵ sĩ tài giỏi, cứ để cho ngựa phóng tự do và trong thâm tâm rất bằng lòng vì tránh được người đối thoại khó chịu. Nhưng con ngựa phóng đến một cái khe nó không nhìn thấy trước đã bất thình lình nhảy sang một bên và Murômxki ngã ngựa. Bị hất khá mạnh xuống mặt đất đóng băng, ông nằm nguyền rủa con ngựa cái cụt đuôi. Con ngựa dường như trấn tĩnh lại, vừa cảm thấy trên yên không có người nó đứng sững lại ngay. Ivan Pêtơrôvit phi ngựa lại hỏi thăm xem ông có bị thương không. Trong khi ấy anh giữ ngựa đã tóm dây cương đưa con ngựa phạm tội lại. Anh ta giúp Murômxki trèo lên yên và Bêrêxtôp mời ông lại nhà chơi. Murômxki không thể từ chối vì cảm thấy mình đã mang ơn. Thế là Bêrêxtôp trở về nhà một cách vẻ vang vừa bắt được thỏ vừa dẫn về đối thủ của mình đã bị thương gần như là tù binh vậy.
Hai người láng giềng vừa ăn sáng vừa chuyện trò khá thân mật. Murômxki hỏi mượn Bêrêxtôp chiếc xe ngựa, ông thú thực là bị thương nên không thể cưỡi ngựa về nhà được nữa. Bêrêxtôp tiễn khách ra tận ngoài thềm, và Murômxki trước khi ra về đã mời bằng được Bêrêxtôp( cùng với Alêcxây Ivanôvich) hôm sau đến dự bữa ăn thân mật bạn bè tại làng Prilusinô. Thế là mối thù hằn từ lâu có gốc rễ sâu xa hình như sẽ chấm dứt nay mai nhờ sự nhút nhát của con ngựa cái cụt đuôi.
Liđa chạy ra đón Grigôri Ivanôvit: " Cha ơi làm sao thế này, - cô ngạc nhiên hỏi – Vì sao cha lại đi tập tễnh thế? Con ngựa của cha đâu rồi? Đây là xe nhà ai?" – " Con không đoán ra đâu my dear" (9), - Grigôri Ivanôvit trả lời cô và kể lại đầu đuôi câu chuyện. Liđa không còn tin ở tai mình nữa. Grigôri Ivanôvit không chờ cô kịp trấn tĩnh đã báo tin là ngày mai hai cha con ông Bêrêxtôp sẽ đến ăn trưa tại nhà mình…" Cha nói gì thế!- cô hỏi, mặt tái xanh- Cả hai cha con ông Bêrêxtôp ư! Ngày mai họ sẽ ăn trưa ở nhà mình! Không cha ạ, tuỳ cha muốn làm gì thì làm, nhưng con chẳng đời nào tiếp họ đâu" – Con sao thế, con điên mất rồi sao?- cha cô không chịu- Con nhút nhát đã lâu chưa đấy hay là con muốn nuôi mãi mối thù truyền kiếp với họ như nhân vật tiểu thuyết ấy? Thôi đủ rồi, đừng có bày trò nữa!" – " Không, cha ạ, không có gì trên đời này bắt được con, dù bất cứ giá nào con cũng nhất quyết không tiếp cha con ông Bêrêxtôp đâu". Grigôri Ivanôvit nhún vai không tranh cãi thêm lời nào với cô nữa vì ông biết có tranh cãi với cô cũng chẳng được, ông liền đi nghỉ sau một cuộc dạo chơi đặc sắc như vậy.
Liđaveta Grigôriepna về phòng riêng và gọi Naxtia đến. Hai người bàn tính rất lâu về cuộc viếng thăm ngày mai: Alêcxây sẽ nghĩ gì nếu chàng nhận ra cô tiểu thư con nhà gia giáo này lại chính là Aculina của chàng? Chàng sẽ có ý kiến như thế nào về phẩm hạnh, nề nếp và sự khôn ngoan của cô? Mặt khác Liđa lại rất muốn biết cuộc gặp gỡ hết sức ấn tượng như thế nào… Bỗng nhiên một ý nghĩ thoáng hiện ra. Cô lập tức nói cho Naxtia biết. Hai người vui sướng như bắt được vàng và quyết định sẽ làm bằng được.
Ngày hôm sau trong lúc ăn điểm tâm Grigôri Ivanôvit hỏi con gái xem còn ý định tránh mặt cha con ông Bêrêxtôp nữa không. " Cha ạ, - Liđa đáp, - con sẽ tiếp họ nếu cha muốn thế, nhưng cha phải thoả thuận là dù con xuất hiện trước mặt họ như thế nào, dù họ làm gì đi nữa thì cha cũng không mắng con và đừng tỏ vẻ gì ngạc nhiên hoặc không bằng lòng đấy" – " Lại giở trò tinh nghịch gì đấy thôi, - Grigôri Ivanôvit vừa cười vừa nói- Thôi được rồi, được rồi, cha bằng lòng, con cứ làm những gì con muốn, con bé mắt đen nghịch ngợm của cha". Nói xong ông hôn lên trán con và Liđa chạy đi lo chuẩn bị.
Hai giờ đúng, một chiếc xe nhà thắng sáu ngựa chạy vào trong sân và lăn bánh cạnh thảm dày rậm xanh biếc. Hai người hầu mặc đồng phục của nhà Murômxki đỡ ông già Bêrêxtôp bước lên thềm. Cậu con trai cưỡi ngựa theo sau cha cũng đã đến nơi, cùng với cha đi vào phòng ăn, bàn ăn đã dọn sẵn. Murômxki tiếp đãi các khách láng giềng hết sức trìu mến, ông mời khách trước khi vào bàn tiệc hãy đi thăm vườn và chuồng thú, rồi dẫn khách đi theo những con đường quét dọn tinh tươm và rải sỏi. Ông già Bêrêxtôp tiếc thầm trong trong bụng về nỗi phí phạm sức lao động và thì giờ vào những trò kỳ quặc vô tích sự nhưng vì giữ phép lịch sự nên không nói ra. Cậu con trai ông chẳng tán thành sự bực bội của người cha trang chủ tính toán chi li cũng chẳng khâm phục ông già sùng Anh hay tự ái. Chàng nóng lòng chờ đợi cô gái chủ nhà xuất hiện vì chàng đã nghe nói nhiều về cô, mặc dầu trái tim chàng, như chúng ta đã biết, đã bị chinh phục rồi, nhưng một người đẹp tươi trẻ bao giờ chả có quyền chi phối trí tưởng tượng của chàng.
Trở lại phòng khách, ba người cùng ngồi, hai ông già nhắc lại thời xưa và những giai thoại khi còn đang phục vụ, còn Alêcxây lại nghĩ nên đóng vai trò như thế nào khi có Liđa. Chàng định là sẽ giữ thái độ lơ đãng lạnh lùng thì bất cứ trường hợp nào cũng lịch thiệp hơn cả, vì vậy chàng chuẩn bị sẵn sàng. Cửa mở, chàng ngoảnh lại với một vẻ dửng dưng, một vẻ kiêu hãnh khinh mạn, khiến cho trái tim cô gái ưa làm đỏm và từng trải nhất cũng phải run rẩy. Nhưng thật không may, đã tưởng là Liđa thì lại là cô gái già Giăcxon bước vào, mặt đầy son phấn, áo bó chẽn người, hai mắt cụp xuống, khẽ nhún mình chào, thế là tư thế quân nhân tuyệt đẹp của Alêcxây hoá ra vô ích. Chàng còn chưa kịp trấn tĩnh thì cửa lại mở và lần này Liđa bước vào. Mọi người đứng dậy. Cha cô toan bắt đầu giới thiệu khách thì, đột nhiên ngừng lại và vội vã cắn chặt môi…Liđa, cô Liđa ngăm ngăm đen của ông đã trát phấn đến tận mang tai, kẻ lông mày còn đậm hơn cả cô gái già Giăcxơn, mớ tóc giả nhạt hơn nhiều so với mái tóc thật của cô, chải bồng lên như mớ tóc giả của vua Lui thứ mười bốn (10), ống tay áo à l'imbécile (11) thò ra như kiểu váy lồng khung của Madame de Pompadoua (12), eo thắt chặt như một chữ "x" và tất cả kim cương của mẹ cô còn chưa đem gửi ở tiệm cầm đồ đều lấp lánh ở ngón tay, ở cổ và tai cô. Alêcxây không tài nào nhận ra Aculina của mình lại là cô tiểu thư lố lăng và choáng lộn này. Cha chàng tiến lại hôn tay cô gái, chàng cũng bực bội làm theo cha, khi chàng chạm vào những ngón tay trắng trẻo của cô, chàng thấy hình như những ngón tay ấy run run. Và lúc ấy chàng cũng kịp nhận ra hai bàn chân cố ý phô ra với đôi giầy hết sức đỏng đảnh. Điều này làm chàng có phần dịu đi đối với những trang phục khác của cô. Còn về cái mặt xoa phấn và đôi lông mày bôi đen thì với tấm lòng hồn nhiên của chàng thú thật là lúc đầu chàng không để ý, còn về sau chàng không bận tâm nữa. Grigôri cố gắng không tỏ vẻ ngạc nhiên, nhưng trò tinh nghịch của con gái ông thật ngộ nghĩnh đến nỗi suýt nữa ông không kìm giữ nổi. Nhưng cô người Anh kiểu cách kia thì không thể nào cười được. Cô đoán là chỗ phấn son và than chì kia lấy cắp trong tủ của cô, cô giận dữ, mặt đỏ bừng bừng qua lớp phấn trắng không tự nhiên. Cô ném một cái nhìn nảy lửa vào cô tiểu thư nghịch ngợm nhưng tiểu thư giả vờ như không nhận thấy, định để lúc khác sẽ phân trần sau.
Mọi người ngồi vào bàn ăn, Alêcxây tiếp tục giữ vai trò một người lơ đãng và đăm chiêu. Liđa cố làm duyên, nói lí nhí, kéo dài giọng và nói toàn bằng tiếng Pháp. Cha cô chốc chốc lại chăm chú nhìn cô, không hiểu cô định làm gì, nhưng cũng chỉ coi đó là trò vui ngộ nghĩnh. Cô người Anh thì nổi cáu và im lặng. Chỉ riêng Ivan Pêtơrôvit tự nhiên như ở nhà mình, ăn bằng hai người, uống rượu thoả thích, trò chuyện, cười vui mỗi lúc một thân mật hơn.
Cuối cùng, mọi người rời khỏi bàn ăn, các vị khách ra về và Grigôri Ivanôvit được dịp cười một trận thích thú và hỏi dồn dập " Con giở trò tinh nghịch với họ làm gì thế?- ông hỏi Liđa – Mà con có biết không? Con đánh phấn thế mà hay đấy, cha không đi sâu vào những điều bí mật trong cách trang điểm của phái nữ nhưng cha mà là con thì cha cũng đánh phấn, cố nhiên là không nhiều quá mà chỉ phơn phớt thôi". Liđa sung sướng vì trò đùa đã thành công. Cô ôm hôn cha, hứa sẽ suy nghĩ về lời khuyên của ông rồi chạy đi làm lành với cô Giăcxơn đang tức giận, phải van vỉ mãi cô ta mới chịu mở cửa phòng và nghe những lời biện bạch. Liđa cảm thấy xấu hổ nếu phải ra mắt những người khách lạ với nước da ngăm ngăm mà lại không dám hỏi xin…cô tin rằng cô Giăcxơn yêu quý và tốt bụng sẽ tha thứ cho… và vân vân. Cô Giăcxơn thấy rõ là Liđa không có ý chế giễu mình nên bình tĩnh lại, hôn Liđa và để chứng tỏ đã giải hoà liền tặng Liđa một hộp phấn Anh. Liđa nhận quà với thái độ biết ơn chân thành.
Độc giả chắc cũng đoán ra là sáng hôm sau Liđa không chút chậm trễ đã có mặt ở khu rừng hò hẹn. " Chiều hôm qua anh sang chơi nhà chủ chúng tôi phải không? – cô hỏi Alêcxây ngay lập tức – Anh thấy tiểu thư thế nào?" Alêcxây trả lời là chàng không để ý đến tiểu thư. " Thật đáng tiếc" – Liđa nói – " Tại sao cơ?" – Alêcxây hỏi. " Tại vì tôi muốn hỏi anh xem có đúng như người ta nói.." " Người ta nói sao?" – " Người ta nói là tôi có vẻ giống tiểu thư, không biết có đúng không?"- "Nói tầm bậy nào! Trước mặt cô tiểu thư xấu như ma"- "Ôi giời, anh nói thế phải tội đấy, tiểu thư của chúng tôi trắng trẻo là thế, kiều diễm là thế cơ mà! Tôi thì làm sao mà sánh được với tiểu thư" . Alêcxây thề rằng cô đẹp hơn mọi tiểu thư trắng trẻo nhất và muốn cho cô tin hoàn toàn chàng bắt đầu miêu tả tiểu thư bằng những nét hài hước khiến cho Liđa cười không dứt.- " Tuy vậy, - cô thở dài nói, - mặc dù tiểu thư có lẽ cũng buồn cười thật, nhưng trước mặt tiểu thư tôi vẫn chỉ là đứa ngu ngốc, không biết chữ nghĩa". Alêcxây nói: " Chuyện ấy có gì phải buồn phiền đâu? Nếu cô muốn tôi sẽ dạy cho cô biết đọc biết viết ngay thôi mà!" – " Phải đấy,- Liđa nói, - sao lại không thử học thực xem sao?" – " Cô em xinh đẹp, ta bắt đầu ngay bây giờ nhé". Họ cùng ngồi lại, Alêcxây rút trong túi ra một cái bút chì, một quyển sổ tay và Aculina học thuộc lòng chữ cái nhanh chóng lạ thường. Alêcxây không thể không khâm phục sự sáng dạ của cô. Sáng hôm sau cô muốn tập viết thử, lúc đầu cái bút chì không chịu theo ý cô, nhưng chỉ mấy phút sau cô đã nắn nót viết được những chữ cái khá đẹp. " Thật kỳ diệu! – Alêcxây nói- Chúng ta học nhanh hơn cả phương pháp của Lancaxte (13) đấy". Quả thực mới học đến bài thứ ba Aculina đã có thể đánh vần được truyện " Natalya – cô gái quý tộc" (14), trong lúc đọc cô thường ngừng lại nêu những nhận xét làm cho Alêcxây quá đỗi kinh ngạc, cô lại còn viết lem nhem kín cả trang giấy những câu cách ngôn rút từ trong truyện ra.
Một tuần lễ sau hai người đã viết thư từ cho nhau. Trạm bưu vụ được đặt trong hốc một cây sồi già. Naxtia bí mật làm người đưa thư. Alêcxây mang đến đó những lá thư viết chữ to và nhận tại đó những dòng chữ nghệch ngoạc của người yêu viết trên giấy thô màu xanh. Quả thực Aculina đã quen dần với những lời lẽ tế nhị, đầu óc của cô được học hành đã mở mang rõ rệt.
Trong khi đó thì sự quen thân mới đây giữa Ivanôvit Pêtơrôvit Bêrêxtôp và Grigôri Ivanôvit Murômxki mỗi ngày một thêm khăng khít và chẳng bao lâu đã thành tình bạn bè. Sở dĩ như vậy cũng do hoàn cảnh: Murômxki thường nghĩ rằng sau khi Ivan Pêtơrôvit qua đời thì toàn bộ điền trang sẽ chuyển sang tay Alêcxây Ivanôvit, như vậy Alêcxây Ivanôvit sẽ thành một trong những trang chủ giầu có nhất tỉnh và không có lý do gì cậu ta lại không lấy Liđa. Về phần mình ông già Bêrêxtôp mặc dầu vẫn xem ông bạn láng giềng của mình có phần gàn dở ( hay nói theo lời ông là ngốc nghếch kiểu Anh) nhưng ông không phủ nhận là ông ta có nhiều phẩm cách tuyệt vời, chẳng hạn như sự khéo léo hiếm có, Grigôri Ivanôvit lại là chỗ bà con của hầu tước Prôxki, một người quyền quý và có thần thế, hầu tước có thể giúp ích rất nhiều cho Alêcxây, và Murômxki ( như Ivan Pêtơrôvit nghĩ ) chắc sẽ vui mừng khi có dịp gả con gái một cách có lợi như vậy. Hai ông già từ khi đó cứ luôn luôn ngẫm nghĩ việc này mãi và sau cùng họ nói chuyện với nhau, ôm hôn nhau và hứa hẹn sẽ thu xếp mọi việc ổn thoả và mỗi người về phần mình đều bắt đầu lo liệu. Murômxki gặp ngay một trở ngại là làm sao khuyên dỗ được Betxi làm thân với Alêcxây ngay vì từ sau bữa ăn đáng ghi nhớ ấy cô không gặp lại cậu ta nữa. Hình như hai cô cậu chẳng thích gì nhau lắm. Alêcxây chẳng lần nào trở lại làng Prilusinô và mỗi khi Ivan Pêtơrôvit có lòng đến thăm thì Liđa lại lánh mặt vào phòng riêng. Nhưng Grigôri Ivanôvit nghĩ nếu Alêcxây ngày nào cũng đến chơi nhà thì Betxi thể nào cũng yêu cậu ta. Đó là lẽ thường tình. Thời gian sẽ thu xếp mọi việc đâu vào đấy.
Ivan Pêtơrôvit ít băn khoăn hơn, ông tin là những dự định của ông sẽ thành công. Ngay chiều hôm đó ông gọi con trai vào phòng giấy, ông đốt tẩu thuốc, im lặng mấy giây rồi nói " Thế nào hở con, Aliôsa (15), sao lâu nay không thấy con nói đến chuyện tòng ngũ nữa. Hay là bộ quân phục kỵ binh không còn hấp dẫn con nữa" – " Thưa cha không phải thế, - Alêcxây kính cẩn đáp, - con thấy cha không muốn con vào kỵ binh nên bổn phận con là phải biết vâng lời cha" – " Tốt lắm, - Ivan Pêtơrôvit nói, - cha vẫn biết con là đứa con ngoan. Điều đó khiến cha yên lòng. Cha cũng không muốn ép buộc con, không muốn bắt con ngay bây giờ phải tham gia vào chính giới vội, hiện giờ cha định cưới vợ cho con đã".
- Lấy ai vậy thưa cha? – Alêcxây ngạc nhiên hỏi
- Lấy Liđaveta Grigôriepna Murômxki – Ivan Pêtơrôvit đáp – Cô dâu khá lắm, đúng không nào?
- Thưa cha con còn chưa nghĩ đến việc hôn nhân.
- Con chưa nghĩ nhưng cha đã nghĩ hộ con, đã suy đi nghĩ lại mãi rồi đấy.
- Tuỳ ý cha nhưng Liđa Murômxki hoàn toàn không hợp với con.
- Thì sau này sẽ hợp. Cứ sống với nhau rồi sẽ yêu nhau.
- Con cảm thấy không có khả năng đem lại hạnh phúc cho cô ta được.
- Hạnh phúc của cô ta – không phải việc con lo. Thế nào kia? Con tôn trọng ý muốn của cha mẹ như thế à? Thôi được rồi!
- Cha muốn làm sao thì làm, con không muốn lấy vợ và con không lấy đâu.
- Con phải lấy, nếu không cha sẽ nguyền rủa con, còn điền trang, thề có chúa, cha sẽ bán đi, sẽ tiêu xài hết, sẽ không để lại cho con một đồng một chữ nào. Cho con ba ngày mà suy nghĩ, trong thời gian đó chớ có liều lĩnh mà giáp mặt cha.
Alêcxây biết rằng nếu cha chàng khăng khăng giữ một ý định nào trong đầu thì nói như Tarax Xcôtinin (16), có lấy đinh mà đóng cũng không ra. Nhưng Alêcxây cũng giống tính cha, khó lòng làm chàng thay đổi. Chàng về phòng riêng, bắt đầu suy nghĩ về những giới hạn của quyền làm cha mẹ, về cô Liđavêta Grigôriêpna, về lời tuyên bố trịnh trọng của cha là sẽ để cho chàng bần cùng và cuối cùng chàng nghĩ về Aculina. Lần đầu tiên chàng thấy rõ ràng là chàng yêu cô say đắm, một ý nghĩ có vẻ tiểu thuyết nẩy ra trong đầu chàng, chàng sẽ cưới cô gái nông dân và sẽ sống bằng sức lao động của chính mình. Chàng càng nghĩ về hành vi quyết liệt ấy lại càng thấy làm như vậy là phải lẽ. Ít lâu nay những buổi hò hẹn trong rừng đành gián đoạn vì đang mùa mưa. Chàng viết cho Aculina một bức thư nét chữ hết sức rõ ràng, lời lẽ nồng nhiệt nhất để báo tin cho cô biết mối nguy hiểm đang đe doạ họ và ngỏ ý hỏi cô làm vợ. Ngay sau đó chàng đem thư gửi trạm bưu vụ trong gốc cây và đi ngủ, hoàn toàn thanh thản.
Hôm sau Alêcxây đã quyết định dứt khoát nên ngay từ sáng sớm phóng ngựa đến nhà Murômxki mong giãi bày thành thực với ông. Chàng hy vọng sẽ khêu gợi sự độ lượng của ông, lôi kéo ông về phía mình.
-" Ông Grigôri Ivanôvit có nhà không?" - chàng hỏi khi dừng ngựa trước thềm toà nhà lãnh chủ làng Prilusinô.
- " Không có nhà ạ - người hầu đáp, - Ông Grigôri Ivanôvit đã ra đi từ sáng sớm ạ".
- " Thật đáng tiếc!" - Alêcxây nghĩ. - " Thế ít nhất thì cô Liđvêta Grigôriepna cũng có nhà chứ?"
- " Thưa đang ở nhà ạ"
Alêcxây nhảy từ trên ngựa xuống trao dây cương vào tay người hầu, rồi bước vào nhà mà không báo trước.
"Mọi việc sẽ được giải quyết,- chàng nghĩ khi bước vào phòng khách- ta phải giãy bày với chính cô ta vậy". Chàng bước vào...và đứng ngây người ra! Lida..., không phải, Aculina, chính Aculina xinh đẹp có nước da ngăm ngăm, cô không mặc áo xaraphan mà lại mặc áo dài trắng thường mặc buổi sáng, cô ngồi bên cửa sổ và đọc bức thư của chàng, cô đang mải đọc nên không biết chàng bước vào. Alêcxây không nén nổi , chàng reo lên vui sướng. Liđa giật mình ngẩng đầu, cô kêu lên và muốn bỏ chạy. Chàng lao đến giữ cô lại. " Aculina, Aculina ơi!" Liđa cố gỡ tay chàng ra…
- Mais laisezz - moi done, monsieur, mais êtes vuos fou (16) - cô vừa nói vừa quay mình đi.
- Aculina! Em của anh, Aculina! - chàng lại nói và hôn tay cô.
Cô Giăcxơn chứng kiến cảnh đó không còn biết nghĩ sao nữa. Đúng giây phút ấy cửa mở và Grigôri Ivanôvit bước vào.
- A ha! - Murômxki nói, - hình như mọi việc giữa các con đã ổn cả rồi…
Các độc giả miễn cho tôi một nhiệm vụ thừa là miêu tả phần kết thúc.
Puskin
(Đỗ Hồng Chung dịch)
Chú thích
(1) Nhưng cung cách lạ lúa mì Nga không mọc ( phỏng theo một câu thơ )
(2) individualité: cá tính (tiếng Pháp)
(3) Giăng Pôn : bút danh của Iôgan Puan Rishte, nhà văn Đức. Tác phẩm của ông được đọc nhiều ở Nga, hồi đầu thế kỷ XIX.
(4) Nota nostra manet : lời nhận xét của chúng tôi vẫn có hiệu lực ( tiếng la tinh )
(5) Người Nga gọi Lidaveta một cách âu yếm là Lida, còn người Anh gọi Lidaveta là Elidabet và Lida là Betxi
(6) miss Gíăcxơn : cô Gíăcxơn ( tiếng Anh )
(7)"Pamela": tiểu thuyết của Risacsơn, nhà văn Anh.
(8) Tout beau, Sbogar, ici…: Im nào, Sbogar, lại đây ( tiếng Pháp )
(9) my dear: con yêu của cha ( tiếng Anh )
(10) vua Lui thứ mười bốn : vua Pháp (1643-1715)
(11) Tay áo bồng vai và hẹp ở tay, y phục của vai hề, à l'imbécile : lố bịch ( tiếng Pháp )
(12) Madame de Pompadoua : phu nhân Pompadoua ( tiếng Pháp ), nữ hầu tước, người thân cận của vua Pháp Luy XV (1715-1774)
(13) Phương pháp người giỏi giúp người kém học do nhà sư phạm người Anh Lancaxte đề xướng.
(14) Tác phẩm của Caramadin N.M. Nhà văn Nga (1766-1826)
(15) Aliôsa: cách gọi thân mật Alêchxây
(16) Nhân vật trong vở hài kịch "Thiếu niên quý tộc" của Phônvidin Đ.I. Nhà văn Nga (1715-1792)
(17) - Mais laisezz - moi done, monsieur, mais êtes vuos fou: kìa, ông buông tôi ra , ông điên hay sao? ( tiếng Pháp )
[/align]
Đánh máy: Nguoimesach