Huyện Tây Sơn tỉnh Bình Định có thị trấn Phú Phong là quê hương của phong trào Tây Sơn và anh em Quang Trung - Nguyễn Huệ. Đây thuộc Tây Sơn hạ đạo, một vùng đồi núi trung du bán sơn địa với bạt ngàn đồng mía từ xưa. Nay có nhà máy đường ở trên địa bàn, đồng mía Tây Sơn càng mêng mông đến dăm ba ngàn hec ta.


Trong đồng mía ấy có một loài chim nhỏ hơn con se sẻ cư trú suốt mùa. Chúng ríu rít bắt sâu bọ trong đám lá mía từng đàn, mỗi đàn đông tới cả ngàn con. Người ta đánh bắt, nhốt chúng vào lồng, đem ra chợ Phú Phong bán cho người có tiền nhậu chơi, nên có tên chim mía Phú Phong. Lâu dần chim mía trở thành món đặc sản được nhiều người ưa chuộng.
 
Muốn đánh bắt chim mía, người ta dùng cái trũ như tấm lưới, căng suốt bờ ruộng cao hơn ngọn mía 1-2 mét. Hai người đi đầu ruộng cầm sào dài đập vào lá mía, rung đuổi chim. Chim mía béo tròn không bay cao, cũng không bay xa, cứ thế chúng chuyển dần vào trũ. Người ta mang về bóp chết, vặt lông hơ qua lửa cho cháy hết lông tơ. Con chim mía còn lại như một miếng thịt nạc. Người ta rửa sạch, mổ moi ruột rồi ướp gia vị gồm muối hạt (không phải muối hầm hay muối iốt) giã nhỏ với ớt, hành, hạt tiêu… thêm ít bột ngọt, để độ 30 phút cho ngấm. Nếu rán thì ướp với dầu phụng (dầu lạc) chứ không ướp với các thứ dầu khác.
 
Có hai cách chế biến phổ thông nhất là nướng và rán. Nướng thì mổ banh con chim, ướp gia vị rối ép vào cặp đưa nướng trên lò than hồng. Lật vài lượt, mỡ chim chảy ra xèo xèo thơm lừng cả xóm, rán thì thả chim vào chảo dầu phụng vừa sôi, chỉ mươi phút là chim vàng dậy, xương thịt giòn như bánh rán. Cho chim ra đĩa, rắc thêm một ít hạt vừng rang cho đẹp mắt là có thể mời các chiến hữu "nhào dzô". Chim mía mà có rượu trắng chính hiệu Bầu Đá của đất Bình Định nhâm nhi thì cứ gọi là nhất đệ anh hào. Thịt chim mía thơm mà ngọt đằm, đậm đà hương vị.
 
Muốn ăn đích thực chim mía, hãy tinh ý chọn những con đầu nhỏ, mỏ ngắn. Người bán nhiều khi trộn cả chim áo già (áo đà) là loại chim đầu to, mỏ dài, thịt nhạt để đánh lừa du khách, vì loại chim này rẻ.
 
Ai về Kiên Mỹ, Phú Phong
Ăn con chim mía thỏa lòng ước ao
 
Đồng mía Tây Sơn- Phú Phong ngút ngàn xanh, là chỗ cho chim mía ngày càng nảy nở sinh sôi đãi mời du khách.
 
(Nguyễn Văn Chương/VHNTAU)