Chương một: Hành vi xấu
Nó nhớ rất rõ những việc đã làm trong ngày cho tới lúc chạy trên cái hè đường lạ hoắc này.
Ngày bắt đầu bằng việc chủ nó, bác thợ mộc Luka Aleksandrych, đội mũ, cắp dưới nách một vật gì đó bằng gỗ gói trong chiếc khăn màu đỏ và gọi:
- Castanca, đi thôi!
Nghe thấy tên mình, con chó lai chui ra từ gậm bàn thợ, nơi nó nằm ngủ trên đống phoi bào, vươn mình khoan khoái và chạy theo ông chủ. Những khách hàng của Luka Aleksandrych ở xa lắm, vì thế, trước khi tới nhà mỗi người, bác thợ mộc đã kịp rẽ vào quán rượu mấy bận để làm vài chén. Castanca nhớ lại trên đường đi nó đã không giữ phép tắc gì cả. Quá mừng vì được chủ cho đi chơi, nó nhảy nhót, vừa sủa, vừa chạy theo những toa tàu hoả, tạt vào sân các nhà và đuổi theo những con chó khác. Bác thợ mộc không nhìn thấy nó, đứng lại, bực bội quát mắng ầm ĩ. Có lần bác còn dí nắm đấm vào sát cái tai cáo của nó, giận dữ rít lên từng từ một:
- Cho - mày - chết - bây - giờ, đồ mắc dịch!
Từ nhà những khách hàng trở về, Luca Aleksandrych rẽ vào nhà cô em gái làm mấy chén với đồ nhắm; từ nhà cô em rẽ vào nhà người quen, ông thợ đóng sách; từ nhà ông thợ đóng sách đi tới quán rượu; từ quán rượu đi đến nhà cha đỡ đầu; vân vân. Nói tóm lại, khi Castanca chạy trên hè đường lạ này, cũng là lúc bác thợ mộc đã say khướt như lão thợ đóng giầy. Bác khoa tay, lè nhè:
- Tội lỗi từ khi còn trong bụng mẹ! Ôi, tội lỗi, tội lỗi! Bây giờ chúng mình còn được đi trên phố, được nhìn dưới ánh sáng đèn, chứ lúc chết - có mà cháy trong hoả ngục...
Hay bác đổi giọng âu yếm, ôm lấy Castanca và nói với nó:
- Castanca ạ, mày là đồ sâu bọ hèn mọn, không hơn. Mày chẳng là cái thá gì so với con người, như thợ nề làm sao so được với thợ mộc...
Trong khi bác thợ mộc nói với nó như thế, bỗng có tiếng nhạc gầm lên. Castanca ngoái đầu lại và nhìn thấy trên phố một đoàn lính sắp hàng tiến thẳng tới nó. Không chịu được tiếng nhạc ầm ầm căng thẳng thần kinh, nó chạy rối rít và tru lên. Và nó vô cùng kinh ngạc vì bác thợ mộc, đáng ra cũng phải sợ hãi, phải tru lên và sủa ầm ĩ, thì lại ngoác mồm cười, đứng nghiêm, ưỡn ngực, đưa cả năm ngón tay lên chào theo lối nhà binh. Nhìn thấy ông chủ không có vẻ gì chống đối, Castanca càng sủa khoẻ, và không còn nhận ra mình, nó lao qua đường, chạy về phía vỉa hè bên kia.
Khi trấn tĩnh lại, nó không còn nghe thấy tiếng nhạc và đội lính cũng không còn đấy nữa. Nó chạy lại chỗ ông chủ, nhưng, than ôi! bác thợ mộc không còn ở đó nữa. Nó bổ lên phía trước, chạy về phía sau, sau đó lại băng qua đường, nhưng bác thợ mộc, hệt như chui xuống dưới đất, đã biến mất tăm... Castanca bắt đầu đánh hơi vỉa hè, hi vọng tìm thấy chủ mình bằng mùi những dấu vết để lại. Song trước đấy, một kẻ mất dạy nào đó đi đôi ủng mới bằng cao su đã lượn qua chỗ này, và giờ đây mùi của ông chủ đã bị hoà lẫn với mùi hôi rức mũi của cao su, vì thế không sao phân biệt nổi.
Castanca chạy tới chạy lui mà vẫn không tìm thấy chủ. Trời chập choạng tối. Hai bên đường đèn đã thắp sáng, ánh lửa hắt ra từ các ô cửa sổ. Những bông tuyết to, xốp, rơi xuống, quét một lớp sơn trắng lên mặt đường, lên lưng những con ngựa, lên mũ những người đánh xe, và không gian càng tối bao nhiêu thì đồ vật càng trở nên trắng bấy nhiêu. Cạnh Castanca, những bước chân khách hàng đi lại không ngớt làm vướng cẳng và cản trở tầm mắt của nó. (Castanca chia toàn thể nhân loại thành hai phần rất không bằng nhau: những ông chủ và những khách hàng. Hai loại người này có sự khác nhau cơ bản: loại đầu có quyền đánh nó, còn loại thứ hai thì nó có quyền đớp vào bụng chân). Những khách hàng vội vã đi đâu đó, không hề mảy may chú ý tới nó.
Khi trời tối hẳn, Castanca hoàn toàn thất vọng và sợ hãi. Nó nép vào cổng của một ngôi nhà nào đó và bắt đầu khóc cay đắng. Cả ngày dạo chơi với chủ làm nó mệt lử, hai tai và cẳng chân lạnh cóng, bụng đói cồn cào. Trong ngày nó mới ăn có hai bận: một ít bột hồ ở chỗ ông thợ đóng sách và một miếng vỏ giò tìm được gần quán rượu - chỉ có thế. Nếu nó là người, có lẽ nó đã nghĩ:
“Không, không thể sống như thế này được! Cần phải cho một phát đạn vào đầu!”