Thiếu nữ đánh cờ vây
                            GONCOURT 2001
                       Dành cho giớI trẻ
                  [Prix Goncourt des Lycéens]


Sơn Táp (phiên âm theo La Tinh là Shan Sa) sinh năm 1972 tại Bắc Kinh. Năm 1990 cô rời Trung Quốc sang Pháp, nơi cô học ở Paris và làm việc hai năm cho họa sĩ Balthus. Tác phẩm đầu của cô là Thiên An Môn đã giành Tặng thưởng Goncourt cho tiểu thuyết đầu tay năm 1998; cuốn tiếp theo Bốn cuộc đời của cây liễu đã giành giải thưởng Cazes năm 1999. Đặc biệt, với tiểu thuyết Thiếu nữ đánh cờ vây này, Sơn Táp đã được trao giải thưởng Goncourt cho giới trẻ (Prix Goncourt des Lycéens) năm 2001.

"Trong khi khám phá những chủ đề như sự mất đi của thời trinh trắng và ý nghĩa của danh dự, cuốn truyện đã bám sát vào những chi tiết nhỏ bé, tinh tế của cuộc sống trong một đô thị hẻo lánh của xứ Mãn Châu những năm 1930 và làm ta đau đớn…"
                                                                 

Elizabeth Schmidt, Vogue

Trong cuốn tiểu thuyết đầu tiên được dịch ra tiếng Anh này, Sơn Táp đã gợi lên như một bậc thầy xứ Mãn Châu ngập ngụa xung đột. Giọng kể chuyện ngôi thứ nhất nối tiếp từ cô gái mười sáu tuổi đến người sĩ quan Nhật Bản. Như trong trận cờ vây, hai nhân vật chính – cô thiếu nữ khám phá ra dục vọng, người lính đi kiếm tìm gái điếm – sẽ đi ngang qua nhau trong cuộc đời với những hậu quả cho cả hai. Văn xuôi của Sơn Táp dịch chuyển từ phép ẩn dụ phong phú đến sự ngắn gọn đơn giản. Một trong những điểm hay nhất của cốt truyện là sự chăm chút của Sơn Táp đối với sự thức tỉnh về mặt tình dục của người thiếu nữ. Dù thoạt đầu rất phấn khích trong mối quan hệ với chàng sinh viên, cô gái đã miễn cưỡng bước vào trạng thái của kẻ trưởng thành, trạng thái mà cô cảm nhận như là một hiện thực dối lừa, rách nát, "một xứ sở buồn bã đầy những hư ảo". Với những câu chuyện nối nhau liên tiếp, Sơn Táp đã mô tả cả cái dịu dàng lẫn cái tàn bạo với cùng một sự sáng suốt.
                                                                    
                                                                            Publishers Weekly

Tại một đô thị hẻo lánh vùng Mãn Châu những năm 1930, một thiếu nữ mười sáu tuổi băn khoăn nhiều đến những chuyện riêng tư con gái của mình hơn là cuộc xung đột thù hận giữa đồng bào mình với quân xâm lược Nhật Bản. Vẫn còn là nữ sinh trung học, nàng đã chọn người tình đầu tiên của mình, một sinh viên kháng chiến, nhưng càng dấn sâu vào cuộc đời của người lớn, nàng càng thấy khinh bỉ nó, và nàng càng mê đắm vào những cuộc cờ vây mà nàng vẫn bày hàng ngày trên quảng trường Thiên Phong, nơi đó, một sĩ quan Nhật cải trang đã trở thành kỳ thù đáng gờm nhất của nàng. Và cùng với những trận cờ, cuộc đời phong kín của họ dần dần lộ ra, thay đổi, một mối tình không ai nói, với những thế cờ khiến họ xích lại gần hơn số phận dị thường của họ.

Trong Thiếu nữ đánh cờ vây, Sơn Táp (Shan Sa) đã chưng cất những xúc cảm của tuổi hoa niên thành một câu chuyện mê đắm, đẹp đẽ một cách khắc khổ, về tình yêu, sự tàn bạo và sự mất đi của tuổi ngây thơ trong trắng.

"Chừng mực… Chính xác… Cái phông lịch sử mãnh liệt ở phía sau đã tạo ra một khung cảnh hấp dẫn cho câu chuyện về một mối tình tưởng như không thể."
                                                   

  Sara Ivry, San Francisco Chronicle

"Điều làm cho tiểu thuyết của Sơn Táp khiến ta thỏa mãn chính là sự giản đơn giả bộ trong cách kể chuyện của cô… Ta dõi theo một cách say mê khi những bí mật khủng khiếp của cuộc đời họ bắt đầu trùng hợp với nhau"

                                         Charles Matthews, San Jose Mercury News

"Sơn Táp đã duy trì được những khoảng lặng với sự sáng suốt vượt ra ngoài tầm tuổi của cô."
                                                                 

Elsa Gaztambide, Booklist

"Mộng mơ… mãnh liệt… câu chuyện tình yêu dị thường này… thật là đẹp, gây sốc và buồn"
                                          
                                                Jennifer Reese, Entertainment Weekly

"Tuyệt vời và tinh tế như một đóa hoa chạm bằng ngọc… tác phẩm đẹp đẽ này."

                                                           Barbara Hoffert, Library Joural

"Một lối văn xuôi đơn sơ với những hình ảnh làm lay động tâm trí… Sự nối tiếp của những giọng kể thôi miên, như trong giấc mộng, đối lập với một cốt truyện bạo liệt."

                                     Janice P. Nimura, New York Times Book Review
                

                                  

                                     Vài lời về tác giả

Sơn Táp (phiên âm Bắc Kinh theo chữ La Tinh là Shan Sa), tên thật là Diêm Ni. Sinh tháng 10 năm 1972, trong một gia đình trí thức cao cấp ở Bắc Kinh. Dường như trời đã phú cho cô một tài năng, năm mới tám tuổi rưỡi, cô đã cho ra mắt tập thơ đầu tiên, với tâm thái chỉ để chơi; mười bốn tuổi đoạt giải văn học thiếu nhi toàn quốc, gây chấn động văn đàn Trung Quốc, song cô chẳng hề quan tâm. Năm 1990, tốt nghiệp trung học tại trường Trung học phụ thuộc Đại học Bắc Kinh, cùng năm đó được nhà thơ Ngải Thanh tiến cử đi du học tại Paris rồi định cư tại Pháp. Năm 1997, với bút danh Sơn Táp (Shan Sa) cô từng bước chiếm lĩnh văn đàn Paris: cuốn tiểu thuyết bằng Pháp văn đầu tiên Thiên An Môn đoạt tặng thưởng của giải Goncourt Pháp dành cho tiểu thuyết đầu tay, giải Sứ mạng Văn học, giải Năm mới Trung Quốc. Tiểu thuyết Bốn cuộc đời của cây liễu đoạt giải Cazes-Brasserie Lipp. Đặc biệt, cuốn tiểu thuyết Thiếu nữ đánh cờ vây được bốn giải văn học lớn của Pháp đề cử và đoạt giải thưởng văn học Goncourt dành cho giới trẻ (Prix Goncourt lycéens), mới hai chín tuổi cái tên Shan Sa đã nổi tiếng khắp thế giới.

Sơn Táp nói cô rất thích núi, thích ánh tịch dương chiếu nơi chân núi, thích nghe tiếng thông reo và đọc sách. Bút danh Sơn Táp của cô được gợi ý từ bài thơ cổ ngũ ngôn Tùng Thanh của Bạch Cư Dị: "Hàn sơn táp táp vũ, thu cầm lãnh lãnh huyền" (ào ào núi rét sa mưa, đờn cầm thu nẩy dây tơ lạnh lùng – Tản Đà dịch). Sơn Táp nói: "Mỗi câu tiếp Pháp của tôi đều thấm đậm ý cảnh của Trung Quốc." Nhà văn cho rằng chỉ viết những chuyện thời mình sống thì chưa thể thành nhà văn. Cô rất tự hào rằng để viết cuốn Thiếu nữ đánh cờ vây cô đã giành nhiều thời gian để tìm hiểu cờ vây, thậm chí còn đến hỏi ý kiến các chuyên gia Nhiếp Vệ Bình và Trần Tổ Đức… ở viện Cờ vây Trung Quốc.

Thiếu nữ đánh cờ vây đã khắc họa cuộc sống những năm 30 thế kỷ XX khi quân Nhật xâm chiếm vùng Đông Bắc Trung Quốc, kể lại câu chuyện một cô gái Trung Hoa với một sĩ quan Nhật Bản, tình cờ gặp nhau trên một bàn cờ, tại quảng trường Thiên Phong. Đó là bức tranh mô tả những say mê, bức chân dung của những tính cách, và trên hết là hai con người, mải mê dính mắc vào những ván cờ vây kỳ ảo, cũng như ván cờ lớn lao của chính cuộc đời họ.

 

Tác giả: Sơn Táp

Người dịch: Tố Châu

Thể loại: truyện dài

Nguồn:www.maiyeuem.net

 

Tặng ba mẹ
Tặng anh trai và Wendy
Tặng ông bà, là linh hồn xứ Mãn Châu mới

 

Quảng trường Thiên Phong ...................................................

92

 

....................................................................................................mắt mở./.

 

                             Phụ lục

Đọc tiểu thuyết Thiếu nữ đánh cờ vây của Sơn Táp

                                                                                                                

 

 

Trương Kháng Kháng                                                                           (Nữ văn sĩ Trung Quốc)

Với độc giả Trung Quốc, Sơn Táp là cái tên còn khá xa lạ, bởi Thiếu nữ đánh cờ vây là cuốn tiểu thuyết trường thiên lần đầu tiên cô dịch sang tiếng Trung và xuất bản ở Trung Quốc; song có lẽ có người vẫn còn ấn tượng với cái tên Diêm Ni (tên thật của cô) – một cô bé mới mười mấy tuổi đã xuất bản trong nước mấy tập thơ và tản văn. Cách đây nhiều năm, khi tôi gặp cô tại gia đình giáo sư Diêm Thuần Đức ở Bắc Kinh, cô còn là một cô bé vui vẻ hồn nhiên. Sau khi tốt nghiệp Trung học, Diêm Ni đi du học tại Pháp, sau nhiều năm sống ở Pháp, cô bắt đầu thử viết văn bằng tiếp Pháp, và cuốn tiểu thuyết bằng tiếng Pháp đầu tiên sau khi xuất bản liền đoạt giải Goncourt dành cho sáng tác đầu tay, giải Vocation. Mười mấy năm qua, Diêm Ni như từ con nhộng biến thành bướm, tung hoành dọc ngang trên bầu trời rộng lớn tiếng Trung và tiếng Pháp, châu Âu và châu Á. Diêm Ni đang trưởng thành với tốc độ kinh người, giờ đây cô đã trở thành tiểu thuyết gia Sơn Táp (Shan Sa).

Tự đáy lòng, tôi luôn mong sẽ có ngày được đọc tiểu thuyết của Diêm Ni. Cuối cùng ngày đó đã đến, bản tiếng Trung cuốn tiểu thuyết Thiếu nữ đánh cờ vây do NXB Văn Nghệ Xuân Phong đã ra mắt, trong ngày hè oi bức này, nó sẽ đem đến cho tôi làn gió mát.

Ở Pháp, cuốn Thiếu nữ đánh cờ vây bằng tiếng Pháp của cô đã trở thành một trong những cuốn tiểu thuyết bán chạy nhất các năm 2001, 2002, và đoạt giải thưởng Goncourt dành cho học sinh trung học, cuốn sách đã được dịch sang mười bảy thứ tiếng. Với một cô gái biết sử dụng tiếng Pháp một cách nhuần nhuyễn và hòa nhập được vào xã hội phương Tây, chúng ta chỉ có thể chia sẻ sự tài hoa, trí tưởng tượng và sự thông minh của cô, chứ đâu biết được rằng, để có được những trang viết song ngữ đó, cô đã đổ biết bao mồ hôi và nước mắt. Ngôn ngữ văn tự trong bản tiếng Trung cuốn Thiếu nữ đánh cờ vây đã được chính Sơn Táp nhuận sắc, với lối tự sự và cốt truyện mang đậm sắc thái Trung Quốc, mà vẫn hàm chứa những ý nghĩa sâu xa của tiểu thuyết hiện đại phương Tây. Ngòi bút của Sơn Táp như được thỏa sức tung hoành giữa các con chữ, là do bối cảnh văn hóa song trùng Trung Tây đã đem đến cho cô dưỡng chất vô cùng phong phú.

Câu chuyện trong Thiếu nữ đánh cờ vây lấy bối cảnh từ những năm 30 thế kỷ XX ở Trung Quốc, tại một thành phố thuộc ba tỉnh vùng Đông Bắc Trung Quốc thời kỳ quân Nhật chiếm đóng, một thanh niên sĩ quan Nhật và một cô gái Trung Quốc đã tình cờ gặp nhau bên một bàn đá có khắc sẵn bàn cờ tại "quảng trường Thiên Phong", niềm đam mê cờ vây đã khiến họ có cảm tình với nhau. Cờ vây đã trở thành mật mã tượng trưng cho văn hóa và hòa bình, tự nơi sâu thẳm trái tim mình, họ đã có được sự cảm thông và chia sẻ, để rồi bừng lên niềm khát khao yêu đương khắc khoải mơ hồ. Song một tình yêu vượt lên chủng tộc, giai cấp và chính trị, vẫn luôn bị ngăn trở bởi cuộc chiến tranh không thể vượt qua. Phần kết của tiểu thuyết, người thanh niên Nhật Bản do không muốn để cô gái bị đám lính Nhật làm nhục, đã đích thân bắn chết cô gái, sau đó tự sát. Một tình yêu chưa từng được biểu lộ, cuối cùng chỉ còn cách dùng cái chết để thực hiện.

Tình yêu dưới ngòi bút Diêm Ni da diết bi ai mà tuyệt vọng, toàn bộ nhân vật và ngôn ngữ trong tiểu thuyết luôn diễn ra trong bầu không khí lạnh lùng khốc liệt đến tàn nhẫn, văn chương trôi chảy mượt mà càng làm cho nỗi lòng người đọc thêm xót xa. Trong câu chuyện đơn thuần có xen vào cảnh sống của phụ nữ, những hoạt động bí mật và sự hy sinh bi tráng của các thanh niên chống Nhật thời chiến tranh. Do mối quan hệ giữa một gián điệp Nhật Bản với một cô gái Trung Quốc hoàn toàn "đối lập", nên đã cấp cho "kỳ phùng đối thủ" một hàm nghĩa khác. Tiểu thuyết đã từ một không gian cực nhỏ "Cờ vây", miêu tả và khúc xạ nỗi bi ai cực lớn của thời đại và nhân loại. Với một cấu tứ tinh xảo và diệu kỳ và lối tự sự đầy xúc cảm như vậy, có thể coi Thiếu nữ đánh cờ vây là thượng phẩm của sáng tác nữ tính.

Sơn Táp hay dùng các trường cảnh, hành vi và khắc họa tâm lý nhân vật, hay dùng các đoản chương tinh tế được chau chuốt kỹ càng, ngôn ngữ thi hóa, góc nhìn tự sự của nhân vật là kết cấu nhị nguyên liên tục hoán đổi, như thể các cảnh quay trong phim liên tiếp đan xen, tạo nên tiết tấu nhịp nhàng. Các quân cờ đen trắng rõ ràng trong câu chuyện đã không chỉ là đạo cụ, mà là một loại hình ảnh: thiếu nữ Trung Quốc và sĩ quan Nhật Bản, mỗi bên từng nước cờ đều mưu toan vây diệt đối phương. Song hai bên đều không sao giành được phần thắng, kết cục bị vây diệt thì còn đâu chỗ cho tình yêu. Người đàn ông lòng dạ bồn chồn, và thiếu nữ thần bí, ai quân trắng ai quân đen? Ai đúng ai sai? Cờ chỉ sai nửa nước, là hối không kịp – Sơn Táp đã biến cái kỳ đạo kỳ lý của cờ vây thành một cuộc thực nghiệm văn thể của tiểu thuyết, từ từ nhấm nháp chúng quả là kỳ thú vô cùng. Nhân vật trong tiểu thuyết như thể các quân cờ vừa đối lập lại vừa nương tựa vào nhau, chỉ thấy sự di động vô thanh đầy giáo hoạt trên bàn cờ, mà người chơi vẫn cảm nhận được, mới hay tình yêu đâu phải dùng lời.
                                                                          
Điều cuối cùng tôi muốn nói là, Sơn Táp đã thành công trong việc xây dựng nhân vật thanh niên gián điệp Nhật Bản nội tâm phức tạp, dưới sự giáo dục của chủ nghĩa quân quốc, cái chứa đầy trong đầu anh ta là lý tưởng báo quốc cuồng nhiệt, song nơi sâu thẳm trái tim anh ta lại ngập tràn sự âu yếm và tình thương, ngập tràn niềm khát vọng hòa bình và bản năng sống. Ái tình vừa có thể gây ra thù hận song cũng có thể hòa giải thù hận – dưới ngòi bút Sơn Táp đã đạt đến độ sâu nhân tính. Chính với hai góc nhìn đan xen đó mà tiểu thuyết của Sơn Táp đã khiến chúng ta thấy được viễn cảnh rộng lớn của sáng tác nữ tính.

Trần Sơn dịch
(Theo Bắc Kinh thanh niên báo)