Cái quý nhất của đời người là cuộc sống, đời người ta chỉ sống có một lần, phải sống sao cho khỏi phải xót xa ân hận vì những năm tháng sống hoài sống phí, cho khỏi phải hổ thẹn vì những năm tháng sống hoài sống phí, để khi nhắm mắt xuôi tay ta có thể nói rằng : « Cả đời ta, cả sức ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời : sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người ».


 

08-04-1968
Mổ một ca ruột thừa trong điều kiện thiếu thốn, thuốc giảm đau chỉ còn vài ống Novoraine nhưng người thương binh trẻ không hề kêu la một tiếng, anh còn cười để động viên mình, nhìn nụ cười gượng trên đôi môi khô vì mệt nhọc, mình thương anh vô cùng. Rất đau xót rằng sự nhiễm trùng trong ổ bụng không do ruột thừa vỡ. Tìm kiếm gần một giờ đồng hồ không thấy nguyên nhân mình đành đóng lại cho đặt dẫn lưu và đổ kháng sinh trong ổ bụng. Nỗi băn khoăn của một người thày thuốc cộng nỗi thương xót mến phục người thương binh ấy làm mình không thể yên long, vuốt nhẹ mái tóc anh mình muốn nói với anh rằng: với những người như anh mà tôi không cứu chữa được thì đó sẽ là nỗi đau xót khó mà phai đi trong cuộc đời phục vụ của một người thày thuốc.


10-04-1968
Vậy là hết chiều nay các anh lên đường để lại cho mọi người một nỗi nhớ mênh mông giữa khu rừng vắng vẻ. Các anh đi rồi nhưng tất cả nơi đây còn ghi lại bóng dáng các anh: những con đường đi, những chiếc ghế ngồi chơi xinh đẹp, những bài thơ thắm thiết yêu thương. Nghe anh Tuấn ra lệnh: “ Tất cả ba lô lên đường! ” những chiếc ba lô vụng về may bằng những tấm bao mỳ đã gọn gàng trên vai, mọi người còn nấn ná đứng lại trước mình bắt tay chào mình một lần cuối. Bỗng dưng một nỗi nhớ thương kỳ lạ đối với miền bắc trào lên trong mình như mặt song những ngày mưa lũ và … mình khóc ròng đến nỗi không thể đáp lại lời chào của mọi người nữa. Thôi! Các anh đi đi, hẹn một ngày gặp lại trên miền bắc thân yêu.
Suốt một đêm, một ngày lo lắng vì ca mổ của Sang, chiều nay long mình vui sướng xiết bao khi thấy Sang ngồi dậy, nét mặt anh còn in nỗi đau đến mệt nhọc nhưng nụ cười gượng nở trên môi. Bàn tay anh khi nắm tay mình mến thương tin tưởng. Ơi người thương binh trẻ tuổi rất đỗi dũng cảm kia ơi, tôi thương anh bằng một tình thương rộng rãi nhưng rất sâu xa: tình thương của một người thầy thuốc trước bệnh nhân, tình thương của một người chị với đứa em đau ốm (thực ra Sang bằng tuổi mình) và tình thương ấy đặc biệt hơn với mọi người vì cộng them cả lòng mến phục.
Anh có thấy được điều đó trong cái nhìn lo âu của tôi không? Có thấy bàn tay tôi dịu dàng đặt nhe trên vết thương, trên đôi tay xanh gầy của anh đó không? Chúc Sang mau bình phục để trở về với đội ngũ chiến đấu, vời bà mẹ già đang vò võ ngóng trông con từng giờ từng phút.
[/size][/size]

12-04-1968
Rừng chiều sau một cơn mưa, những là cây trong trước ánh nắng, mỏng manh xanh gầy như bàn tay một cô gái cầm cung.
Không khí bao trầm lặng và buồn lạ lung, cả khu nhà bệnh nhân im lặng, bên khu nhân viên cũng chỉ nghe mình tiếng Hường rì rầm trò chuyện với ai. Một nỗi nhớ mêng mang bao trùm quanh mình, nhớ ai? nhớ ba, nhớ má, nhớ những người vừa ra đi và … nhớ cả một người bệnh nhân đang chờ mình đến với anh nữa. Bên trong nỗi nhớ hình như có một nỗi buồn sâu kín, thầm lặng nhưng rất nặng nề. Dù sao vết thương long vẫn đang rỉ máu, dùm ình có muốn lấy công việc, lấy mọi nỗi nhớ khác đè lên trên, nó vẫn trỗi dậy xót xa vô cùng. Hãy quên đi Ch. Ơi! Hãy quên di mà tìm lại niềm hy vọng mới mẻ xanh tố trong lành hơn. Hãy lấy niềm tự hào mà quên đi sự thất vọng, con người ấy đâu còn xứng đáng với tình yêu trong trắng chung thuỷ của Thuỳ.
Ơi những người thân yêu của tôi trên quê hương Đức Phổ này, có ai hiểu và cảm thông hết nỗi lòng tôi chăng? Nỗi lòng tôi chăng? Nỗi lòng một cô gái đầy ước mơ hy vọng mà không được đáp lại một cách xứng đáng!
 

13-04-1968
Thư từ rất nhiều, từ khắp bốn phương gửi về, cảm ơn tất cả mọi người đã giành cho tôi những tình thương mến thiết tha. Đọc thư niềm vui chen lẫn với nỗi buồn. Tại sao mọi người có thể giành cho mình những tình thương ấy mà một người, một người đã được hưởng một tình yêu trong trắng chân thành, lại không xứng đáng với mình? Buồn làm sao hở M! Mình những muốn lấy tình thương của mọi người đền đáp cho chỗ trống của tâm hồn mà không sao làm được. Trái tim mình vẫn cứ bướng bỉnh đập theo nhịp đọ của tuổi đôi mươi đầy hy vọng đây thương yêu. Thôi hãy bình tĩnh lại với nhịp đập yên bình của mặt biển những buổi chiều lặng gió đi tim ơi!
 

14-04-1968
Một bài thơ làm tặng cho mình, bài thơ của một thương binh đang nằm viện, xuất phát từ lòng mến thương cảm phục đối với một người bác sỹ đã chăm sóc anh và mọi bệnh nhân khác một cách tận tình. Anh ta tìm hiểu kỹ về mình và viết bài thơ tặng mình. Bài thơ tràn ngập niềm mến yêu chân thành và nỗi đau xót trước mối tình tan vỡ của mình. Anh ta nói lên những lời nói xót xa cay đắng của một cô gái bị người yêu phụ bạc.
Đọc bài thơ… mình buồn vô hạn, không thể dấu được mình ghi ngay dưới bài thơ đó dòng chữ “Cảm ơn trước tình thương mến của anh nhưng hình như anh chưa hiểu Trâm. Hứa với anh rằng sẽ có lúc nào đó để anh hiểu về một người con gái của XHCN” và mình trả lại bài thơ.
Ôi! Đây mới là điều đáng buồn nhất trong quan hệ với M. Mọi người đều trách M. đều thương mình nhưng mình xót xa biết bao nhiêu khi thấy người ta thương mình bằng một tình thương có cả sự thương hại nữa! Dù anh Thiết, dù Hào, Nghinh… ai ai đi nữa đã cảm thương san sẻ với mình, mình vẫn không muốn. Một mình mình đủ giải quyết rồi, mảnh đất tâm hồn mình vẫn màu mỡ, vân đủ sức để gieo lên đó một mùa hoa tươi đẹp được kia mà. Hỡi tất cả mọi người, không cần tưới lên mảnh đất ấy những giọt lệ xót thương đâu, hoa thắm phải được tưới bằng nước mat trong lành. Mỗi ngày tình cảm với M. càng lạt phai đi và nỗi trách móc càng lớn dần lên. Mình đã và sẽ xa dần người bạn ấy. Anh đâu có xứng đáng với mình?
 

15-04-1968
Không khí im lặng của buổi trưa trùm lấy khu rừng, nghe San đau mình lên thăm anh. Cả phòng cùng đang yên ngủ, kể cả người bệnh nhân mình định thăm. Không muốn làm thức giấc San mình rón rén trở ra nhưng tiếng San khẽ rên làm mình trỏ lại, anh cười bẽn lẽn với mình, anh không đau nhưng có lẽ muốn gặp mình. Cả ngày hôm nay mình bận, câu chuyện không phải là chuyện bệnh tật mà anh lại hỏi: “Hôm nay đúng là ngày chị về Đức Phổ phải không?”

- Vừa tròn một năm San à!


Mình tra lời mà không khỏi ngạc nhiên vì câu hỏi của San, muốn ngồi nói chuyện với San vì cả một năm qua, một năm chiến đấu gian lao vất vả nhưng rất đáng tự hào trên mảnh đất quê San nhưng mình cảm thấy khó nói. Có nghĩa lý gì đâu những việc mình làm so với San, với tất cả bà con Đức Phổ đã kiên cường chiến đấu suốt hai mươi năm ròng. Còn nói với San về nỗi nhớ thương với gia đình trong những ngày xa cách lại càng vô lý hơn. Sang chỉ còn một người mẹ già, mẹ San đã đồng ý cho người con duy nhất của bà đi bộ đội. Cha San chết từ lúc mẹ anh mới 22 tuổi đầu, người vợ trẻ ấy đã hy sinh cả tuổi xuân của mình ở vậy nuôi San cho đến khi anh được 19 tuổi thì cho anh đi bộ đội. Năm năm qua vào sinh ra tử San vẫn còn sống, vừa mới cách đây một tháng địch tập kích vào vị trí; San đã thoát khỏi nanh vuốt của kẻ thù, gần mười lăm đồng chí của anh hy sinh. Chỉ một xíu nữa thôi, có khó khăn gì đâu, San cũng đã ngã xuống dưới chân hòn núi Cửa ấy rồi. Lúc đó dù mẹ San có khi còn nước mắt cũng không bao giờ có được một đứa con như San nữa. Vậy mà hôm nay San đến đây với mình có lẽ nào mình lại để thần chết cướp đi người con yêu quý của một bà mẹ đang lo âu, hy vọng tất cả vì đứa con duy nhất ấy. Không bao giờ đâu! Mình sẽ phải cố hết sức mình vì San cũng như vì tất cả những người bệnh nhân! Đó chẳng là niềm tự hào của một người thầy thuốc đó sao?
Nhận thư và quà của Vân, thương Vân làm sao. Cuộc đời Vân sao đủ mọi đắng cay, những đắng cay mà một người như Vân lẽ ra không bao giờ phải chịu.Vân sống giầu lòng vị tha, giàu niềm hi vọng, giàu tình cảm. Phải đền đáp cho Vân những điều đó chứ, cớ sao cuộc đời cứ giành cho Vân toàn những sự rủi ro? Đã thấy được điều đó mình phải có trách nhiệm. Phải đem lại cho Vân niềm vui, tin tưởng bằng những hành động cụ thể.

17-04-1968
Chia tay anh Kỳ và chị Phượng. Sống với nhau cả một năm tròn hôm nay mình mới hiểu hết tình thương của những người thân thiết đó.
Đêm đã khuya sau buổi liên hoan anh Kỳ sang phòng mình chơi. Hai anh em chẳng biết nói gì, quyển vở để trước mặt, cây bút cầm trong tay mà những dòng chữ dưới ngòi viết đều vô nghĩa. Thời gian còn rất ít anh cần nói cần viết những chuyện quan trọng. Vậy mà sao anh làm thinh hở anh. Phải chăng anh muốn nói với em bằng đôi mắt đỏ vì thức khuya bao đêm ròng, bặng nụ cười buồn rười rượi trên khuôn mặt gầy ốm của anh không? Anh ôm mình trong đôi tay mảnh khảnh, hành động đó rất bình thường với anh nhưng hôm nay sao làm mình cảm động. Trưa nay anh đi rồi, tiễn anh ra đến suối mình bần thần trở về thấy mảnh giấy lưu niệm anh gửi cho Liên, mấy dòng chữ ngắn ngủi. Trong đó anh có dặn: “Em và Trâm phải thương nhau CHÂN THẬT. Trâm vào đây xa gia dình chỉ có bạn bè” Anh Kỳ ơi, cảm ơn anh, em không bao giờ quên tấm tình của anh đối với em đâu!
Và buổi cuối cùng nằm trong cánh tay của chị Phượng, nghe những lời dặn lại mình lặng yên không nói, những giọt nước mắt âm ấm chảy dài trên mặt mình và rơi sang mặt chị, chị ơi! Đến hôm nay em vẫn chưa là một Đảng viên, buồn đến vô cùng.
 

22-04-1968
Hường ơi! Hường đã chết rồi sao, mình nghe tin mà bàng hoàng như trong cơn ác mộng. Bao giờ cho hết nhưng nỗi đau xót này – nay một người ngã xuống, mai lại một người ngã xuống. Xương máu đã chết cao như ngọn núi căm thù sừng sững trước mắt chúng ta – Bao giờ! Bao giờ và bao giờ hỡi các đồng chí? Bao giờ mới đuổi hết lũ quân uống máu người không tanh ấy khỏi đất nước chúng ta.
Vậy là hết, những đêm dài rì rầm tâm sự bên nhau không bao giờ có nữa. Bên tai mình còn nghe rõ giọng Hường trầm trầm tình cảm, Hường khen ngợi động viên mình, ca ngợi mối tình thuỷ chung của mình. Vậy là hết, những buổi sáng cùng nhau tắm dưới suối nước, cùng nhau ăn một chén chè. Mình bỗng nhớ một hôm nào gặp Hường bên bờ suối ở Nghĩa Hành. Hường ôm mình trong tay hôn lên mái tóc lên má mình và cả hai cung rưng rưng nước mắt.
Nhìn chú Công vẫn bình thản không hay biết gì về tin sét đánh ấy mình xót xa như ai xát muối trong ruột - mất một đứa con như Hường còn đau hơn mất cả một khúc ruột. Chú ơi, hãy nén đau thương lại đi chú, nếu như chú biết tin này! Và anh Quang- người con trai đã thuỷ chung chờ đợi Hường trong bao nhiêu năm nay cũng không bao giờ thực hiện được mơ ước nữa, Hường của anh đã vĩnh viễn nằm yên dưới đất quê hương anh rồi.
Một ngày mệt nhọc vô cùng – ba ca thương nặng vào một lúc - suốt một ngày đứng bên bàn mổ, đầu óc căng thẳng vì những vết thương, vì tiếng khóc xé ruột xé lòng của chú Công (cha Hường) và vì những tin buồn dồn dập.
Đường đã bị bắt sống trên đường công tác, cậu bé sôi nổi nhiệt tình ấy không hiểu có chịu nổi những đòn tra tấn của quân thù hay không – Thương Đường vô hạn. Lá thư viết gửi Đường vậy là chưa đến nơi, người cầm thư đã chết và người nhận thư thì bị bắt!! Một giọn hát buồn từ đâu văng vẳng bên tai mình “Lòng mẹ bao la như biển thái bình rạt rào. Lời ru êm ái như dòng suối biển ngọt ngào”. Lời hát của Đường trong buổi tối hôm xưa hay là lời than đau xót của Đường trong ngục tối lúc mà Đường nghĩ đến người mẹ già đã suốt đời cặm cụi nuôi con, đặt tất cả niềm vui, hy vọng vào đứa con cưng ấy không?
Biết bao nhiêu bà mẹ như mẹ Đường đã còn đau khổ khóc than đến cạn dòng nước mắt – ôi nếu mình ngã xuống, má mình cũng sẽ như bà mẹ ấy thôi, cũng sẽ là một bà mẹ suốt đời hy sinh vì con để rồi mãi mãi đau xót vì con mình đã ngã xuống nơi chiến trường khói lửa mẹ ơi! Con biết nói sao khi lòng con thương mẹ trăm nghìn triệu mà cũng đành xa mẹ ra đi. Quân thù còn đó, bao nhiêu bà mẹ còn mất con, bao nhiêu người chồng mất vợ - đau xót vô cùng.
 
25-04-1968
Cũng vẫn là những tin buồn, trên đường đi học ở tỉnh về, đoàn cán bộ của Đức Phổ bị địch tập kích nghe nói có hy sinh một số. Nghĩa cũng đi trong số đó, chẳng hiểu em mình có làm sao không? Em mình xông xáo dũng cảm, dễ có khả năng đi đầu bám đường lắm. Em ơi! Nếu em có làm sao thì chị biết nói gì nữa hở em? Chị sẽ khóc ròng bao đêm vắng hay là nước mắt khô lại thành ngọn lửa thù rực cháy trong tim chị? Mấy ngày này chị vẫn mong em về thăm bây giờ!...
 

26-04-1968
Nhận một lá thư từ H8 gửi về, không phải thử của M. mà là của anh Tâm. Đọc thử chỉ thấy buồn vô hạn. Những ngày qua đã lùi vào dĩ vẵng lẩu rồi, xa rồi, còn khơi lại làm gi nửa hở anh Tâm? Anh thương em nhưng vô tình làm em đau khổ? Anh báo tin rẳng M. đang đau yếu, anh nói rằng anh hiểu em, thương em nhưng thực ra anh có hiểu em đâu? Anh chưa hiểu hết lòng tự ái của một cô gái xuất phát từ tầng lớp học sinh như em sao? Còn nếu đã hiểu thì … tốt hơn hết là hãy nói với em về những điều cần thiết trước mắt: công tác tốt, cảnh giác tốt. Vậy thôi?
 

30-04-1968
Vẫn buồn ư Th.? Mấy ca thương nặng tưởng không sống nổi hôm nay đã ổn định cả rồi, những nụ cười trên khuôn mặt còn xanh mướt vì mất máu chẳng làm Th. vui đó sao? Những lời khen ngợi về thành tích điều trị và tổ chức của bệnh xá trong tháng qua đã chẳng làm Th. vui đó sao? Vậy mà vẫn cứ buồn. Nỗi buồn thâm sâu trong lòng mình như những giọt mưa thắm sâu trong lòng đất của những ngày mưa dài rả rích này. Muốn tìm lấy những niềm vui vô tư nhưng không sao tìm đươc, bộ ào mình đã hằn những nếp nhăn suy nghĩ rồi, có cách nào xoá mờ được đâu. Có chăng chỉ làm được điều đó nên bây giờ chỉ có một yêu cầu: điểu trị cho bệnh nhân khỏi, xây dựng bệnh xá cho tốt. Ôi sao mình lại sinh ra làm một đứa con gái giàu mơ ước yêu thương đòi hỏi với cuộc đời quá nhiều như vậy?
Hoàn cảnh của mình là sự ao ước của bao nhiêu người: gia đình êm ấm đầy đủ, bản thân đã và đang có điều kiện tiến bộ, được công tác hợp khả năng, được chiều chuộng… Vậy thì có phải tại mình quá đòi hỏi hay không? Hãy trả lời đi hở cô Thuỳ khó tính và bướng bỉnh!

01-05-1968
Một lần nữa đón ngày quốc tế lao động giữa rừng – đó là một ngày im lặng dài và chìm ngập trong nỗi nhớ thương. Nhớ Hà nội, nhớ ba má và các em vô kể, vừa chợp mắt giữa trưa mình đã thấy mình về gặp má và em trong ngôi nhà ơ trường cán bộ ý tế.Vẫn con đường nhỏ ấy, vẫn chiếc cổng nhà ông nghiệp ấy, mình chui qua nhưng song cửa gãy để lọt ra ngoài đường hồn nhiên như những ngày còn nhỏ. Xa nhà hơn một năm rồi, đây có phải là năm cuối cùng xa cách không đây? Bỗng dưng mình nhớ đến những ngày trước KN, vui và hy vọng tràn ngập bấy giờ!... Thì hãy cứ như hồi ấy đi hãy nhóm lên niềm vui của kẻ chiến tháng đã cầm trong tay ấy đi. Bài hát khởi nghĩa còn vang bên tai đó: “Xuống đường, xuống đường…, dù phai hy sinh ta nào xá, giành lấy chính quyền về tay nhân dân” Mình cắt đứt câu chuyện bằng im lặng. Trong bóng tối mình vẫn nhận thấy sự băn khoăn của hai người bệnh nhân đang nói chuyện với mình. Hình như họ thấy được rõ cái im lăng nặng nề đẫm nước mắt ấy của mình. Họ thương mình một cách chân thành thắm thiết, nhưng họ càng nói mình càng thấy khổ đau. Họ hỏi mình vì sao không đấu tranh cho quyền lợi chính trị. Tại sao mình rất xứng đáng là một Đảng viên mà chi bộ không kết nạp. Vì sao? Vì sao và vì sao cơ? Ai mà tra lời được hở hai người bạn mến thương. Quả tình tôi không thể trả lời được, cái im lặng nặng nề của tôi chắc cũng nói được với các bạn nhiều về sự bế tắc đó. Hầu như tất cả mọi người đều nói rằng: “Trâm rất xứng đáng là một người Cộng Sản” vậy mà vẫn không đứng trong hàng ngũ ấy. Nào phải mình không thiết tha nhưng càng thiết tha càng chỉ thấy khổ đau mà thôi.
Mấy hôm nay rất buồn, ngày ngày những lá thư, những lời nói, những hành động tỏ lòng thương mến thiết tha vẫn đến với mình. Nhưng chính những tình thương ấy lại là những mồi lửa châm vào một đống củi đã khô từ lâu. Tại sao mọi người thương mến cảm phục mà Đảng lại khắt khe hẹp hòi với mình?
 

05-05-1968
M. ơi! Th biết nói gì với M đây. Nỗi nhớ thương yêu M vô hạn nhưng tình thương trộn lẫn sự giận hờn trách móc. M. nói Th. không hiểu M. ư? Đâu có, Th. hiểu M. nhưng hiểu hết chưa thì quả thật là chưa. Cho nên không thể nào không đau xót khi tất cả mọi người xung quanh vẫn nhìn Th. bằng đôi mắt xót thương. Cái đó M. đã làm Th. tự ái rồi. Một vết thương không thể hàn gắn. Đành vậy suốt đời tã sẽ mang nặng vết thương trong lòng!
Nghe M. đau nặng, buồn thương M. quá đỗi. Giá có Th. ở bên Th. sẽ chăm sóc M. như vai trò mà người ta đã định cho chúng ta (mặc dù sự thực không phai như vậy). M. ơi, anh không phải là của em nhưng em muốn đem yêu thương xoa dịu đau đớn cho anh. Bằng cách nào bây giờ? Một cái gì linh cảm với Th. rằng sẽ không gặp M. nữa, lần chia tay ấy sẽ là lần cuối cùng. M. đứng nhìn theo Th. đi không ngoảnh lại mặc dù biết rằng một đôi mắt đen đang dõi theo Th. nhưng giây nằm trong cánh tay người đồng chí thân yêu ấy, chỉ còn là hình ảnh dĩ vãng xa xưa mà thôi.
 

06-05-1968
Rất nhiều chuyện đau đầu trong ngày vẫn xảy ra quanh mình. Thì đã tự nhủ rằng không thể đòi hỏi ở đâu chỉ có toàn những người tốt kia mà, đã khẳng định rằng “đời phài qua going tố nhưng chớ có cúi đầu trước going tố” mà thực ra giông tố đến với mình vẫn là những cơn giông của ngày cuối hè, nhẹ nhàng âm ỉ mà thôi. Hãy vui lên đi, vui lên với những nụ cười trìu mến của những người bệnh nhân đã giành cho mình, vui lên với những tình thương chân thực mà đa số những cán bộ trong huyện trong tỉnh, trong khu, quen biết đã giành cho mình. Vậy là được rồi Th. ơi, đừng đòi hỏi nữa. Đảng ư? Rồi Đảng sẽ phải thấy. Quanh mình nhiều người thương mến cảm phục hơn là số người thù ghét. Xét cho cùng họ có ghét mình chẳng qua cũng chỉ vì long ghen tị mà thôi.
 

09-05-68
Sống ở đời phải biết khiêm tốn nhưng đồng thời phải có một lòng tin, một ý thức tự chủ. Nếu mình làm đúng hãy cứ tự hào với mình đi, lương tâm trong sạch là liều thuốc quý nhất. Phải hiểu điều đó lấy điều đó làm cơ sở tự tin cho mình. Tại sao Th. cứ suy nghĩ hoài khi mà Th. đã biết rằng chuyện đó Thuỳ làm đúng? Cuộc sống đâu phải chỉ có tình cảm mà phải có lý trí. Có hiểu thế hay không hở cô gái bướng bỉnh?
 

13-05-1968
Hội nghị Paris khai mạc, đây lại là những ngày tháng 5 của 1954 đây chăng. Mình hồi hộp theo dõi tin tức, biết chắc chắn rằng thắng lợi có được trong hội nghị phải do thắng lợi trên chiến trường quyết định. Vậy thì hãy chuẩn bị tinh thần bước vào một đợt chiến đấu quyết liệt cuối cùng rồi sau đó ai còn ai mất hãy hay. Dù còn dù mất cũng là những ngày vui bất tận khi hoà bình chân chính trở lại trên đất nước chúng ta. Hơn 20 năm rồi khói lửa đau thương vẫn trùm lên giải đất hiền lành. Nước mắt chúng ta chảy nhiều rồi, xương máu cũng đổ nhiều rồi. Chúng ta có tiếc gì đâu để đổi lấy độc lập tự do.

14-05-1968
Một dòng chữ ghi trên chiếc bàn: “Chị Trâm thương nhớ của em” dòng chữ của Sang. Một chuyện giản đơn thôi mà mình cảm động. Tình thương với Sang ngày càng thắm thiết. có lần ngồi nói chuyện với Sang, hai chị em (chị mà nhỏ tuổi hơn em) cãi nhau vì chuyện nếu phải chết thì ai nên chết. Mình nhường cho Sang sống bởi vì đời Sang chưa hề hưởng sung sướng, bởi vì Sang là đứa con duy nhất của một người mẹ goá đã ở vậy nuôi con từ 21 tuổi đến giờ. Vậy mà Sang cứ khăng khăng rằng mình phải sống, phải trở về với mẹ, với em, với miền Bắc thân yêu đang trông đợi mình về. Rõ vớ vẩn, chuyện không đâu vào đâu cả nhưng sao hai chi em đều cảm thấy thương nhau hơn. Mình muốn đối với Sang bằng tình thương chân thực trong lành mà e rằng có ai hiểu lệch vấn đề đi không? Sang năm nay hơn mình ba tuổi, đã có vợ và con năm tuổi!
 

17-05-1968
Chiến tranh còn tiếp diễn, chết chóc vẫn diễn ra hàng ngày, từng giờ từng phút, dễ như trở bàn tay vậy. Mới tối hôm qua Thìn và anh Sơn còn cùng bọn mình trò chuyện. Thìn còn dặn Lệ mua vải may áo, hôm nay hai người ấy chỉ còn là hai cái xác nằm dưới nấm đất của đất Đức Phổ mà lần đầu họ đặt chân đến ấy rồi. Chết quá dễ dàng, không có cách nào đề phòng được nhưng tổn thất ấy cả, buồn làm sao.
Liên nói vậy mà đúng: hãy sống với nhau bằng tình thương chân thành đi, rồi hối hận khi bạ mình đã chết mới nghĩ rằng hồi còn sống đã không thương yêu đùm bọc lẫn nhau. Riêng mình sẽ làm như vậy, mà thực ra xưa nay mình vẫn giàu tình thương với tất cả mọi người. Một tình yêu rộng rãi nhưng rất đỗi chân thành. Tất cả bệnh nhân trong bệnh xa này trong những lúc đau ốm nặng. Mình đều đến với họ bằng tinh thần trách nhiệm, bằng tình thương thắm thiết đó cho nên dù xa lạ bao nhiêu rồi cũng thấy rằng có một caáigiìbắn bó với người thầy thuốc mà họ thấy rất gần với họ ấy. Họ gọi mình bằng hai tiếng “Chị Hai”, họ xưng em mặc dù lớn tuổi hơn mình và họ vui đùa, làm nũng với mình nữa. Giữa những ngày gian khổ ác liệt này, mình đã tìm lấy niềm vui, sự an ủi nơi họ. Còn riêng tư, không Thuỳ ơi, đừng nghĩ nữa, hãy gạt đi những áng mây đang nhóm lên ở cuối góc trời, đừng để nó nổi cơn phong ba bão táp giữa tâm hồn Thuỳ nhé.
 

20-05-1968
Tiễn chân những bệnh nhân lên đường trở về đội ngũ chiến đấu lẽ ra chỉ là niềm vui vậy mà cả người đi lẫn người ở lại buồn thấm thía. Hơn một tháng nằm tại bệnh xá những người bệnh nhân ấy đã gắn bó với mình không phải chỉ là tình thương giữa người thầy thuốc với bệnh nhân mà trong tình cảm ấy có nỗi cảm thông sâu sắc giữa những người bạn. Hôm nay họ đi rồi, người ra đi còn nhớ chăng những đêm dài trò chuyện mỗi lần mình đi trực, nhớ chăng những buổi cả cơ quan đi cõng gạo, họ đã cùng mình xử trí một ca thương, họ làm như những nhân viên thực thụ, đêm đến trong ánh đèn dầu họ ngồi hí hoáy lau dụng cụ… những ngày ấy vui sao! Bao giờ gặp lại nhau và có còn được gặp lại nhau không hở những người bạn mến thương?
 

25-05-1968
Những ngày u uất của tâm hồn. Cái gì đè nặng trên trái tim ta? Đâu phải chỉ có một nỗi buồn của vết thương rỉ máu của con tim đo đâu? Mà còn những gì nữa kia? Những sự thiếu công bằng vân còn trong xã hội vẫn diễn ra hàng ngày, vẫn có những con sâu, con mọt đang gặm dần danh dự của Đảng, những con sâu mọt ấy nếu không bị diệt đi nó sẽ đục khoét dần lòng tin yêu của Đảng. Rất buồn rằng mình chưa được đứng trong hàng ngũ của Đảng để đấu tranh cho đến cùng có lẽ vì thế mà những người đó cứ chẩn chừ không dám kết nạp mình mặc dù tất cả Đảng viên trong chi bộ, và rất nhiều người có trách nhiệm trong huyện, trong tinh này đều đôn đốc thúc dục việc giải quyết quyền lợi chính trị cho mình. Càng nghĩ càng buồn, muốn tâm sự với những người thân về những bực tức ấy nhưng với mình lại lặng thinh, nói ra liệu ai có hiểu hết cho mình hay không? Có ai phải sống những ngày nặng nề u uất như mình hay không? Sống giữa yêu thương mà không hề cảm thấy hạnh phúc bởi vì luôn có người ghen ghét trước lòng yêu thương mà nhiều người đã giành cho mình. Đã đành rằng đời bao giờ cũng có hai mặt tốt và xấu, không bao giờ có toàn một mặt tốt vậy mà sao Thuỳ cứ xót xa cay đắng mãi hở Thuỳ?
 

29-05-1968
Ngày từng ngày vẫn trôi qua nặng nề. Suốt ngày công việc bận rộn làm mình quên đi những chuyện bực bội nhưng rồi nó vẫn lại đâm nhói vào suy nghĩ như những cây gai nhức nhối.Tại sao vậy hở tất cả mọi người? Tai sao trong tay ta đã có vũ khí phế và tự phế mà không sử dụng để cho những ung nhọt của tư tưởng cứ mọc dần trong một số cái đầu óc? Tại sao khi ta là kẻ đúng, khi ta là một số đông mà không đấu tranh được với một số nhỏ, để số người ấy gây những khó khăn trở ngại cho tập thể. Đành rằng ở đâu cũng phải có kẻ xâu người tốt, đành rằng sự mâu thuẫn là quy luật tất nhiên của xã hội nhưng không thể vì tính chất quy luật ấy làm ta thoả mãn được. Nhiệm vụ ta là phải đấu tranh cho lẽ phải, mà đã đấu tranh thì phải bỏ sức lực, phải suy nghĩ và có khi phải hy sinh quyền lợi cá nhân, có khi là cả cuộc đời mình cho lẽ phải chiến thắng. Vậy đó Thuỳ ơi! Khi Thuỳ đã giác ngộ quyền lợi của giai cấp, của Đảng thì suốt đời Thuỳ sẽ gắn bó với sự nghiệp ấy. Thuỳ sẽ đau xót, khi sự nghiệp ấy bị tổn thương, Th. sẽ sướng vui khi sự nghiệp ấy lớn mạnh. Có gì đâu nữa hở Th. ?
 

31-05-1968
Một cuộc chạy càn quy mô nơi căn cú, toàn bệnh xá di chuyển, vất vả vô cùng. Lòng mình nao nao thương xót khi nhìn những thương binh mồ hôi lấm tấm trên gương mặt còn xanh mươt, ráng sức bước từng bước một qua hết đèo lại dốc. Sau này nếu được sống trong hoa thơm nắng đẹp của XHCN hãy nhớ và nhớ mãi cảnh này, hãy nhớ sự hy sinh của những người đã đổ máu vì sự nghiệp chung, vì ai mà chúng ta vất vả hôm nay hở các đồng chí? Vì bọn quỷ cướp nước còn đang trên đất nước chúng ta cho nên… ơi những người thương binh mà tôi thương yêu như ruột thịt hãy cười lên trong gian khổ, hãy giữ niềm lạc quan vô bờ bến mà từ lâu nay các đồng chí đã giữ được dù trong hoàn cảnh khó khăn đến thế nào!

01-06-1968
Một buổi sáng như sáng nay, rừng cây xanh tươi sau một trận mưa rào, không gian trong lành mà sao lòng mình lại ngập tràn thương nhớ, nhớ miền Bắc vô vàn. Nhớ từ những hàng cây bên đường phố, những cây bàng, cây sấu lá xanh bóng sau nhưng cơn mưa và con đường nhựa sạch sẽ vào những buổi sáng. Nhớ một căn phòng đơn sơ nhưng đầm ấm, buổi sáng râm ran tiếng cười nói chen lẫn, tiếng phát thanh từ chiếc radio để giữa nhà. Nhớ mẹ, nhớ ba, nhớ Phương và tất cả những người thân yêu ngoài ấy. Bao giờ tiếng súng chiến tranh chấm dứt để ta trở về với miền Bắc yêu thương? Liệu có còn có được những ngày đoàn tụ ấy nữa không? Chiến tranh là mất mát, trên mảnh đất miền Nam nóng bỏng lửa khói này, hầu như 100% gia đình đều có tang tóc. Chết chóc đau thương đè nặng trên đầu mỗi người dân miền Nam nhưng càng đau xót họ càng căm thù, càng thêm sức chiến đấu. Cuộc đời và hoàn cảnh của mỗi người ở đây đều là một bài học quý giá đối với mình. Đó chẳng phải là niềm vinh dự mà Th. được hưởng hay sao? Như trong lá thư cậu Thao đã nói với mình: “Đừng buồn Th. nhé, tất cả ngoài này đều hướng về miền Nam thân yêu, ở đó ai ai cũngcó ít nhất là một người thân đang chiến đấu”
Th. ra đi bao nhiêu người ngoài đó đang rõi theo từng bước của Th. mong đợi và tin tưởng rằng Th. sẽ chiến thắng. Th. đã chiến thắng trong mùa khô ác liệt vừa qua nhưng còn cần cố gắng nữa để chiến thắng với cả đất nước và … Th. ơi hày chiến thắng mọi đau buồn đang đè nặng trên trái tim Thuỳ. Hay vui như nụ cười Th. vân nguỵ trang trên nét mặt hàng ngày, đừng để có ai đó khẽ hỏi Th. vì sao lại buồn, vì sao mà đã ngụy trang rồi mà vẫn không dấu được nỗi buồn sau nụ cười luôn nở ấy?
 

02-06-1968
Chiều mưa, những giọt mưa rả rích rơi từ trên mái lá, từ những lá cây tạo thành một âm thanh đều đều buồn đến lạ lùng. Lâu rồi mình quên đi cái cảm giác của một cô học sinh Chu Văn An ngồi ngậm chiếc đuôi bút quên nghe thầy giảng bài, lơ đãng nhìn ra mặt hồ Tây mờ mịt trong mưa phùn mà nghĩ vớ vẩn. Cái cảm giác xa xưa vừa tiểu tư sản vừa trẻ con mới lớn ấy sao hôm nay lại sống dậy trong mình, một cán bộ đang lăn lộn trong cuộc kháng chiến sinh tử này. Một năm qua đã cho mình hiểu thêm về hai chữ: Thực tế! Vâng! Cuộc đời thực tế gồm hai mặt. Cuộc đời vẫn bao la niềm ưu ái, mình vẫn dễ dàng tìm thấy niềm thương yêu ở cuộc đời nhưng với điều kiện là mình phải sống chân tình, sống bằng lòng vị tha đối với cuộc đời. Nhưng … dù anh có chân thực bao nhiêu đi nữa rồi vẫn có lúc anh đau xót thấy rằng vẫn có những kẻ dùng mánh lối khôn khéo lừa đảo anh để giành cướp với anh từng chút uy tín, từng chút quyền lợi có khi chỉ là những chuyện vô cùng nhỏ nhặt như miếng ăn, đồ vật. Anh muốn sống hoàn toàn vô tư, chỉ biết có lẽ phải, có tình thân ái thôi ư? Không được, sẽ có kẻ cho anh là ngốc, là để cho kẻ khác đè đầu cưỡi cổ dễ dàng, vậy thì phải đấu tranh mà đấu tranh phải có lý lẽ cộng kinh nghiệm sống, cuộc đấu tranh ấy đâu phải chỉ là giữa một cá nhân với một cá nhân khác, một nhóm người này với một nhóm người khác mà đó là cuộc đấu tranh giữa hai luồng tư tưởng lạc hậu và tiến bộ. Tư tưởng lạc hậu là của những người còn mang những tàn dư của tư tưởng phi vô sản và tư tưởng tiến bộ là của những người đang phấn đấu vì sự nghiệp chung. Quy luật đó là lẽ tất nhiên!
 

04-06-1968
Càng đi vào thực tế càng thấy phức tạp. Con người sao sống với nhiều đòi hỏi quá đi. Không bao giờ thoả mãn được cả, càng ngày càng muốn hoàn chỉnh, càng ngày càng lắm yêu cầu và trong nhưng bước tiến lên ấy bao nhiêu là gai góc cản trở, nếu không vững chí bền tâm sẽ dễ dàng thất bại.
Ơi cô gái sống với nhiều suy nghĩ kia ơi, nghĩ làm gì cho nhiều để rồi phải nặng những đau buồn. Hãy cứ tìm lấy niềm vui đi, hãy cứ sống giàu lòng tha thứ, giàu sự hy sinh một cách tự giác đi. Đừng đòi hỏi ở cuộc đời quá nhiều nữa.
Mưa vẫn cứ rơi hoài, mưa càng thêm buồn thấm thía và mưa lạnh làm cho người ta thèm khát vô cùng một cảnh xum họp của gia đình. Ước gì có cách bay về căn nhà xinh đẹp ở phố Lò Đúc để cùng ba má và các em ăn một bữa cơm rau muống và nằm trong tấm chăn bông ấm áp ngủ một giấc ngon lành. Đêm qua mơ thấy hoà bình đã lập lại, mình trở về gặp lại mọi người. Ôi! giấc mơ hoà bình độc lập đã cháy bỏng trong lòng cả 30 triệu đồng bào ta từ lâu rồi. Vì nền hoà bình độc lập ấy mà chúng ta đã hy sinh tất cả. Biết bao nhiêu người đã tình nguyện hiến dâng cả cuộc đời mình vì bốn chữ: Độc lập, Tự do. Cả mình nữa, mình cũng đã hy sinh cuộc sống riêng mình vì sự nghiệp vĩ đại ấy!
 

15-06-1968
Nhật ký ơi! Đừng trách Thùy nghe, nếu như Thùy cứ ghi vào nhật ký những dòng tâm sự nặng chĩu đau buồn. Tiếng súng chiến thắng đang nôổdòn trên khắp chiến trường Nam-Bắc. Thắng lơi đã đến gần chúng ta rồi… nhưng trên mảnh đất Đức Phổ này vẫn còn nặng những đau thương, ngày từng ngày máu vẫn rơi, xương vẫn đổ. Điều đáng buồn nhất là trong gian khổ ấy Thùy chưa thấy được sự công bằng, sự trung thực. Chưa có một sự đấu tranh để thắng những cái ty tiện đớn hèn cứ xảy làm sứt mẻ danh dự của hai chữ Đảng viên và làm mòn mỏi niềm vui say công tác của mọi người trong bệnh xá. Thùy ơi! Th. chịu thua sao? Khi mà anh em quần chúng Đảng viên, thanh niên đều ủng hộ Th. mà vân không thắng được một vài cá nhân đang hoành hành trong đội ngũ cán bộ của bệnh xá. Cả mùa khô ác liệt không một lúc nào mình thấy bi quan, mình luôn cười trong gian khổ vậy mà bây giờ mình đau khổ quá đi. Kẻ thù phi nghĩa không sợ mà sợ những nọc độc của kẻ thù còn rớt lại nơi đồng chí của mình.
Hãy giữ vững tinh thần đấu tranh, hãy tìm thấy niềm vui của kẻ chiến thắng, hay tự tin ở mình, mong Th. hãy giữ nghị lực để đấu tranh đến cùng vì sự nghiệp cách mạng.
 

20-06-1968
Thư Đường gửi về, lá thư đẫm nước mắt từ ngục tù lọt qua bàn tay hợp phát về đây với mình. Đường viết: “Lá thư tay đơn sơ nhưng xin chị hãy giữ làm kỷ vật vì noógói trọn cả tấm chân tình của em trong đó, nếu em không còn nữa thì chị hãy nhớ rằng mãi mãi cho đến lúc chết em vẫn tôn thờ yêu quý chị”.
Mình gặp Đường vào một buổi chiều nắng gắt khi mình xách ba lô từ tỉnh tìm về Đức Phổ, mảnh đất Phổ phong lạ lùng đã đón mình bằng tất cả mến thương, điển hình là Đường. Chỉ một ngày sống ở nhà Đường cậu bé ấy đã quấn quýt bên mình. Đó là một cậu bé học sinh thông minh can đảm, nếu ở chế độ XHCN có thể đó là một cây bút trẻ có triển vọng, nhưng ở đây dưới mái trường của địch những hạn chế đau xót đối với tâm hồn ham hiểu biết, giàu ước mơ như Đường. Mình đã cảm thông với tâm tính cậu học sinh đó, trong một thời gian ngắn hai chị em cam thấy gắn bó. Chiêu hôm sau mình trở về vị trí, Đường ở lại ít lâu sau, em bị bắt trong lúc đi làm công tác trở về. Chúng đã đánh đập Đường dã man tàn ác hết sức nhưng Đường không nửa lời khai, chúng lập hồ sơ đưa đi Côn Đảo may nhờ có một thầy dạy cũ xin cho Đường ở lại, bây giờ chúng đưa Đường đi lính, đang trong thời kỳ luyện tập. Liệu đến lúc ra chiến đấu Đường có trở về được với đội ngũ cách mạng hay không? Hay một viên đạn nào đó sẽ làm đứt đoạn cuộc đời đầy hy vọng của Đường?
 

28-06-1968
M. ơi! M. lại về đó ư? Lại là M. của những tối thứ tư trên con đường cũ đó ư? Nếu M. nói rằng trong quan hệ giữa chúng ta M. chưa hề phạm một sai lầm nào đối với Thùy cả? Nếu là như vậy thì… cuộc đời sẽ ra sao M. nhỉ?
Thùy đâu phải đứa hẹp hòi, cũng không là kẻ thiểm cận, vầy mà Th. đã đi đến kết luận như thời gian qua nghĩa là đã có cả một quá trình suy nghĩ. Cũng chẳng biết sẽ nói với M. như thế nào. Không! M. ơi, hãy đi đi, đừng gieo đau buồn lên con tim rớm máu của Th. nữa nếu quả thực giữa chúng ta không thể có một hạnh phúc vĩnh viễn, dù hai chúng ta còn sống sau cuộc chiến tranh này.
 

30-06-1968
Mùa thu chưa đến mà lá vàng chìm ngập cả không gian. Chưa bao giờ mình cảm thấy đau khổ và cô đơn đến mức này. “Đời phải trải qua giông tố nhưng chớ có cúi đầu trước giông tố”. Thì hãy đứng dậy Thùy ơi, dù gió mưa giông bão đang nổi lên, dù nước mắt chảy tràn thành suối nguồn đau khổ thì cũng hãy giữ vững tinh thần. Th. hãy bằng nghị lực, bằng niềm tin ở chính nghĩa, bằng lý tưởng cuộc đời mình mà đi tiếp những bước đường gai góc gian lao. Có thắng lợi nào đến với chúng ta mà không phải đổi bằng mồ hôi nước mắt, bằng suy nghĩ khổ đau có khi bằng cả xương máu nữa Thuỳ à.
Khi biết tình yêu tan vỡ Th. không rơi một giọt nước mắt vậy mà sao bây giờ Th. lại mềm yếu đến vậy hở Th.?

03-07-1968
Tháng 7 lại về với những cơn gió nam xào xạc thổi rung cây, từng buổi sớm mai dịu mát và từng đêm trăng êm ả giữa rừng. Tháng 7 năm nay trong cái nắng chói chang còn cháy bỏng niềm tin ở thắng lợi, cháy bỏng niềm mơ ước hoà bình, tháng 7 năm nay còn nặng chiếu đau thương căm thù khi đất nước còn chìm trong lửa khói chiến tranh. Từ những năm xa xôi mình đã biết tháng 7 với ngày 20, ngày hội nghị hiệp thương, nhưng nhận thức cho đầy đủ về ngày đó về sự đấu tranh xướng máu về cả một quá trình cách mạng vĩ đại bằng công sức của 30 triệu con người trên mảnh đất VN ngày lần anh hùng này thì hình như mới độ 6 năm nay. Đó là một mùa hè ở Hà nội, khi đêm tháng 7 êm dịu ôm trầm lấy không gian, trên con đường vắng mình từ giã người chiến sỹ giải phóng quân, tiễn anh lên đường đi vào cuộc kháng chiến thần thánh. Từ đó đến nay mình đã lớn thêm mỗi khi tháng 7 lại về.
Giờ đây, cũng là một ngày tháng 7, giữa núi rừng mình đang cùng thương binh chạy càn. Chạy càn ở từ thế chiến thắng, chỉ có những người VN như chúng ta mới thấy được cái thế chiến thắng dù địch đang đuổi theo sau lưng, dù vai nặng chĩu ba lô, dù chân đạp rừng băng suối đi lánh địch.
Mình từng nhớ đến câu thơ của Tố Hữu:
 
Khắp nơi đâu trên trái đất này
Như miền Nam đắng cay chung thuỷ
Như miền Nam gan góc dạn dày.
 
Nhà thơ của chúng ta đã nói đúng vô cùng, vì có nơi đâu như mảnh đất này không? Có nơi đâu mà mỗi người dân dều là một chiến sỹ diệt mỹ, mỗi mảnh đất đều thấm máu kẻ thù, mỗi gia đình đều mang khăn tang mà vốn kiên cường chiến đấu với niềm lạc quan ky lạ.
Thuỳ ơi, vinh dự biết bao khi Thuỳ được đứng trong đội ngũ chiến đấu ấy.
 

05-07-1968
Một người bạn của M. về bệnh xá. Câu chuyện mà anh nói với dụng ý ven đắp cho quan hệ giữa mình với M. ngược lại chỉ làm mình thêm tự ái và buồn. Quả thực M. không xứng đáng với tình yêu chung thuỷ của mình, tai sao mọi người lại khuyên mình hãy tha thứ cho M. và trở lại với M.? Không đâu, mình không bao giờ chịu một tình yêu chắp vá và M. cũng không phải là kẻ chịu van xin mình tha thứ để được một tình yêu chắp vá. M. nói rằng anh không hề phạm một sai lầm nào dù nhỏ đối với mình, đó là một lời nói không thực, chính buổi chia tay nhau cách đây 8 năm về trước M. đã nhận sai lầm là tại sao lại ngỏ tình yêu với một người con gái mà anh biết rằng không nên đặt vấn đề yêu đương và xây dựng gia đình. Sai lầm đó là khởi đầu để rồi sau này M. tiếp tục sai lầm nữa.
M. ơi! nếu anh đọc những dòng này anh sẽ nói sao? Sẽ mất bao nhiêu đêm để tranh luận cùng em cho ra lẽ.
 

06-07-1968
Những lá thư mộc mạc chân thành vẫn không sao an ủi và làm vơi nỗi nhớ thương của mình. Anh em bè bạn ở đâu cũng nhớ cũng thương mình vậy mà mình vẫn cảm thấy cô đơn. Mình chưa được dứng trong một tập thể tiên phong nhất. Trái tim mình thiếu ngọn lửa của Đảng và của tình yêu sưởi ấm! Mình đã đến với Đảng bằng cả con tim chân thành tha thiết, nhưng hình như sự đáp lại cũng không hề như vậy, và với M. anh cũng đã không xứng đáng. Cuộc đời có ba việc lớn: Lý tưởng, sự nghiệp và tình yêu. Chưa việc nào mình đạt được cả, vì vậy không buồn sao được.
Những ngày này nhớ nhà vô kể, gió rừng xào xạc, mình nghe như khóm mía sau nhà đang xao xác trở mình cọ lá vào nhau. Nắng hè chói chang mình tưởng như đang cùng bè bạn học tập và vui đùa trong những chiều hành lang đầy nắng ở bệnh viện Bạch Mại… bất cứ một hình ảnh, một âm thanh nào cũng đèu có thể gợi lại những ngày sống trên miền Bắc XHCN. Bây giờ ngoài ấy ra sao? Ba má làm việc có thoải mái không? Có gặp những gì vướng mắc trong công tác không? Ba má yêu thương ơi, đứa con gái mà ba má đã cưng từ thuở nhỏ ấy bây giờ đang thực sự bước vào cuộc đời, một cuộc đời thực tế hết sức với đầy đủ mọi mặt: yêu thương, căm giận, tin tưởng, đau buồn, một cuộc đời có đầy đủ máu, nước mắt, mồ hôi và cả thắng lợi giành được từ trong muôn nghì gian khổ ấy.
Ba má có tin rằng con sẽ vượt qua được không? Đứa con gái đa sầu đa cảm nhưng lại giàu niềm vui và nghị lực của ba má sẽ thắng. Đó là một lời hứa nghiêm túc đó ba má ạ!
 

08-07-1968
Mấy bức tranh và dòng chữ đơn sơ của Mùi gửi tặng làm mình cảm thấy bâng khuâng: “Lần này mình không vứt cho tập thể một bức thư không phải vì không thương yêu người bạn gái rất quí của mình…”. Vậy thì vì sao hở Mùi? Tâm tình những đứa tiểu tư sản bao giờ cũng phức tạp, có điều lạ mình vân muốn như vậy hơn là cái giản đơn rành mạnh chất phát của người nông dân.
Tính tiểu tư sản của mình còn ở đó đó, chứ còn không phải như họ nói mình tác phong tiểu tư sản đâu. Tiểu tư sản gì đâu trong tác phong khi mà mình hoà mình được khắp trong mọi tầng lớp nhân dân?
 

11-07-1968
Một đêm dài nói chuyện với Luân, một học sinh đang học bổ túc y tá, những buổi nói chuyện như thế này đã bồi đắp cho tình thương của mình thêm phong phú, đã xây dựng cho mình một ý thức về sự giác ngộ cách mạng và về nhân sinh quan của một người cộng sản. Hơn những bài lý thuyết, cuộc đời Luân là một bài học về những vấn đề ấy. Từ 10 tuổi đâu Luân đã biết cách mạng, em biết nỗi căm thù của một gia đình bị cô lập trước chính quyền của Mỹ Diệm. Em biết nỗi thương bà già, thương mẹ trẻ, em thơ đang chịu muôn ngàn đau khổ dưới chế độ của chúng. Và em đã đi, đêm đêm băng rào của ấp chiến lược liên lạc đưa tin tức cho cán bộ. Rồi mới 15 tuổi đầu em cấm súng tham gia du kích, từ ấy đến nay bàn tay của cậu bé 21 tuổi ấy đã bao lần bắn gục Mỹ và cũng đã bao lần đỡ trên tay em những đồng chí của mình đã ngục xuống trên mảnh đất quê em. Cả mùa khô năm qua Luân đã trụ bám cùng đội du kích Phổ Minh, ngày nằm công sự, đêm đi làm công tác. Mưa gió phong sương đã đọng trên khuôn mặt của tuổi 20. Luân hơi già trước tuổi và già hơi rất nhiều lần so với tuổi đời về tuổi làm cách mạng. Mình thương Luân, phục Luân, tuy Luân còn một số nhược điểm nhưng đó là một trong những người dân Việt nam anh hùng và ngàn lần anh hùng.
Đêm khuya, đài phát thanh đã hết nói từ lâu, hai chị em vẫn còn thao thức, mỗi người một ý nghĩ. Mình nghĩ đến ngày hoà bình, minh mong ước Luân cũng như muôn ngàn thanh niên Miền Nam 20 năm ròng đắng cay gian khỏ sẽ còn sống còn được hưởng những ngày hạnh phúc ấy! Còn Luân, em nghĩ gì hở em? Hãy nuôi mãi niềm tin, hy vọng của tuổi trẻ, chị không muốn thấy sự khổ đau đang về trong đôi mắt còn thoáng nét ngây thơ của em đâu.
 

14-07-1968
Được tin cha chết, Thuận ngã trên giường khóc nức nở, tiếng khóc cố kìm lại vẫn bật lên, tiếng khóc của một người con trai đầy nghị lực như Thuận làm mình thấy xót xa như ai xát muối vào ruột. Thương Thuận vô vàn mà chẳng biết nói gì với Thuận.
Thuận mồ côi mẹ từ nhỏ, người cha cặm cụi nuôi ba đứa con, người chị gái của Thuận mới bị pháo bắn chết cách đây hơn nửa tháng, bỏ lại 4 đứa con thơ dại. Đó phải chăng là nỗi buồn thỉnh thoảng hiện lên trong đôi mắt rất đẹp của người trai trẻ tuổi ấy. Thuận còn một em gái, đứa em từ lúc chưa đến tuổi trưởng thành cũng đã đi làm cách mạng. Ngay từ buổi đầu gặp gỡ mình đã cảm thấy mến thương Thuận, không phải vì Thuận có gương mặt của một arteur, khi anh còn là sinh viên, mà là vi tính nết chăm học chăm làm, biết đối xử có tình có lý với mọi người xung quanh của Thuận.
Bây giờ biết nói gì để an ủi Thuận được đây, cha Thuận chết ai sẽ nuôi hai anh em đi thoát ly công tác, nhà cửa ruộng vườn sẽ bỏ cho ai. Chính mình, mình cũng chẳng hiểu sẽ giải quyết ra sao để trọn vẹn đôi đường. Thuận đang ngồi trước mặt mình, đôi mi dài chớp chớp cố dấu nỗi nghẹn ngào nhưng giọng nói vẫn hơi đứt quãng: “Chị cho em về nhà giải quyết sắp xếp việc gia đinh mấy bữa rồi sẽ trở lên, nhà em bây giờ trâu bò ruộng đất chỉ còn em giải quyết chị thông cảm cho em!”. Không hiểu Thuận còn định nói gì nữa không mà câu nói dừng lại đó.
Vuốt nhẹ trên đôi tay đang nóng bừng vì sổt rét của Thuận mình cũng nghẹn lòng: “Em cứ về lo giải quyết cho xong công việc nhà, vấn đè học tập em đừng lo, chị và lớp sẽ tất cả cho em. Mong sao em vững vàng trong công tác và học tập”.
Đi nghe em, đi cho vững trên con đường máu lửa nhưng vô cùng vinh quang mà em đã chọn.
 

18-07-1968
Nhận được 10 lá thư miền Bắc một lúc. Mỗi người một vẻ nhưng tất cả đều toát lên niềm thương yêu tha thiết đối với mình và mỗi người mỗi nét vẽ thành một bức tranh sinh động về miền Bắc anh hùng. Miên Bắc thân yêu vẫn khoẻ mạnh vươn lên trong bom rơi lửa đạn. Chiến tranh không hề làm chậm bước đi của đất nwocs ta trên đường chiến thắng. Dĩ nhiên vân có những vết thương đau trên mình đất nước nhưng như một người trai đầy nghị lực mặc dù vết thương đau chàng trai vẫn đi, nụ cười trên môi và niềm tin trong đôi mắt. Mình đã gặp biết bao nhiêu người trai như vây trên đất miền Nam anh hùng này và hôm nay qua những lá thư miên Bắc hình ảnh chàng trai ấy lại hiện lên vĩ đại và sinh động vô cùng.
 

20-07-1968
Những ngày bận rộn công tác dồn dập, thương nặng, người ít, mọi người trong bệnh xá đều hết sức vất vả. Riêng mình trách nhiệm càng nặng nề hơn bao giờ hết, mỗi ngày làm việc từ sáng tinh mơ cho đến đêm khuya khôi lượng công việc quá lớn mà người không có nên một mình mình vừa phụ trách bệnh xá vừa lo điều trị, vừa giảng dạy. Vô cùng vất vả cũng còn nhiều khó khăn trong công việc nhưng hơn bao giờ hết mình cảm thấy rằng mình đã đem hết tài năng, sức lực của mình để cống hiến cho cách mạng. Đôi mắt người thương binh hôm nào đau nhức tưởng chừng như phải bỏ, hôm nay cũng đã sáng lại một phần, cánh tay anh bộ đội sưng phù đe doạ chảy máu bây giờ cũng đã lành lặn. Những cánh tay xương gãy rồi cũng liền lại… đó chính là sức lực của mình và những người y tá đêm ngày lăn lộn trong công tác bên giường bệnh.
Và rồi những học sinh mình cũng đã đem lại những điều quý giá trong lý luận về y học. Mình đến lớp không phải chỉ vì tinh thần trách nhiệm mà bằng cả tình thương của một người chị đối với những đứa em đã chịu biết bao nhiêu thiệt thòi đau khổ vì bọn bán nước nên không tìm đến với khoa học được. Thương biết mấy những Thuận, những Liên, những Luân, Xuân, Nghĩa mỗi người một hoàn cảnh nhưng đều rất giống nhau: rất ham học, rất cố gắng để đạt mức hiểu biết cao nhất, Thuận mới vừa khóc cha chết, hai chiếc tang còn đè nặng trên ngực nhưng nụ cười đã trở lại trên đôi môi nhợt nhạt. Thuận đã hát, đã cười đã sôi nổi thảo luận, nhìn Thuận mình biết bao mến thương và cảm phục..
Liên vừa lo học vừa lo làm việc trong bệnh xá, Liên lăn lộn trong mọi công việc từ sớm đến tối như một con chim nhanh nhẹn vui cười đi đầu trong mọi gian khổ. Đó cũng là một hình ảnh mà mình cần học tập.
Kể làm sao cho hết những người anh hùng vô danh mà mảnh đất miền Nam đau thương khói lửa này đã tạo nên họ. Cho nên được tham gia vào cuộc cách mạng miền Nam quả là một điều vinh dự lớn đối với mình.
 

25-07-1968
Một buổi ngồi bên giường bệnh của Lâm, Lâm bị một mảnh đạn cối cá nhân xuyên vào tủy sống, mảnh đạn ác nghiệt đã giết chết một nửa người Lâm. Từ ½ ngực trở xuống Lâm hoàn toàn bại liệt, lở loét và biết bao nhiêu đau đớn hành hạ Lâm.
Lâm năm nay 24 tuổi, là một cá bộ y tế xuất sắc của Phổ Văn, ban dân y huyện mới rút Lâm về bổ sung chưa được một tháng, trong lần đi công tác vừa qua địch càn đến, Lâm xuống công sự nhưng khi tay anh vừa mở nắp công sự thì bọn Mỹ đã đến sát sau lưng, một mảnh đạn nhỏ đã giết hại đời Lâm một cách đau đớn. Lâm chưa chết, nhưng chỉ còn nằm để chờ chết, đứt tuỷ sống trong điều kiện miền Bắc còn bó tay nữa là ở đây.
Lâm biết điều đó nên đau khổ vô cùng, chiều nay ngồi bên Lâm, Lâm đưa lá thư của Hạnh (người vợ trẻ của Lâm) cho mình coi rồi nói khẽ với mình:
“Chị ơi, các chị tận tình, gia đình tận tình nuôi em để làm gì, trước sau em cũng chết, em có sống cũng chỉ làm khổ các chị và gia đình mà thôi…”. Một giọt nước mắt lăn dài trên gò má gầy ốm của Lâm.
Thương Lâm vô cùng mà chẳng biết nói sao nếu đặt mình vào hoàn cảnh của Lâm chắc mình cũng nói như vậy mà thôi. Nhưng không lẽ không động viên Lam. Ôi! Chiến tranh sao mà đáng căm thù đến vậy và đáng căm thù vô cùng là bọn quỷ hiếu chiến vì sao chúng lại thích đi tàn sát bắn giết những người dân hiền lành giản dị như chúng ta. Ví sao chúng đang tâm giết chết những thanh niên đang tha thiết yêu đời, đang sống và chiến đấu với bao nhiêu mơ ước như Lâm, như Lý, như Hường và nghìn vạn người khác nữa?
 

28-07-1968
Anh Khả bị bắt rồi!
Buồn biết bao nhiêu, anh Khả mới hôm nào đó nắm tay Thùy thân thiết, bàn tay của người anh đồng hương, đồng nghiệp ấm nòng thân tình, mới hôm nào đó hai anh em lúi cúi bên bàn mổ, nét chữ anh còn in trên bệnh án hôm nay… anh đang nằm ở đâu? Trong một chiếc cùm nặng chĩu hay trong phòng tra tấn của một nhà giam nào. Buổi sáng ấy (20/07) anh ra đi, chắc anh không bao giờ nghĩ rằng anh sẽ sa vào tay giặc nên anh chào mọi người với nụ cười đùa vui, anh nắm tay mình nói khẽ “anh đi nghe Thuỳ” rồi đi xa mấy bước anh nói to hơn: “Độ mươi bữa nữa anh về, nhiều lắm là 15 bữa”. Anh Khả mến thương ơi, đến bây giờ Th. càng thấy quý anh, thương anh hơn bao giờ hết. Tình thương mộc mạc rất đỗi chân tình ấy có từ những buổi Thuỳ còn quàng chiếc khăn đỏ trên vai, từ những ngày anh còn là chú Khả. Nhớ anh, Thuỳ nhớ cả một chuỗi ngày êm ấm, ở đó có một căn nhà xinh có đôi mắt đen tròn của bé Kim… Có bao giờ gặp anh nữa không hở anh? Ba lô anh còn đây, mỗi khi nhìn thấy nó Thùy thấy đau nhói trong lòng.