Tản văn của Đức Trí

Hai cụ năm nay tuổi đã gần tám chục nhưng ơn trời hãy còn mạnh khỏe. Cụ ông người cao lớn, dáng nhanh nhẹn, tính tình cởi mở ôn hòa. Cụ bà lưng còng dáng chậm nhưng bền bỉ dẻo dai. Hai cụ đã sống gần trọn một đời người, đời một người lao động chân tay bình thường nơi thôn dã. Gẫn trọn một đời lam làm chăm chỉ, nay đến tuổi thượng thọ các cụ vẫn chưa ngơi tay, vẫn cần mẫn làm lụng coi công việc là nguồn vui sống. Cụ bà ngày ngày dọn dẹp cửa nhà, nhặt rau, nấu cơm. Rồi cụ băm rau, nấu cám nuôi lợn. Cái cách nuôi lợn của nhà này đã mấy đời nay không hề thay đổi. Lợn nuôi theo lối cóp cám, cho ăn rau là chính bởi vậy rau phải được rửa sạch băm nhỏ cho lợn dễ ăn. Một chút cám lấy ra từ mỗi làn đi xát gạo trở thành một thứ gia vị đặc biệt để nhử cho con lợn nuốt hết khẩu phần ăn trong ngày của nó. Lợn con nhà khác, năm mươi ngày tuổi đã có thể xuất chuồng nhưng với nhà này cứ phải hai tháng rưỡi. Thì có sao đâu, mình có buôn bán gì mà lo lỗ lãi. Rau thì ở dưới đồng đem về, cám thì trong bồ lấy ra, bán con lợn được đồng nào là ăn chặt đồng ấy (chỉ có lãi mà không bao giờ biết lỗ). Ngày lại ngày, bà cụ quét nhà, nấu cơm, chăn lợn. Đôi bàn tay nhăn nheo gầy guộc cứ lần lần làm từng việc một không sai, không chậm bao giờ.
Cụ ông cũng chẳng một ngày chơi không. Ba đứa chắt cụ, đứa lớn lên năm, đứa nhỏ lên ba, chúng bện hơi cụ hơn cả cha mẹ chúng. Hai tay bế hai đứa nhỏ, sau lưng đứa lớn lón cón chạy theo, cứ thế bốn cụ cháu rong chơi khắp xóm.
Cụ thích chơi chim chim bồ câu, mấy lần mua mới được đôi chim trống mái. Cái giống bồ câu tính hay đỏng đảnh, chỉ nuôi làm cảnh cho vui thế mà lại ăn tốn đáo để. Người con dâu cằn nhằn, đứa cháu dâu ca cẩm, thằng đích tôn thì chỉ  lừ lừ không ra phản đối, không ra đồng tình. Mặc kệ, cụ cứ nuôi, có đáng là bao mỗi ngày vài nắm thóc. Rồi đến một ngày nghe có tiếng chim non. Rồi đến một ngày có thể có nồi cháo chim ngon ngọt- Một món ăn rất thích với người già. Nhưng mà người con dâu đã tính, đôi chim gần hai chục nghìn, nếu đổi lấy thịt lợn thì hay hơn nhiều. Làn này thì cụ ông đã theo ý con dâu. Cũng có một lần chim non đã được đem vào làm thịt. Lần ấy đứa cháu dâu nhanh mồm, nhanh miệng đã nhắc phần cho ba đứa trẻ những miếng ức chim. Ôi, gần trọn một đời cụ đã bao lần nhường nhịn. Từ những đứa con trai, con gái, rồi đến những đứa cháu và bây giờ đây, những đứa chắt này, những đứa trẻ bện hơi cụ hơn cả cha mẹ chúng.
Cụ ông được lĩnh một món tiền khá lớn, món tiền hai triệu đồng do công cụ tham gia kháng chiến. Người con dâu có lời bàn rất phải, nên đem số tiền kia cho vay lấy lãi mỗi tháng cụ cũng có được vài bốn chục tiền tiêu. Dĩ nhiên là cụ nghe theo và số tiền được chuyển cho cô cháu gái, hai vợ chồng nó làm nghề thịt lợn. Vợ chồng chúng nó trả lãi cho cụ rất đều. Hễ hôm nào thịt ế là cô cháu lại xách cho cụ một xâu trừ vào tiền tháng ấy, rõ là tiện cả đôi đàng. Cũng có lần cụ không thích thế, nhưng tính hay nhường nhịn cụ lại lặng im mặc kệ. Có lần cô bán đậu tới nhà, người con dâu không mua, cụ tần ngần nhìn theo cô hàng đậu đi ra cổng nửa muốn gọi cô trở lại, nửa không bởi cụ biết số tiền lãi tháng này vừa mới hôm qua đã được cô cháu gái chuyển thành thịt lợn.
Cụ ước ao được đi xe máy. Cụ chỉ mong sao thằng đích tôn của cụ có chí mua xe để cụ được tập xe, được cưỡi xe đi thăm bà con, bạn bè. Mỗi lần bế chắt cụ lại vỗ vào mông nó mà rằng: Bố mày chả sớm mua xe thì cụ chết mà chẳng được đi xe đấy. Chao ôi, ông cụ đòi hỏi quá cao mất rồi. Nhà này gấn chục miệng ăn, thu nhập cả năm chưa đến chục triệu đồng mà một cái xe mèng bây giờ cũng phải năm, bảy triệu. Thế thì nhịn đói mà mua xe à!
Nhưng thằng cháu cụ đâu phải người thường. Nó chăm chỉ làm ăn và quyết tâm ghê lắm. Nó là một chàng trai khí phách, quyết không bao giờ chịu thua kém bạn bè. Đây ngôi nhà bề thế mà cha chàng đã xây nên. Khi ông mất đi, chàng đã kiên trì lầm lũi sắm sanh cho thật đủ đầy. Chàng nào chịu kém ai trong cái làng này! Bây giờ trong làng nhiều người đã có xe, lẽ nào chàng lại chịu. Chàng đã quyết tâm, chàng đang cố gắng, sự chuẩn bị âm thầm mà dữ dội. Gần một năm trời đi xây, chàng đã dành dụm không tiêu đến một đồng tiền công. Đến một ngày chàng tuyên bố hùng hồn cái quyết định mua xe. Ông cụ vô cùng sung sướng hứa cho cháu một triệu đồng. Mẹ và vợ chàng hơi ngỡ ngàng nhưng cũng thấy vui vì sắp có một đồ vật quí. Một triệu tiền lợn, một triệu tiền lạc, một triệu ông cụ cho với hai triệu tiền công của chàng, thiếu đâu thì đi vay, thế là cái xe trong mơ nay đã thành hiện thực. Cả nhà sung sướng, cả nhà mừng vui, chàng thì mỉm cười mãn nguyện. Thế là việc lớn đã xong. Ngày mai chàng lại đi xây, mẹ và vợ chàng lại cày cấy trên đồng. Cụ bà nấu cơm, chăn lợn. Cụ ông bế cháu rong chơi khắp xóm. Mọi người lao động hắng say, dù cho nhọc mệt nhưng có một niềm vui là đủ để sống rồi.