<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2007-05-25 17:08:42Ngọc Lý>
.
Sông Hồng: Nguồn nước đang kiệt do thủy điện?
VietNam Net 18:34' 25/05/2007 (GMT+7)
(VietNamNet) - Việc tích nước và xả nước từ các hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn dẫn đến nguồn nước sông Hồng đang bị cạn kiệt quá mức, dù không phải năm hạn... Tranh luận của các chuyên gia tại cuộc họp mới đây.
Hồ Hòa Bình (Ảnh:VNN)
Không phải là năm hạn, nhưng từ tháng 11 đến giữa tháng 4/2007, việc tích nước và chế độ xả nước phát điện từ các hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn dẫn đến nguồn nước sông Hồng bị cạn kiệt quá mức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đáp ứng các nhu cầu về nước ở hạ du.
Tình hình trên đã được các Bộ, ngành liên quan: Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT), Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn, Tập đoàn điện... bàn luận tại buổi họp bàn về việc quản lý, điều tiết nguồn tài nguyên nước sông Hồng do Bộ TN&MT chủ trì vào ngày 24/5.
Thượng lưu: thủy điện tích nước - hạ lưu: thiếu nước
Theo ông Nguyễn Thái Lai, Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ TN&MT), tình hình hạn hán thiếu nước đã xảy ra ở vùng đồng bằng thuộc hạ lưu lưu vực hệ thống sông Hồng trong nhiều năm gần đây, đặc biệt là sau khi triển khai nhiều hồ chứa thủy điện ở phía thượng lưu và điều chỉnh việc tích và xả nước đáp ứng nhu cầu điện và hiệu quả của việc phát điện trong tình hình tiêu thụ sản lượng điện ngày càng tăng với nhịp độ cao.
Riêng các tháng cuối năm 2006, đầu năm 2007, nhất là từ tháng 1 đến giữa tháng 3/2007, lượng nước đã thiếu hụt nghiêm trọng tới 45-55% làm cho mực nước sông Hồng tại Hà Nội xuống mức thấp nhất trong hơn 100 năm qua.
Ông Lai nêu, theo số liệu quan trắc trên sông Hồng của thời kỳ tháng 1 và tháng 2 năm 1956 -1985 (khi mới chỉ có hồ Thác Bà), mực nước trung bình ngày là 3,06m, mực nước nhỏ nhất là 2,08m, lưu lượng trung bình là 963m3/s.
Thế nhưng, đến nay, trong thời gian tháng 1 và 2/2007, mực nước trung bình ngày chỉ còn 1,95m, mực nước nhỏ nhất là 1,21m (thấp hơn thời kỳ 1956 - 1985 là 1,11m), lưu lượng trung bình ngày là 797m3/s (nhỏ hơn thời kỳ 1956 - 1985 là 166m3/s).
Theo Bộ TN&MT, lượng nước, chế độ nước ở hạ lưu sông Hồng từ khi hồ Hòa Bình hoạt động ổn định từ năm 1989 cho đến nay, nhất là thời gian cuối năm 2006, đầu 2007 có những thay đổi lớn. Trong điều kiện phải tích trữ nước trong các hồ chứa Hòa bình, Thác Bà để bảo đảm phát điện; tích nước vào hồ chứa Tuyên Quang để dự phòng sử dụng cho hạ du nên trong nhiều tháng cuối năm 2006 và đầu 2007, lượng nước từ sông Đà, sông Lô gần như bị chặn lại hoàn toàn, lượng nước xả về hạ du hồ Tuyên Quang chỉ khoảng 11 - 13m3/s (chiếm khoảng 15 - 20% dòng chảy tự nhiên trong sông).
Lượng nước xả từ hồ Hòa Bình về hạ du cũng rất hạn chế làm cho thời gian dài hạ lưu sông Đà và nhất là sông Lô quá nhỏ, dòng sông chỉ còn sống ’’lay lắt’’, dẫn đến nguồn nước sông Hồng từ tháng 11 đến giữa tháng 4/2007 bị cạn kiệt quá mức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đáp ứng các nhu cầu về nước ở hạ du.
Như vậy, ngoài nguyên nhân khách quan do mùa mưa kết thúc sớm khoảng gần 1 tháng, còn có nguyên nhân của việc tích nước và chế độ xả nước phát điện từ các hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn - ông Nguyễn Thái Lai khẳng định.
Sông Hồng: Cần cơ chế điều hành để tất cả cùng thắng
Sông Hồng, đoạn chảy qua Phú Thọ (Ảnh: Diễm Hà)
Trong khi đó, có mặt cuộc họp trên, đại diện ngành điện không đồng tình với ý kiến cho rằng thủy điện làm ảnh hưởng đến dòng chảy.
Theo ông Đặng Huy Cường, Giám đốc trung tâm điều độ của Tập đoàn điện lực, tình hình nước sông Hồng luôn ở mức báo động từ 5 - 10 năm trở lại đây, càng ngày nước chảy về hồ Hòa Bình càng thấp.
’’Nếu không có lượng nước xả từ hồ Hòa Bình, chắc chắn sông Hồng không thể nào dâng thêm nước, thậm chí còn trơ đáy. Vì thế không thể kết luận do có thủy điện làm ảnh hưởng đến dòng chảy’’- ông Cường nói.
Còn theo ông Đỗ Hữu Hào, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, có 3 nguyên nhân khách quan là rừng phòng hộ bị khai thác trầm trọng (Sơn La, Lai Châu chỉ còn khoảng 30%); thời tiết khí hậu biến đổi và cả nguyên nhân từ thượng nguồn quốc tế.
’’Nên có một đề tài nghiên cứu tổng hợp về quản lý nguồn nước của sông Hồng do các bộ ngành làm cụ thể, chứ nếu tranh luận thì ông nào cũng có lỗi, ông nào cũng có thành tích’’- ông Hào đưa ra hướng xử lý.
Ông Hào phân tích, hiện nay, Việt Nam đúng là vẫn còn mất cân đối trong sản xuất điện: thủy điện chiếm 44% tổng điện năng cung cấp, mùa khô chỉ còn 25 - 30%. Sau này tính đến nhiệt điện từ than thì thủy điện chỉ còn 25 - 30% (2015). Rồi thủy điện hạt nhân phát triển thì nguồn nước sẽ đỡ bị ảnh hưởng từ thủy điện.
Theo ông Hào, ngành công nghiệp cũng sẽ nghiên cứu việc lắp đặt các trạm thủy điện tích năng (mô hình này nhiều nước trên thế giới đã làm) để tận dụng nguồn nước vào mùa lũ sử dụng cho việc phát điện, hạn chế sử dụng nước trong mùa nước kiệt.
Phản bác lại lập luận của đại diện ngành điện, ông Lê Văn Học, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch thủy lợi lại cho rằng, dòng chảy sông Hồng là do con người "điều hành" chứ không phải là do tự nhiên nữa.
Ông Học đưa ra con số nước chảy vào hồ Hòa Bình là 400m3/s, vào sông Thao là 300m3/s, về sông Lô là 300m3/s. Theo đó, dòng chảy sau này ít đi chính là nó đã ở ’’sau’’ các công trình thủy điện.
Ông Học vạch rõ, tình trạng cạn kiệt nước và làm thay đổi chế độ dòng chảy tự nhiên của sông Hồng làm cho nhiều hoạt động kinh tế xã hội bị đình trệ, môi trường nước của hệ thống sông hạ du sông Hồng bị ô nhiễm nặng nề. Cụ thể, toàn bộ Hà Nội 100% dùng nước ô nhiễm, còn Hà Tây cũng có tới 75%.
’’Làm được mấy hồ mà mực nước hạ du giảm thì không nên. Chúng ta đừng đổ vội cho tự nhiên. Cần phải có một quy trình điều hành để tất cả cùng ’’thắng’’ chứ ngành điện thắng không là không được!’’- ông Học nói.
Đồng quan điểm này, Cục trưởng Cục quản lý Tài nguyên nước Nguyễn Thái Lai cho rằng, nguyên lý là xây dựng thủy điện làm cho nước hạ lưu tốt hơn, nhưng đó là nguyên lý. Vấn đề là vận hành như thế nào?
Rõ ràng là hiện nay, thủy điện giải quyết cho Nhà nước tốt nhưng không giải quyết tốt cho các ngành khác, nông nghiệp cũng cần, thủy sản cũng cần nước không phải là ít. Điện làm lợi cho đất nước, các ngành khác cũng làm lợi, không thể xây dựng thủy điện mà làm cạn kiệt hạ lưu.
Bộ trưởng Bộ TN&MT Mai Ái Trực kết luận, đúng là nguồn nước vào hồ Hòa Bình có giảm, việc cạn kiệt nguồn nước ở hạ du sông Hồng do điều tiết nguồn nước phục vụ ngành điện. Nhưng cũng phải xem xét sự biến đổi của thời tiết, của nạn phá rừng làm nguồn sinh thủy giảm. Và cả nguyên nhân sử dụng phát điện từ thượng nguồn quốc gia giáp với Việt Nam.
Theo Bộ trưởng Trực, thời gian tới sẽ tập trung điều tra, nghiên cứu, đánh giá và đề xuất để giải quyết nguồn nước cho sông Hồng. Trong đó, phải tính lại dòng chảy tối thiểu cho sông Hồng là bao nhiêu để có thể đảm bảo các nghiên cứu sử dụng nước cho thủy sản, cho nông nghiệp, cho du lịch, cho sinh hoạt, cho bảo vệ môi trường...
http://www.vietnamnet.vn/khoahoc/tdsk/2007/05/699050/
Sông Hồng: Nguồn nước đang kiệt do thủy điện?
VietNam Net 18:34' 25/05/2007 (GMT+7)
(VietNamNet) - Việc tích nước và xả nước từ các hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn dẫn đến nguồn nước sông Hồng đang bị cạn kiệt quá mức, dù không phải năm hạn... Tranh luận của các chuyên gia tại cuộc họp mới đây.
Hồ Hòa Bình (Ảnh:VNN)
Không phải là năm hạn, nhưng từ tháng 11 đến giữa tháng 4/2007, việc tích nước và chế độ xả nước phát điện từ các hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn dẫn đến nguồn nước sông Hồng bị cạn kiệt quá mức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đáp ứng các nhu cầu về nước ở hạ du.
Tình hình trên đã được các Bộ, ngành liên quan: Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT), Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn, Tập đoàn điện... bàn luận tại buổi họp bàn về việc quản lý, điều tiết nguồn tài nguyên nước sông Hồng do Bộ TN&MT chủ trì vào ngày 24/5.
Thượng lưu: thủy điện tích nước - hạ lưu: thiếu nước
Theo ông Nguyễn Thái Lai, Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ TN&MT), tình hình hạn hán thiếu nước đã xảy ra ở vùng đồng bằng thuộc hạ lưu lưu vực hệ thống sông Hồng trong nhiều năm gần đây, đặc biệt là sau khi triển khai nhiều hồ chứa thủy điện ở phía thượng lưu và điều chỉnh việc tích và xả nước đáp ứng nhu cầu điện và hiệu quả của việc phát điện trong tình hình tiêu thụ sản lượng điện ngày càng tăng với nhịp độ cao.
Riêng các tháng cuối năm 2006, đầu năm 2007, nhất là từ tháng 1 đến giữa tháng 3/2007, lượng nước đã thiếu hụt nghiêm trọng tới 45-55% làm cho mực nước sông Hồng tại Hà Nội xuống mức thấp nhất trong hơn 100 năm qua.
Ông Lai nêu, theo số liệu quan trắc trên sông Hồng của thời kỳ tháng 1 và tháng 2 năm 1956 -1985 (khi mới chỉ có hồ Thác Bà), mực nước trung bình ngày là 3,06m, mực nước nhỏ nhất là 2,08m, lưu lượng trung bình là 963m3/s.
Thế nhưng, đến nay, trong thời gian tháng 1 và 2/2007, mực nước trung bình ngày chỉ còn 1,95m, mực nước nhỏ nhất là 1,21m (thấp hơn thời kỳ 1956 - 1985 là 1,11m), lưu lượng trung bình ngày là 797m3/s (nhỏ hơn thời kỳ 1956 - 1985 là 166m3/s).
Theo Bộ TN&MT, lượng nước, chế độ nước ở hạ lưu sông Hồng từ khi hồ Hòa Bình hoạt động ổn định từ năm 1989 cho đến nay, nhất là thời gian cuối năm 2006, đầu 2007 có những thay đổi lớn. Trong điều kiện phải tích trữ nước trong các hồ chứa Hòa bình, Thác Bà để bảo đảm phát điện; tích nước vào hồ chứa Tuyên Quang để dự phòng sử dụng cho hạ du nên trong nhiều tháng cuối năm 2006 và đầu 2007, lượng nước từ sông Đà, sông Lô gần như bị chặn lại hoàn toàn, lượng nước xả về hạ du hồ Tuyên Quang chỉ khoảng 11 - 13m3/s (chiếm khoảng 15 - 20% dòng chảy tự nhiên trong sông).
Lượng nước xả từ hồ Hòa Bình về hạ du cũng rất hạn chế làm cho thời gian dài hạ lưu sông Đà và nhất là sông Lô quá nhỏ, dòng sông chỉ còn sống ’’lay lắt’’, dẫn đến nguồn nước sông Hồng từ tháng 11 đến giữa tháng 4/2007 bị cạn kiệt quá mức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đáp ứng các nhu cầu về nước ở hạ du.
Như vậy, ngoài nguyên nhân khách quan do mùa mưa kết thúc sớm khoảng gần 1 tháng, còn có nguyên nhân của việc tích nước và chế độ xả nước phát điện từ các hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn - ông Nguyễn Thái Lai khẳng định.
Sông Hồng: Cần cơ chế điều hành để tất cả cùng thắng
Sông Hồng, đoạn chảy qua Phú Thọ (Ảnh: Diễm Hà)
Trong khi đó, có mặt cuộc họp trên, đại diện ngành điện không đồng tình với ý kiến cho rằng thủy điện làm ảnh hưởng đến dòng chảy.
Theo ông Đặng Huy Cường, Giám đốc trung tâm điều độ của Tập đoàn điện lực, tình hình nước sông Hồng luôn ở mức báo động từ 5 - 10 năm trở lại đây, càng ngày nước chảy về hồ Hòa Bình càng thấp.
’’Nếu không có lượng nước xả từ hồ Hòa Bình, chắc chắn sông Hồng không thể nào dâng thêm nước, thậm chí còn trơ đáy. Vì thế không thể kết luận do có thủy điện làm ảnh hưởng đến dòng chảy’’- ông Cường nói.
Còn theo ông Đỗ Hữu Hào, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, có 3 nguyên nhân khách quan là rừng phòng hộ bị khai thác trầm trọng (Sơn La, Lai Châu chỉ còn khoảng 30%); thời tiết khí hậu biến đổi và cả nguyên nhân từ thượng nguồn quốc tế.
’’Nên có một đề tài nghiên cứu tổng hợp về quản lý nguồn nước của sông Hồng do các bộ ngành làm cụ thể, chứ nếu tranh luận thì ông nào cũng có lỗi, ông nào cũng có thành tích’’- ông Hào đưa ra hướng xử lý.
Ông Hào phân tích, hiện nay, Việt Nam đúng là vẫn còn mất cân đối trong sản xuất điện: thủy điện chiếm 44% tổng điện năng cung cấp, mùa khô chỉ còn 25 - 30%. Sau này tính đến nhiệt điện từ than thì thủy điện chỉ còn 25 - 30% (2015). Rồi thủy điện hạt nhân phát triển thì nguồn nước sẽ đỡ bị ảnh hưởng từ thủy điện.
Theo ông Hào, ngành công nghiệp cũng sẽ nghiên cứu việc lắp đặt các trạm thủy điện tích năng (mô hình này nhiều nước trên thế giới đã làm) để tận dụng nguồn nước vào mùa lũ sử dụng cho việc phát điện, hạn chế sử dụng nước trong mùa nước kiệt.
Phản bác lại lập luận của đại diện ngành điện, ông Lê Văn Học, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch thủy lợi lại cho rằng, dòng chảy sông Hồng là do con người "điều hành" chứ không phải là do tự nhiên nữa.
Ông Học đưa ra con số nước chảy vào hồ Hòa Bình là 400m3/s, vào sông Thao là 300m3/s, về sông Lô là 300m3/s. Theo đó, dòng chảy sau này ít đi chính là nó đã ở ’’sau’’ các công trình thủy điện.
Ông Học vạch rõ, tình trạng cạn kiệt nước và làm thay đổi chế độ dòng chảy tự nhiên của sông Hồng làm cho nhiều hoạt động kinh tế xã hội bị đình trệ, môi trường nước của hệ thống sông hạ du sông Hồng bị ô nhiễm nặng nề. Cụ thể, toàn bộ Hà Nội 100% dùng nước ô nhiễm, còn Hà Tây cũng có tới 75%.
’’Làm được mấy hồ mà mực nước hạ du giảm thì không nên. Chúng ta đừng đổ vội cho tự nhiên. Cần phải có một quy trình điều hành để tất cả cùng ’’thắng’’ chứ ngành điện thắng không là không được!’’- ông Học nói.
Đồng quan điểm này, Cục trưởng Cục quản lý Tài nguyên nước Nguyễn Thái Lai cho rằng, nguyên lý là xây dựng thủy điện làm cho nước hạ lưu tốt hơn, nhưng đó là nguyên lý. Vấn đề là vận hành như thế nào?
Rõ ràng là hiện nay, thủy điện giải quyết cho Nhà nước tốt nhưng không giải quyết tốt cho các ngành khác, nông nghiệp cũng cần, thủy sản cũng cần nước không phải là ít. Điện làm lợi cho đất nước, các ngành khác cũng làm lợi, không thể xây dựng thủy điện mà làm cạn kiệt hạ lưu.
Bộ trưởng Bộ TN&MT Mai Ái Trực kết luận, đúng là nguồn nước vào hồ Hòa Bình có giảm, việc cạn kiệt nguồn nước ở hạ du sông Hồng do điều tiết nguồn nước phục vụ ngành điện. Nhưng cũng phải xem xét sự biến đổi của thời tiết, của nạn phá rừng làm nguồn sinh thủy giảm. Và cả nguyên nhân sử dụng phát điện từ thượng nguồn quốc gia giáp với Việt Nam.
Theo Bộ trưởng Trực, thời gian tới sẽ tập trung điều tra, nghiên cứu, đánh giá và đề xuất để giải quyết nguồn nước cho sông Hồng. Trong đó, phải tính lại dòng chảy tối thiểu cho sông Hồng là bao nhiêu để có thể đảm bảo các nghiên cứu sử dụng nước cho thủy sản, cho nông nghiệp, cho du lịch, cho sinh hoạt, cho bảo vệ môi trường...
Kiều Minh
http://www.vietnamnet.vn/khoahoc/tdsk/2007/05/699050/