LÃO ARKHIP VÀ Bé LIÔNKA
Phà vẫn chưa sang. Hai ông cháu nằm trong cái bóng
: rợp từ bờ sông dốc đứng hắt xuống và im lặng nhìn mãi
dòng nước đục ngầu của sông Kubăng đang chảy xiết
dưới chân. Liônka thiu thiu ngủ, còn lão Arkhip thì ngực
cứ đau tức âm ỉ không sao chợp đi được. Trên nền đất
màu nâu thẫm, hai bóng dáng rách rưới và co ro chỉ nổi
lên mờ mờ như hai mô đất thảm hại, một to một nhỏ, hai
khuôn mặt phờ phạc, đen đủi và đầy bụi hoàn toàn ăn
màu với những manh áo rách màu hung hung.
Cái thân hình xương xẩu dài thườn thượt của lão
~Arkhip nằm chắn ngang một dải cát hẹp chạy dọc ven bờ,
giữa vách đất và dòng sông; thằng Liônka nằm ngủ thiu
thiu bên sườn ông nó, người co quắp như con tôm. Liônka
. người nhỏ bé, mảnh khảnh; trong bộ quần áo rách tả tơi
~ trông nó như một nhánh cây kho cong queo, bị gãy lìa ra
khỏi thân cây là ông nó - một thân cây già cỗi khô héo đã
bị dòng sông cuốn theo và tấp lên dải cát này.
ông lão nằm chống khuỷu tay gối đầu, nhìn sang bờ
bên kia tràn ngập ánh nắng và lác đác viền một dãy
 
phong dại thưa thớt; sau mấy bụi cây thấp thoáng cái
thành phà đen xỉn. Ở đấy trống trải và tẻ ngắt. Cái dải
xam xám của con đường cái từ bờ sông đi sâu vào thảo
nguyên; nó thẳng tắp, khô khan, trông như có một cái gì
tàn nhẫn, gieo niềm ngán ngẩm vào lòng người.
Đôi mắt đục nhờ nhờ và chạy đầy những tia máu của
ông già giữa đôi mí đỏ và sưng húp, luôn bứt rứt hấp
háy, và khuôn mặt nhăn nheo đờ đẫn đi, biểu hiện một
nỗi phiền muộn da diết. ông lão thỉnh thoảng lại ho
húng hắng như cố nín lại, rồi đưa mắt nhìn sang đứa
cháu và lấy tay che miệng. Tiếng ho nghe khản đặc, và
cơn ho tức tối, ngột ngạt buộc ông già phải nhổm người
lên khỏi mặt đất, và nặn từ hai mắt ông ra những giọt
nước mắt lớn.
Ngoài tiếng ho của ông già và tiếng sóng khẽ rì rào
trên cát, trên thảo nguyên không còn một âm thanh nào
nữa... Thảo nguyên chạy dài hai bên bờ sông, rộng mênh
mông một màu hung hung đỏ, cháy xem dưới ánh nắng,
và mãi tít phía chân trời, nơi đôi mắt già nua chỉ trông
thấy lờ mờ, mới có một biển lúa mì vàng óng, lộng lẫy
đang gợn sóng nhấp nhô, và đến nơi ấy, vòm trời xanh
sáng chói đâm thẳng xuống đất. Trên nền trời nổi lên
bóng dáng dong dỏng của ba cây phong xa xa; trông như
thể lúc cao lên, lúc lại thấp xuống, và nền trời với biển
lúa ở phía sau cũng như dao động, nâng lên hạ xuống
không chừng. Rồi đột nhiên tất cả đều khuất di sau cái
màn óng ánh như bạc của hơi đất thảo nguyên.
Làn hơi ấy, di động từng luồng, sáng ngời và hư ảo,
 
đôi khi từ chân trời tràn đến gần sát bờ sông, và những
khi ấy bản thân nó cũng dường như là một dòng sông
đâu từ trên trời đột nhiên chảy xuống - từ một khoảng
trời cũng trong trẻo và thanh bình như gió.
Lúc bấy giờ ông lão Arkhip, vốn chưa quen với hiện
tượng này, lại dụi mắt, và buồn rầu nghĩ rằng cái nóng
thiêu đốt và cánh thảo nguyên này đang cướp mất thị
giác của mình, cũng như nó đã làm tiêu tan những tàn
lực cuối cùng của đôi chân.
Hôm nay ông thấy trong người khó chịu hơn hết thảy
mọi hôm trong thời gian gần đây. ông cảm thấy mình
chẳng còn sống được bao lăm nữa, và tuy ông hoàn toàn
dửng dưng trước cái chết đang đứng gần, không hề suy
nghĩ lôi thôi, coi đó như một thứ sưu dịch . không sao
tránh khỏi, song ông cũng muốn chết xa nơi này, chết ở
quê hương, và hơn nữa, nghĩ đến đứa cháu, ông lại thấy
rối bời ruột gan. Rồi đây Liônka biết nương tựa vào ai?...
ông lão tự hỏi câu này mỗi ngày đến mấy bận, và mỗi
lần như thế trong lòng ông lại có cái gì thắt lại, lạnh truất
đi và ông thấy chán ngán đến nỗi chỉ muốn trở về nhà,
trở về xứ Nga ngay tức khắc...
Nhưng đường về Nga xa lắm... Đằng nào thì cũng
chẳng về được đến nơi, sẽ chết rấp đâu ở dọc đường. Ở
:vùng Kubăng này người ta rộng lòng bố thí, dân ở đây
sống khá giả, tuy khó tính và hay ngạo nghễ. Họ không
ưa bọn ăn mày, bởi vì họ giàu có...
" Đôi mắt đẫm lệ của ông lão dừng lại trên đứa cháu,
và ông thận trọng đưa bàn tay sần sùi vuốt lên tóc nó.

(còn tiếp)