Sinh nhật Bác bên sông Nê-va
Tháng 5-1990, thành phố Lê-nin-grát (nay là Xanh Pê-téc-bua (Nga), đầy nắng nhưng mát mẻ, từng đàn chim hải âu bay lượn trên sông Nê-va; những quả bóng lớn và khinh khí cầu mang khẩu hiệu chào mừng kỷ niệm 45 năm ngày chiến thắng phát xít Đức, ngày loài người thoát khỏi chiến tranh thế giới lần thứ hai, đã bay lên (9-5-1945/9-5-1990).
Cùng chung niềm vui tháng 5, chúng tôi, những cán bộ của Bộ Giáo dục-Đào tạo, hiệu trưởng của các trường đào tạo nghề đi tập huấn tại Liên Xô (cũ) đợt ấy còn có ngày kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhật Bác (19-5-1890/19-5-1990).
Theo gợi ý và đề nghị của Viện đào tạo nghề Lê-nin-grát, đồng chí Ngàn cán bộ cùng đi tập huấn kiêm phiên dịch báo cho tôi biết: Chuẩn bị một số mẩu chuyện về Bác Hồ nói cho bạn cùng nghe ở buổi mít tinh sắp tới, vì Viện biết tôi là Đại tá Hiệu trưởng trường đào tạo lái xe của Cục ô tô máy kéo Bộ Quốc phòng đã từng được lái xe cho Bác.
Mít tinh phải có ảnh Bác. Viện không có, tôi phải đến các “ốp” của anh chị em Việt Nam ở, kể cả các ký túc xá của các bạn Cu-ba, Lào, Cam-pu-chia mượn nhưng đều được trả lời: Chúng tôi cũng tổ chức kỷ niệm vào ngày 19-5.
Thôi thì vẽ lấy vậy-tôi nghĩ với cái vốn hay vẽ ảnh Bác từ thuở nhỏ và lớn lên trong quân ngũ lại được học hội họa nên không khó khăn lắm, chỉ có điều phải tưởng tượng ra để vẽ.
Tôi vẽ ảnh Bác bằng bút điện trên gỗ với khổ 25x30cm. Vẽ gần xong, tôi cho anh chị em xem để lấy ý kiến, nhiều người bảo giống nhưng cũng có người lại bảo giống “em Bác Hồ” vì hơi trẻ. Tôi sửa lại cho đến khi mọi người đều công nhận, kể cả nhân viên phục vụ của Viện cũng gật gù bảo: Đây là Chủ tịch “Khô-Xư-Min” (Hồ Chí Minh). Tôi rất vui vì lần đầu tiên vẽ bằng bút điện gỗ đã thành công.
Chiều 19-5-1990 ảnh Bác được đặt lên chiếc bàn nhỏ để trong hội trường.
Buổi mít tinh hôm ấy có đồng chí Tiến sĩ Viện phó phụ trách công tác đối ngoại, đồng chí hiệu trưởng phụ trách các lớp học, cùng giảng viên các bộ môn và một số nhân viên của Viện đào tạo nghề Lê-nin-grát.
Đồng chí Cư, đoàn trưởng của chúng tôi lên phát biểu khai mạc, sau đó giới thiệu tôi lên kể chuyện về Bác. Mẩu chuyện thứ nhất tôi kể là: “Một lần gặp Bác của bố tôi”.
Tháng 10-1950 Chiến dịch Biên giới kết thúc, hai bố con tôi gặp nhau ở Quân xưởng Lê Tổ, Cao Bằng, xưởng sản xuất, sửa chữa vũ khí pháo binh của Cục Pháo binh, nay là Bộ Tư lệnh Pháo binh. Ngày ấy bố tôi là đốc công phân xưởng nguội, tôi ở kíp lưu động sửa chữa pháo, đạn của chiến dịch. Bố tôi kể: Đêm cuối thu xưởng máy đã chìm trong màn đêm se lạnh của núi rừng Lam Sơn, Cao Bằng, anh chị em công nhân đã đi ngủ, bỗng có tin Bác đến! Bác đến! Mọi người đánh thức nhau dậy để được gặp Bác. Đồng chí xưởng trưởng đề nghị Bác nói chuyện với anh em, Bác bảo: Khuya rồi cho anh em đi ngủ, sớm mai Bác sẽ nói chuyện, nhưng mọi người đã có mặt đông đủ và trên tay một bó củi để đốt lửa trại theo ý kiến của Thư ký công đoàn.
Bác đồng ý nói chuyện và lửa trại đã sáng lên. Dưới ánh lửa Bác hồng hào trong bộ quần áo sơ mi kiểu bộ đội, chiếc áo khoác ngoài, vai đeo túi dết, buộc chiếc khăn mặt bên quai, chân đi đôi dép lốp và chiếc gậy chống bên tay.
Bác nhanh nhẹn, vui vẻ hồ hởi đứng lên. Tiếng vỗ tay hoan hô nhiệt liệt. Bác dõng dạc nói: “Quân và dân ta đã thắng lớn ở Chiến dịch Biên giới, bộ đội ta lần đầu tiên đánh vận động liên tiếp, nhiều ngày đã dũng cảm, mưu trí tiêu diệt nhiều sinh lực địch, đánh tan hai binh đoàn Lơ-pa-giơ và Sác-tông, bắt sống cả hai bộ chỉ huy binh đoàn”.
Tiếng vỗ tay hoan hô kéo dài cùng tiếng nứa nổ và hoa lửa bập bùng tạo thành khí thế hào hùng mừng tin chiến thắng. Cuộc nói chuyện ngắn gọn của Bác đã nhanh chóng biến thành buổi liên hoan mừng thắng lợi. Đêm lửa trại tiếp tục chuyển sang múa hát tập thể. Bác khoác tay mọi người cùng múa... “Sòn đố sòn la sòn sòn, đố mì son lá son son...”. Bác vừa ngồi nghỉ thì bố tôi mon men đến gần Bác. Đoán được ý định, Bác hỏi ngay: “Chú định hỏi gì?”. “Thưa Bác. Bộ đội ta đánh như thế nào mà bắt sống được hai bộ chỉ huy địch và Tây phải rút chạy khỏi biên giới?”. Bác không giải thích mà lại bảo: “Chú đưa tay đây”. Bố tôi đưa luôn tay ra, nào ngờ Bác giơ chiếc gậy thật cao rồi vụt mạnh xuống! Bố tôi vội rụt tay lại, Bác bảo “Đánh như thế đấy”. Đồng chí Ngàn vừa dịch xong đoạn này thì tiếng vỗ tay vang dậy.
Sau khi tôi kết thúc câu chuyện này, thay mặt Viện đào tạo nghề đồng chí Viện phó lên phát biểu và đồng chí Ngàn lại dịch ra tiếng Việt. Viện phó nói “... Chúng tôi rất vui được nghe những mẩu chuyện đồng chí Đại tá vừa kể. Thật là bất ngờ đối với tôi. Tôi tự hào và tin rằng có nhiều điều tôi hiểu hơn các bạn Việt Nam ngồi đây về Chủ tịch Hồ Chí Minh vì tôi là Tiến sĩ Sử học, tôi nghiên cứu nhiều về Bác Hồ. Không có một cuốn sách nào xuất bản nói về Chủ tịch Hồ Chí Minh mà tôi không đọc. Nhưng câu chuyện vừa kể hôm nay thì quả thật chưa có sách báo nào nói, chuyện rất bình thường mà sâu sắc, tinh tế”. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi vào trái tim Việt Nam, đến từng nhà của mọi người và đặc biệt đã in sâu vào trái tim của đồng chí Đại tá nên đã có bức ảnh vẽ bằng tưởng tượng để kỷ niệm hôm nay.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là học trò của Lê-nin. Người là anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, vĩ nhân của thời đại. Người học trò ấy đã thực hiện được lý tưởng của mình và ước mơ cao đẹp của nhân dân, đã giải phóng được dân tộc, độc lập thống nhất Tổ quốc và ngày nay những người thừa kế đã đẩy lùi được lạm phát, đã có hai triệu tấn gạo xuất khẩu. Chủ tịch Hồ Chí Minh thật là vĩ đại”.
Cuối buổi mít tinh, Viện đề nghị tặng lại Viện bức chân dung Bác để đưa vào Bảo tàng của Viện. Tôi đã đáp ứng yêu cầu và ghi thêm vào phía sau ảnh dòng chữ: “Kính tặng Viện Lê-nin-grát, 19-5-1990”, chữ ký cùng họ tên Trương Vĩnh Thăng bằng tiếng Nga.
TRƯƠNG VĨNH THĂNGhttp://www.qdnd.vn/qdnd/baongay.vanhoa.vanhoc.16635.qdnd