Chùa Thầy còn được gọi là chùa Cả, tọa lạc ở chân núi Sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây, cách Hà Nội 30 km về phía Tây Nam.

Chùa được xây dựng từ đời vua Lý Nhân Tông (1072-1128). Lúc đầu chùa chỉ là một thảo am nhỏ của thiền sư Từ Đạo Hạnh. Chùa xây theo hình chữ "Tam" có ba lớp: Chùa Hạ, chùa Giữa, chùa Thượng. Lớp ngoài cùng là nơi tế lễ, lớp giữa thờ phật, lớp trong cùng thờ pháp sư Từ Đạo Hạnh. Pho tượng Từ Đạo Hạnh được tạc bằng gỗ bạch đàn lắp máy tự động có thể đứng lên ngồi xuống, được đặt trong khám sơn son thiếp vàng lộng lẫy, có rèm che huyền bí.

Trước chùa có hồ Long Trì, giữa hồ có nhà Thuỷ đình làm nơi diễn rối nước. Hai bên chùa có cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên do Hoàng Giáp Phùng Khắc Khoan xây nǎm 1602.

Chùa Cả làm theo kiểu ba cấp, mái cong lợp mũi hài, các mảng chạm trổ cầu kỳ, tinh vi, sống động.

Sau chùa có động Phật Tích, có hang Cắc Cớ. Trong hang có vòm núi, có khoảng trống nhìn lên thấy trời xanh, nắng rọi lung linh, mờ ảo. Đi tiếp, rẽ xuống hang Bò. Cách hang Bò một đoạn không xa là đến hang Gió.

Khách đến thǎm chùa Thầy vừa được vãn cảnh chùa vừa tìm được thú vui leo núi, thǎm động.