Cuộc chiến không gian mới

11:22' 29/01/2007 (GMT+7)




(Lanhdao.net) - Những ngày gần đây, thế giới đang nóng lên với một loạt các động thái khiến người ta nhớ lại kỷ nguyên chạy đua vũ trang thời chiến tranh lạnh, nhưng theo kiểu mới, với những nhân vật cũ mà mới...[/align]

Những trùng hợp ngẫu nhiên
Liệu có là ngẫu nhiên khi thế giới đón chào năm 2007 với ba thông tin về những động thái của các cường quốc trong lĩnh vực vũ trụ? Trước tiên là thông tin do tạp chí Mỹ Aviation Week & Space Technology thông báo hôm 11/1, Trung Quốc đã phóng tên lửa phá hủy một vệ tinh dự báo thời tiết hết hạn sử dụng ở độ cao 865 km tính từ mặt đất. Sau nhiều ngày im lặng, cuối cùng Trung Quốc đã chính thức khẳng định sự kiện này và coi đó là một bước phát triển công nghệ mới của Trung Quốc vì mục đích khoa học và hòa bình.
Một tuần sau sự kiện 11/1, chính phủ CH Séc ra thông báo sẵn sàng đàm phán với Washington về việc lắp đặt trạm ra đa của Mỹ trên lãnh thổ CH Séc như một phần của Hệ thống phòng thủ tên lửa toàn cầu do Mỹ khởi xướng. Tiếp sau CH Séc là Ba Lan, một nước thuộc khối đồng minh cũ của Nga. Theo người Mỹ và đông minh của họ, mục tiêu của việc lắp đặt các trạm ra đa theo dõi này là nhằm bảo vệ châu Âu trước những đòn tấn công bằng tên lửa có thể đến từ các chế độ thù nghịch, đặc biệt là từ các “nhà nước bất hảo” sở hữu vũ khí hạt nhân như Iraq và Bắc Triều Tiên.
Cuối cùng, những người quan tâm đến thời sự quốc tế cũng không thể bỏ qua thông tin về việc Nga chính thức trang bị các tổ hợp tên lửa di động hiện đại TOPOL-M. Quân đội Nga khẳng định với tổ hợp tên lửa TOPOL-M này, Nga có thể phá thủng mọi hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ đang được triển khai nhờ vào khả năng tránh bị ra đa và vệ tinh viễn thám phát hiện cũng như khả năng thay đổi hướng bay.
Cho dù lập luận đươc đưa ra là nhằm vào các mục tiêu khoa học hoặc phòng thủ đơn thuần, người ta hoàn toàn có thế lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang không gian mới khi mà những ưu thế tuyệt đối của Mỹ trong việc kiểm soát không gian đang dần bị phá vỡ bởi các thế lực mới nổi hoặc đang tái chinh phục vị thế cũ.
Điều rõ ràng dễ nhận thấy nhất trong các vụ việc kể trên là chúng hoàn toàn không phải những trùng hợp ngẫu nhiên trong động thái của ba cường quốc vũ trụ hàng đầu thế giới hiện nay là Mỹ, Nga và Trung Quốc, ba nước duy nhất có thể đưa con người vào không gian và cũng là ba nước duy nhất có khả năng phá hủy các thiết bị triển khai trong không gian từ Mặt đất. Những gì đã diễn ra trong khoảng thời gian ngắn đầu năm 2007 này là kết quả có thể dự báo trước của các kế hoạch được triển khai từ nhiều năm hoặc ít ra là kể từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc.
Cuộc chiến cũ
Những cạnh tranh chiến lược trong không gian thực sự được bắt đầu vào những năm cuối thập kỷ 50 của thế kỷ trước với sự kiện Liên Xô phóng thành công vệ tinh sputnik phá vỡ ưu thế chiến lược của Mỹ kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai với bom nguyên tử và máy bay ném bom chiến lược. Không quá chậm so với đối thủ Liên Xô, ngay trong khoảng thời gian này, Mỹ đã thành công trong việc đưa vệ tinh nhân tạo vào quỹ đạo trái đất và sau đó là đưa con người chinh phục Mặt trăng (1969). Cuộc đua sau đó được mở rộng sang các cường quốc khác như Trung Quốc và Tây Âu nhưng chủ yếu vẫn diễn ra giữa hai diễn viên chính là Liên Xô và Mỹ.
Sang thập kỷ 80, cuộc chạy đua trở lên khốc liệt hơn với chương trình “sáng kiến phòng thủ chiến lược” của Tổng thống Mỹ R. Reagan còn được biết dưới cái tên “chiến tranh giữa các vì sao”. Cuộc chiến thực sự đã không diễn ra nhưng nó đã góp phần vào làm suy sụp một Liên Xô vốn đã kiệt quệ sau nhiều năm trì trệ trong phát triển kinh tế và hao tổn bởi cuộc chạy đua vũ trang với Mỹ.
Trong khoảng thời gian đó, các diễn viên phụ của cuộc chạy đua trong không gian dường như không được nhắc đến bởi sự vượt trội hoàn toàn cũng như khả năng kiểm soát đồng minh của các đối thủ chính là Liên Xô và Mỹ. Ngoài ra phải thừa nhận rằng khi đó cả Trung Quốc và Tây Âu hoàn toàn chưa đủ năng lực cả về kinh tế lẫn công nghệ để chen chân vào thế trận không gian quá tốn kém.
Sau chiến tranh lạnh, chạy đua không gian không còn là trọng điểm chú ý của dư luận quốc tế một phần bởi vị thế vượt trội của Mỹ phần khác bởi những điểm nóng đang diễn ra ở chính trên mặt đất. Từ cuộc khủng hoảng vùng Vịnh lần thứ nhất đến cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu của Mỹ được phát động sau sự kiện 11/9, nước Mỹ lần lượt kéo thế giới vào những cuộc tranh chấp ngay tại Trái đất bỏ mặt trận không gian cho những tính toán của các nhà chiến lược ở Lầu Năm Góc.
Nhưng giờ đây, khi mà người Mỹ đang sa lầy vào những mớ bòng bong ở Afghanistan và Iraq, những đối thủ mới của cuộc cạnh tranh không gian đã bắt đầu lộ diện, cho dù đó là những đồng minh cũ, đối thủ cũ hay là một gương mặt hoàn toàn mới.
Những diễn viên mới và lôgíc địa chính trị mới
Nếu như ở Appolo rồi “chiến tranh giữa các vì sao”, với mục tiêu tranh giành kiểm soát không gian và trang bị cho nước Mỹ khả năng phòng thủ và tấn công từ không gian trong một kịch bản chiến tranh hạt nhân toàn cầu, Mỹ có đối thủ hay kẻ thù chính là Liên Xô thì giờ đây các chương trình không gian của Mỹ có thêm nhiều đối thủ mới. Tuy nhiên, cho dù có bị quy kết là suy giảm sức mạnh trên tất cả các phương diện, nước Mỹ vẫn là cường quốc hàng đầu thế giới trong kiểm soát không gian.
Trước hết phải kể đến các chương trình phòng thủ đạn đạo quốc gia (NMD) và chiến trường (TMD) được triển khai qua các nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ liên tiếp kể từ sau chiến tranh lạnh. Trong hai nhiệm kỳ của ông G. W. Bush, chương trình này một lần nữa trở thành ưu tiên quốc phòng hàng đầu của Washington đặc biệt sau sự kiện nước Mỹ bị tấn công ngày 11/9/2001 . Song hành với NMD và TMD, một chương trình nghiên cứu không gian cũng đã được Mỹ phát triển. Theo các chiến lược gia Mỹ, một khả năng kiểm soát tất cả các đối thủ, mọi vùng lãnh thổ trên Trái đất từ không gian và một khả năng ứng phó kịp thời tự mặt đất hay trên biển, dưới đáy biển sẽ đảm bảo khả năng đánh chặn các cuộc tấn công vào nước Mỹ từ xa và thậm chí là phát động một đòn đánh phủ đầu vào bất cứ đối tượng nào là kẻ thù của Mỹ.
Đầu năm 2004, đứng trước năm tranh cử cho nhiệm kỳ thứ hai ở Nhà trắng, ông Bush đã hân hoan ca ngợi những thành công của Mỹ trong việc chinh phục sao Hỏa với những thông tin mà các phi thuyền không người lái Spirit và Opportunity gửi về từ không gian. Đồng thời ông cũng công bố chương trình đưa người trở lại Mặt trăng sau thành công đầu tiên ở những năm 60 của thế kỷ trước. Mục tiêu là đến năm 2018, một phi hành đoàn Mỹ sẽ đổ bộ lên hành tinh này.
Về phần nước Nga, với tư cách là người thừa kế di sản của Liên Xô cũ, Nga cũng không cam chịu việc vị trí cường quốc không gian của mình bị suy giảm. Những gì người Mỹ đã phải cầu cạnh kể từ sau tai nạn đối với phi thuyền Columbia đã chứng minh cho khả năng cũng như mức độ tin tưởng của công nghệ vũ trụ của Nga. Khi đã dần lấy lại vị thế của một cường quốc, chắc chắn nước Nga sẽ có những bước đi nhằm đảm bảo cho mình một chỗ đứng trong cuộc đua vào vũ trụ. Hơn thế nữa, đồng thời với việc duy trì khả năng kiểm soát không gian, Nga đang đầu tư vào những công nghệ đạn đạo hiện đại có thể triển khai linh hoạt và nhanh chóng vô hiệu hóa được những kiềm tỏa về không gian mà Mỹ đang cố gắng xây dựng thông qua hệ thống 12 vệ tinh trinh sát và 4120 trạm viễn thám toàn cầu cũng như hệ thống phòng thủ tên lửa NMD và TMD.
Ngoài hai diễn viên chính của cuộc đua cũ, giờ đây những gương mặt mới đã xuất hiện và đang làm cho cuộc tranh giành không gian trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Một trong số những gương mặt mới phải nhắc đến là Trung Quốc, nước vừa gây xôn xao dư luận với vụ việc hôm 11/1.
Khi nói đến Trung Quốc, người Mỹ luôn tự hào rằng họ có thể hoàn toàn kiểm soát những hoạt động chiến lược và không gian của Trung Quốc thông qua khoảng 15 trạm viễn thám vệ tinh quân sự của Mỹ đặt rải rác ở vành đai Thái Bình Dương bao quanh Trung Quốc và 6 vệ tinh trinh sát cho riêng khu vực châu Á. Các vệ tinh trinh sát của Mỹ được trang bị thế hệ máy ảnh không gian hiện đại nhât có thể cho phép chụp những bức ảnh rõ nét tới 10 cm trên bất cứ khu vực nào của lãnh thổ Trung Quốc. 4 căn cứ không gian của Trung Quốc là Tửu Tuyền, Tây Xương, Thái Nguyên và Hải Nam là những mục tiêu dò xét 24/24h của hệ thống viễn thám Mỹ.
Việc Trung Quốc lần lượt phóng thành công tầu vũ trụ Thần Châu V (2003) rồi Thần Châu VI (2005) đã chứng tỏ Trung Quốc là một trong những đối thủ cạnh tranh mới của Mỹ trong cuộc chạy đua bên ngoài Trái đất. Dù đạt được những tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực không gian, người Trung Quốc không hề cảm thấy an toàn khi mà mọi diễn biến trong chương trình vũ trụ của mình đều được người Mỹ dự báo trước. Hơn nữa, trong một kịch bản xung đột trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc hoặc tranh chấp ở eo biển Đài Loan, ưu thế vượt trội về vệ tinh của Mỹ sẽ là một trở ngại khó vượt qua đối với quân đội Trung Quốc. Các phân tích đã chỉ ra rằng chỉ bằng cách vô hiệu hóa khả năng viễn thám của các vệ tinh do thám Mỹ, các bảo bí mật của các chương trình không gian của Trung Quốc cũng như khả năng chiến đấu của quân đội Trung Quốc trong một không gian không bị kiểm soát mới được đảm bảo.
Tháng 9/2006 vừa qua, lần đầu tiên người Trung Quốc đã chứng minh khả năng của họ khi các thiết bị laser Trung Quốc đã làm rối loạn hàng loạt các vệ tinh do thám Mỹ. Việc Trung Quốc phá hủy thành công một vệ tinh nhân tạo ở quỹ đạo hơn 800 km từ mặt đất chứng tỏ khả năng công nghệ hết sức đáng ngại của quân đội nước này. Và điều này càng có ý nghĩa khi mà phần lớn các vệ tinh do thám của Mỹ đang được triển khai ở các quỹ đạo từ 600 đến 700 km từ mặt đất.
Trong khi đó, các đồng minh của Mỹ từ thời chiến tranh lạnh cũng không cam chịu bị loại trừ khỏi cuộc đua này. Với chương trình Gallileo, người châu Âu đang mơ đến một ngày độc lập với Mỹ trong hệ thống vệ tinh dẫn đường. Đồng thời họ cũng đang hợp sức lại trong chương trình thám sát sao Hỏa với những thế hệ vệ tinh Beagle hoặc Mars Express. Nhật Bản, một đồng minh khác của Mỹ cũng đang chuẩn bị cho chương trình đưa người vào không gian vào năm 2030 trong khi đó chương trình thám hiểm vũ trụ của Ấn Độ được dự kiến khởi động vào năm 2008 tới.
Lý thuyết địa chính trị truyền thống thế kỷ thứ 19 lập luận rằng bất cứ ai khống chế được trung tâm của lục địa Á-Âu (heartland - địa tâm) sẽ khống chế cả thế giới. Những năm đầu thế kỷ 20, người ta cho rằng ai khống chế được vùng duyên hải (rimland) của lục địa Á- Âu sẽ làm bá chủ thế giới. Trung thành với truyền thống bá quyền trên đại dương, người Anh và sau này là người Mỹ cho rằng lực lượng nào khống chế đại dương sẽ áp đặt được luật chơi trong quan hệ quốc tế. Giờ đây với những tiến bộ vượt bậc của cách mạng truyền thông và thông tin, các tham số về không gian và thời gian dường như không còn nguyên giá trị trong so sánh lực lượng quốc tế. Không gian và thời gian đã bị rút ngắn bởi hệ thống vệ tinh không gian cũng như những phương tiện đạn đạo ngày càng hiện đại và chuẩn xác. Lý luận địa chính trị hiện đại lập luận rằng lực lượng nào khống chế được không gian sẽ khống chế được hành vi của mọi chủ thể trên Trái đất. Kiểm soát khoảng không vũ trụ hoặc ít nhất là đảm bảo cho mình một khả năng tiếp cận với vũ trụ giờ đây đang là yêu cầu cấp thiết của mọi quốc gia nếu họ mong muốn ít ra là được tồn tại theo cách của riêng mình.
Đông A