5 sai lầm của Tổng thống Bush ở Trung Đông

11:50' 29/11/2006 (GMT+7)




Bất luận mục tiêu của Tổng thống Mỹ ở Trung Đông có phải là cao đẹp hay không, nhưng những chính sách mà chính quyền của ông đưa ra thì thật không may, đang đẩy khu vực này đến thảm họa. Lanhdao.net xin giới thiệu bài viết của tác giả Scott MacLeod thuộc tạp chí Time, lý giải vì đâu mà những chính sách của Mỹ tại Trung Đông lại đi chệch hướng như hiện nay. Toàn bộ quan điểm trong bài là của tác giả.
Tổng thống Bush sẽ đến Jordani tuần này, trong bối cảnh các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông đều nhất trí rằng, tình hình ở khu vực này giờ đã hết sức tồi tệ so với cách đây 6 năm khi ông mới lên nắm quyền.
Ở Iraq, không có nhiều viễn cảnh đạt được một cái gì đó có thể coi là chiến thắng của Mỹ - và hậu quả là, cũng chẳng có cái gọi là đem một làn sóng tự do mới đến cho cả thế giới Arập như hứa hẹn. Thay vào đó, Iraq đang ngày càng chia rẽ trong nguy cơ một cuộc nội chiến giữa người Sunni và người Shi'ite, đe dọa phủ bóng đen bất ổn lên cả khu vực.

Ở nơi khác, người Israel và người Palestine lại rơi vào cái vòng luẩn quẩn xung đột khó gỡ nhất trong lịch sử đối đầu lâu dài giữa hai cộng đồng này.

Ở Libăng, thỏa thuận đoàn kết dân tộc năm 1990 đã giúp chấm dứt gần hai thập kỷ nội chiến lại đang mất dần hiệu lực, khi mà những mâu thuẫn bè phái một lần nữa đe dọa đẩy nước này đến bờ vực đổ máu.

Trong khi đó, các thế lực chuyên quyền ở thế giới Arập vẫn tiếp tục cố thủ, còn các nền dân chủ thì cảm thấy bị ruồng bỏ. Trước tất cả những tham vọng lớn lao của Tổng thống Bush khi can thiệp vào Trung Đông, một nhà ngoại giao phương Tây kỳ cựu gần đây đã gửi đến tạp chí Time một nhận định ảm đạm: "Khu vực này đang rơi vào tình trạng lộn xộn nghiêm trọng nhất mà tôi từng được chứng kiến. Chưa bao giờ lại có đầy rẫy những cuộc xung đột và những mối đe dọa liên quan đến nhau như vậy".

Thực tế việc ông Bush hội đàm với Thủ tướng Iraq Nouri al-Maliki không phải ở Baghdad, mà ở thủ đô Amman tương đối yên bình của Jordani, đã thể hiện một ý nghĩa quá rõ ràng. "150.000 lính Mỹ đã không nhận được sự bảo vệ an toàn từ chính Tổng thống của họ", một nhà báo người Jordani châm biếm, ông ta gọi sự lựa chọn địa điểm gặp nhau này là "sự thừa nhận công khai về sai lầm to lớn của kế hoạch mà Washington và các đồng minh đặt ra cho Iraq."

Vậy, tại sao mà tình hình lại tồi tệ đến vậy? Chính quyền Bush cũng không hoàn toàn đáng trách. Trung Đông vốn chứa đựng những mối quan hệ khắc nghiệt, và những vấn đề của họ - sự đàn áp, chủ nghĩa cực đoan và xung đột - đã tồn tại hàng thập kỷ nay. Thực ra ông Bush xứng đáng nhận được lời khen cho việc cố gắng đảo ngược tình hình bằng cách cải thiện dân chủ trong thế giới Arập và kêu gọi độc lập cho nhà nước Palestine - không phải trên thực tế thì cũng là trên giấy tờ. Nhưng chính quyền Bush đã mắc phải 5 sai lầm chết người khiến cho cuộc khủng hoảng trở nên như nó bây giờ.

1. Ông Bush đã thờ ơ với người Palestine.

Cho đến những ngày cuối cùng trước khi cựu Tổng thống Bill Clinton rời nhiệm sở tháng 1/2001, những nhà đàm phán Israel và Palestine vẫn đang cố gắng cùng nhau tìm kiếm một thỏa thuận đình chiến đầy tham vọng.

Nhưng khi ông Bush trở thành Tổng thống, ông ta đã chấm dứt vai trò trung gian rất quan trọng của Mỹ, thay vào đó là quay lưng lại với lãnh tụ Palestine Yasser Arafat, và công khai ủng hộ Ariel Sharon, người lúc đó đang nuôi tham vọng mở rộng khu định cư Israel trên vùng đất chiếm đóng ở Bờ Tây. Khi mà cuộc xung đột trở nên đẫm máu hơn bao giờ hết thì ông Arafat qua đời, và Hamas, một chính đảng cực đoan cứng rắn nhất quyết không chịu công nhận cũng như đàm phán với nhà nước Israel, lên nắm quyền thay đảng của cố lãnh tụ.

Bên cạnh việc chọc tức dư luận Arập, sự thiếu hiệu quả của tiến trình hòa bình Arập - Israel còn thể hiện trong việc Israel xâm lược vùng cao nguyên Golan của Syria. Việc này càng khiến cho Damascus, vốn bị coi là tài trợ cho phiến quân chống Mỹ ở Iraq và bị cáo buộc liên quan đến các vụ ám sát có động cơ chính trị ở Libăng, càng trở nên thiếu hợp tác.

2. Ông Bush đã xâm lược Iraq.

Sau sự kiện tấn công khủng bố ngày 11/9, ông Bush đoán chắc Saddam Hussein đang tìm cách có được vũ khí hạt nhân và đang đe dọa phương Tây. Ông ta cũng tin rằng chỉ có lật đổ Saddam mới có thể đem lại dân chủ cho Iraq và biến nước này thành hình mẫu cho cả thế giới Arập.

Nhưng hóa ra Saddam không hề có vũ khí hạt nhân, và Iraq đang ngày càng tiến gần bờ vực nội chiến hơn là có được dân chủ. Nguy cơ nước này trở thành một nhà nước thất bại, thành trung tâm hoạt động của chủ nghĩa khủng bố, hay bị chia rẽ sắc tộc và có thể khuấy động chủ nghĩa ly khai ra toàn khu vực, ngày một tăng lên.

3. Ông Bush đã đánh giá sai về Iran.

Ngay sau khi ông Bush trở thành Tổng thống Mỹ, người Iran đã bầu lại chính trị gia ôn hòa Mohammed Khatami làm Tổng thống. Ông này đã chìa tay ra với nước Mỹ và kêu gọi "một cuộc đối thoại giữa các nền văn minh".

Nhưng ông Bush không những không tiếp tục chính sách mềm mỏng mà chính quyền Clinton đã thận trọng đưa ra, mà còn tuyên bố khép Iran vào "trục ma quỷ". Ông Khatami đã phải rời nhiệm sở với những chỉ trích về cách tiếp cận mang tính hòa giải của mình. Kế nhiệm ông là một Tổng thống rất cứng rắn, ông Mahmoud Ahmadinejad. Ông này đã tiếp tục nuôi dưỡng tham vọng hạt nhân của Iran và kêu gọi xóa tên Israel khỏi bản đồ thế giới.

Bất chấp thái độ thù địch của ông Bush với Iran, cuộc chiến Iraq đã bất ngờ khiến cho ảnh hưởng của Iran ở nước này ngày càng mở rộng. Và cuộc xung đột giữa phong trào Hezbollah, vốn được coi là do Iran hậu thuẫn, với quân đội Israel, càng làm cho tình hình tồi tệ hơn, và đẩy Chính phủ do Mỹ hậu thuẫn ở Libăng rơi vào thế bất ổn.

4. Ông Bush đã làm tổn thương Israel.

Nếu việc bảo vệ Israel là mục tiêu then chốt trong các chính sách của chính quyền Mỹ, thì thật khó nhận thấy họ đã giúp nhà nước Do Thái trở nên tốt hơn.

Khi từ chối Arafat, họ đã đổi lại bằng việc đối đầu với Hamas. Những cuộc bắn phá bằng rocket từ dải Gaza chỉ cho thấy rõ hơn sự hạn chế trong những gì mà Israel có thể đạt được thông qua những kế hoạch đơn phương vẽ lại biên giới. Cuộc xung đột ở Libăng mùa hè vừa rồi và tình hình lộn xộn ở dải Gaza cũng cho thấy sự hạn chế trong khả năng của quân đội Israel. Tình hình bất ổn ngày càng lan rộng trong khu vực, và một nước Iran sở hữu công nghệ hạt nhân, đều không phải là lợi ích lâu dài đối với Israel.

5. Ông Bush đã xa lánh thế giới Hồi giáo.

Đó đúng là một bước đi sai lầm. Vấn đề bắt đầu khi ông Bush thề sẽ tiến hành một "cuộc thập tự chinh" chống lại al-Qaeda sau sự kiện tấn công khủng bố ngày 11/9. Tuyên bố đó đã đánh đồng cuộc chiến chống khủng bố của ông với cuộc xâm lược của Thiên chúa giáo vào Trung Đông trước đây, vốn vẫn để lại những vết thương lòng trong ký ức của người Hồi giáo.

Từ đó trở đi, sự can thiệp hay sự ủng hộ biện pháp quân sự của chính quyền Bush chống lại người Iraq, Palestine và Libăng đã khiến người Hồi giáo càng thêm căm ghét nước Mỹ và làm xói mòn vị thế chính trị của những người Arập ôn hòa thân Mỹ. Trong đó có những đồng minh lâu năm của Mỹ như Tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak và Quốc vương Abdullah của Arập Xêút - và, tất nhiên, cả Quốc vương Abdullah đệ Nhị của Jordani, chủ nhà trong chuyến thăm Trung Đông của ông Bush tuần này.