Nâng cao chất lượng và hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận
http://www.cpv.org.vn/tiengviet/tutuongvanhoa/details.asp?topic=6&subtopic=302&leader_topic=821&id=BT540754986
Trong bài viết trước, chúng tôi đã khái quát những quan điểm sai trái, thù địch về lý luận. Trong đó, chỉ rõ: Trên mặt trận tư tưởng, lý luận, các thế lực thù địch đã và đang sử dụng mọi phương tiện đánh vào nền tảng tư tưởng của Đảng ta là chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đánh vào đường lối chính trị, mục đích lý tưởng của Đảng ta là xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; đánh vào nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng là nguyên tắc tập trung dân chủ... hòng làm tan rã niềm tin, gây hỗn loạn về lý luận và tư tưởng, tạo ra khoảng trống để dần đưa hệ tư tưởng tư sản vào, rồi cuối cùng xoá bỏ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Trong bài viết này, chúng tôi đề cập đến vấn đề nâng cao chất lượng và hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận.
1. Khái quát thực trạng cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận trong 20 năm đổi mới
Đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận không chỉ là thụ động phản bác những luận điệu xuyên tạc, bóp méo vu cáo bịa đặt của các thế lực thù địch, kịp thời vạch trần động cơ, ý đồ đen tối đằng sau các sự kiện, mà điều quan trọng là khẳng định tính đúng đắn của đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta, là xây dựng cách nhìn, quan điểm đúng đắn cho đông đảo quần chúng, đặc biệt cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ.
a. Những thành tựu
Một là, công tác nghiên cứu lý luận gắn với tổng kết thực tiễn được coi trọng và đẩy mạnh, góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận quan trọng do thực tiễn công cuộc đổi mới đặt ra.
Đại hội VI của Đảng (12-1986) đánh dấu một bước ngoặt mới trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là việc đưa ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trước hết là đổi mới tư duy. Qua 20 năm đổi mới, nhận thức của Đảng ta về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng sáng tỏ hơn. Đến nay Đảng ta đã bước đầu hình thành được trên những nét cơ bản một hệ thống quan điểm lý luận về công cuộc đổi mới và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; làm cơ sở cho đường lối của Đảng, góp phần bổ sung, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội:
Đã xác định rõ hơn mục tiêu và đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đó là xã hội do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao, bền vững, với một hệ thống quan hệ sản xuất tiên tiến, phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, được phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam đoàn kết, bình đẳng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới.
Đã làm sáng tỏ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là: phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nền tảng tinh thần cho xã hội; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia; chủ động hội nhập quốc tế vì hoà bình, hợp tác và phát triển.
Hai là, việc tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước có bước tiến mới, cả về nội dung, hình thức, phương pháp, đem lại hiệu quả, tạo được sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội, giữ được ổn định chính trị - xã hội.
Sau sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, đã xuất hiện tình trạng ngại học lý luận Mác - Lênin, lý luận chính trị. Trước tình hình đó, Đảng ta đã chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chỉ đạo đẩy mạnh giáo dục lý luận chính trị trong toàn Đảng, toàn dân. Hệ thống trường Đảng, trường Nhà nước, đoàn thể đã coi trọng việc đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp giảng dạy và học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu, tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được coi trọng hơn, đã bước đầu trở thành nhu cầu của cán bộ đảng viên và nhân dân. Đặc biệt là thực hiện Chỉ thị số 23 của Ban Bí thư khoá IX về việc đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta tổ chức tốt đợt học tập và thi tư tưởng Hồ Chí Minh, được mọi tầng lớp nhân dân hưởng ứng, tham gia, đã khơi dậy những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp về chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa xã hội đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân. Việc tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị đã góp phần nâng cao nhận thức, tính tích cực chủ động của cán bộ, đảng viên, nâng cao lòng tin của nhân dân vào đường lối đổi mới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội.
Ba là, bước đầu nâng cao tính chủ động, kịp thời trong cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm chính trị phản động, sai trái, lệch lạc, góp phần làm thất bại âm mưu "diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch.
Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư luôn quan tâm chỉ đạo cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận và đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị về vấn đề này. Chỉ tính từ sau Đại hội IX đến nay, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 4/1/2002 về "Tăng cường cuộc đấu tranh chống các luận điệu sai trái và hoạt động tán phát tài liệu chống Việt Nam". Ngày 30/12/2002 Ban Bí thư ra thông báo Kết luận số 94 về "Nhiệm vụ tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu "diễn biến hoà bình" trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá. Hội nghị Trung ương tám ra Nghị quyết về "Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới"... Các cơ quan nghiên cứu lý luận, hệ thống thông tin đại chúng đã đầu tư công sức, trí tuệ, thời lượng cho cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm phản động, sai trái, lệch lạc. Riêng Hội đồng Lý luận Trung ương đã tổ chức biên soạn, xuất bản 2 cuốn sách "Vững bước trên con đường đã chọn" và "Lẽ phải của chúng ta"... Chúng ta ngày càng chủ động, kịp thời hơn trong cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm chính trị phản động, sai trái, lệch lạc. Đồng thời, xử lý có hiệu quả hơn các hoạt động phạm pháp của bọn cơ hội chính trị...
Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới đã chỉ rõ những thành tựu quan trọng của công tác tư tưởng, lý luận trong hơn 15 năm đổi mới (1986 - 2002): Những kết quả nghiên cứu lý luận gắn với tổng kết thực tiễn đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học góp phần cho việc xây dựng, bổ sung, phát triển đường lối đổi mới của Đảng; góp phần tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội. Các cấp uỷ đã coi trọng việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, nâng cao cảnh giác cách mạng, vạch trần các thủ đoạn phá hoại về tư tưởng của các thế lực thù địch, góp phần làm thất bại một bước chiến lược “diễn biến hoà bình”.
b. Những khuyết điểm, yếu kém
Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém:
Thứ nhất, công tác nghiên cứu lý luận còn bất cập, chưa theo kịp sự phát triển và yêu cầu của cách mạng, chưa làm sáng tỏ nhiều vấn đề quan trọng trong công cuộc đổi mới để phục vụ cho việc hoạch định đường lối đổi mới, tăng cường sự nhất trí về chính trị, tư tưởng trong xã hội. Nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mới dừng lại ở những nét khái quát chung, còn không ít vấn đề cụ thể đặt ra từ thực tiễn chưa có lời giải đáp hoặc giải đáp chưa đủ sức thuyết phục.
Thứ hai, chưa đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước. Nhận thức của nhiều cán bộ, đảng viên và nhân dân về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh còn giản đơn; còn mơ hồ trước những quan điểm sai trái, thù địch; chưa tạo được nhận thức thống nhất và thông suốt đối với đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước.
Công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống chưa thường xuyên, liên tục, nhiều lúc, nhiều nơi còn buông lỏng, xem nhẹ. Chưa phê phán mạnh và đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng, những quan điểm mơ hồ, sai trái, khuynh hướng "thương mại hoá", lai căng, chạy theo thị hiếu tầm thường trong hoạt động báo chí, xuất bản, văn hoá, văn nghệ.
Thiếu những hình thức, biện pháp cụ thể, có sức thuyết phục để xây dựng, củng cố niềm tin, giải đáp những băn khoăn, thắc mắc, mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình đổi mới; chưa làm tốt chức năng dự báo tình hình, chuẩn bị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên chủ động đi vào kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế thế giới.
Thứ ba, công tác tư tưởng còn thiếu sắc bén, tính chiến đấu chưa cao, nhiều lúc chưa chủ động trong cuộc đấu tranh chống âm mưu "diễn biến hoà bình", chống tuyên truyền phản động của các thế lực thù địch, bác bỏ các quan điểm cực đoan mang tính kích động.
Nghị quyết Trung ương 5 (khoá IX) chỉ rõ: Mặt yếu kém, bất cập của công tác tư tưởng là còn thiếu sắc bén, tính chiến đấu chưa cao, phương pháp chưa linh hoạt, chưa tạo được nhận thức thống nhất cao và thông suốt đối với một số vấn đề trong đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng; chưa phê phán mạnh và đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng, những quan điểm mơ hồ, sai trái...
2. Nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận
Nghị quyết TW 5 (khoá IX) về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới đã chỉ rõ, cần đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, làm sáng tỏ lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị; tạo sự thống nhất cao hơn nữa trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân; chủ động tiến công, triển khai có hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận; làm thất bại chiến lược "diễn biến hoà bình", âm mưu bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch.
Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trên, cần thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau đây:
Một là, cần có một chiến lược công tác tư tưởng trong tình hình mới.
Để thực hiện thắng lợi Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng và Nhà nước ta đã nghiên cứu xây dựng chiến lược trên những lĩnh vực công tác quan trọng, như Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Chiến lược an ninh quốc gia, Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Chiến lược công tác cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiẹn đại hoá đất nước... nhưng chưa có Chiến lược công tác tư tưởng. Trong khi đó, công tác tư tưởng là hoạt động quan trọng vào loại bậc nhất của Đảng và Nhà nước; công tác tư tưởng phải luôn luôn đi trước, đi cùng, đi sau thực tiễn của đất nước; kẻ thù có chiến lược "diễn biến hoà bình" đối với nước ta. Vì vậy, để công tác tư tưởng hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải có "Chiến lược công tác tư tưởng trong tình hình mới".
Hai là, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, giải đáp cho được những vấn đề vừa cơ bản vừa bức thiết nảy sinh trong sự nghiệp đổi mới, nhằm bổ sung, hoàn thiện đường lối của Đảng.
Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận cần tập trung vào các vấn đề sau đây: làm sao để khắc phục bệnh quan liêu, tham nhũng, chống nguy cơ suy thoái của Đảng cầm quyền; làm sao để mô hình tổ chức chính trị được hợp lý, vấn đề phân công và phối hợp các quyền lực nhà nước tránh được tình trạng chồng chéo và lạm quyền; làm sao giải quyết tốt các mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng và chất lượng phát triển; giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hoá và thực hiện công bằng xã hội, giữa độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế... Phải khắc phục nhanh chóng sự sơ hở, yếu kém mà các quan điểm sai trái, thù địch đang khai thác, trong đó có sự chậm trễ lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội gây ra sự mơ hồ, ngộ nhận trong cán bộ, nhân dân, tạo kẽ hở cho những luận điệu thù địch.
Muốn vậy, phải mở rộng dân chủ, phát huy tự do tư tưởng, khai thác mọi tiềm năng sáng tạo trong nghiên cứu lý luận, đồng thời giữ nghiêm kỷ cương trong việc phổ biến kết quả nghiên cứu. Thực hiện chế độ tuyển chọn người nghiên cứu các đề tài khoa học, không theo cơ chế "xin - cho" để các nhà khoa học, hoặc tập thể khoa học được dân chủ, bình đẳng, công khai tham gia. Phải tập hợp được đội ngũ cán bộ lý luận và có chính sách, cơ chế phù hợp để họ tập trung hơn cho công tác nghiên cứu lý luận. Tăng cường quản lý công tác nghiên cứu lý luận, tránh phân tán, dàn trải, trùng lắp, lãng phí trong nghiên cứu. Cần phát huy dân chủ hơn nữa, giải phóng tư tưởng, đẩy mạnh việc tranh luận, thảo luận trong Đảng để đi đến kết luận tạo sự thống nhất trong Đảng. Khẩn trương xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Qui chế dân chủ trong nghiên cứu lý luận.
Ba là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục lý luận chính trị, giáo dục đạo đức trong Đảng, trong hệ thống chính trị, trong hệ thống nhà trường và trong toàn xã hội.
Đẩy mạnh việc giáo dục những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin; tiếp tục giáo dục sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh; tuyên truyền sâu rộng đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tập trung giáo dục mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giáo dục lòng tự tôn dân tộc, nêu cao chủ nghĩa yêu nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Các cấp, các ngành và địa phương cần tổ chức tốt, nghiêm túc việc học tập, quán triệt và thường xuyên đôn đốc kiểm tra việc thực hiện các Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị (khóa VIII) về “Chiến lược an ninh quốc gia”, Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX) về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”; các Chỉ thị của Ban Bí thư và đặc biệt Thông báo Kết luận số 94-TB/TW của Ban Bí thư về nhiệm vụ tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận gắn với việc xây dựng chương trình hành động nhằm tuyên truyền, giáo dục theo chiều sâu giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nâng cao nhận thức, mài sắc tinh thần cảnh giác cách mạng, chống “tự diễn biến” trước các âm mưu, thủ đoạn các quan điểm sai trái, thù địch của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận.
Bốn là, chủ động, kịp thời, kiên quyết đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch.
Kịp thời phát hiện các hoạt động và mức độ tác động của các luận điệu xuyên tạc, lừa bịp, mị dân của các phần tử cơ hội chính trị và các thế lực thù địch, từ đó có phương sách đối phó và có các chủ trương xử lý tình hình một cách hiệu quả.
Cần xác định rõ trong cuộc đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch vai trò của nhân dân là nhân tố quyết định. Phải chỉnh đốn lại các tổ chức quần chúng, xây dựng lực lượng nòng cốt, động viên và tổ chức nhân dân tham gia tích cực cuộc đấu tranh này, nhất là trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Cần có phương pháp phù hợp với các đối tượng. Đối với những người không có đầy đủ thông tin hoặc bước đầu mới có quan điểm dao động thì các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân cần làm tốt công tác quản lý, vận động, lôi kéo, thuyết phục. Đối với các hoạt động truyền bá quan điểm sai trái, vi phạm kỷ luật Đảng và pháp luật của Nhà nước cần phải xử lý nghiêm minh, kịp thời. Kiên quyết đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái, thù địch, như: "chủ nghĩa Mác - Lênin đã lỗi thời", "đi lên chủ nghĩa xã hội là đưa dân tộc vào chỗ chết", “nhân quyền cao hơn chủ quyền”, đòi đa nguyên, đa đảng; đòi ra báo tư nhân, nhà xuất bản tư nhân v.v... và v.v...
Phải ngăn chặn bằng được những “kênh” mà thông qua đó các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận tác động vào như: kênh về báo, đài, nhất là trên Internet; kênh từ các diễn đàn chính trị quốc tế; kênh của số cơ hội chính trị trong nước; kênh văn hóa, sách báo, phim ảnh; kênh lợi dụng gắn tôn giáo với dân tộc để phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy xu hướng ly khai. Đồng thời, cơ bản hơn, lâu dài hơn là phải tạo ra khả năng "miễn dịch" trước những quan điểm sai trái, thù địch trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là đối với thế hệ trẻ.
*
* *
Công cuộc đổi mới đất nước diễn ra trong bối cảnh ngày càng diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường của tình hình thế giới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Các thế lực thù địch đã, đang và sẽ còn đẩy mạnh thực hiện chiến lược "diễn biến hoà bình", trong đó tập trung chống phá chúng ta trên mặt trện tư tưởng, lý luận. Tình hình đó đòi hỏi chúng ta phải đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, thảo luận dân chủ, sớm làm rõ và kết luận những vấn đề mới, bức xúc nảy sinh từ thực tiễn; từng bước cụ thể hoá, bổ sung, phát triển đường lối, chính sách của Đảng; nâng cao hơn nữa việc học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tăng cường giáo dục tư tưởng chính trị; đấu tranh kịp thời, kiên quyết với những quan điểm sai trái, thù địch./.
Theo T.S Nguyễn Viết Thông,
Tạp chí Thông tin công tác tư tưởng, Lý luận
http://www.cpv.org.vn/tiengviet/tutuongvanhoa/details.asp?topic=6&subtopic=302&leader_topic=821&id=BT540754986
Trong bài viết trước, chúng tôi đã khái quát những quan điểm sai trái, thù địch về lý luận. Trong đó, chỉ rõ: Trên mặt trận tư tưởng, lý luận, các thế lực thù địch đã và đang sử dụng mọi phương tiện đánh vào nền tảng tư tưởng của Đảng ta là chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đánh vào đường lối chính trị, mục đích lý tưởng của Đảng ta là xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; đánh vào nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng là nguyên tắc tập trung dân chủ... hòng làm tan rã niềm tin, gây hỗn loạn về lý luận và tư tưởng, tạo ra khoảng trống để dần đưa hệ tư tưởng tư sản vào, rồi cuối cùng xoá bỏ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Trong bài viết này, chúng tôi đề cập đến vấn đề nâng cao chất lượng và hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận.
1. Khái quát thực trạng cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận trong 20 năm đổi mới
Đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận không chỉ là thụ động phản bác những luận điệu xuyên tạc, bóp méo vu cáo bịa đặt của các thế lực thù địch, kịp thời vạch trần động cơ, ý đồ đen tối đằng sau các sự kiện, mà điều quan trọng là khẳng định tính đúng đắn của đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta, là xây dựng cách nhìn, quan điểm đúng đắn cho đông đảo quần chúng, đặc biệt cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ.
a. Những thành tựu
Một là, công tác nghiên cứu lý luận gắn với tổng kết thực tiễn được coi trọng và đẩy mạnh, góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận quan trọng do thực tiễn công cuộc đổi mới đặt ra.
Đại hội VI của Đảng (12-1986) đánh dấu một bước ngoặt mới trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là việc đưa ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trước hết là đổi mới tư duy. Qua 20 năm đổi mới, nhận thức của Đảng ta về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng sáng tỏ hơn. Đến nay Đảng ta đã bước đầu hình thành được trên những nét cơ bản một hệ thống quan điểm lý luận về công cuộc đổi mới và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; làm cơ sở cho đường lối của Đảng, góp phần bổ sung, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội:
Đã xác định rõ hơn mục tiêu và đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đó là xã hội do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao, bền vững, với một hệ thống quan hệ sản xuất tiên tiến, phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, được phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam đoàn kết, bình đẳng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới.
Đã làm sáng tỏ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là: phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nền tảng tinh thần cho xã hội; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia; chủ động hội nhập quốc tế vì hoà bình, hợp tác và phát triển.
Hai là, việc tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước có bước tiến mới, cả về nội dung, hình thức, phương pháp, đem lại hiệu quả, tạo được sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội, giữ được ổn định chính trị - xã hội.
Sau sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, đã xuất hiện tình trạng ngại học lý luận Mác - Lênin, lý luận chính trị. Trước tình hình đó, Đảng ta đã chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chỉ đạo đẩy mạnh giáo dục lý luận chính trị trong toàn Đảng, toàn dân. Hệ thống trường Đảng, trường Nhà nước, đoàn thể đã coi trọng việc đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp giảng dạy và học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu, tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được coi trọng hơn, đã bước đầu trở thành nhu cầu của cán bộ đảng viên và nhân dân. Đặc biệt là thực hiện Chỉ thị số 23 của Ban Bí thư khoá IX về việc đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta tổ chức tốt đợt học tập và thi tư tưởng Hồ Chí Minh, được mọi tầng lớp nhân dân hưởng ứng, tham gia, đã khơi dậy những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp về chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa xã hội đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân. Việc tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị đã góp phần nâng cao nhận thức, tính tích cực chủ động của cán bộ, đảng viên, nâng cao lòng tin của nhân dân vào đường lối đổi mới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội.
Ba là, bước đầu nâng cao tính chủ động, kịp thời trong cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm chính trị phản động, sai trái, lệch lạc, góp phần làm thất bại âm mưu "diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch.
Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư luôn quan tâm chỉ đạo cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận và đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị về vấn đề này. Chỉ tính từ sau Đại hội IX đến nay, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 4/1/2002 về "Tăng cường cuộc đấu tranh chống các luận điệu sai trái và hoạt động tán phát tài liệu chống Việt Nam". Ngày 30/12/2002 Ban Bí thư ra thông báo Kết luận số 94 về "Nhiệm vụ tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu "diễn biến hoà bình" trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá. Hội nghị Trung ương tám ra Nghị quyết về "Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới"... Các cơ quan nghiên cứu lý luận, hệ thống thông tin đại chúng đã đầu tư công sức, trí tuệ, thời lượng cho cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm phản động, sai trái, lệch lạc. Riêng Hội đồng Lý luận Trung ương đã tổ chức biên soạn, xuất bản 2 cuốn sách "Vững bước trên con đường đã chọn" và "Lẽ phải của chúng ta"... Chúng ta ngày càng chủ động, kịp thời hơn trong cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm chính trị phản động, sai trái, lệch lạc. Đồng thời, xử lý có hiệu quả hơn các hoạt động phạm pháp của bọn cơ hội chính trị...
Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới đã chỉ rõ những thành tựu quan trọng của công tác tư tưởng, lý luận trong hơn 15 năm đổi mới (1986 - 2002): Những kết quả nghiên cứu lý luận gắn với tổng kết thực tiễn đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học góp phần cho việc xây dựng, bổ sung, phát triển đường lối đổi mới của Đảng; góp phần tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội. Các cấp uỷ đã coi trọng việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, nâng cao cảnh giác cách mạng, vạch trần các thủ đoạn phá hoại về tư tưởng của các thế lực thù địch, góp phần làm thất bại một bước chiến lược “diễn biến hoà bình”.
b. Những khuyết điểm, yếu kém
Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém:
Thứ nhất, công tác nghiên cứu lý luận còn bất cập, chưa theo kịp sự phát triển và yêu cầu của cách mạng, chưa làm sáng tỏ nhiều vấn đề quan trọng trong công cuộc đổi mới để phục vụ cho việc hoạch định đường lối đổi mới, tăng cường sự nhất trí về chính trị, tư tưởng trong xã hội. Nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mới dừng lại ở những nét khái quát chung, còn không ít vấn đề cụ thể đặt ra từ thực tiễn chưa có lời giải đáp hoặc giải đáp chưa đủ sức thuyết phục.
Thứ hai, chưa đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước. Nhận thức của nhiều cán bộ, đảng viên và nhân dân về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh còn giản đơn; còn mơ hồ trước những quan điểm sai trái, thù địch; chưa tạo được nhận thức thống nhất và thông suốt đối với đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước.
Công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống chưa thường xuyên, liên tục, nhiều lúc, nhiều nơi còn buông lỏng, xem nhẹ. Chưa phê phán mạnh và đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng, những quan điểm mơ hồ, sai trái, khuynh hướng "thương mại hoá", lai căng, chạy theo thị hiếu tầm thường trong hoạt động báo chí, xuất bản, văn hoá, văn nghệ.
Thiếu những hình thức, biện pháp cụ thể, có sức thuyết phục để xây dựng, củng cố niềm tin, giải đáp những băn khoăn, thắc mắc, mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình đổi mới; chưa làm tốt chức năng dự báo tình hình, chuẩn bị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên chủ động đi vào kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế thế giới.
Thứ ba, công tác tư tưởng còn thiếu sắc bén, tính chiến đấu chưa cao, nhiều lúc chưa chủ động trong cuộc đấu tranh chống âm mưu "diễn biến hoà bình", chống tuyên truyền phản động của các thế lực thù địch, bác bỏ các quan điểm cực đoan mang tính kích động.
Nghị quyết Trung ương 5 (khoá IX) chỉ rõ: Mặt yếu kém, bất cập của công tác tư tưởng là còn thiếu sắc bén, tính chiến đấu chưa cao, phương pháp chưa linh hoạt, chưa tạo được nhận thức thống nhất cao và thông suốt đối với một số vấn đề trong đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng; chưa phê phán mạnh và đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng, những quan điểm mơ hồ, sai trái...
2. Nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận
Nghị quyết TW 5 (khoá IX) về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới đã chỉ rõ, cần đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, làm sáng tỏ lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị; tạo sự thống nhất cao hơn nữa trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân; chủ động tiến công, triển khai có hiệu quả cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận; làm thất bại chiến lược "diễn biến hoà bình", âm mưu bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch.
Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trên, cần thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau đây:
Một là, cần có một chiến lược công tác tư tưởng trong tình hình mới.
Để thực hiện thắng lợi Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng và Nhà nước ta đã nghiên cứu xây dựng chiến lược trên những lĩnh vực công tác quan trọng, như Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Chiến lược an ninh quốc gia, Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Chiến lược công tác cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiẹn đại hoá đất nước... nhưng chưa có Chiến lược công tác tư tưởng. Trong khi đó, công tác tư tưởng là hoạt động quan trọng vào loại bậc nhất của Đảng và Nhà nước; công tác tư tưởng phải luôn luôn đi trước, đi cùng, đi sau thực tiễn của đất nước; kẻ thù có chiến lược "diễn biến hoà bình" đối với nước ta. Vì vậy, để công tác tư tưởng hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải có "Chiến lược công tác tư tưởng trong tình hình mới".
Hai là, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, giải đáp cho được những vấn đề vừa cơ bản vừa bức thiết nảy sinh trong sự nghiệp đổi mới, nhằm bổ sung, hoàn thiện đường lối của Đảng.
Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận cần tập trung vào các vấn đề sau đây: làm sao để khắc phục bệnh quan liêu, tham nhũng, chống nguy cơ suy thoái của Đảng cầm quyền; làm sao để mô hình tổ chức chính trị được hợp lý, vấn đề phân công và phối hợp các quyền lực nhà nước tránh được tình trạng chồng chéo và lạm quyền; làm sao giải quyết tốt các mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng và chất lượng phát triển; giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hoá và thực hiện công bằng xã hội, giữa độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế... Phải khắc phục nhanh chóng sự sơ hở, yếu kém mà các quan điểm sai trái, thù địch đang khai thác, trong đó có sự chậm trễ lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội gây ra sự mơ hồ, ngộ nhận trong cán bộ, nhân dân, tạo kẽ hở cho những luận điệu thù địch.
Muốn vậy, phải mở rộng dân chủ, phát huy tự do tư tưởng, khai thác mọi tiềm năng sáng tạo trong nghiên cứu lý luận, đồng thời giữ nghiêm kỷ cương trong việc phổ biến kết quả nghiên cứu. Thực hiện chế độ tuyển chọn người nghiên cứu các đề tài khoa học, không theo cơ chế "xin - cho" để các nhà khoa học, hoặc tập thể khoa học được dân chủ, bình đẳng, công khai tham gia. Phải tập hợp được đội ngũ cán bộ lý luận và có chính sách, cơ chế phù hợp để họ tập trung hơn cho công tác nghiên cứu lý luận. Tăng cường quản lý công tác nghiên cứu lý luận, tránh phân tán, dàn trải, trùng lắp, lãng phí trong nghiên cứu. Cần phát huy dân chủ hơn nữa, giải phóng tư tưởng, đẩy mạnh việc tranh luận, thảo luận trong Đảng để đi đến kết luận tạo sự thống nhất trong Đảng. Khẩn trương xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Qui chế dân chủ trong nghiên cứu lý luận.
Ba là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục lý luận chính trị, giáo dục đạo đức trong Đảng, trong hệ thống chính trị, trong hệ thống nhà trường và trong toàn xã hội.
Đẩy mạnh việc giáo dục những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin; tiếp tục giáo dục sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh; tuyên truyền sâu rộng đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tập trung giáo dục mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giáo dục lòng tự tôn dân tộc, nêu cao chủ nghĩa yêu nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Các cấp, các ngành và địa phương cần tổ chức tốt, nghiêm túc việc học tập, quán triệt và thường xuyên đôn đốc kiểm tra việc thực hiện các Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị (khóa VIII) về “Chiến lược an ninh quốc gia”, Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX) về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”; các Chỉ thị của Ban Bí thư và đặc biệt Thông báo Kết luận số 94-TB/TW của Ban Bí thư về nhiệm vụ tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận gắn với việc xây dựng chương trình hành động nhằm tuyên truyền, giáo dục theo chiều sâu giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nâng cao nhận thức, mài sắc tinh thần cảnh giác cách mạng, chống “tự diễn biến” trước các âm mưu, thủ đoạn các quan điểm sai trái, thù địch của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận.
Bốn là, chủ động, kịp thời, kiên quyết đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch.
Kịp thời phát hiện các hoạt động và mức độ tác động của các luận điệu xuyên tạc, lừa bịp, mị dân của các phần tử cơ hội chính trị và các thế lực thù địch, từ đó có phương sách đối phó và có các chủ trương xử lý tình hình một cách hiệu quả.
Cần xác định rõ trong cuộc đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch vai trò của nhân dân là nhân tố quyết định. Phải chỉnh đốn lại các tổ chức quần chúng, xây dựng lực lượng nòng cốt, động viên và tổ chức nhân dân tham gia tích cực cuộc đấu tranh này, nhất là trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Cần có phương pháp phù hợp với các đối tượng. Đối với những người không có đầy đủ thông tin hoặc bước đầu mới có quan điểm dao động thì các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân cần làm tốt công tác quản lý, vận động, lôi kéo, thuyết phục. Đối với các hoạt động truyền bá quan điểm sai trái, vi phạm kỷ luật Đảng và pháp luật của Nhà nước cần phải xử lý nghiêm minh, kịp thời. Kiên quyết đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái, thù địch, như: "chủ nghĩa Mác - Lênin đã lỗi thời", "đi lên chủ nghĩa xã hội là đưa dân tộc vào chỗ chết", “nhân quyền cao hơn chủ quyền”, đòi đa nguyên, đa đảng; đòi ra báo tư nhân, nhà xuất bản tư nhân v.v... và v.v...
Phải ngăn chặn bằng được những “kênh” mà thông qua đó các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận tác động vào như: kênh về báo, đài, nhất là trên Internet; kênh từ các diễn đàn chính trị quốc tế; kênh của số cơ hội chính trị trong nước; kênh văn hóa, sách báo, phim ảnh; kênh lợi dụng gắn tôn giáo với dân tộc để phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy xu hướng ly khai. Đồng thời, cơ bản hơn, lâu dài hơn là phải tạo ra khả năng "miễn dịch" trước những quan điểm sai trái, thù địch trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là đối với thế hệ trẻ.
*
* *
Công cuộc đổi mới đất nước diễn ra trong bối cảnh ngày càng diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường của tình hình thế giới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Các thế lực thù địch đã, đang và sẽ còn đẩy mạnh thực hiện chiến lược "diễn biến hoà bình", trong đó tập trung chống phá chúng ta trên mặt trện tư tưởng, lý luận. Tình hình đó đòi hỏi chúng ta phải đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, thảo luận dân chủ, sớm làm rõ và kết luận những vấn đề mới, bức xúc nảy sinh từ thực tiễn; từng bước cụ thể hoá, bổ sung, phát triển đường lối, chính sách của Đảng; nâng cao hơn nữa việc học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tăng cường giáo dục tư tưởng chính trị; đấu tranh kịp thời, kiên quyết với những quan điểm sai trái, thù địch./.
Theo T.S Nguyễn Viết Thông,
Tạp chí Thông tin công tác tư tưởng, Lý luận