VIỆT NAM - THỜI KỲ MỚI CỦA SỰ PHÁT TRIỂN
Hà Đăng
Trong 11 vấn đề lớn của Nghị quyết Đại hội IX Đảng Cộng sản Việt Nam, vấn đề thứ nhất được nêu lên là : "Việt Nam trong thời điểm lịch sử trọng đại”. Thời điểm lịch sử trọng đại ấy được hiểu là thời điểm Việt Nam kết thúc thế kỷ XX với những thắng lợi to lớn mà cách mạng đã giành được đồng thời bước vào thế kỷ XXI với những cơ hội lớn và thách thức lớn. Nói cách khác, Việt Nam đã bước vào thời kỳ mới của sự nghiệp xây dựng đất nước, như Đại hội IX đã xác định, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Lần này, chúng ta chưa đi sâu vào nội dung và những nhiệm vụ của thời kỳ mới ấy mà tập trung nghiên cứu sự đánh giá của Đảng về tình hình đất nước và bối cảnh quốc tế khi Việt Nam bước vào thời kỳ mới, những cơ hội và thách thức đối với chúng ta trong thời kỳ ấy.
1. Tình hình đất nước khi bước vào thế kỷ mới
Có ba sự đánh giá quan trọng nhất :
- Đánh giá về cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX : Đó là thế kỷ của những biến đổi to lớn, thế kỷ đấu tranh oanh liệt giành lại độc lập tự do, thống nhất Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, thế kỷ của những chiến công và thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và thời đại. Ba thắng lợi lớn nhất là : thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và việc thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa năm 1945 ; thắng lợi của các cuộc kháng chiến oanh liệt để giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, thực hiện thống nhất nước nhà ; thắng lợi của sự nghiệp đổi mới và từng bước đưa đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
- Đánh giá về 15 năm đổi mới : 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VIII, 10 năm thực hiện chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội 1991 – 2000 và 15 năm đổi mới (1996 – 2000) đã giành được những thắng lợi to lớn và có ý nghĩa quan trọng, đem lại nhiều bài học quý báu.
Thắng lợi lớn là : 1. Đã đưa Việt Nam ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng và kéo dài hơn 15 năm ; đứng vững trước cơn chấn động cả về chính trị và kinh tế do những biến cố ở Liên Xô và Đông Âu ; phá được thế bao vây cấm vận và mở rộng được quan hệ đối ngoại ; vượt qua được tác động nặng nề của khủng hoảng tài chính – kinh tế ở một số nước châu Á vào cuối những năm 90. 2. Đã hoàn thành những nhiệm vụ của chặng đường đầu thời kỳ quá độ và chuyển sang chặng đường tiếp theo, tức là thời kỳ mới đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. 3. Về đường lối, đã xác định ngày càng rõ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Bốn bài học quý báu là : 1. Trong quá trình đổi mới, phải kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh. 2. Đổi mới phải dựa vào nhân dân, vì lợi ích của nhân dân, phù hợp với thực tiễn, luôn luôn sáng tạo. 3. Đổi mới phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. 4. Đường lối đúng đắn của Đảng là nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới.
- Đánh giá tổng quát về những chuyển đổi lớn của đất nước :
Với những thắng lợi giành được trong thế kỷ XX, đã có ba sự chuyển đổi lớn và rất cơ bản ở Việt Nam : 1. Nước ta từ một nước thuộc địa, nửa phong kiến đã trở thành một quốc gia độc lập, tự do, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, có quan hệ quốc tế rộng rãi, có vị thế ngày càng quan trọng trong khu vực và trên thế giới. 2. Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội. 3. Đất nước ta từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, đã bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Đó chính là điểm xuất phát, là chỗ đứng và thế đứng, cũng là hành trang của Việt Nam khi bước vào thế kỷ mới, vào thời kỳ mới.
2. Bối cảnh quốc tế của thời kỳ mới
- Thế giới trong thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi : 1. Khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt ; kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ; toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia, nhưng chứa đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực. 2. Các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới vẫn tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau :
+ Đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp diễn ra gay gắt, nhưng có những vấn đề toàn cầu đòi hỏi phải có sự hợp tác đa phương mới giải quyết được như : bảo vệ môi trường, hạn chế bùng nổ dân số, đẩy lùi dịch bệnh hiểm nghèo, chống tội phạm quốc tế.
+ Chủ nghĩa tư bản hiện đại đang nắm ưu thế về vốn, khoa học công nghệ và thị trường song không thể khắc phục được những mâu thuẫn vốn có trong lòng nó, đặc biệt là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, mâu thuẫn giữa các nước tư bản phát triển và các nước đang phát triển.
+ Các quốc gia độc lập ngày càng tăng cường cuộc đấu tranh để tự lựa chọn và quyết định con đường phát triển của mình.
+ Chủ nghĩa xã hội trên thế giới, từ những bài học thành công và thất bại cũng như từ khát vọng và sự thức tỉnh của các dân tộc, có điều kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới ; theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội.
- Trong vài thập kỷ tới :
+ Ít có khả năng xảy ra chiến tranh thế giới, nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng.
+ Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia dân tộc. Cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, dân sinh, tiến bộ và công bằng xã hội sẽ có những bước tiến mới.
- Khu vực Đông Nam Á, châu Á – Thái Bình Dương : Sau khủng hoảng tài chính – kinh tế, có khả năng phát triển năng động nhưng vẫn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định.
Những nét mới ấy trong tình hình thế giới và khu vực tác động mạnh mẽ đến tình hình nước ta. Trong khi hoạch định chiến lược phát triển trong thời kỳ mới, ta phải xem xét cẩn trọng đến những tác động này.
3. Cơ hội lớn và thách thức lớn
Bước vào thời kỳ mới, trước mắt nhân dân ta có cả cơ hội lớn và thách thức lớn.
- Cơ hội lớn là :
+ Cùng với những thắng lợi đã giành được từ trước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, những thành tựu to lớn và rất quan trọng của 15 năm đổi mới làm cho thế và lực của nước ta lớn mạnh lên nhiều.
+ Những biểu hiện cụ thể của thế và lực lớn mạnh là : Cơ sở vật chất – kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường. Đất nước còn nhiều tiềm năng lớn về tài nguyên, lao động. Nhân dân ta có phẩm chất tốt đẹp. Tình hình chính trị - xã hội cơ bản ổn định. Môi trường hòa bình, sự hợp tác, liên kết quốc tế và những xu thế tích cực trên thế giới tạo điều kiện để chúng ta phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Thách thức lớn là :
+ Bốn nguy cơ - tụt hậu xa hơn về kinh tế, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, tham nhũng quan liêu và "diễn biến hòa bình" - vẫn tồn tại và diễn biến phức tạp, đan xen, tác động lẫn nhau, không thể xem nhẹ nguy cơ nào.
+ Điều cần nhấn mạnh là : Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin trong nhân dân. Kinh tế nước ta kém phát triển lại phải đương đầu với cuộc cạnh tranh quốc tế ngày càng quyết liệt, nếu chúng ta không nhanh chóng vươn lên thì sẽ càng tụt hậu xa hơn về kinh tế.
- Vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với nhân dân ta là : Nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức, phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới. Trong 20 năm tới, đến năm 2020, phải phấn đấu được nước ta căn bản trở thành nước công nghiệp, theo hướng hiện đại.
http://203.162.0.19:8080/show_content.pl?topic=3&ID=858
Hà Đăng
Trong 11 vấn đề lớn của Nghị quyết Đại hội IX Đảng Cộng sản Việt Nam, vấn đề thứ nhất được nêu lên là : "Việt Nam trong thời điểm lịch sử trọng đại”. Thời điểm lịch sử trọng đại ấy được hiểu là thời điểm Việt Nam kết thúc thế kỷ XX với những thắng lợi to lớn mà cách mạng đã giành được đồng thời bước vào thế kỷ XXI với những cơ hội lớn và thách thức lớn. Nói cách khác, Việt Nam đã bước vào thời kỳ mới của sự nghiệp xây dựng đất nước, như Đại hội IX đã xác định, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Lần này, chúng ta chưa đi sâu vào nội dung và những nhiệm vụ của thời kỳ mới ấy mà tập trung nghiên cứu sự đánh giá của Đảng về tình hình đất nước và bối cảnh quốc tế khi Việt Nam bước vào thời kỳ mới, những cơ hội và thách thức đối với chúng ta trong thời kỳ ấy.
1. Tình hình đất nước khi bước vào thế kỷ mới
Có ba sự đánh giá quan trọng nhất :
- Đánh giá về cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX : Đó là thế kỷ của những biến đổi to lớn, thế kỷ đấu tranh oanh liệt giành lại độc lập tự do, thống nhất Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, thế kỷ của những chiến công và thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và thời đại. Ba thắng lợi lớn nhất là : thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và việc thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa năm 1945 ; thắng lợi của các cuộc kháng chiến oanh liệt để giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, thực hiện thống nhất nước nhà ; thắng lợi của sự nghiệp đổi mới và từng bước đưa đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
- Đánh giá về 15 năm đổi mới : 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VIII, 10 năm thực hiện chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội 1991 – 2000 và 15 năm đổi mới (1996 – 2000) đã giành được những thắng lợi to lớn và có ý nghĩa quan trọng, đem lại nhiều bài học quý báu.
Thắng lợi lớn là : 1. Đã đưa Việt Nam ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng và kéo dài hơn 15 năm ; đứng vững trước cơn chấn động cả về chính trị và kinh tế do những biến cố ở Liên Xô và Đông Âu ; phá được thế bao vây cấm vận và mở rộng được quan hệ đối ngoại ; vượt qua được tác động nặng nề của khủng hoảng tài chính – kinh tế ở một số nước châu Á vào cuối những năm 90. 2. Đã hoàn thành những nhiệm vụ của chặng đường đầu thời kỳ quá độ và chuyển sang chặng đường tiếp theo, tức là thời kỳ mới đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. 3. Về đường lối, đã xác định ngày càng rõ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Bốn bài học quý báu là : 1. Trong quá trình đổi mới, phải kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh. 2. Đổi mới phải dựa vào nhân dân, vì lợi ích của nhân dân, phù hợp với thực tiễn, luôn luôn sáng tạo. 3. Đổi mới phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. 4. Đường lối đúng đắn của Đảng là nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới.
- Đánh giá tổng quát về những chuyển đổi lớn của đất nước :
Với những thắng lợi giành được trong thế kỷ XX, đã có ba sự chuyển đổi lớn và rất cơ bản ở Việt Nam : 1. Nước ta từ một nước thuộc địa, nửa phong kiến đã trở thành một quốc gia độc lập, tự do, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, có quan hệ quốc tế rộng rãi, có vị thế ngày càng quan trọng trong khu vực và trên thế giới. 2. Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội. 3. Đất nước ta từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, đã bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Đó chính là điểm xuất phát, là chỗ đứng và thế đứng, cũng là hành trang của Việt Nam khi bước vào thế kỷ mới, vào thời kỳ mới.
2. Bối cảnh quốc tế của thời kỳ mới
- Thế giới trong thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi : 1. Khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt ; kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ; toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia, nhưng chứa đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực. 2. Các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới vẫn tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau :
+ Đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp diễn ra gay gắt, nhưng có những vấn đề toàn cầu đòi hỏi phải có sự hợp tác đa phương mới giải quyết được như : bảo vệ môi trường, hạn chế bùng nổ dân số, đẩy lùi dịch bệnh hiểm nghèo, chống tội phạm quốc tế.
+ Chủ nghĩa tư bản hiện đại đang nắm ưu thế về vốn, khoa học công nghệ và thị trường song không thể khắc phục được những mâu thuẫn vốn có trong lòng nó, đặc biệt là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, mâu thuẫn giữa các nước tư bản phát triển và các nước đang phát triển.
+ Các quốc gia độc lập ngày càng tăng cường cuộc đấu tranh để tự lựa chọn và quyết định con đường phát triển của mình.
+ Chủ nghĩa xã hội trên thế giới, từ những bài học thành công và thất bại cũng như từ khát vọng và sự thức tỉnh của các dân tộc, có điều kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới ; theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội.
- Trong vài thập kỷ tới :
+ Ít có khả năng xảy ra chiến tranh thế giới, nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng.
+ Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia dân tộc. Cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, dân sinh, tiến bộ và công bằng xã hội sẽ có những bước tiến mới.
- Khu vực Đông Nam Á, châu Á – Thái Bình Dương : Sau khủng hoảng tài chính – kinh tế, có khả năng phát triển năng động nhưng vẫn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định.
Những nét mới ấy trong tình hình thế giới và khu vực tác động mạnh mẽ đến tình hình nước ta. Trong khi hoạch định chiến lược phát triển trong thời kỳ mới, ta phải xem xét cẩn trọng đến những tác động này.
3. Cơ hội lớn và thách thức lớn
Bước vào thời kỳ mới, trước mắt nhân dân ta có cả cơ hội lớn và thách thức lớn.
- Cơ hội lớn là :
+ Cùng với những thắng lợi đã giành được từ trước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, những thành tựu to lớn và rất quan trọng của 15 năm đổi mới làm cho thế và lực của nước ta lớn mạnh lên nhiều.
+ Những biểu hiện cụ thể của thế và lực lớn mạnh là : Cơ sở vật chất – kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường. Đất nước còn nhiều tiềm năng lớn về tài nguyên, lao động. Nhân dân ta có phẩm chất tốt đẹp. Tình hình chính trị - xã hội cơ bản ổn định. Môi trường hòa bình, sự hợp tác, liên kết quốc tế và những xu thế tích cực trên thế giới tạo điều kiện để chúng ta phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Thách thức lớn là :
+ Bốn nguy cơ - tụt hậu xa hơn về kinh tế, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, tham nhũng quan liêu và "diễn biến hòa bình" - vẫn tồn tại và diễn biến phức tạp, đan xen, tác động lẫn nhau, không thể xem nhẹ nguy cơ nào.
+ Điều cần nhấn mạnh là : Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin trong nhân dân. Kinh tế nước ta kém phát triển lại phải đương đầu với cuộc cạnh tranh quốc tế ngày càng quyết liệt, nếu chúng ta không nhanh chóng vươn lên thì sẽ càng tụt hậu xa hơn về kinh tế.
- Vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với nhân dân ta là : Nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức, phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới. Trong 20 năm tới, đến năm 2020, phải phấn đấu được nước ta căn bản trở thành nước công nghiệp, theo hướng hiện đại.
http://203.162.0.19:8080/show_content.pl?topic=3&ID=858