Các bệnh đau đầu thường gặp và cách phòng trị
Đau đầu là một chứng bệnh thường gặp. Có rất nhiều kiểu đau đầu, có thể gặp trong các bệnh mạch máu não, các khối u phát triển trong sọ, các viêm nhiễm vùng đầu mặt cổ, hội chứng giao cảm cổ sau, đau đầu trong rối loạn thần kinh chức năng hoặc đau nửa đầu có tính cơ địa (bệnh migrain). Sau đây là một số loại bệnh đau đầu thường gặp:
1. Đau đầu kiểu căng thẳng thần kinh: Còn được gọi là đau đầu co cơ hay đau đầu tâm lý - nữ thường bị nhiều hơn nam, bệnh nhân chủ yếu ở tuổi trung niên. Thường đau ở hai bên đầu, bắt đầu từ vùng dưới chẩm hay hai bên thái dương rồi lan ra cả đầu. Đau thường xuyên, không có cảm giác đập theo mạch nẩy, có cảm giác như đầu bị bó chặt lại từ hai thái dương hay vùng chẩm, vùng cổ, khởi phát từ từ, có thể kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần... Bệnh nhân thường là những người trầm cảm, lo âu. Những người dùng thuốc giảm đau kéo dài cũng hay bị đau đầu mãn tính kéo dài diễn ra hằng ngày rất giống với kiểu này. Việc điều trị chứng đau đầu do căng thẳng thần kinh thường bằng các loại thuốc an thần, thuốc chẹn beta hay chống trầm cảm.
2. Đau đầu từng chuỗi: Là một loại đau đầu do căn nguyên mạch máu - gặp chủ yếu ở nam giới tuổi trung niên và phần lớn là có hút thuốc. Các cơn đau xuất hiện sau khi ngủ từ 1 đến 3 giờ và khi tỉnh dậy đã thay đau đầu nặng. Các cơn đau hay tái phát, ngày có thể đau nhiều lần và kéo dài nhiều ngày hay nhiều tuần liền. Cơn đau chỉ khu trú ở một nửa đầu, đau nhiều ở sau mắt lan ra trán và thái dương, cảm giác đau ở sâu và không đập theo nhịp mạch. Kèm theo có thể là mặt nề, chảy nước mắt, ngạt mũi, chảy nước mũi, ra nhiều mồ hôi, sa mí mắt và co đồng tử cùng bên, không buồn nôn và nôn. Hiện nay loại đau đầu này được coi là những rối loạn thần kinh -hóa học có chu kỳ của cơ thể. Việc điều trị thường bằng corticoid, lithium, methysergid v.v...
3. Đau nửa đầu: Là một loại đau đầu do căn nguyên mạch máu, xuất hiện thành từng cơn và nguyên nhân vẫn chưa được biết rõ. Có hai dạng lớn của loại này là:
* Đau nửa đầu không có triệu chứng báo trước: Thường xuất hiện vào buổi sáng khi mới ngủ dậy, có khi là ban đêm và ít khi xảy ra vào ban ngày. Cơn đau thường khởi phát từ từ và đạt đến đỉnh cao sau vài giờ. Lúc đầu chỉ đau ở một bên đầu (thường ở vùng thái dương - trán) rồi dần dần lan ra cả đầu - đau chủ yếu là ở phần sọ, ít khi thấy đau ở phần mặt. Loại đau này có đặc điểm là đau theo nhịp đập của mạch và nặng lên khi hoạt động nên bệnh nhân thường thích nằm trong buồng tối yên tĩnh. Kèm theo có thể thấy buồn nôn và nôn, mạch chậm, huyết áp đôi khi có thể cao và nhạy cảm với các mùi. Cơn đau thường kéo dài từ vài giờ tới vài ngày và để lại cảm giác ê ẩm trong đầu sau đó.
* Đau nửa đầu có triệu chứng báo trước: Thường khởi đầu bằng những triệu chứng thần kinh khu trú ở vỏ não hoặc thùy não rồi phát triển dần dần trong 5-20 phút, kéo dài ít hơn 60 phút. Tiếp theo đó là đau đầu, buồn nôn và sợ ánh sáng. Có thể rối loạn thị lực cùng bên với phía có đau đầu, có cảm giác dị cảm như kiến đốt, kim châm, yếu nửa người hay nói khó hoặc mất ngôn ngữ. Các triệu chứng kéo dài dưới 60 phút và sẽ hồi phục hoàn toàn - đây là điểm khác biệt lớn nhất để phân biệt với những chứng đau đầu khác.
Trong lúc đang đau nửa đầu nên tránh stress, kiêng ăn sôcôla, phomat, cà phê, rượu, thuốc lá hay thuốc ngừa thai vì chúng có thể tạo điều kiện cho bệnh dễ xuất hiện hơn. Việc điều trị chứng đau nửa đầu thường phải sử dụng đến các thuốc nhóm ergotamin. Phòng bệnh đau nửa đầu bằng các thuốc chẹn beta, ức chế canxi và kháng serotonin.
Các theo dõi khoa học gần đây nhận thấy những người đau nửa đầu thường tăng nhiều hơn nguy cơ mắc bệnh hen suyễn. Một số khác lại thấy có nhức đầu sau khi quan hệ tình dục (ở cả nam lẫn nữ). Ngoài ra vi khuẩn Helicobacter Pylori (thường gây ra chứng bệnh viêm loét dạ dày tá tràng) cũng có vai trò trong một số trường hợp đau đầu do sự gây viêm và biến đổi nội mạc mạch máu của chúng, cách chữa loại đau đầu này chỉ đơn giản là dùng kháng sinh.
Trong đời sống hằng ngày nếu bị đau đầu chúng ta cũng có thể loại bỏ chúng bằng một vài động tác nhẹ nhàng như bấm mạnh vào điểm giữa hai lông mày và day thành những vòng tròn nhỏ rồi đặt hai ngón tay trỏ vào góc ngoài của hai đuôi mắt và xoa vuốt ngược lên phía trên. Sau đó đặt 2 ngón tay trỏ lên huyệt thái dương và xoa thành những vòng tròn nhỏ. Việc cử động và xoa bóp cổ gáy cũng có hiệu quả tương tự vì chúng làm giảm bớt sự căng thẳng và co rút gây đau của các cơ ở vùng vai gáy.
Để phòng ngừa chứng đau đầu nên hạn chế dùng rượu, sôcôla, đồ ăn nhiều mỡ, mì chính, dùng ít các gia vị cay nóng... và cố gắng hạn chế mất ngủ, stress hay hút thuốc lá.
Sinh hoạt, ăn ngủ điều độ và tập thể dục hằng ngày cũng có tác dụng rõ rệt trong việc điều hòa các căng thẳng thần kinh và giúp cho giấc ngủ thuận lợi hơn. Ngoài ra trước khi đi ngủ và sáng sớm lúc thức dậy nên dùng bàn tay xoa bóp vùng trán, hai bên thái dương và quanh hai hố mắt, đỉnh đầu... giúp bạn hạn chế được sự phát sinh của các cơn đau đầu.
Có thể giảm đau bằng ấn các huyệt phong trì, hợp cốc, thái dương, ấn đường 3-5 phút để giảm đau tức thời và mỗi ngày có thể làm 2-3 lần.
Các bài thuốc Đông y có thể dùng là:
+ Đau đầu do phong: Hoàng cầm 16g, khương hoạt 12g, phòng phong 16g, sài hồ 10g, bạch chỉ 16g, xuyên khung 16g, kinh giới 12g, cam thảo 6g.
+ Đau đầu do hàn: Ma hoàng 12g, khương hoạt 18g, phòng phong 14g, thương truật 16g, thăng ma 12g, cam thảo 8g, bạch phụ tử 12g, bạch chỉ 12g.
+ Đau đầu do nhiệt: Khương hoạt 10g, hoàng liên 8g, phòng phong 12g, sài hồ 10g, xuyên khung 10g, cam thảo 8g, hoàng cầm 20g, thạch cao 28g, tri mẫu 12g.
+ Đau đầu do khí hư: Hoàng kỳ 18g, nhân sâm 12g, bạch truật 16g, trần bì 10g, đương quy 16g, thược dược 16g, cam thảo 6g, thăng ma 8g, sài hồ 12g, mạn kinh 10g, xuyên khung 10g, tế tân 4g.
Bác sĩ Long Hà
Đau đầu là một chứng bệnh thường gặp. Có rất nhiều kiểu đau đầu, có thể gặp trong các bệnh mạch máu não, các khối u phát triển trong sọ, các viêm nhiễm vùng đầu mặt cổ, hội chứng giao cảm cổ sau, đau đầu trong rối loạn thần kinh chức năng hoặc đau nửa đầu có tính cơ địa (bệnh migrain). Sau đây là một số loại bệnh đau đầu thường gặp:
1. Đau đầu kiểu căng thẳng thần kinh: Còn được gọi là đau đầu co cơ hay đau đầu tâm lý - nữ thường bị nhiều hơn nam, bệnh nhân chủ yếu ở tuổi trung niên. Thường đau ở hai bên đầu, bắt đầu từ vùng dưới chẩm hay hai bên thái dương rồi lan ra cả đầu. Đau thường xuyên, không có cảm giác đập theo mạch nẩy, có cảm giác như đầu bị bó chặt lại từ hai thái dương hay vùng chẩm, vùng cổ, khởi phát từ từ, có thể kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần... Bệnh nhân thường là những người trầm cảm, lo âu. Những người dùng thuốc giảm đau kéo dài cũng hay bị đau đầu mãn tính kéo dài diễn ra hằng ngày rất giống với kiểu này. Việc điều trị chứng đau đầu do căng thẳng thần kinh thường bằng các loại thuốc an thần, thuốc chẹn beta hay chống trầm cảm.
2. Đau đầu từng chuỗi: Là một loại đau đầu do căn nguyên mạch máu - gặp chủ yếu ở nam giới tuổi trung niên và phần lớn là có hút thuốc. Các cơn đau xuất hiện sau khi ngủ từ 1 đến 3 giờ và khi tỉnh dậy đã thay đau đầu nặng. Các cơn đau hay tái phát, ngày có thể đau nhiều lần và kéo dài nhiều ngày hay nhiều tuần liền. Cơn đau chỉ khu trú ở một nửa đầu, đau nhiều ở sau mắt lan ra trán và thái dương, cảm giác đau ở sâu và không đập theo nhịp mạch. Kèm theo có thể là mặt nề, chảy nước mắt, ngạt mũi, chảy nước mũi, ra nhiều mồ hôi, sa mí mắt và co đồng tử cùng bên, không buồn nôn và nôn. Hiện nay loại đau đầu này được coi là những rối loạn thần kinh -hóa học có chu kỳ của cơ thể. Việc điều trị thường bằng corticoid, lithium, methysergid v.v...
3. Đau nửa đầu: Là một loại đau đầu do căn nguyên mạch máu, xuất hiện thành từng cơn và nguyên nhân vẫn chưa được biết rõ. Có hai dạng lớn của loại này là:
* Đau nửa đầu không có triệu chứng báo trước: Thường xuất hiện vào buổi sáng khi mới ngủ dậy, có khi là ban đêm và ít khi xảy ra vào ban ngày. Cơn đau thường khởi phát từ từ và đạt đến đỉnh cao sau vài giờ. Lúc đầu chỉ đau ở một bên đầu (thường ở vùng thái dương - trán) rồi dần dần lan ra cả đầu - đau chủ yếu là ở phần sọ, ít khi thấy đau ở phần mặt. Loại đau này có đặc điểm là đau theo nhịp đập của mạch và nặng lên khi hoạt động nên bệnh nhân thường thích nằm trong buồng tối yên tĩnh. Kèm theo có thể thấy buồn nôn và nôn, mạch chậm, huyết áp đôi khi có thể cao và nhạy cảm với các mùi. Cơn đau thường kéo dài từ vài giờ tới vài ngày và để lại cảm giác ê ẩm trong đầu sau đó.
* Đau nửa đầu có triệu chứng báo trước: Thường khởi đầu bằng những triệu chứng thần kinh khu trú ở vỏ não hoặc thùy não rồi phát triển dần dần trong 5-20 phút, kéo dài ít hơn 60 phút. Tiếp theo đó là đau đầu, buồn nôn và sợ ánh sáng. Có thể rối loạn thị lực cùng bên với phía có đau đầu, có cảm giác dị cảm như kiến đốt, kim châm, yếu nửa người hay nói khó hoặc mất ngôn ngữ. Các triệu chứng kéo dài dưới 60 phút và sẽ hồi phục hoàn toàn - đây là điểm khác biệt lớn nhất để phân biệt với những chứng đau đầu khác.
Trong lúc đang đau nửa đầu nên tránh stress, kiêng ăn sôcôla, phomat, cà phê, rượu, thuốc lá hay thuốc ngừa thai vì chúng có thể tạo điều kiện cho bệnh dễ xuất hiện hơn. Việc điều trị chứng đau nửa đầu thường phải sử dụng đến các thuốc nhóm ergotamin. Phòng bệnh đau nửa đầu bằng các thuốc chẹn beta, ức chế canxi và kháng serotonin.
Các theo dõi khoa học gần đây nhận thấy những người đau nửa đầu thường tăng nhiều hơn nguy cơ mắc bệnh hen suyễn. Một số khác lại thấy có nhức đầu sau khi quan hệ tình dục (ở cả nam lẫn nữ). Ngoài ra vi khuẩn Helicobacter Pylori (thường gây ra chứng bệnh viêm loét dạ dày tá tràng) cũng có vai trò trong một số trường hợp đau đầu do sự gây viêm và biến đổi nội mạc mạch máu của chúng, cách chữa loại đau đầu này chỉ đơn giản là dùng kháng sinh.
Trong đời sống hằng ngày nếu bị đau đầu chúng ta cũng có thể loại bỏ chúng bằng một vài động tác nhẹ nhàng như bấm mạnh vào điểm giữa hai lông mày và day thành những vòng tròn nhỏ rồi đặt hai ngón tay trỏ vào góc ngoài của hai đuôi mắt và xoa vuốt ngược lên phía trên. Sau đó đặt 2 ngón tay trỏ lên huyệt thái dương và xoa thành những vòng tròn nhỏ. Việc cử động và xoa bóp cổ gáy cũng có hiệu quả tương tự vì chúng làm giảm bớt sự căng thẳng và co rút gây đau của các cơ ở vùng vai gáy.
Để phòng ngừa chứng đau đầu nên hạn chế dùng rượu, sôcôla, đồ ăn nhiều mỡ, mì chính, dùng ít các gia vị cay nóng... và cố gắng hạn chế mất ngủ, stress hay hút thuốc lá.
Sinh hoạt, ăn ngủ điều độ và tập thể dục hằng ngày cũng có tác dụng rõ rệt trong việc điều hòa các căng thẳng thần kinh và giúp cho giấc ngủ thuận lợi hơn. Ngoài ra trước khi đi ngủ và sáng sớm lúc thức dậy nên dùng bàn tay xoa bóp vùng trán, hai bên thái dương và quanh hai hố mắt, đỉnh đầu... giúp bạn hạn chế được sự phát sinh của các cơn đau đầu.
Có thể giảm đau bằng ấn các huyệt phong trì, hợp cốc, thái dương, ấn đường 3-5 phút để giảm đau tức thời và mỗi ngày có thể làm 2-3 lần.
Các bài thuốc Đông y có thể dùng là:
+ Đau đầu do phong: Hoàng cầm 16g, khương hoạt 12g, phòng phong 16g, sài hồ 10g, bạch chỉ 16g, xuyên khung 16g, kinh giới 12g, cam thảo 6g.
+ Đau đầu do hàn: Ma hoàng 12g, khương hoạt 18g, phòng phong 14g, thương truật 16g, thăng ma 12g, cam thảo 8g, bạch phụ tử 12g, bạch chỉ 12g.
+ Đau đầu do nhiệt: Khương hoạt 10g, hoàng liên 8g, phòng phong 12g, sài hồ 10g, xuyên khung 10g, cam thảo 8g, hoàng cầm 20g, thạch cao 28g, tri mẫu 12g.
+ Đau đầu do khí hư: Hoàng kỳ 18g, nhân sâm 12g, bạch truật 16g, trần bì 10g, đương quy 16g, thược dược 16g, cam thảo 6g, thăng ma 8g, sài hồ 12g, mạn kinh 10g, xuyên khung 10g, tế tân 4g.
Bác sĩ Long Hà
Người Về Âm Cảnh Hồn Thư Thái
Kẻ Ở Dương Gian Dạ Ngậm Ngùi