Tiền Chùa
 
        Joe Ruelle
        Văn hóa Á Châu và Âu Châu có nhiều điểm khác biệt. Joe, một sinh viên Canada hiện đang sống ở Hà Nội, thể hiện một trong những sự khác biệt này qua bài tâm sự trào phúng dưới đây.
        Trong quan hệ gia đình và xã hội, người Á Châu thường trốn tránh đối mặt trực tiếp vấn đề. Thay vì nói thẳng để cùng nhau tìm cách giải quyết như người Âu Châu, người Á Châu giấu sự thất vọng trong lòng, nhẫn nhịn và cố gắng quên chúng đi để giữ hoà khí. Cách làm này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Những vấn đề nhức nhối dồn nén lâu ngày không được giải quyết có thể nổ tung bất cứ lúc nào. Cách suy nghĩ này cũng gây khó khăn cho việc tạo dựng thể chế dân chủ, một thể chế rất cần có sự thẳng thắn của công dân đối với những hành xử của chính quyền...
        Sống ở Việt Nam mình thấy rất nhiều điều khó hiểu. Tại sao khi có hai người ăn cơm đĩa thì người phục vụ cứ mang cơm ra từng đĩa một, không phải cả hai đĩa cùng một lúc? Tại sao người biết ít thường giả vờ biết nhiều, và người biết nhiều thường giả vờ biết ít? Tại sao lấy vợ thì phải xem tông và lấy chồng thì phải xem giống? Nói chung 4 năm vừa rồi nhuốm mầu "tại sao"!
        Nhưng duy chỉ có một điều là mình thấy khó hiểu nhất. Không phải là vì điều đó “vô lô-gíc” - rõ ràng nó có lô-gíc riêng của nó - chỉ là vì nó rất khác với những gì mình đã từng học từ khi còn rất bé, nên mình thấy nó rất “khó nuốt”. Đó là cách giải quyết vấn đề của người Việt Nam.
        Mình xin kể một câu chuyện ngắn nhé. Cách đây hai năm, trong một buổi học tiếng Việt ở trường, thầy dạy bọn mình từ “tiền chùa”. Khi đó tiếng Việt của mình rất phình phường, chưa giỏi đâu, nên mình đã hiểu lầm, tưởng từ đó là một từ rất khôi hài, dùng để “làm tươi” không khí. Mấy phút sau, ông chủ nhiệm khoa đến, đi vào lớp và đưa cho thầy một cái phong bì nhỏ. Hôm trước cả lớp đi Bắc Ninh xem người ta hát quan họ, và phong bì đó chỉ là để trả lại tiền xe buýt thôi.
        Thấy thế, mình cười, chỉ vào phong bì đó và nói “À! Tiền chùa đấy!”. Thầy choáng, mặt cắt không còn giọt máu, miệng nói không ra tiếng. Rồi một lát thầy tỉnh lại, cười rất to và đánh trống lảng cực mạnh: “Ối giời ơi, trời đẹp thế nhỉ! Mùa đông mà nhiệt độ vẫn là 20 độ C!”
        Ông chủ nhiệm khoa bỏ đi, rồi thầy nhìn vào mặt mình và nói “Joi ơi. Đừng có bao giờ dùng từ đó trong những trường hợp như thế nhé!” Khi hiểu ra là mình đã nói gì và từ đó nghĩa là gì, mình thấy rất xấu hổ. Mình xin lỗi thầy, bảo rằng đó chỉ là sự hiểu lầm thôi và mình sẽ lên tầng hai ngay để giải thích như vậy cho ông chủ nhiệm khoa.
        “Thôi thôi không được!”, thầy đáp. “Đó không phải kiểu Việt Nam đâu!” Mình bảo với thầy rằng ở bên Tây, nếu có vấn đề như vậy xảy ra thì mình phải xin lỗi ngay, giải thích ngay, như thế thì sẽ hết hiểu lầm. Thầy trả lời rằng ở Việt Nam nếu mình không làm gì thì “chuyện to sẽ trở thành chuyện nhỏ, sẽ trở thành không có gì.” Mấy sinh viên Trung Quốc đang ngồi trong lớp gật đầu đồng ý. Vấn đề là ở chỗ: kiểu Tây là hoàn toàn ngược lại. Nếu mình không làm gì thì chuyện nhỏ sẽ trở thành chuyện to, sẽ trở thành bom hạt nhân luôn!
        Tức là theo mình biết, ở Việt Nam nếu mình cứ giả vờ không có chuyện gì thì dần dần sẽ không có chuyện gì thật. Nhưng mà ở bên Tây, nếu mình cứ giả vờ không có chuyện thì dần dần nhiều chuyện sẽ “mọc lên”, sẽ có một khu vườn đầy cỏ dại. Tất nhiên đó là một sự nhận xét chung chung thôi. Nhưng văn hóa cũng là một điều chung chung thôi nên phân tích như vậy là phải.
        Thỉnh thoảng mình cũng thích nghiên cứu về những sự hiểu lầm giữa những cặp vợ chồng người Tây và người Việt Nam. (Ở đây nghiên cứu nghĩa là đi bia hơi nghe bạn kể chuyện.) Theo quan sát của mình thì khi một người Tây lấy một người Việt - trai hay gái không quan trọng - thì sẽ có nhiều cuộc nói chuyện như sau:
        Ông chồng Tây: Sao trông em buồn thế?
        Bà vợ Việt Nam cứ tiếp tục lau nhà
        Ông chồng Tây: Cái gì thế em? Anh biết em buồn mà. Em cứ nói thẳng ra nhé, anh sẽ nghe hết.
        Bà vợ Việt Nam: Anh ơi, trời sắp mưa đấy, anh đi chơi anh đừng quên mang áo mưa nhé.
        Ông chồng Tây: Thôi. Em ơi, em nói thật đi. Tại sao em buồn?
        Bà vợ Việt Nam: Chắc mưa to đấy!
        Ông chồng Tây: Ahhhhhhhhhhhhhh!!!!!!!!!
        Liệu trong tương lai mình cũng sẽ phải “trải qua” nhiều cuộc nói chuyện tương tự như vậy không nhỉ?
 
        Nguồn: Joe's blog