Giáo dục Việt Nam: ngôi nhà cần đổ lại móng
Nguồn: Lao Động, 2003



Ông lão 79 tuổi gầy nhom, tóc điểm bạc, ngày ngày còng lưng trước chiếc máy tính đời cũ để vào mạng kiếm thông tin. Lúc nào học trò ông cũng nườm nượp đến xin thụ giáo. Nhiều người vẫn ngạc nhiên hỏi đi hỏi lại: "Từ lúc nghỉ hưu thầy dạy 20 năm nữa mà sao chưa hết vốn?". Vị giáo sư già tủm tỉm cười: "Tôi học nhờ Internet cả đấy". Vị giáo sư ấy là tiến sĩ khoa hợc Dương Thiệu Tống. (Đính chính: Giáo sư Dương Thiệu Tống là Tiến Sĩ Giáo Dục, không phải Tiến sĩ Khoa Học - Ngọc Lý)

Ông là một trong những chuyên gia có quan điểm rất khác với những người quản lý giáo dục (GD). Ông có thể nói về xuất phát điểm của những quan điểm "khác, khó chấp nhận" của mình?

- Trước hết, tôi là một người may mắn vì đã có các quan điểm khác với nhiều người, vì có khác biệt mới có chút gì mới để đóng góp. Tôi còn may mắn là một trong các nhà giáo đã sống với nền GD VN từ lúc bắt đầu (1945) cho đến tận bây giờ.


Ngoài ra, tôi được tiếp thu nhiều nền GD khác nhau: GD Nho học do cha mẹ truyền dạy, GD Pháp (tú tài đến cử nhân), GD Anh, Mỹ (hậu đại học), và cũng đã từng thăm viếng, tìm hiểu GD Liên xô cũ và một số nước khác.

Quan trọng nhất đối với tôi vẫn là nền GD dân tộc, tức là những gì tôi thu nhận từ VN, kinh nghiệm sống qua nhiều giai đoạn lịch sử của dân tộc. Ở nước ta, cũng như tại mọi nước trên thế giới, GD và văn hoá là hai thứ không bao giờ tách rời nhau. Phải biết yêu và hiểu sâu rộng nền văn hoá VN thì mới làm nhà giáo dục VN được.

Trên quan điểm này, xin ông đi thẳng vào vấn đề mà hiện nay cả xã hội quan tâm: Cải cách nền GD VN như thế nào cho hiệu quả? Có một số nhà nghiên cứu quá khích cho rằng nên phá đổ những gì làm nên ngôi nhà GD hiện nay, thay vào đó là bắt đầu xây dựng lại cái móng cho vững rồi hãy nghĩ đến tầm cao. Nhưng đập phá mà không có gì để xây thì quá tàn nhẫn.

- Tôi xin nói ngay rằng ngôi nhà GD bây giờ không thể phá ngay được. Mặc dù tôi đồng ý phải phá đổ những gì sai lầm. Một cuộc cách mạng có thể phá đổ một chế độ ngay lập tức, nhưng đối với GD thì không thể, vì liên quan đến con người và truyền thống.

Nhìn vào lịch sử GD VN, sẽ thấy ngay truyền thống vốn rất chậm thay đổi. Kể từ khi thực dân Pháp chiếm VN cho đến tận năm 1919, phải sau hơn 30 năm nền GD Nho học ở miền Bắc và miền Trung mới chấm dứt.

Điều ông thường nhấn mạnh là chúng ta thiếu một chiến lược giáo dục. Ai cũng thấy nhưng sao chẳng người nào chỉ ra hoặc chí ít tin vào những chuyên gia hàng đầu như ông?

- Đấy là mấu chốt cho cuộc cải cách GD. Các nhà cải cách phải để ý chiến lược trước chiến thuật, chứ không phải làm sai đến đâu sửa đến đó, rồi làm lại theo nếp cũ.

Lâu nay tôi chẳng thấy ai nói hay bình luận với nhau về chiến lược GD cả. Thời Pháp thuộc, người Việt không được tham dự vào việc cải tổ GD, tất cả đều do chuyên gia Pháp thực hiện.

Từ năm 1945 đến nay, chúng ta có nhu cầu xây cho mình một nền GD riêng, như xây dựng một ngôi nhà mới, trên cơ sở điều kiện, hoàn cảnh đã có. Nhưng thực tiễn khác với mong muốn: Cho đến nay vẫn chưa hề có một nền GD thuần tuý VN được xây nên trên cơ sở triết lý của riêng mình.

Trong khi xây ngôi nhà GD VN mới, chúng ta lẫn lộn giữa vai trò của "kiến trúc sư, kỹ sư, công nhân và người thầu". Từ đó nảy sinh hiện trạng chúng ta thiếu kiến trúc sư, kỹ sư trong giáo dục, và nếu có thì cũng chẳng ai dùng, vì ai cũng làm kiến trúc sư, kỹ sư được. Người có quyền không hẳn là kiến trúc sư giỏi. Người kiến trúc sư, kỹ sư giỏi mà không có quyền nên nói chẳng ai nghe.

Phải chăng, nguyên nhân sâu xa khiến nền GD càng cải cách càng khó sửa đổi chính là ngôi nhà đang xây dở có cái móng không được vững?

- Nói đúng ra là chưa có móng. Ở VN chưa bao giờ có một trường ĐH đào tạo chuyên gia GD cấp cao về mọi lĩnh vực trong GD, chẳng hạn như: chuyên gia quy hoạch GD, quản lý GD, kinh tế GD, soạn thảo chương trình, chuyên gia soạn SGK, chuyên gia nghiên cứu phương pháp giảng dạy, đánh giá ở từng cấp.

Rốt cuộc là người ta chỉ biết làm theo kinh nghiệm, mà hầu hết là những kinh nghiệm xưa cũ, lạc hậu. Bây giờ, các nhà lãnh đạo đã ý thức được tầm quan trọng của GD và tính bức thiết của đổi mới, nhưng vấn đề là ai làm?

Trong khi ấy thì cả thế giới, nơi nào cũng có trường ĐH GD. Tôi nhớ vào năm 1972, bản thân tôi từng được mời ra nước ngoài dạy về các phương pháp khoa học GD mới cho các thầy giáo người Thái, Singapore, Malaysia, Indonesia và Philippines.

Bây giờ ngược lại, những người các nước đó sang đây để dạy cho các thầy giáo nước mình về các lĩnh vực như soạn thảo chương trình, phương pháp đánh giá... Các chuyên gia không hiểu điều kiện, hoàn cảnh của GD VN, trình độ người đi học ở VN, ngôn ngữ của người VN thì sao làm hiệu quả được? Trong khi đó chuyên gia VN không được dùng đến.

Điều đầu tiên ta nên làm ngay từ bây giờ là gì, thưa giáo sư? Và liệu có quá muộn không, khi ông cho rằng nền giáo dục VN có những lĩnh vực chậm sau thế giới ít nhất 100 năm. Và nhất là trong khi chúng ta chờ đợi đã mòn mỏi sự cải tổ đúng nghĩa trong giáo dục, lại phải mất một thời gian dài nữa.

- Chính vì quá muộn nên ta phải bắt đầu ngay từ bây giờ. Chúng ta đã chờ đợi điều này hơn nửa thế kỷ nay rồi. GD là một khoa học cần đào tạo chuyên sâu. Nếu chậm nữa, thì đừng trông mong gì theo kịp các nước xung quanh chúng ta.

Trước mắt, cử người đi học về khoa học GD gấp. Nên chọn những thầy giáo đã có kinh nghiệm, với những suất học sau đại học.

Thứ hai nữa là mở ngay trường đại học GD đào tạo các chuyên gia GD ở các cấp. Để giải quyết vấn đề này, điều khó nhất là thiếu thầy về các lĩnh vực KHGD. Bước đầu có thể hợp tác với các trường giáo dục nước ngoài nổi tiếng, và phối hợp với các chuyên gia VN để đào tạo chuyên gia tại chỗ. Xét về nhu cầu đổi mới GD VN, từ xuất phát điểm hiện tại, số lượng chuyên gia GD cần thiết cho mọi lĩnh vực theo tôi dự đoán là rất lớn.

Như thế theo ông, có phải chúng ta lại bắt đầu sự nghiệp GD từ chỗ bắt đầu?

- Không hẳn như thế. Chúng ta đã có nhiều cố gắng, nhưng những cố gắng ấy phần nhiều là những biện pháp để giải quyết những vấn đề trước mắt, chứ không nhìn đến tương lai.

Làm GD là phải nhìn về tương lai. Những giải pháp "tình thế" có khi là những trở lực cho mọi sự đổi mới trong tương lai, nếu ta không có một tầm nhìn sâu xa và rộng mở trong GD. Trong hiện tại, những gì tiến bộ thì giữ lại, những gì không chịu được cấu trúc mới thì phá đi. Hư hỏng nhất là những quan niệm sai lầm trong truyền thống.

Mà theo ông, một trong những quan niệm cần đả phá nhất là quan niệm thi cử?

- Đó là tàn dư của lối học từ xa xưa, quan niệm học để "cầu quan to, hốt đồng bạc" (Phan Bội Châu). Sai không chỉ ở người học, mà còn ở người tổ chức thi cử, người đặt ra thi cử.

Chế độ thi cử hiện nay không đánh giá việc học để xem học sinh có đạt được các mục tiêu đã đề ra cho từng cấp học. Người ta quan niệm thi cử như một sự tưởng thưởng những đứa bé học chăm, học "giỏi" và "trừng phạt" những đứa lười biếng.

Dường như không ai nghĩ rằng kết quả thi cử là những dữ liệu rất quý giá để ta nghiên cứu đánh giá khả năng của học sinh, theo từng vùng, từng loại người, đánh giá đề thi, đánh giá chương trình và phương pháp giảng dạy, tiên đoán việc học tập của học sinh trong tương lai.

Là một nhà giáo nghiêm khắc, Giáo sư Tống từng phát biểu trên báo chí rằng: "Tôi không tin vào giá trị của kỳ thi nào hiện nay, kể cả kỳ thi tốt nghiệp THPT hay tuyển sinh ĐH". Ông quan niệm: Theo nguyên tắc, thi cử phải phục vụ việc giảng dạy, học tập, chứ không phải giảng dạy, học tập phục vụ thi cử.

Hệ quả của một nền GD "ốm yếu" hiện nay là căn bệnh chạy theo thành tích đang tạo một môi trường giả ngay trong chính trường học. Ông nghĩ sao về điều này?

- Đừng trách trẻ con sớm có tính gian dối, mà hãy trách ở chính người lớn: Chính người lớn tạo cho chúng ý niệm đó.

Dạy cho trẻ tính không trung thực vì bắt chúng làm theo ý người lớn mà không cho chúng nói lên ý nghĩ của mình. Buộc học sinh trả bài như vẹt, làm theo bài mẫu, làm đúng theo sách giáo khoa cũng là một cách tập cho trẻ tính giả dối và tính gian lận.

Và điều này bắt đầu từ sự thiếu trung thực của người lớn mà ra.

Xin cảm ơn ông.



Theo  Báo Lao Động


http://chungta.com/Desktop.aspx/GiaoDuc/DeXuat-GiaiPhap-GD/Giao_duc_Viet_Nam-ngoi_nha_can_do_lai_mong/

GS-TS Dương Thiệu Tống: "Phải đưa giáo dục đến với mọi người"
 08:03' 02/09/2006 (GMT+7)

Làm công khai, minh bạch thì không sợ gì cả. Nếu thực sự có trường hợp hối lộ, tham nhũng trong hàng ngũ giáo chức - dù ở bất cứ cương vị nào - thì kẻ ấy cần bị gạt ngay ra khỏi ngành giáo dục. Đó là những góp ý của GS-TS Dương Thiệu Tống trước các hiện tượng tiêu cực trong ngành giáo dục hiện nay.


. Phóng viên: Sau khi Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân mở cuộc vận động Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục, hàng loạt giáo viên đã dũng cảm tố cáo tiêu cực trong chính trường mình, ngành mình. Thưa giáo sư, đó có phải là tín hiệu đáng mừng nhằm lành mạnh hóa ngành giáo dục hiện nay?

- GS-TS Dương Thiệu Tống: Với hàng loạt vụ tố cáo tiêu cực trong ngành giáo dục thời gian vừa qua, tôi vừa mừng lại vừa lo. Mừng vì có thầy giáo can đảm. Đó là một đức tính quan trọng của người thầy. Nhưng lo là phong trào tố cáo sẽ đi đến đâu ? Hay là sẽ tạo nên phong trào học sinh tố cáo thầy, phụ huynh học sinh tố cáo thầy giáo, rồi đồng nghiệp ghi âm, chụp hình tố cáo lẫn nhau. Với nhà giáo, tố cáo đồng nghiệp là việc làm bất đắc dĩ, khổ tâm của nhà giáo.

Cần làm thế nào để tránh cho người thầy phải làm việc đó. Theo tôi, các nhà lãnh đạo biết hết các chuyện tiêu cực và có đủ phương tiện để chứng minh, phát hiện nhưng họ không làm hay không dám làm để cho người thầy làm rồi mới ra tay. Làm như vậy tội cho người thầy quá. Tôi lo cho họ lắm!

. Là người làm giáo dục và theo dõi giáo dục hơn 60 năm qua, theo giáo sư liệu có giải pháp nào cho vấn đề này?
- Ngay bản thân tôi cũng chưa hiểu những cải cách giáo dục Việt Nam hiện nay thì làm sao có thể đề nghị giải pháp? Theo kinh nghiệm bản thân tôi xưa kia, nguyên tắc chính của việc quản lý, là công khai, minh bạch. Làm công khai, minh bạch thì không sợ gì cả. Cách đây trên 40 năm, khi tôi làm hiệu trưởng Trường Trung học Kiểu mẫu thuộc Trường ĐH Sư phạm Sài Gòn, có trường hợp con của một thầy giáo trong trường thi vào trường năm đó. Trước kỳ thi tôi yêu cầu các thầy cứ chấm thi bình thường. Nếu con họ đậu thì không vấn đề gì. Nếu rớt, tôi sẽ đưa vấn đề này ra hội đồng giáo sư toàn trường và chính tôi sẽ xin hội đồng xét cho con họ vào học. Hội đồng sẽ xem xét, bỏ phiếu chấp thuận và cũng chịu trách nhiệm.

Trong một số trường hợp, hiệu trưởng cũng có thể tự quyết định, nếu là cần thiết, miễn là trong sạch và dám tự nhận lấy trách nhiệm. Ngày nay, hoàn cảnh đã đổi khác, các nhà quản lý giáo dục có thể có những biện pháp tốt hơn thế. Tuy nhiên, tôi chỉ xin đề nghị một điều là, nếu thực sự có trường hợp hối lộ, tham nhũng trong hàng ngũ giáo chức, dù ở bất cứ cương vị nào, thì kẻ ấy cần bị gạt ngay ra khỏi ngành giáo dục không cần do dự. Nếu phạm tội nặng, họ phải bị loại vĩnh viễn ra khỏi ngành giáo dục. Tôi từng viết trong hồi ký sư phạm của tôi rằng, từ lúc bắt đầu đi dạy học cho đến nay, tôi vẫn cho rằng một thầy giáo gian lận, ăn hối lộ, tham nhũng không phải là một nhà giáo, mà chỉ là một tên ăn cắp...

. Giáo sư nói rằng “Bản thân tôi chưa hiểu giáo dục bây giờ”, vậy có phải giáo dục bây giờ đang có vấn đề?

- Không phải là “đang có vấn đề” mà có quá nhiều vấn đề không hiểu nổi. Chẳng hạn, khuynh hướng giáo dục chung trên thế giới, từ sau đại chiến II là thống nhất các loại trường khác nhau để tạo nên sự bình đẳng thì chúng ta lại chia các trường phổ thông ra thành nhiều loại để gây nên sự bất bình đẳng: trường chuyên, trường không chuyên, trường điểm, trường chất lượng cao, trường năng khiếu...? Trong khi chúng ta đã từng cam kết với thế giới là thực hiện một nền “giáo dục cho mọi người”, “tạo cơ hội giáo dục đồng đều cho mọi người”, thì tất cả những gì ta đã thực hiện cho đến nay dường như chỉ dành ưu tiên và ưu đãi cho các gia đình giàu có, có tiền của, cho tầng lớp tinh hoa, ưu tú được xã hội đề cao, khuyến khích, nâng đỡ ! Như vậy, phải chăng chúng ta chưa có một triết lý giáo dục để làm nền tảng cho tất cả những cải cách giáo dục của chúng ta?

Trong khoảng thời gian 30 năm qua, thực tiễn giáo dục dường như đi ngược lại với lý thuyết. Chúng ta nói giáo dục cho mọi người nhưng thực sự là giáo dục cho thiểu số người giàu. Người giàu mới có điều kiện vào trường chuyên, trường điểm, có điều kiện học giỏi, rồi ra nước ngoài du học. Tốt nghiệp xong, nhiều người có khuynh hướng ở lại nước ngoài làm việc với lý do để thu thập kinh nghiệm thực tiễn. Nếu có về thì cũng làm công ty nước ngoài. Cuối cùng, chỉ có những học sinh bình thường phục vụ đất nước.

Do đó, cần phải có nghiên cứu khoa học nhằm tìm hiểu những học sinh học trường chuyên, trường điểm, được ưu đãi như vậy thì đóng góp cho đất nước như thế nào. Những nghiên cứu như vậy sẽ cho ta biết hiệu quả của quan niệm “giáo dục tinh hoa” mà ta hiện chủ trương. Thật ra, một đất nước muốn phát triển không chỉ nhờ tỉ lệ những học sinh giỏi mà phải quan tâm đến toàn thể học sinh, cả giỏi lẫn kém. Bởi vậy mới có quan niệm giáo dục cho mọi người, ai cũng được học hành và có quyền phục vụ đất nước. Tôi chờ đợi nghiên cứu này nhưng đến nay chưa thấy. Lý thuyết hay nhưng thực tế rõ ràng đi ngược lý thuyết. Nhiều quan niệm tôi không hiểu nổi.

. Nghĩa là chúng ta phải có cuộc cải tổ, đặt lại vấn đề quan niệm giáo dục?

- Theo dõi sự phát triển giáo dục nước ta gần đây, tôi thấy mọi người dường như chỉ quan tâm đến tuyển sinh đại học, thi tuyển lớp 10, gian lận thi cử, trong khi còn rất nhiều vấn đề lớn của giáo dục không được đề cập. Ví dụ: Cải tổ trung học như thế nào, dạy gì, dạy cho ai, mục tiêu cụ thể của mỗi cấp học là gì. Làm sao có nền đại học chất lượng cao nếu chưa có nền trung học tốt?...

Giáo dục Việt Nam đâu chỉ có tuyển sinh, còn nhiều vấn đề lớn lắm. Hơn nữa, trong thời buổi hội nhập, còn biết bao nhiêu vấn đề giáo dục cần phải làm để thích ứng với thế giới, đâu có phải chỉ loay hoay tuyển sinh, chạy trường... Tôi chờ đợi Bộ GD-ĐT đưa ra cải tổ mới, căn cứ trên triết lý mới, thích hợp thời đại mới. Đây không phải là một vấn đề lý thuyết suông mà nó chi phối tất cả: chương trình học, thi cử, chọn học sinh. Không có quan điểm mới, những sửa chữa chỉ là vá víu và rồi cứ sửa mãi.

. Xin cám ơn giáo sư.

http://www.lanhdao.net/leadership/home.aspx?catid=35&msgid=4542

45 năm dạy học và mối bận lòng về giáo dục
11:48' 28/11/2003 (GMT+7)



         (VietNamNet)- GS-TS. Dương Thiệu Tống dạy trung học từ năm 1945, rồi du học ở Anh lấy bằng cử nhân, sang Mỹ lấy bằng thạc sĩ, cuối cùng trình luận án tiến sĩ giáo dục ở ĐH Columbia của Mỹ. Hiện ở tuổi 80, GS vẫn một niềm say mê nghiên cứu và viết sách về giáo dục.

 

Tuổi 80 GS-TS. Dương Thiệu Tống vẫn thường tham gia hội thảo về giáo dục. 

Tâm sự với VietNamNet, GS. Tống nhẹ nhàng:  “Gia đình tôi chín đời làm thầy giáo, tôi ở căn nhà này 35 năm và thấy sung sướng lắm rồi! Hồi năm 1945, tôi là một trong những thầy đầu tiên dạy Anh văn tại Việt Nam, tiếng Anh lúc đó là nghề tay phải của tôi, rồi tôi sang Anh, sang Mỹ học về giáo dục, từ đó giáo dục là nghề tay phải, tiếng Anh trở thành tay trái. Về nước, tôi chỉ dạy và nghiên cứu về tâm lý giáo dục ở Đại học Sư phạm, không dạy thêm tiếng Anh một giờ nào. Với vốn tiếng Anh như vậy, nếu tôi bỏ môn giáo dục, thì có lẽ tôi giàu từ lâu rồi!”

- Thưa Giáo sư, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Minh Hiển vừa  trả lời chất vấn của Quốc hội rằng, việc Bộ tổ chức và ra đề thi tuyển sinh đại học và cao đẳng đã loại được tiêu cực, nhưng có thế lực ngầm đang chống lại ông, đòi giao lại trường tổ chức tuyển sinh, để tự ra đề thi, tự mở lò luyện thi và tự chấm thi. Giáo sư nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Bộ trưởng nói vậy thì ai còn dám góp ý? Tiêu cực trong giáo dục là vấn đề khác, vấn đề xã hội có cơ quan pháp luật lo, tuy nhiên, nhà quản lý giáo dục phải hạn chế tiêu cực trong phạm vi khả năng của mình chứ? Muốn hạn chế tiêu cực phải đi từ cái gốc của nó là trường sư phạm, cái lò đào tạo ra những con người  đào tạo con người. Tất cả người quản lý giáo dục cũng từ trường sư phạm mà ra, lò dạy đạo đức cũng từ đó mà ra. Thầy của trường sư phạm mà dạy thêm thì học trò nó bắt chước mình thôi. Nhưng tệ hại nhất là mọi người thiếu niềm tin nhau. Cấp dưới thiếu niềm tin ở cấp trên, vì cấp trên không phải lúc nào cũng đúng cả.

Hồi xưa tôi có niềm tin với thầy tôi, bây giờ viết sách tôi vẫn nhắc thầy mình! Hồi năm 1945, tôi đi dạy trung học chỉ có bằng tú tài, lúc đó kiếm đâu ra cử nhân, toàn tú tài. Bây giờ, toàn là cử nhân, nhưng cấp trên thiếu lòng tin cấp dưới, chỉ có cấp trên tổ chức thi mới tốt, để cấp dưới tổ chức thì gian lận hết !? Cấp trên không tin, nên cầm tay chỉ việc cấp dưới từng li, bắt phải dạy, ôn tập, kiểm tra theo ý của mình. Thầy giáo không được tin, tìm cách đối phó; thành ra, việc giáo dục toàn là hình thức cả! Nếu có niềm tin, ý thức trách nhiệm của thầy giáo được nâng cao.

- Thưa Giáo sư, Giáo sư có thể tâm sự rõ hơn về sự khập khiễng, chệch choạc giữa nội dung và hình thức trong giáo dục hiện nay ?

- Tôi thấy giáo dục hiện nay của chúng ta chưa ổn, nhưng mình thích so sánh quốc tế! Thấy học sinh ra nước ngoài học giỏi, rồi cử học sinh được đào tạo kiểu gà chọi, đi thi đoạt được giải quốc tế, ta nói ta dạy giỏi bằng quốc tế, nền giáo dục mình cao! Tôi nói, chúng ta không thể xây dựng nền giáo dục mới nếu ta không cử người ra nước ngoài học. Không phải cử một vài người, vì chúng ta cần rất nhiều chuyên gia cao cấp về mọi lĩnh vực giáo dục, từ chuyên gia về quản lý giáo dục, về quy hoạch giáo dục, về kinh tế trường học, về chương trình học, về đo lường và đánh giá trong giáo dục, về nghiên cứu phương pháp giảng dạy… Lĩnh vực nào cũng phải có chuyên gia cao cấp, trong đó có chuyên gia về tiểu học, chuyên gia về trung học, chuyên gia về đại học… Không có một chuyên gia nào giỏi tất cả các lĩnh vực và tất cả các cấp học! Từ xưa đến giờ mình chưa có trường đại học giáo dục, mà chỉ có trường đại học sư phạm, tức chỉ đào tạo ra người thầy đứng lớp, rồi từ hiệu trưởng đến chuyên gia cao cấp ở Bộ đều xuất thân từ đó, theo  kiểu sống lâu lên lão làng!     

- Nhưng hiện nay trong cả nước vẫn có nhiều trường cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo, thưa Giáo sư ?

- Muốn mở trường gì cũng được, đặt tên gì cũng được, nhưng vấn đề thầy ở đâu? Thầy phải là những chuyên gia được huấn luyện và nghiên cứu suốt đời, chứ chọn thầy là chuyên gia sống lâu lên lão làng thì thiếu gì. Tất nhiên, sống lâu lên lão làng giúp người ta nhìn lại kinh nghiệm trong quá khứ, còn chuyên gia giáo dục giúp người ta nhìn về tương lai! Chuyên gia phải có bằng tiến sĩ giáo dục. Chúng ta bàn về xây dựng nền giáo dục mới, không thể nói theo lương tri hay nói theo kinh nghiệm xưa cũ. Kinh nghiệm xưa cũ bây giờ không còn thích hợp với thời đại mới, thời đại khoa học bùng nổ thông tin. Giáo dục cũng giống với ca nhạc: lúc đầu ai ca cũng được, ca hay thành ca sĩ, về sau, số người làm nhạc đông, người ca phải đi học nhạc. Nhưng có điều, có người học thanh nhạc đàng hoàng lại không được yêu thích bằng người không học, giống anh không học khoa học giáo dục nói người ta nghe, còn anh có học nói không ai nghe!
 
- Có thể chuyển qua một khía cạnh khác, Giáo sư  đánh giá thế nào về chương trình và sách giáo khoa hiện nay?

- Chương trình học của ta là chương trình dựa trên nội dung (Content–based curriculum), nghĩa là chương trình môn này gồm những phần này phần nọ, sao chép từ nội dung của nước ngoài hoặc căn cứ vào kinh nghiệm quá khứ của mình. Trong khi đó, các nước trên thế giới áp dụng chương trình hiện đại là chương trình bị chi phối bởi mục tiêu (Objective – based curriculum). Bộ Giáo dục áp dụng chương trình bị chi phối bởi nội dung, nên mỗi môn học có đề mục, thầy soạn sách giáo khoa căn cứ theo đề mục đó mà soạn, theo phương pháp của mình. Sách giáo khoa trở thành pháp lệnh, thầy giáo không thể dạy theo phương pháp của mình. Sách giáo khoa đổi phải huấn luyện lại thầy giáo. Sách giáo khoa vốn chi phối cả người dạy lẫn người học, chi phối cả chương trình lẫn phương pháp. Thế nhưng, người viết sách giáo khoa chỉ chú trọng viết nội dung, mà không để ý tới phương pháp! Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển nói, phải thay đổi tư duy quản lý giáo dục, nhưng tư duy quản lý đổi thế nào thì còn đang lúng túng! Tôi hơi thất vọng, vì tư duy còn lúng túng thì khó đưa ra được một chương trình học và phương pháp dạy ổn định!

- Vậy theo Giáo sư, tư duy quản lý giáo dục phải dựa vào các yếu tố nào để xác định?
 
- Công việc giáo dục phải dựa vào 5 yếu tố lớn, mà các nước trên thế giới đều quan tâm. Đó là: yếu tố phân cấp quản lý giáo dục; yếu tố kinh tế thị trường; yếu tố kinh tế tri thức; yếu tố cách mạng công nghệ thông tin; yếu tố vai trò nhà nước và tư nhân trong sự nghiệp giáo dục. Phân cấp quản lý, nói đúng ra là phân cấp trong vấn đề đưa ra quyết định (Decentralization in decision making) được các nước đang phát triển áp dụng, còn các nước phát triển đã áp dụng từ lâu. Bởi vì, nước ta có 24 triệu học sinh, mà Bộ ôm hết từ việc tổ chức tuyển sinh, tổ chức thi tốt nghiệp, ra đề thi, chương trình học, soạn sách giáo khoa, phương pháp dạy… thì làm sao xuể?

Kinh tế thị trường làm thay đổi hết đời sống kinh tế xã hội, 80% dân số thế giới theo kinh tế thị trường, nước ta cũng vận dụng kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vậy phải xem yếu tố này tác động đến giáo dục thế nào? Yếu tố kinh tế tri thức đòi hỏi nguồn nhân lực phải có kỹ năng cao, tri thức cao, rồi cộng với yếu tố thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, thì không lẽ cứ thầy đọc, trò chép, ngồi học vẹt hoài sao được? Cuối cùng, vai trò nhà nước và tư nhân trong sự nghiệp giáo dục, tuy nó tương tự xã hội hóa giáo dục, nhưng không giống hẳn, cần phải nghiên cứu thêm các mô hình trên thế giới!

- Thưa Giáo sư, ngay cả các bậc học giả, trí thức cũng khó có thể “ngồi chung với nhau” được mà, thực tế đó có phải do trí thức của ta được đào tạo từ nhiều nguồn khác nhau?


- Không, đó mới chính là thuận lợi, nền giáo dục Việt Nam qua lịch sử đã tiếp thu được nhiều nền văn hóa, nhiều luồng tư tưởng khác nhau. Trí thức Việt Nam có nhiều nguồn đào tạo, bổ sung cho nhau là rất may mắn! Vấn đề không ngồi với nhau được có nguyên nhân sâu xa, tôi đánh dấu hỏi để nhà quản lý giáo dục lý giải! Nhưng, riêng tôi học ở Anh, ở Mỹ, lại được nhiều nhà trí thức đại thụ học ở Liên Xô, Đông Đức, Hungary… vẫn ngồi làm việc với tôi rất tâm đắc. Hiện có một học giả học ở Liên Xô, tôi xin giấu tên, vẫn trao đổi với tôi hàng ngày qua email! Từ đó, tôi rút ra một điều, những người có cùng suy nghĩ về tương lai đất nước Việt Nam, về tương lai thế hệ con cháu, chứ không nhằm quyền lợi vật chất hoặc tinh thần của bản thân, thì đều có thể ngồi tâm đắc với nhau được!

- Thưa Giáo sư, nếu bây giờ Giáo sư còn trẻ và Giáo sư  vẫn đứng lớp thì Giáo sư sẽ thực hiện điều gì trước tiên?
 
- Dù tôi là thầy giáo giỏi, có lương tâm, không dạy thêm, sẵn lòng giúp đỡ học sinh yếu kém thì tôi cũng không thể dạy giỏi! Bởi vì, phương pháp dạy của tôi là quan tâm đến học sinh trung bình và yếu, để nâng học sinh từ yếu lên trung bình, từ trung bình lên khá, nhưng tôi bị chỉ tiêu phải quan tâm đến 20% học sinh giỏi, rồi tôi bị làm sổ sách, thu tiền học sinh. Hồi xưa dạy học, tôi chỉ biết dạy, không thu tiền, không dạy thêm, để thì giờ đến từng nhà học sinh trung bình kém, tìm hiểu hoàn cảnh, rồi bàn bạc với phụ huynh! Bây giờ dạy học khó lắm, chương trình quá nặng, dạy thấu đáo trong lớp là hết giờ, lại còn dạy thêm tiết, ôn thi, làm hồ sơ… thì giờ đâu mà thăm học sinh? Tôi còn trẻ cũng không hoàn thành nhiệm vụ, nên tôi rất thông cảm với thầy, cô giáo hiện nay!
 
Xin cám ơn Giáo sư!



Trương Hiệu (thực hiện)

http://www.vnn.vn/giaoduc/vande/2003/11/38431/

Trước khi hỏi mình là ai, phải biết đại học là gì
Theo Tuổi Trẻ 17/2/2004


Giáo sư Dương Thiệu Tống
 
TT - Diễn đàn “Sinh viên, bạn là ai?” trên Nhịp sống trẻ (và cả trên Tuổi Trẻ Online) kéo dài từ 26-12-2003, đã nhận được nhiều ý kiến của các bạn sinh viên trong và ngoài nước. Họ đặt ra nhiều vấn đề về thái độ học, thái độ sống và những hoài bão ngay khi ngồi trên ghế giảng đường. Giáo sư Dương Thiệu Tống rất tâm huyết với câu hỏi “SV là ai?”. Ông đặt thêm nhiều câu hỏi lớn khác nữa để khẳng định vị thế của SV trong xã hội. Chúng tôi xin ghi lại ý kiến của giáo sư như một lời tổng kết để khép lại diễn đàn này.

Môi trường đại học?

ĐH không chỉ là nơi đào tạo nghề nghiệp, không phải chỉ là một loại trường dạy nghề cấp cao mà nó là biên giới của kiến thức, trong đó thầy và trò có nhiệm vụ... cùng nhau mở rộng “biên giới” ấy để đóng góp vào kiến thức chung của nhân loại. Đến trường ĐH không phải để được đào tạo thành một người làm công, làm thuê hay một chuyên gia, mà ĐH là trung tâm nghiên cứu, một cơ sở chuyên môn hướng dẫn, phục vụ các hoạt động xã hội, kinh tế, giáo dục, văn hóa của đất nước... Khi quan niệm đúng về chức năng của ĐH mới có thể đặt vấn đề “SV là ai?”.

SV học không chỉ để thu nhận kiến thức, học không chỉ để biết đúng như Vũ Duy Thức đã viết trên diễn đàn ngày 9-1-2004. Nếu chỉ là học, thi và lấy bằng thì rõ ràng SV chưa biết ĐH là gì và bản thân mình là ai. Vấn đề của cái học ngày nay không phải chỉ là thu nhận kiến thức có sẵn từ bên ngoài mà phải biết tìm tòi, vận dụng, triển khai kiến thức, khám phá và sáng tạo những điều mới.

Ở ĐH, thầy và trò không phải như chủ và tớ mà họ đều là những thành viên của ban giảng huấn, cùng “cộng học” (chữ của Khổng Tử), tức học chung với nhau, vì bất cứ ai - kể cả người thầy, bất cứ lúc nào - kể cả lúc đầu bạc răng long - cũng đều phải học và có cái để mà học cả. Ý thức được nhiệm vụ của mình, SV mới hiểu rằng mình không phải là học trò cấp IV - một thực trạng mà Trương Lê đề cập (8-1-2004).

SV sẽ nhận thức được rằng việc tự học, tự nghiên cứu, tự tìm tòi kiến thức bằng tất cả phương tiện mà mình có là một nhu cầu của bản thân, do ý chí tự nguyện của mình chứ chẳng cần ai bắt buộc... hay đòi hỏi, cũng chẳng phải để thỏa mãn yêu cầu của người khác. Tự mình phải kiếm lấy những phương tiện và điều kiện để học tập, tự mình tạo ra những cơ hội để tiến thân, không than vãn vì hoàn cảnh, không đổ lỗi cho môi trường.

Huống chi với những phương tiện thông tin hiện đại, những điều kiện giúp ta tìm kiếm, xử lý thông tin, trau dồi và vận dụng kiến thức không phải là hiếm hoi. Điều quan trọng đối với SV là tinh thần vượt khó. Không có một người thành đạt nào hoàn toàn phụ thuộc vào hoàn cảnh để tiến lên cả, cũng không có ai thành công mà không trải qua nhiều thất bại.

Hiểu được như vậy người SV mới nhận thức được giá trị của bản thân mình; mới biết rõ mình là ai và vị trí của mình trong cộng đồng ĐH; mới không bị mặc cảm, tự tôn hay tự ti, không còn có ý tưởng ỷ lại vào bất cứ ai, dù là gia đình, cha mẹ hay thầy giáo, không đổ lỗi cho hoàn cảnh hay môi trường...

Học để tồn tại






Các SV Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM trong giờ thí nghiệm hóa vô cơ - Ảnh: Q.Linh
 
Người SV cũng còn phải đặt câu hỏi: Khi ra đời, mình sẽ là ai? Phải có ước vọng (chứ không phải ảo vọng), như những trường hợp “theo đuổi mục đích” mà Đinh Ngọc Quỳnh Như trình bày (29-12-2003). Nhưng đừng đặt ước vọng quá cao so với khả năng và hoàn cảnh mà mình có.

Cố nhiên người SV có thể đặt tham vọng trở thành một vị tổng thống, một vị lãnh tụ, một nhà khoa học, nhà kinh doanh thành đạt... nhưng trước hết cần phải đặt câu hỏi: Những ước vọng ấy đòi hỏi ở ta những điều kiện gì, ta phải làm gì trong hiện tại và tiến từng bước như thế nào trong tương lai? Quan trọng hơn nữa là phải cố gắng tìm hiểu và suy nghĩ về sự phát triển của xã hội mình đang sống và dự kiến nhu cầu của đất nước mình trong thế kỷ mới.

Xã hội tương lai chắc chắn không thích hợp với những người chỉ có bằng cấp mà không có thực tài. Cuộc cách mạng trong công nghệ thông tin ngày nay đang và sẽ làm thay đổi hoàn toàn cách học, cách suy nghĩ và cách làm. Ta không thể lôi sách vở cũ ra ứng dụng ở đời nữa mà phải khai thác, tìm tòi, vận dụng thông tin để trau dồi kiến thức và kỹ năng mới, nhằm giải quyết những vấn đề mới đặt ra do những biến động và bất trắc, đặc trưng của nền kinh tế thị trường.

Kinh tế tri thức toàn cầu đòi hỏi người ta phải học suốt đời. Không phải học để có bằng cấp mà phải học để tồn tại, để theo kịp những tiến bộ của thế giới, để đáp ứng với những sự thay đổi trong khoa học và kỹ thuật sản xuất do sự cạnh tranh kinh tế toàn cầu.

Đạo đức quyết định sự thành bại

Nhưng trong thế kỷ 21, các “kiến thức và kỹ năng chiến lược”, như nói ở trên, chưa đủ để giúp con người thành công nếu ta quên đi một yếu tố căn bản, có vẻ xưa cũ nhưng tối cần thiết trong cuộc sống hiện đại, đó là vấn đề đạo đức.

Yếu tố này rất lớn và rất quan trọng, quyết định sự thành công hay thất bại của mỗi con người trong cuộc sống, nhưng trong thực tế lại là vấn đề mà cả trường học lẫn SV của ta ngày nay dường như ít quan tâm đến.  Ta không thể nào không nhắc đến hai thứ “đạo đức công cụ” cần thiết vào mọi thời đại, cho mọi ngành nghề, đó là tính trung thực và lòng can đảm.
Có trung thực với bản thân mới có thể trung thực với đất nước. Có can đảm mới có khả năng đổi mới và tự đổi mới. Nhờ nó ta mới không mặc cảm, vượt qua những khó khăn, dám làm những điều mình cho là phải, đấu tranh những điều cho là trái, xóa bỏ lề thói xưa cũ, lạc hậu để tiếp thu cái mới.
Hai đức tính căn bản ấy có mối liên hệ mật thiết với nhau: trung thực chính là tính can đảm của trí tuệ và can đảm là tính trung thực của ý chí.


ĐẶNG TƯƠI ghi

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=20315&ChannelID=7

GS-TS Dương Thiệu Tống:
Tôi không giàu vật chất, nhưng giàu tinh thần, tình cảm


GS Dương Thiệu Tống:
“Tôi không giàu vật chất nhưng giàu tinh thần”
 - Ảnh: Hoài.Hương.


82 năm tuổi đời, 61 năm tuổi nghề, GS-TS Dương Thiệu Tống vẫn tiếp tục miệt mài với sự nghiệp giáo dục nước nhà. Trò chuyện với phóng viên Tuổi Trẻ khi vừa trải qua cơn bạo bệnh, câu chuyện đầu tiên của người thầy nhiệt tâm này là niềm hạnh phúc vô biên của ông giáo nghèo.


* Có lần GS đã nói: “Học trò đã mang lại niềm hạnh phúc lớn cho cuộc đời người thầy”?

- Đúng vậy đấy! Học trò tôi bây giờ có người 60 tuổi, người 70 tuổi, cũng mắt mờ chân run nhưng từ khi tôi bị bệnh đến nay cứ vài ngày lại có học trò đến thăm. Có học trò phải dò từng bậc cầu thang một để lên thăm tôi. Lần sinh nhật tôi gần đây nghe nói có học trò đến chúc mừng, ngồi trên giường nhìn ra phía cầu thang thấy mái tóc bạc phơ nhô lên trước, rồi dáng người khệ nệ bưng bánh kem lên sau, tôi xúc động và hạnh phúc vô cùng.
Ai cũng biết cái bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính của tôi tốn tiền vô cùng. Mỗi lần lên cơn kịch phát mất cả triệu đồng tiền thuốc mỗi ngày. Một anh dược sĩ (vốn là học trò Trường Quốc học Huế của tôi ngày xưa) đang sống tại Mỹ đợt vừa rồi về thăm quê, nghe thầy bệnh đến thăm thầy. Anh ấy xem rất kỹ đơn thuốc của tôi và từ đó đến nay, cứ mỗi tháng lại gửi cho tôi một thùng thuốc. Tôi viết thư bảo anh ấy đừng gửi nữa hoặc để tôi gửi tiền nhưng anh ấy không đồng ý.

 

---

* Xin hỏi GS một câu hỏi hơi riêng tư: ngày xưa đi dạy lương của GS có đủ sống không?


- Lương dạy học vừa đủ cho tôi có một cuộc sống bình thường, nuôi năm đứa con ăn học thành tài. Chứ với mức lương giáo viên và các khoản tiền trường như bây giờ chắc con tôi thất học hết (cười). Tôi thì không giàu vật chất nhưng giàu tình cảm, giàu tinh thần.

Tôi hài lòng vì được sống trên đất nước VN, được đóng góp cho nền giáo dục VN, được nói lên điều mình suy nghĩ và mong ước. Cuộc đời tôi có rất nhiều sai lầm nhưng cái đúng nhất của tôi là ở lại với đất nước này.

Ngay từ khi xin được học bổng của các chính phủ nước ngoài, tôi đã xác định: mình học cho ai?  Tôi học cho cha mẹ tôi, ông bà tôi vì ngày xưa cha mẹ tôi thường răn dạy “ráng học đi con, sau này giúp gia đình”. Ai cần tôi học? Đất nước này cần tôi học chứ nước ngoài họ đâu cần tôi học!

---

 

* Thưa GS, có ý kiến cho rằng lối sống công nghiệp, hiện đại đã làm cho tinh thần tôn sư trọng đạo của giới trẻ ngày nay có phần phai nhạt so với các thế hệ học trò thời xưa. GS nghĩ như thế nào?

- “Tôn sư trọng đạo” đã trở thành đức tính truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta từ ngàn xưa đến nay. Nhưng dĩ nhiên “sư” phải như thế nào thì mới được “tôn”. Theo tôi, thầy giáo cần hội đủ ba yếu tố: có cuộc sống trong sạch, tinh thần bất vụ lợi và có lòng yêu nghề mến trẻ.

Tôi đã từng du học tại nhiều nước hiện đại trên thế giới như Anh, Mỹ, Pháp... Họ rất văn minh, nhịp sống của họ cũng hối hả, cũng công nghiệp nhưng tình cảm tôn trọng người thầy, yêu quí nhà trường vẫn rất mạnh mẽ. Muốn học sinh kính trọng, bản thân thầy phải gương mẫu, phải trung thực trước đã.

Cuộc sống giáo viên quá khó khăn cũng là một trong những nguyên nhân của tình trạng không hay trong ngành giáo dục- đây là trách nhiệm của những nhà quản lý. Trước hết, xã hội phải lo cho người thầy giáo có một cuộc sống đầy đủ để họ yên tâm với nghề. Nghề giáo vốn là nghề thanh bạch, bản chất người thầy giáo vốn giản dị. Điều này trong sách vở sư phạm ngày xưa đã nói rất nhiều.

* 61 năm gắn bó với ngành giáo dục VN, GS mong mỏi điều gì? 

- Tôi đã sống và trải nghiệm qua các thời kỳ khác nhau, các cơ chế quản lý khác nhau của nền giáo dục VN. Giáo dục VN có phát triển đấy nhưng vẫn còn quá chậm so với thế giới.

Điều mong ước lớn nhất của tôi hiện nay là người VN, giới trí thức VN nói chung và những cán bộ - giáo viên ngành giáo dục nói riêng hãy đoàn kết, hợp tác với nhau để giải quyết rốt ráo những bất cập, bài trừ tiêu cực, bệnh thành tích, đưa nền giáo dục nước nhà phát triển vững và mạnh.

HOÀNG HƯƠNG thực hiện

Link: http://www.giaodiemonline.com/noidung_detail.php?newsid=601