Theo chân cộng tác viên Help The Poor cứu trợ đồng bào nạn nhân bão số 5
 15 tháng 10, 2007



“Dấu tích” sót lại của nhà cửa ven bờ sông Gianh sau khi cơn bão số 5 đi qua. (Hình: Văn Lang/Người Việt)





Một gia đình đưa nhau xuống đò sống tạm sau khi nhà trên cồn đã sập. (Hình: Văn Lang/Người Việt)



Nhà cửa hư hại nặng hoặc hoàn toàn đổ nát trên các cồn thuộc sông Gianh (Quảng Trạch, Quảng Bình). (Hình: Văn Lang/Người Việt)



Ðoàn cộng tác viên của Help The Poor xuống đò, qua sông đi tìm hiểu tình hình bão lụt trên các cồn thuộc sông Gianh (Quảng Trạch, Quảng Bình). (Hình: Văn Lang/Người Việt)



Một căn nhà còn ngập bùn trên quốc lộ 48, đoạn đường đi lên Quế Phong (giáp biên giới Lào). (Hình: Văn Lang/Người Việt)

Kỳ 1: Ðoàn cộng tác viên Help The Poor cứu trợ tại Nghệ An và Quảng Bình
Văn Lang/Người Việt

Sáng Thứ Hai 8 Tháng Mười vừa qua, đoàn cộng tác viên Help The Poor khởi hành từ Sài Gòn đi Vinh trong chuyến đi cứu trợ đồng bào nạn nhân bão số 5. Khoảng 2 giờ chiều, chúng tôi được Linh Mục Trần Xuân Nhàn dùng xe Isuzu do linh mục tự lái thẳng ra Quỳ Hợp, Quỳ Châu và Quế Phong (nơi được các phương tiện truyền thông tại Việt Nam cho là bị nặng nhất trong cơn bão số 5 vừa qua).
Tuy cơn bão đã đi qua nhưng thời tiết vẫn còn rất xấu, có khi có những cơn mưa nhỏ, bầu trời xám trong khi con sông Hiếu (dọc đường đi) đỏ quạch phù sa, tuy nước đã rút nhưng vết tích in trên những mái nhà và cây cối ven đường (bị nước lũ nhuộm đỏ) nói lên mức tàn phá dữ dội của dòng nước. Chúng tôi cảm nhận được điều này do những vết tích in trên cây cối, mái nhà ước tính phải cao khoảng 12-13 mét, hơn nữa đường đi rất hẹp, một bên là dòng sông Hiếu sau cơn “giận dữ” đang nằm “phơi mình” với lòng sông khá rộng và sâu, một bên là những vách đá cao của những dãy núi đá vôi chạy dài song song theo dòng sông. (Cứ tưởng tượng cái cảnh một bên là nước sông dâng cao ngập mái nhà với dòng nước xoáy hung hãn, một bên là nước chảy như thác từ trên các dãy núi tràn xuống cùng với tiếng thét gầm của sấm chớp trong cơn bão giông và gió lốc cũng đủ thấy sự hãi hùng đã từng đổ xuống đầu những mái nhà và những cư dân sống dọc theo quốc lộ 48...)
Vì Quỳ Hợp, Quỳ Châu và Quế Phong là các huyện miền núi heo hút (giáp với biên giới Lào), tại đây Help The Poor không có những cộng tác viên tại địa phương (do hệ thống nhà thờ chưa phát triển tới đây), hơn nữa vì đường xa khó đi, bùn đất trơn trợt, nhiều đoạn do đất đá trên núi sạt lở bít đường, xe của Linh Mục Trần Xuân Nhàn phải chờ cho xe ủi làm việc được một lúc thì mới có đường đi. Do vậy khi lên tới nơi, sau khi xem xét tình hình thấy trời đã tối chúng tôi đành phải quay về... Chúng tôi nghỉ đêm tại nhà xứ Làng Anh (của Linh Mục Trần Xuân Nhàn), xã Nghi Phong, huyện Nghi Lộc (Nghệ An). Và chờ sáng hôm sau chúng tôi sẽ đi vô Quảng Trạch (tỉnh Quảng Bình), đây là một nơi tâm bão đã đi qua...
Sáng ngày 9 Tháng Mười, Linh Mục Nguyễn Văn Vinh (trưởng ban bác ái giáo phận Vinh, gồm cả hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh) đưa đoàn cứu trợ của nhóm cộng tác viên Help The Poor đi Quảng Trạch (Quảng Bình). Xe chạy xuôi về phía Nam, qua cầu Bến Thủy, qua huyện Nghi Xuân (quê hương của thi hào Nguyễn Du)... Nhận ra tên gọi của những địa danh mà mới đây (tháng trước), nhóm cộng tác viên của Help The Poor đã cùng với cha Mai Khải Hoàn (từ Hoa Kỳ sang) đi cứu trợ đồng bào Nghệ An, Hà Tĩnh trong cơn bão số 2 vừa qua, lòng chúng tôi không khỏi ngậm ngùi vì “di chứng” của cơn bão số 2 còn chưa kịp khắc phục thì cơn bão số 5 đã tràn về...
Xế trưa, xe qua đèo Ngang, đèo không cao và dài như đèo Hải Vân nhưng tên gọi của đèo Ngang đã đi vào tâm thức của người Việt bởi câu thơ của Bà Huyện Thanh Quan xưa: “Bước tới đèo Ngang bóng xế tà...” Tuy trời có vẻ sáng sủa hơn hôm trước, nhưng vẫn chưa có nắng, mấy cụm mây xám buông trên đỉnh đèo Ngang một màu sương khói làm lòng người chẳng những ngậm ngùi cho những nạn nhân bị thiên tai bão lụt, mà còn có chút chạnh lòng thương người xưa...
Linh Mục Trần Xuân Nhàn khi lái xe đưa đoàn cứu trợ qua đỉnh đèo Ngang, đã “thở dài”: “Có khi phải đổi tên đèo, vì đèo Ngang là ‘đang nghèo’, làm sao mà khá lên được!” Mọi người bật cười. Linh Mục Trần Xuân Nhàn là phó ban bác ái, là một vị linh mục khá đặc biệt, là vì cha là người trong Nam được điều ra giáo phận Vinh đã hơn mười năm nay, cha rất yêu văn nghệ và phong cách rất hảo hớn. Như chiếc xe Isuzu cha dùng để chở đoàn cứu trợ, thường ngày cha vẫn dùng làm xe cứu thương để chở các bệnh nhân cần cứu cấp (không phân biệt lương, giáo) tới các bệnh viện (nhiều khi ra tới tận Hà Nội).
Vượt qua đèo Ngang, tới thị trấn Ba Ðồn, rẽ về hướng Tây đoàn cứu trợ chúng tôi tới xã Quảng Liên, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Ðoàn chúng tôi được cha Bính (thuộc ban bác ái, phụ trách tỉnh Quảng Bình), cùng với cha Diễn (linh mục chánh xứ Quảng Liên) hướng dẫn xuống một con đò của giáo dân để ra thăm mấy cồn trên sông Gianh (nơi bị thiệt hại nặng nề trong cơn bão số 5 vừa qua).
Khi con đò mộc mạc của người giáo dân Quảng Bình rời lạch nhỏ đưa chúng tôi ra tới sông lớn, nắng chợt lên, quang cảnh khá ấn tượng với lòng sông rộng nước cuộn trôi ra biển, với những núi đá vôi tuy không cao nhưng chập chùng cây cối, nhìn như bức tranh thủy mặc khá hùng vĩ. Biết là trách nhiệm của chúng tôi là đi tìm hiểu tình hình bão lũ để lo cứu trợ cho đồng bào, nhưng khi các giáo dân địa phương cùng đi với chúng tôi chỉ cho chúng tôi biết, đây là bờ Bắc, kia là bờ Nam sông Gianh. Tự nhiên trong lòng chúng tôi mường tượng tới cảnh đồn trú quân binh của chúa Trịnh và chúa Nguyễn, cùng với những trận thủy chiến dai dẳng mở đầu cuộc chia cắt đầu tiên trong lịch sử của người Việt...
Chúng tôi ghé thăm bốn cồn trên sông Gianh (là các cồn: cồn Lạc Giao, cồn Niệt, cồn Cưỡi và cồn Ngựa). Các cồn đều khá nhỏ, cư dân không đông và đặc biệt cây cối trên cồn không nhiều và trù phú như các cồn thuộc vùng sông nước miền Nam. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết những cư dân trên các cồn đều không có nhà cửa, đất đai gì trên đất liền. Họ vốn là những người dân rất nghèo, sống bằng nghề chài lưới ở ven sông, qua nhiều năm tháng dành dụm họ cất lên mái nhà trên đất cồn (toàn cát), vì bốn bề là sông nước và gió nên họ ý thức là phải cất nhà kiên cố mới mong “trụ” lại được trước những trận gió bão hàng năm quét qua. Nhưng vì không có kiến thức về xây dựng, cũng không am hiểu về cấu tạo của đất cát, nên khi chúng tôi tới thăm thì hầu như các ngôi nhà xây kiên cố (đa số bằng tiền vay mượn với ý thức là có chốn “an cư” rồi sẽ tằn tiện trả nợ) đều bị bão lũ quét qua làm xói lở toàn bộ đất cát trôi đi chỉ còn trơ “bộ xương” nhà, và cũng vì bị “hổng giò” như vậy mà các ngôi nhà xây đã gần xong (vì đây là đợt sửa chữa nhà sau thiệt hại nặng nề bởi cơn bão số 2 vừa qua) đều bị nứt toạc từ vách cho tới mái (tình trạng sẵn sàng đổ ụp xuống bất cứ lúc nào). Tình cảnh của người dân nơi đây đúng là nói không lên lời. Họ hầu như không nói gì khi đoàn chúng tôi tới thăm. Chỉ khi chúng tôi hỏi thăm thì họ mới lên tiếng trả lời. Một chị còn trẻ, ngồi ôm hai đứa con còn nhỏ ngay trước ngôi nhà mới xây của mình nói: “Thà nó đổ sập hẳn xuống đi, dọn dẹp đi thì còn đỡ đau lòng, đằng này cứ phải ngồi trên thuyền nhìn vô thấy nhà mình đó nhưng không được vô, sửa chữa hay phá bỏ đều không ai dám đụng tới, chạm tới nó bây giờ chắc là có người bị đè chết. Một đống tiền đứng đó chọc giận mình, trong khi nợ nần thì réo gọi, càng nghĩ càng nẫu ruột”. Một anh hai tay “cắp” hai đứa con nhỏ từ thuyền bước lên cồn, hất mái đầu về phía một căn nhà che tạm bợ nói với chúng tôi: “Nhà em ở đó, cơn bão số 2 bị hỏng nặng, vay tiền mua được mấy tấn xi-măng định xây cho vững nhà, chưa kịp làm bão lũ tràn về, xi-măng hóa đá hết, em cũng muốn 'hóa đá' luôn!”
Nhà lá trên cồn đều bị nước cuốn trôi, còn nhà xây kiên cố bị xói lở cuốn trôi đất nền, nứt toác từ chân móng lên tới mái nhà, làm cho nhà có thể sụp xuống bất cứ lúc nào. Các ngôi nhà bên ngoài cồn sát mé sông đều bị nước cuốn trôi hết (không phân biệt là nhà lá hay nhà tường), chúng tôi chỉ “định vị” được các ngôi nhà bị nước cuốn trôi ở mé sông nhờ vào các bồn nước rất lớn được xây bằng xi-măng cốt thép và âm sâu xuống đất, mỗi nhà một bồn (đây là công trình viện trợ của một tổ chức quốc tế, các bồn xi-măng này dùng để chứa nước mưa dùng cho sinh hoạt của các hộ dân trên cồn, vì khu này con sông Gianh đổ ra biển nên nước mặn không dùng được).
Rời các cồn trên sông vào lúc cơn mưa chiều bắt đầu đổ xuống. Trên đường trở về giáo phận Vinh để ngày mai đoàn cứu trợ trở ra Thanh Hóa, phối hợp cùng với các cộng tác viên Help The Poor từ Hà Nội vào (đây mới là lúc các cộng tác viên của hội Help The Poor tại Việt Nam gởi quà cứu trợ cho đồng bào Thanh Hóa và Ninh Bình nhờ vào số tiền của một cộng tác viên thân tín của hội ở Hà Nội là anh Bích vay mượn giúp trong lúc “ngặt nghèo” vì hội Help The Poor lúc đó chưa kịp gởi tiền qua, cũng như chưa vận động được nhiều sự đóng góp của quý ân nhân ở hải ngoại). Còn hai ngày qua, vì công việc đột xuất, đoàn cộng tác viên của hội Help The Poor từ Sài Gòn ra chỉ có nhiệm vụ là tìm hiểu tình hình (quay phim, chụp hình, viết bài) báo cáo với hội Help The Poor bên Hoa Kỳ và các quý vị ân nhân bên hải ngoại về tình hình bão lụt và thiệt hại của đồng bào các tỉnh Quảng Bình, Nghệ An trong cơn bão số 5 vừa qua để các quý vị ân nhân có “hướng” giúp đỡ đồng bào bên đây bị thiên tai bão lụt vừa qua...
Trên đường về Vinh, chúng tôi ai nấy đều suy nghĩ, như anh Hưng (một cộng tác viên của Help The Poor tại Sài Gòn) đã nói: “Thiệt hại của đồng bào lớn quá, sự giúp đỡ của chúng ta vào lúc này đúng là “muối bỏ biển”! Nhưng chúng tôi cũng thấy sự thụ động của các cơ quan nhà nước trong việc cứu trợ khẩn cấp cho đồng bào, đáng lẽ các ban ngành phải phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân. Có lẽ phải thành lập Bộ Khẩn Cấp với chức năng, quyền hành và nhiều phương tiện phòng chống bão lụt cần thiết, hơn là chỉ lập Ủy Ban Phòng Chống Lụt Bão (vừa không chuyên vừa không có quyền, chỉ kêu gọi chung chung). Việc dùng trực thăng cứu hộ cho dân là cần thiết trong trường hợp các phương tiện khác không có khả năng tiếp cận người dân bị nạn đáng lẽ phải được sử dụng nhiều hơn thì ở Việt Nam lại ít khi xảy ra (vì không có đội bay cứu hộ chuyên nghiệp, và nếu lập Bộ Khẩn Cấp thì lực lượng bay cứu hộ cũng như các phương tiện cứu hộ chuyên nghiệp khác đều phải chịu sự chỉ huy của bộ này). Sự không chuyên nghiệp trong các trường hợp khẩn cấp cho thấy sự thờ ơ thiếu tôn trọng tính mạng người dân (của một chính phủ không do dân bầu). Cụ thể, khi tòa nhà thương mại ở Sài Gòn bốc cháy, hàng trăm người thiệt mạng, tôi đi qua đây nhìn tòa nhà cao không quá ba tầng lầu mà lòng thấy buồn vô hạn. Dù tôi không có người yêu, người thân chết ở đây nhưng với một độ cao quá tầm thường như vậy mà để chết bao nhiêu con người giữa một đô thị đông đúc và hiện đại nhất nước (chính sự tắc trách, quan liêu và thờ ơ của chính quyền đó mới thực sự là nỗi “kinh hoàng”). Nếu hôm đó có một đội cứu hộ chuyên nghiệp như các nước thì đã tránh cho bao nhiêu gia đình nỗi đau phải mất người thân.
Ở thành phố mà còn như vậy thì nơi những vùng xa heo hút, trong bão lũ kinh hoàng thì người dân chỉ còn nước phó thác số phận của mình cho... Trời. Những người sống sót, có lẽ cũng chưa xong vì hàng cứu trợ cho đồng bào hầu như năm nào cũng bị các quan chức địa phương ăn chặn. (Lớn ăn lớn, nhỏ ăn nhỏ, tới tay người dân thì hầu như cũng chẳng còn gì). Chính vì vậy mà mỗi lần có bão lụt các cộng tác viên của hội Help The Poor đều mang hàng tới phát tận tay cho người dân bị nạn (để không phụ tấm lòng vì người nghèo của các quý vị ân nhân).
Trong những trường hợp chương trình phải kéo dài không đủ thời gian (như xây nhà cho người nghèo chẳng hạn), công việc sẽ được “ủy nhiệm” lại cho cha xứ, hoặc ban bác ái (với chứng từ sổ sách, đồng thời đoàn cộng tác viên cũng có trách nhiệm kiểm tra lại tất cả các “hạng mục” để đảm bảo mọi việc đã được thực hiện một cách tốt nhất). Với một chính phủ tham nhũng thì việc đó hầu như không thực hiện được, ai cũng biết đồng tiền cứu trợ là đồng tiền “thiêng” nhưng với những kẻ “táng tận lương tâm” thì không có gì chúng không dám làm, kể cả việc ăn chận xương máu của đồng bào. Do vậy, trên hành trình đi cứu trợ lần nào chúng tôi cũng được nghe kể về việc người dân ném đá vào xe cứu trợ (vì đã mất lòng tin, trong khi người dân vùng bão lụt đang quá đói khổ), có nơi dân còn chặn lấy hàng của xe cứu trợ (vì họ cho rằng hàng hóa trên xe là dành cho họ, nên họ có quyền “cướp”, nếu không các quan tham sẽ chở hàng cứu trợ đi bán...)
Khi phát hàng cứu trợ, người có trách nhiệm trong đoàn cộng tác viên của Help The Poor luôn nhắc đi nhắc lại với các linh mục sở tại là việc phát quà cứu trợ không phân biệt bên lương hay bên giáo. Trước Chúa tất cả những người nghèo đều bình đẳng, và Thiên Chúa luôn thương yêu tất cả những người nghèo...
(Còn tiếp kỳ sau: Ðoàn cộng tác viên Help The Poor cứu trợ tại Thanh Hóa và Ninh Bình)


http://www.nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp?a=67603&z=1