Cuối tuần này ở Miền Đông và cuối tuần tới ở Miền Tây, độc-giả quan-tâm đến lịch-sử nước nhà sẽ có dịp bàn về tình-hình sử-học Việt-nam trong thế-kỷ qua nhân sự ra mắt của tập đầu trong bộ sử mới, Nhìn Lại Sử Việt: Từ Tiền-sử đến Tự-chủ, của tác-giả Lê Mạnh Hùng do Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ vừa tung ra thị-trường.

Chiều Chủ-nhật, 11/11, tại Mason Government District Center

     Đây là một quyển sách được trông đợi từ khá lâu vì tác-giả Lê Mạnh Hùng, trong nhiều năm qua, đã có loạt bài “Tản Mạn Lịch Sử” rất được theo dõi trên mặt báo Việt Tide. Sở dĩ vậy là vì ông Hùng, tốt nghiệp Tiến-sĩ Sử-học VĐH Luân-đôn, đã mang lại được nhiều thông tin và kiến thức mới trong loạt bài sử hàng tuần của ông. Không ít độc-giả Việt Tide đã cắt ra những bài “Tản Mạn Lịch Sử” này để giữ làm tài-liệu cũng như nói với con cái về lịch-sử nước nhà, dựa trên những thông tin mới và đầy đủ hơn từ trước đến nay.

     Vì lý-do đó nên Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ đã thương lượng với ông Hùng để cho Tổ Hợp đem in ra thành sách nhằm cống-hiến cho một độc-chúng rộng lớn hơn. Phần đóng góp của Tổ Hợp là khi in ra, cuốn sách đã có thêm những bản-đồ thật rõ và mấy phụ-bản in màu, gồm một phụ-bản về “Khảo-cổ-học Việt-nam” cho thấy những hiện-vật cách đây cả mấy nghìn năm (chứng tỏ một cách hùng-hồn trình-độ văn-minh vật-chất của cha ông chúng ta từ thời xa xưa) và một phụ-bản về “Lịch-sử trong ký-ức đời sau” cho thấy sự Hán-hoá của các vết tích lịch-sử sau này. Cuốn sách, sau khi được tác-giả nhuận sắc, đã được duyệt lại thật kỹ và trình bầy rất sáng sủa, dễ cho người đọc theo dõi mấy nghìn năm lịch-sử từ thời khai nguyên đến năm 939 là năm của trận Bạch-đằng, đánh dấu sự hình-thành của một quốc gia độc-lập tồn tại cho đến ngày nay.

Phần độc-đáo của bộ sử mới

     Giải thích về những đóng góp của sử-gia Lê Mạnh Hùng, nhà xuất bản đã có những chia xẻ với chúng ta như sau:

     “Đã hơn tám mươi năm trôi qua kể từ ngày Lệ Thần Trần Trọng Kim, lúc bấy giờ còn là một nhà giáo trẻ, hoàn-tất và tung ra cuốn Việt Nam Sử Lược của ông. Trong một thời-gian dài, cuốn này được xem như một cuốn thông-sử đáng tin cậy nhất, được in đi in lại rất nhiều lần, nhất là ở miền Nam rồi ở hải-ngoại và giờ đây còn được in lại và bầy bán khá rộng rãi ngay ở trong nước.

     “Những ưu-điểm của cuốn Việt Nam Sử Lược đã rõ: viết trong khi đất nước ta còn thuộc một ngoại-bang, tác-giả vẫn không ngần ngại đem tên chính-thức của quốc gia chúng ta dùng làm tên chính-thức cho cuốn sách. Viết dưới thời Khải Định, một ông vua nhà Nguyễn, tác-giả vẫn không ngần ngại xem nhà Tây-sơn là một triều-đại chính-thống của Việt Nam mặc dầu dưới con mắt sử-gia nhà Nguyễn nhà Tây-sơn bị coi là một ‘nguỵ-quyền.’ Viết trong buổi giao-thời giữa chữ Nho và chữ Quốc-ngữ, tiếng Việt của cuốn sách thật trong sáng, lại còn chú thêm chữ Hán bên các tên đất, tên người, tên sách được nêu ra trong tác-phầm (đây là một đặc-điểm có thể xem như một ưu-điểm so với nhiều sách sau này). Tóm lại, Trần Trọng Kim đã tỏ ra can trường, cẩn trọng, không thiên-vị, đáng làm gương sáng cho những ai muốn đi vào con đường đầy hiểm hóc này.

     “Từ đó (1920), sử-học Việt Nam đã có những bước đi bảy dặm, ở cả hai miền (Nam Bắc thời-gian 1954-75 và sau 75 ở trong và ngoài nước). Nếu các sử-gia ở miền Bắc chịu ảnh-hưởng sâu đặm của ‘ánh sáng Mác-Lê’ giúp cho họ viết nên được những tác-phẩm đáng kể như Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam và đi mạnh vào trong ngành khảo cổ, ngành sử ở miền Nam lại khai thác được những hướng đi mới dưới sự hướng-dẫn của một số các thầy huấn luyện chính-quy ở Tây-phương, chủ-yếu là ở Pháp, về. Nhờ vậy, sử-học miền Nam đi tiên-phong vào những lãnh-vực như liên-hệ Việt Nam – Đông-Nam-Á (mà ở trong nước chỉ mới phát hiện từ thời-kỳ ‘mở cửa’ ra với thế-giới mà thôi). Cũng do không bị một ý-thức-hệ đặt vòng kim-cô lên đầu nên ngay trong một lãnh-vực tưởng như độc-chiếm của miền Bắc là nhà Tây-sơn, các sử-gia miền Nam cũng tỏ ra khách-quan, cân nhắc hơn để sau này ảnh-hưởng ngược lại vào sử-học Mác-xít. Tưởng cũng không nên quên là trong thời-gian này, ông Hoàng Xuân Hãn ở Pháp cộng-tác với Tập san Sử Địa ở Sài Gòn và chính nhóm Sử Địa này đưa ra được những nghiên cứu sâu sắc đầu tiên về Hoàng Sa-Trường Sa, để làm nền tảng cho đến bây giờ khi Việt Nam phải tranh chấp chủ-quyền trên hai quần-đảo này với Trung-quốc và các nước ĐNÁ khác.

     “Song nếu sử-học Việt Nam đã có những bước tiến lớn trong nửa thế-kỷ qua, nó không khỏi bị giới-hạn bởi những yếu-tố chính-trị chi-phối trong cả hai miền, như sự phân chia Quốc-Cộng hay trong trường-hợp miền Bắc, bởi những cảm-tình chính-trị nhất thời, khi thân Nga, thân Tầu, khi lại thân Mỹ, thân Tây, thân Nhật. Có lẽ cũng vì thế mà ở Hà-nội, chính-quyền đã bảo trợ, khuyến khích hết dự-án lịch-sử này đến dự-án khác. Cứ vài năm lại thấy xuất hiện một bộ thông-sử, đôi khi khá đồ sộ (nhiều tập), nhưng hình như ít khi hoàn-tất. Bởi lịch-sử là lịch-sử, nó không thể xoay chiều như chong chóng được. (Cứ xem như quân-sử là một điều miền Bắc rất hãnh-diện nhưng cho đến nay, Hà-nội vẫn chưa có một bộ tổng-kết chính-thức về chiến-tranh “chống Mỹ cứu nước” của họ, nói gì đến vai trò của quân dân miền Nam nhằm chống trả sự “xâm-lăng từ miền Bắc.”)

     “Thành thử cho đến nay, ở cả hai miền (giờ đây là trong và ngoài nước) vẫn chưa có được một bộ thông-sử tương-đương với cuốn Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim, nghĩa là một cuốn sử mà chúng ta có thể chấp nhận được một cách phổ-biến và rộng rãi. Song cuốn của Trần Trọng Kim thì không thể thoả mãn được cái khao khát đọc sử của hàng triệu người trong chúng ta, phần vì sang đến thời Pháp-thuộc cụ đã không thể hoàn-toàn khách-quan và hơn nữa, vì sách của cụ thì không có phần cận-hiện-đại.

     “Nỗ lực của tác-giả Lê Mạnh Hùng (Tiến-sĩ Sử-học, VĐH Luân-đôn) nhằm viết nên một bộ thông-sử Việt Nam nhiều tập (mà đây là tập đầu, từ khai nguyên đến thời tự-chủ) tổng-hợp tất cả những tìm tòi của sử-học Việt Nam trong gần 100 năm qua, do đó là một việc làm cần được ủng-hộ và khuyến-khích.”

     Ở một chỗ khác, bìa sau cuốn sách, Tổ Hợp cũng còn cho biết thêm một số chi-tiết:

     “Sử-gia Trần Trọng Kim xem bộ Việt Nam Sử Lược của ông mới chỉ tương-đương với một bộ áo vải để ‘mặc tạm,’ chờ một bộ áo lụa do những sử-gia với đầy đủ phương-tiện và tài-liệu hơn hoàn-tất. [Bộ sử mới] của Tiến-sĩ Lê Mạnh Hùng [là] một bộ thông-sử Việt-nam, trong đó được thâu thập nhiều thông tin phong phú đến từ các nguồn sử liệu gốc, từ ngành khảo cổ và nhân-chủng-học, xã-hội cũng như kinh-tế-học để chúng ta có được một bộ sử vừa cập nhật vừa đạt những tiêu-chuẩn gắt gao nhất của sử-học hiện-đại.” 

Thứ Sáu, 16/11, ở Cali

     Từ miền Đông, ông Lê Mạnh Hùng sẽ có mặt ở Nam Cali để kịp ra mắt tại Phòng Sinh-hoạt của Little Saigon Radio vào chiều thứ Sáu, 16 tháng 11. Đây là một dịp hiếm có để cho những ai trong chúng ta thích về lịch-sử và muốn trông thấy một bộ sử có thể thay thế được bộ sử “áo vải” của cụ Trần Trọng Kim đến nhìn và nghe về một bộ sử “áo lụa” mà đã từ hơn 80 năm nay cụ mong được thấy có người thực-hiện.



Theo Tâm Việt
Hoa Thịnh Đốn Việt Báo, số 1156, 8/11/2007

 
 
 

Lê Mạnh Hùng là một mẫu mực của cái đáng được gọi một cách đúng nghĩa là tinh hoa của đất nước, đồng thời cũng là một trường hợp để người ta có thể hỏi: "Tổ quốc ơi, người đã làm gì với những đứa con ưu tú nhất của người ?". Sinh năm 1942 tại Hà Nội, di cư vào Nam năm 1954 cùng với gia đình, học trường trung học Võ Tánh Nha Trang, rồi Chu Văn An Sài Gòn. Đậu tú tài một cách xuất sắc năm 18 tuổi và được học bổng đi du học tại Hoa Kỳ. Năm 1965, tốt nghiệp đại học danh tiếng Massachusetts Institute of Technology (MIT), Hoa Kỳ, rồi về nước. Một thanh niên thượng thặng và cũng rất may mắn trên mọi phương diện.

Từ năm 1965 đến 1975, làm việc tại Ngân Hàng Phát Triển Kỹ Nghệ, Trung Tâm Quốc Gia Kỹ Thuật Phú Thọ, Ngân Hàng Đầu Tư và Phát Triển (IDE Bank) và sau cùng Bộ Kế Hoạch với chức vụ tổng giám đốc. Còn có thể đòi hỏi gì hơn ? Nhất là lại tốt số lọt mắt xanh của một viên ngọc quí hiếm tài sắc và danh giá bậc nhất của miền Nam lúc đó: Phan Lâm Hương, con gái cựu thủ tướng Phan Huy Quát, cựu nữ sinh Gia Long, tốt nghiệp chính trị học tại Harper College, New York năm 1967 và báo chí tại University of Missouri năm 1969, về Việt Nam làm chủ nhiệm kiêm chủ bút tuần san Tìm Hiểu, hợp tác với một số báo tại Sài Gòn trong đó có tờ Saigon Post, giảng viên về báo chí viện đại học Đà Lạt, khoa trưởng khoa báo chí đại học Cửu Long. Chiến thắng cộng sản ngày 30-4-1975 đã đánh một dấu chấm hết đột ngột và tàn nhẫn trên sự nghiệp đầy hứa hẹn này và biến nó thành bi kịch. Lê Mạnh Hùng bị đưa đi cải tạo cho đến năm 1982. Bảy năm tù cho một chuyên gia ngoại hạng chỉ vì tội đã lớn lên tại miền Nam. Lê Mạnh Hùng là trường hợp điển hình cho nỗi oan nghiệt của chế độ Việt Nam Cộng Hoà: trong cái xô bồ của một chế độ tham nhũng và thiếu ý chí nhưng cũng có khá nhiều tự do, nó đã dần dần tạo ra được một đội ngũ thanh niên ưu tú, lương thiện, tài giỏi và yêu nước. Nhưng đúng lúc những tinh hoa này vừa đến ngưỡng cửa quyền lực và sắp có thể thay đổi được tình thế thì cuộc chơi chấm dứt một cách tàn bạo. Họ trở thành những người lưu vong bất đắc dĩ, hay mai một đi trong nước. Đáng tiếc cho họ và cho quê hương. Tám năm sau cùng tại Việt Nam của vợ chồng Lê Mạnh Hùng cũng không khác số phận của các bạn họ: bị trưng dụng làm việc một cách vớ vẩn cho Ủy Ban Khoa Học Nhà Nước trong Chương Trình Nghiên Cứu Phát Triển đồng bằng sông Cửu Long.

Khúc ngoặt bi đát này đã đổi hẳn định hướng của Lê Mạnh Hùng, người chuyên gia lột xác thành một nhà văn hoá. Chính trong lúc ở tù cũng như sau khi trở về để làm việc như một người tù giam lỏng mà Lê Mạnh Hùng bắt đầu muốn tìm hiểu lịch sử Việt Nam và những vấn đề của dân tộc, có lẽ cũng để hiểu những gì đã xảy ra cho chính mình.

Gia đình ông rời Việt Nam sang Úc năm 1990. Hai năm sau cùng với vợ được tuyển dụng vào làm ban Việt Ngữ đài BBC và sang định cư tại Anh (bà Phan Lâm Hương bỏ chức giảng sư đại học Deakin, Melbourne). Năm 1993, trong lúc làm việc tại đài BBC, theo học sử tại trường Đông Phương và Phi Châu học (School of Oriental and African Studies-SOAS), đại học London, tốt nghiệp tiến sĩ sử học năm 2000.

ông Lê Mạnh Hùng

Lê Mạnh Hùng đã viết một cuốn sách bằng tiếng Anh về giai đoạn lịch sử 1940-1945 tại Việt Nam và một số bài bằng tiếng Việt được đánh giá cao. Nhưng, cũng như công việc tại đài BBC, đó không phải là điều quan trọng, Lê Mạnh Hùng đã có một dự án khác cho nửa đời sau của mình: viết lại toàn bộ lịch sử Việt Nam cho tới 1975. Cuốn đầu tiên vừa được Tổ Hợp Miền Đông xuất bản.

Chắc chắn nhiều người sẽ nhận ra rằng đây là lần đầu tiên chúng ta có một bộ sử đúng nghĩa, được viết ra với tất cả say mê bởi một sử gia chuyên nghiệp, có kiến thức uyên bác và khả năng suy nghĩ thượng thặng. Bộ Việt Sử của Lê Mạnh Hùng không phải chỉ kể lại những gì đã xảy ra, nó còn giúp độc giả hiểu tại sao các sự kiện được gọi là những biến cố lịch sử đã xảy ra, và đã xảy ra như thế. Nếu ta nghĩ rằng sự thiếu hiểu biết đúng đắn về lịch sử đã là nguyên nhân của nhiều thảm kịch thì đóng góp của Lê Mạnh Hùng phải được coi là rất lớn. Những ai muốn hiểu biết một cách đúng đắn đất nước không thể không đọc bộ sử này.

Sau cùng, khi thời gian đã làm công việc của nó, nếu những đảo lộn của giai đoạn vừa qua đã khiến Lê Mạnh Hùng nghiên cứu và viết ra bộ sử Việt Nam này thì cũng là một điều rất may cho đất nước, trong nhiều điều rất đáng buồn. Tôi nhiệt thành giới thiệu và gửi gấm bộ sách này.

Nhân dịp ra mắt cuốn đầu tiên, từ tiền sử đến khởi điểm của kỷ nguyên tự chủ với Ngô Quyền, tôi đã đặt cho Lê Mạnh Hùng một số câu hỏi. Sau đây là một vài câu trả lời.

Nguyễn Gia Kiểng

http://www.thongluan.org/vn/modules.php?name=News&file=article&sid=2233

 

Nguyễn Gia Kiểng: Tại sao cần có một bộ sử mới ?

Lê Mạnh Hùng: Cho đến nay có thể nói rằng Việt Nam không có một bộ sử bao quát hết quá khứ của dân tộc. Trong những năm qua nhiều cuốn sách rất hay viết về lịch sử Việt Nam đã được ra đời cả bằng tiếng Việt lẫn tiếng ngoại quốc. Tuy nhiên đại đa số các cuốn này chỉ viết về một giai đoạn nào, hoặc một vài sự kiện nào đó trong lịch sử Việt Nam mà thôi, chứ không tìm cách bao quát toàn bộ. Một số sách như của ông Lê Thành Khôi, hoặc của ông Phạm văn Sơn viết vào trước năm 1975, hoặc của ông Hoàng Cơ Thụy viết sau năm 1975 đã cố gắng bao quát toàn bộ lịch sử nước Việt, nhưng những sách này, theo tôi, được viết ra với những thiên kiến về chính trị mà hiện nay khó có thể chấp nhận được. Ngoài ra, những cuốn này đều thiếu phần về lịch sử cận đại và hiện đại, rất quan trọng đối vơí những người Việt Nam hiện nay. Tại miền Bắc trong những năm trước 1975 cũng có một số sách về lịch sử Việt Nam như cuốn Lịch Sử Việt Nam của ông Đào Duy Anh nhưng những cuốn sách này vì bị bắt buộc phải viết theo quan điểm của chủ nghĩa mác-xít thành ra ngay cả những người Hà Nội hiện nay cũng thấy rằng khó có thể đọc được.

Có lẽ cuốn sử đáng tin cậy nhất và hầu hết chúng ta đều biết đến là cuốn Việt Nam Sử Lược của cụ Trần Trọng Kim. Nhưng cuốn sử của cụ Kim từ lúc được viết ra cho đến nay đã trên 80 năm. Trong suốt gần một thế kỷ đó, đã có biết bao nhiêu thay đổi diễn ra cho nước ta. Khi cụ Kim viết cuốn sử này, nước ta còn đang là một thuộc địa của Pháp thành ra khi viết cụ cũng bị những giới hạn vì tình trạng này. Cụ không thể viết đến những cố gắng của những nhà cách mạng Việt Nam để dành lại độc lập chẳng hạn. Ngoài ra cần phải nói thêm rằng cuốn Việt Nam Sử Lược của cụ Kim được viết ra như là một cuốn sách giáo khoa cho học sinh trung học chứ không phải là một cuốn sách lịch sử đầy đủ. Đó chính là lý do tại sao cụ Kim đặt tên cho cuốn sách của cụ là Việt Nam Sử Lược, có ý nói đây chỉ là một bộ sử có tính cách giản lược chứ không phải đầy đủ.

Nhu cầu có một cuốn sử tương đối đầy đủ vì vậy rất lớn, và nhiều người cũng đã dự tính viết một cuốn sử như vậy. Viện Sử Học tại Hà Nội chẳng hạn cũng đã có một dự án xuất bản một bộ Lịch Sử Việt Nam từ hai chục năm nay, nhưng theo chỗ tôi biết thì mới ra được cuốn đầu tiên thì ngưng lại. Thành ra tuy rằng với sức học giới hạn tôi cũng muốn đóng góp vào việc bổ khuyết vào cái khiếm khuyết nghiêm trọng đó.

Nguyễn Gia Kiểng: So với những sách sử về Việt Nam đã xuất bản, bộ sử này có điều gì khác hoặc mới ?

Lê Mạnh Hùng: Tôi đã cố gắng để mang vào trong cuốn sách này tất cả những gì mới được các sử gia Việt Nam và thế giới tìm ra trong vòng hơn bốn mươi năm nay, cả trong lãnh vực tiền sử cũng như là khảo cổ, mà các bộ sử khác vì viết trước nên đã không có. Ngoài ra, tôi cũng cố gắng đặt sử Việt Nam trong bối cảnh chung của Đông Nam Á và thế giới. Trong những bộ sử cũ, quan hệ với bên ngoài và những ảnh hưởng của bên ngoài đến tiến trình phát triển và hình thành của dân tộc Việt Nam hầu như chỉ giới hạn vào Trung Quốc và sau này trong giai đoạn cận đại, thêm ảnh hưởng của các nước Tây phương. Trong khi đó chính sự tương tác giữa Việt Nam và các xã hội khác ở chung quanh đã đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc dân tộc của Việt Nam. Và tôi hy vọng rằng đã có thể chứng minh được điểm đó.

Lịch sử là một tiến trình. Một xã hội như xã hội Việt Nam trong quá trình sinh hoạt và phản ứng với những yếu tố bên ngoài đã thay đổi. Thành ra xã hội dân Lạc thời Hùng Vương chẳng hạn không giống với xã hội Đại Việt thời Lý Trần. Và xã hội Đại Việt thời Lý Trần cũng khác hẳn với xã hội Việt Nam triều Nguyễn, trong khi xã hội Việt Nam triều Nguyễn khác hẳn xã hội Việt Nam hiện nay. Và trong những chuyển biến này, nhiều khi những yếu tố bị coi như là xấu ở thế hệ trước lại thành ra những hạt nhân tốt cho thế hệ sau. Một trong những khiếm khuyết của các cuốn sử Việt Nam trước là hầu như chỉ nhắc đến những khía cạnh tích cực chứ không nói đến những khía cạnh tiêu cực của xã hội Việt Nam, hoặc có nhắc đến thì cũng chỉ nhắc đến một cách phác qua. Chúng ta chỉ nhắc đến tinh thần đoàn kết dân tộc chống ngoại xâm của dân ta chẳng hạn như là một chủ đề xuyên suốt trong toàn bộ quá trình lịch sử của dân tộc Việt, nhưng hầu như không bao giờ nhắc đến những kỳ thị và chia rẽ địa phương vốn cũng là một trong những chủ đề khác có mặt hầu như trong toàn bộ quá trình lịch sử này. Tôi hy vọng rằng cuốn sách này có thể nói lên được những điều đó và sẽ giúp độc giả hiểu được rằng nhiều vấn đề của xã hội Việt Nam hiện nay có gốc rễ nằm sâu xa trong lịch sử dân tộc.

Nguyễn Gia Kiểng: Tên chung của bộ sử này là gì ? Ông đã khởi sự viết bộ sử này từ lúc nào và đã hoàn tất sau thời gian bao lâu ?

Lê Mạnh Hùng: Bộ sử này lấy tên là Nhìn lại sử Việt vì tôi muốn nhấn mạnh đến việc nhìn vào lịch sử Việt Nam theo quan điểm mới. Tôi bắt đầu thật sự có ý định viết nó và thu thập tài liệu cho nó từ năm 1995 khi tôi ở Aix en Provence một mùa hè để nghiên cứu cho luận án tiến sĩ. Nhưng viết thì phải đợi mãi đến năm 2001 khi tôi nhận viết loạt bài về lịch sử Việt Nam có tên là "Tản Mạn Lịch Sử" trên tuần san Viet Tide xuất bản tại Calfornia. Những bài viết đó giúp tôi có một cái sườn để viết lại thành sách. Có lẽ nhờ vào kỷ luật mỗi tuần phải viết một bài cho nên tôi mới có thể làm được công chuyện dài và khó khăn này. Hiện tôi còn đang tiếp tục viết tiếp những phần sau của bộ sử này mà tôi dự định chấm dứt vào năm 1975. Những bài viết lịch sử của tôi hiện còn đang được đăng hàng tuần trên Viet Tide.

Nguyễn Gia Kiểng: Bộ sử này gồm tổng cộng bao nhiêu quyển, tổng cộng bao nhiêu trang ? Hiện nay mới chỉ có quyển đầu được xuất bản, những quyển khác bao giờ mới tới tay độc giả ?

Lê Mạnh Hùng: Tôi dự trù bộ sử này gồm năm quyển chia ra như sau:

Quyển 1: Từ thời tiền sử cho đến hết thời Bắc thuộc.
Quyển 2: Từ Ngô vương Quyền cho đến thời thuộc Minh.
Quyển 3: Từ Lê Lợi khởi nghĩa đến khi Pháp đánh chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ.
Quyển 4: Thời thuộc Pháp, từ lúc Pháp chiếm Nam Kỳ cho đến 1945.
Quyển 5: Từ 1945 cho đến 1975.

Tuy nhiên hiện thời vẫn chưa quyết định số quyển có hoàn toàn đúng như vậy không vì những tài liệu, nhất là trong giai đoạn cận và hiện đại rất nhiều, thành ra phần sau, đặc biệt là giai đoạn 1945-1975, có thể sẽ phải chia thành ra một hai quyển. Hiện tôi mới viết đến hết quyển hai và đang hoàn tất quyển số ba. Tôi hy vọng rằng có thể ra mắt quyển hai trong năm nay và quyển ba trong năm tới. Có thể tôi sẽ tách riêng, viết một cuốn về Cách Mạng tháng tám vá các đảng phái quốc gia. Cuốn này có thể sẽ viết bằng tiếng Anh vì tôi nghĩ rằng mình cũng cần phải để cho người ngoại quốc biết về những chuyện xảy ra trong giai đoạn này vì cho đến nay, những tài liệu bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp viết về giai đoạn này phần lớn có một cái nhìn thiên lệch.

Nguyễn Gia Kiểng: Trong những nguồn vật liệu chính được sử dụng (sử liệu, khảo cổ, ngôn ngữ và phong tục) nguồn nào phong phú nhất, nguồn nào đáng tin cậy nhất ? Văn chương qua các thời đại có đóng góp gì cho sự hiểu biết và xét lại lịch sử ?

Lê Mạnh Hùng: Việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam, nhất là lịch sử cổ đại gặp một khó khăn quan trọng nhất là thiếu tài liệu. Thành ra tất cả mọi nguồn tại liệu đều phải được sử dụng để bổ túc và hỗ trợ cho nhau. Tỉ dụ như tất cả những gì viết về Việt Nam trong giai đoạn tiền Bắc thuộc và trong thời Bắc thuộc đều là do các sử gia phương Bắc viết. Và đương nhiên là họ viết theo quan điểm của họ, tức là từ một quan điểm của những kẻ thống trị đến "khai hoá một dân tộc dã man". Những sự kiện mà họ chọn lựa để viết lại cũng xuất phát từ quan điểm đó. Tuy nhiên vì ta không có những sử liệu do chính người mình viết thành ra phải tìm cách bổ sung những thiên lệch đó bằng những nguồn khác, quan trọng nhất là qua truyền thuyết, thần thoại tức là những ký ức lịch sử được lưu truyền trong nhân dân. Những truyền thuyết, thần thoại đó tuy nhiên cũng cần phải gạt bỏ những tầng lớp mà các thời đại sau thêm vào để chỉ nắm lấy cái cốt lõi lịch sử gốc của nó.

Chúng ta không có một tài liệu nào do chính người đương thời của ta viết. Thành ra ngay cả cái tên Hùng Vương cũng là do các nhà sử gia Trung Quốc viết lại theo ý nghĩ của họ, chứ chúng ta thật sự không biết rằng thời đó, xã hội chúng ta có hay không có vua. Và nếu có thì có phải gọi là Hùng Vương hay không. Trong trường hợp này, ngôn ngữ đóng một vai trò quan trọng để lý giải những cái tên như Hùng Vương, Mê Linh v.v. Ngôn ngữ và phong tục cũng giúp chúng ta có thể xác định được nguồn gốc và những giai đoạn trong tiến trình thành hình của dân tộc. Sự trùng hợp trong một số những phong tục tập quán của dân Việt với các dân tộc Đông Nam Á khác chẳng hạn (tục ăn trầu, vẽ mình, v.v.) cho thấy dân tộc ta tùy thuộc vào một nền văn minh Đông Nam Á khác hẳn với nền văn minh Trung Quốc. Và nó cũng giải thích một số những đặc thù của lịch sử ta so với các nước khác.

Các khám phá của khảo cổ đóng góp rất nhiều trong việc chứng thực những gì viết ra trong các sử liệu. Đôi khi, Tỉ như việc khám phá ra nền văn minh Đông Sơn đã rọi một tia sáng vào những gì mà các sử liệu để trống. Tuy nhiên nếu không dựa vào những sử liệu và những thu thập khác qua ngôn ngữ, phong tục hoặc văn chương, người ta rất dễ bị lầm lẫn, nhất là khi chính các nhà khảo cổ đã có những thiên kiến từ trước. Tỉ như Olov Janse, người khám phá ra nền văn minh Đông Sơn, vì không thể nào nghĩ rằng người dân Việt cổ có thể xây dựng được một nền văn minh như vậy, đã đưa ra lý thuyết rằng nền văn minh này học từ văn minh Halstatt tại Đông Âu dù rằng không có một bằng chứng nào về sự liên hệ giữa hai nơi.

Tuy rằng đóng góp của văn chương vào việc tìm hiểu lịch sử nằm nhiều trong lãnh vực văn hoá xã hội hơn là trong lịch sử chính trị hoặc quân sự, nhưng ngay cả trong lãnh vực này, văn chương, nhất là văn chương hiện thực hoặc văn chương bình dân cũng có những đóng góp. Văn chương phản ảnh xã hội và đóng góp vào việc mang lại sức sống cho lịch sử.

Nguyễn Gia Kiểng: Đây là một bộ sử được viết bới môt người Việt Nam khi đang ở nước ngoài. Có những khác biệt nào giữa cách viết và nhìn lịch sử giữa miền Nam và miền Bắc trước 1975 và giữa trong nước và ngoài nước từ sau 1975 ?

Lê Mạnh Hùng: Có lẽ điều khác biệt quan trọng nhất trong cách viết và nhìn lịch sử giữa miền Nam và miền Bắc trước năm 1975 là việc các sử gia miền Bắc dù muốn dù không đều bị bắt buộc phải nhìn và giải thích lịch sử không phải chỉ theo quan điểm mácxít-lêninít mà còn theo định hướng chính trị vào lúc đó của đảng cầm quyền. Thành ra ta có thể thấy rõ những thay đổi rõ rệt trong việc giải thích một số những sự kiện lịch sử trong những bài viết chỉ cách nhau vài năm vì những thay đổi trong chính sách của đảng. Một trong những thí dụ điển hình về sự kiện này là cách các sử gia miền Bắc viết về vai trò của quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc trong cuộc chiến tranh Việt-Pháp ở thế kỷ 19 tùy theo những thay đổi trong quan hệ Việt-Trung.

Tại miền Nam, vấn đề ý thức hệ không được đặt ra trong việc viết và nhìn lịch sử. Tuy nhiên tại miền Nam, nhất là dưới thời Ngô Đình Diệm cũng có một số điều cấm kỵ, thành ra việc viết và nhìn lịch sử ở miền Nam, nhất là lịch sử cận và hiện đại, cũng có rất nhiều dè dặt.

Sau năm 1975, nhất là từ sau 1986 khi chính quyền trong nước có những thay đổi trong chiều hướng cởi mở hơn, các sử gia miền Bắc đã không còn bị gò bó trong cái gông cùm ý thức hệ cộng sản nữa, thành ra việc viết và nhìn lịch sử cũng đã có nhiều thay đổi. Còn tại bên ngoài, chúng ta cần phải phân biệt giữa những người viết sử bằng tiếng ngoại quốc và nhũng người viết bằng tiếng Việt. Những tác phẩm viết bằng tiếng ngoại quốc có thể nói rằng tất cả đều có giá trị và khách quan, nhưng đôi khi các tác giả này cho thấy một sự tách biệt làm cho người đọc nhiều khi có cảm giác rằng đọc một người ngoại quốc viết về sử Việt Nam hơn là một người Việt. Còn những tác phẩm viết bằng tiếng Việt thì lại bị những vấn đề khác.

Nguyễn Gia Kiểng: Ông có tham vọng rằng bộ sử này sẽ làm cho sự hiểu biết về lịch sử của người Việt Nam tiến thêm một bước quyết định, sẽ thay đổi cách nhìn của người Việt Nam về đất nước mình và cách hoạt đông chính trị của người Việt Nam không ?

Lê Mạnh Hùng: Tôi không dám có tham vọng làm cho sự hiểu biết của người Việt về lịch sử tiến thêm một bước quyết định hoặc làm thay đổi người Việt. Tôi chỉ hy vọng rằng bộ sách này sẽ đóng góp vào trong việc giúp người Việt mình hiểu rõ thêm vào lịch sử nước nhà và nếu nó giúp được họ thay đổi một số cách nhìn về đất nước hoặc thay đổi cách hoạt động thì đó là một điều may mắn thêm nữa.

Nguyễn Gia Kiểng: Làm chính trị là đóng góp làm ra lịch sử, hay ít nhất cũng là có tham vọng làm ra lịch sử. Một nhận định là cho tới nay những người cầm quyền và những người hoạt đông chính trị hiểu biết rất lệch lạc về lịch sử và, ngược lại, những người viết sử thường không tham gia các hoạt động chính trị để hiểu sự tạo thành của sử. Có phải đây là một điều nghịch lý không và cũng là một nguyên nhân cho tình trạng đáng buồn của nước ta không ?

Lê Mạnh Hùng: Theo tôi nghĩ thì những người cầm quyền và những người hoạt động chính trị đều biết rất nhiều về lịch sử. Hầu hết những nhà cầm quyền và hoạt động chính trị Việt Nam cũng như nước ngoài đều được học về lịch sử. Vấn đề là người ta rút tỉa từ lịch sử ra những bài học như thế nào. Biết lịch sử một cách thiên lệch còn nguy hiểm hơn là không biết lịch sử nữa. Còn việc những người viết sử thường không tham gia các hoạt động chính trị cũng không hoàn toàn đúng. Cái khó khăn là để có thể viết được một cuốn sử trung thực, ta thường phải đặt mình vào một vị thế khách quan và tách rời ra khỏi những tình cảm đam mê mà nếu muốn thành công về mặt chính trị người ta cần phải có. Vì vậy nhiều nhà viết sử khi tham gia vào chính trị đã thất bại. Tôi đọc cuốn hồi ký Một Cơn Gió Bụi của cụ Trần Trọng Kim và cảm thấy thương cụ rất nhiều. Nếu cụ có cái đam mê của một nhà chính trị thì có lẽ lịch sử Việt Nam đã thay đổi và chúng ta chưa đến nỗi này.

Nguyễn Gia Kiểng: Thanh niên Việt Nam trong cũng như ngoài nước, nhưng đặc biệt là ngoài nước, có vẻ chỉ hiểu biết một cách rất sơ sài về lịch sử Việt Nam. Tình trạng này có những nguyên nhân và hậu quả nào ?

LMH: Sự kiện thanh niên Việt Nam trong và ngoài nước hiểu biết một cách sơ sài về lịch sử Việt Nam có một nguyên nhân rất đơn giản rằng ta thiếu một bộ sử phổ thông về lịch sử Việt Nam. Chúng ta có những công trình nghiên cứu rất hay và rất chi tiết về những giai đoạn khác trong lịch sử nước nhà, nhưng những công trình nghiên cứu này thuờng lại chỉ dành cho những người chuyên môn, những nhà sử giá khác đọc chứ không phải để cho quảng đại quần chúng. Sự hiểu biết sơ sài đó có thể dễ làm cho các thanh niên này bị ảnh hưởng bởi những luận điệu thiên lệch về lịch sử mà những nguời khác có thể đưa ra để lợi dụng họ.

Nguyễn Gia Kiểng: Có người bạn nói rằng ông coi bộ sử này là công trình lớn nhất của đời mình, có đúng vậy không ?

Lê Mạnh Hùng: Đúng vậy. Ước vọng của tôi là làm sao hoàn tất được bộ sử này để đóng góp được một cái gì cho đất nước.

Nguyễn Gia Kiểng: Bà Phan Lâm Hương cũng là một nhà báo, nhà văn và nhà văn hoá lớn, bà Hương đóng vai trò nào trong việc soạn thảo bộ sử này ?

Lê Mạnh Hùng: Bà xã tôi nói bà ấy không có đóng góp gì cho bộ sử này cả. Tuy nhiên tất cả những bài của tôi viết bà ấy đều đọc và phê bình. Cũng nhờ sự khuyến khích đó mà tôi đã có thể kiên nhẫn viết được bộ sử này.
 

Lê Mạnh Hùng


Tìm đọc:

---

Nhìn Lại Việt Sử
Cuốn 1: Từ tiền sử tới tự chủ (278 trang, 18 USD)

Đặt mua sách:
- Tại Mỹ: liên lạc với Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông và Cành Nam Publishers (E-mail: [email=canhnam@dc.net]canhnam@dc.net[/email])
- Tại châu Âu: liên lạc thẳng với tác giả.
Địa chỉ: Lê Mạnh Hùng - 113 Shaldon Drive, Morden, Surrey SM4 4BQ, United Kingdom.
Giá bán tại châu Âu £13 (đã kể tiền gởi)

---

http://www.thongluan.org/vn/modules.php?name=News&file=article&sid=2233