Có lẽ sẽ mãi mãi không có cách nào để hiểu người khác một cách triệt để. Ngay cả hai vợ chồng sống với nhau cho tới đầu bạc răng long, có khi đôi bên vẫn là điều bí mật không thể nào khám phá.

Khi yêu đương, tựa hồ như bạn đã nắm được đối phương; nhưng sau khi kết hôn, bạn lại cảm thấy người vợ (hoặc người chồng) mình còn đầy bí ẩn thậm chí có rất nhiều bất ngờ. Ðiều này không phải là do bạn thay đổi góc độ xem xét, mà do người bạn đời đang dần dần triển khai sang phía bạn một cách sâu sắc hơn.

Hôn nhân là một quá trình. Giống như một đường cong hình Sin, nó có đi lên và cũng có đi xuống. Cho nên, đối với bất cứ cuộc hôn nhân nào, kết luận của chúng ta đối với toàn bộ quá trình của nó chỉ là sự nhận xét đánh giá trong một giai đoạn mà thôi.

Hôn nhân hiện thực được xây dựng trên nền tảng tác động qua lại giữa vật chất và tình cảm. Hôn nhân chỉ có vật chất là giao dịch giữa một món tiền với thể xác; còn hôn nhân chỉ có tình cảm chỉ là sự hướng tới tình yêu lý tưởng mà thôi.

Hôn nhân mà chỉ dựa vào tình cảm, tuy không phải lúc nào cũng có thật nhưng lại lan truyền khắp nơi, hầu như chỉ ở một số rất ít người làm cho người ta khâm phục.

Nếu nói môn đăng hộ đối trong thời kỳ cũ là nói đối với đẳng cấp phong kiến, thì môn đăng hộ đối ngày nay là nói về mặt trình độ văn hoá và tâm lý văn hoá. Ngày nay người ta đã vứt bỏ môn đăng hộ đối thuộc hình thức thứ nhất, nhưng tất cả mọi người đều không phủ định môn đăng hộ đối thuộc hình thức thứ hai. Thực ra, không môn đăng hộ đối về trình độ văn hoá và tâm lý văn hoá đã trở thành tai họa ngầm dẫn đến tan rã hôn nhân.

Ðối với hai bên ly hôn, người ta thường chỉ trích người có địa vị cao hơn trong quan hệ gia đình, tựa hồ tất cả trách nhiệm đều trút lên đầu người đó, chứ ít khi phân tích toàn diện các mặt tính cách, tình cảm của hai bên. Việc hay đồng tình với phái yếu là sự tốt bụng gần như thiên vị của người phương Ðông.

Không đứng trên vách đá cheo leo của tình yêu thì mãi mãi không thể hiểu nổi nỗi thống khổ của người đang ở đó. Do vậy, con người bao giờ cũng có hàng ngàn lý do để giữ bạn lại, mà ít có một lời khuyên giải, an ủi hy vọng bạn được giải thoát. Những người ấy đứng bằng tư thế của người tỉnh táo để hoa chân múa tay đối với bạn.

Hôn nhân là cuộc sống hai mặt, bị ràng buộc bởi gạo củi mắm muối dưa cà, rất bình thản mà cũng rất hiện thực. Trên thực tế, hôn nhân vĩ đại là cuộc hôn nhân bình thường.