Tôi đã đi nhiều nơi trên thế giới, đã thấy nhiều loại áo đầm Tây phương, nhưng mỗi lần nhìn hình áo dài ở ngoài đời hay trong hình, một cảm xúc ngất ngây khó tả, tuyệt vời như khi Nguyên Sa viết bài Áo Lụa Hà Đông. Có lẽ vừa ở Paris về Sài Gòn, từ xứ lạnh về vùng nhiệt đới, nóng bức biết chừng nào, nhưng khi nhìn một cô gái mặc áo dài hay những cô sinh viên học sinh mặc áo dài từ trong lớp ra, lòng nhà thơ phơi phới tươi mát bởi chiếc áo lụa Hà Đông. Ở Sài Gòn, có khi nào mát nhỉ, có khi nào êm mát như mùa thu Paris, lúc nào cũng oi bức ngay cả những tháng mưa, không như ở vùng cao nguyên Đà Lạt hay vùng Hoàng Liên Sơn. Điều ấy càng làm nổi bật sự bất ngờ của câu thơ đầu trong bài:
Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Không phải bấy giờ nhà thơ mới yêu màu áo trắng trinh nguyên ấy mà nhà thơ vẫn yêu màu áo vô cùng tự bao giờ có lẽ từ lúc 15, 16 khi chàng trai chớm biết yêu lên đường sang Pháp.
anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng
Thơ Nguyên Sa đã tạo cho tâm hồn tôi một sự tưởng tượng giàu có như thế đó bởi vì tôi vẫn mãi mãi yêu màu áo dài trắng trinh nguyên, của một cô bé mặc áo dài trắng, khi cầm nón, khi cầm những đóa sen hồng, mắt nhìn xa vời vợi. Tóc ngắn hay tóc dài có hề chi, nhưng sự đối nghịch của ngắn dài đã làm nổi bật ý thơ:
Anh vẫn nhớ em ngồi đây tóc ngắn
mà mùa thu dài lắm ở chung quanh
Hãy tưởng tượng vị giáo sư đứng trên giảng đưởng, hay một cậu sinh viên nhìn cô sinh viên áo trắng ngồi bên cửa sổ, nàng tóc ngắn, mà ngoài kia sắc trời thu biêng biếc xa mút tận chân trời, lòng nào không ghi ấn tượng ấy vào được:
linh hồn anh vội vã vẽ chân dung
bay vội vã vào trong hồn mở cửa
Sự vội vã dồn dập của cảm xúc đến khi thoáng nhìn thấy dáng thơ qua điệp ngữ vội vã ở trong hai câu thơ nối tiếp nhau...
Mỗi lần gặp là mỗi lần mừng vui, gặp hai lần là hai lần vui mừng, tạo cảm xúc sáng tác không ngừng đến nỗi thơ chất lại thành có thể cao bằng non, bằng núi, đôi mắt lúc nào cũng ngất ngây xúc cảm:
gặp một bữa, anh đã mừng một bữa
gặp hai hôm thành nhị hỷ của tâm hồn
thơ học trò anh chất lại thành non
và đôi mắt ngất ngây thành chất rượu
Khi đã yêu rồi sự thật chưa hẳn là sự thật, mà hình ảnh đã khởi hình từ trái tim, từ đôi tai luôn luôn chú ý lắng nghe tiếng của người yêu, từ cặp mắt yêu thương, chủ quan của tác giả. Phép lạ của tình yêu là thế đó:
em không nói đã nghe từng giai điệu
em chưa nhìn mà đã rộng trời xanh
anh trông lên bằng đôi mắt chung tình
với tay trắng, em vào thơ diễm tuyệt
Nhà thơ đã ngẩng đầu lên nhìn Nàng Thơ, không còn là một người con gái nhỏ bé áo dài trắng thường nữa mà như nàng thơ đứng trên đài để nhà thơ ngước mắt chung tình lên yêu quý, chúc tụng viết những vần thơ diễm tuyệt. Phút giây hạnh phúc tuyệt vời ấy không phải dài mãi bạn ạ! Chợt đến chợt đi để lại dấu tích mãi trong tâm hồn thi nhân:
em chợt đến, chợt đi, anh vẫn biết
trời chợt mưa, chợt nắng, chẳng vì đâu
nhưng sao đi mà không bảo gì nhau
để anh gọi, tiếng thơ buồn vọng lại
Thật vậy chẳng có gì buồn đau hơn nỗi buồn xa người yêu mà không hiểu vì lý do gì, không một lời từ biệt, không một lời chia tay dẫu rằng hợp tan tan hợp là chuyện thường tình trong đời sống. Và tự nhiên nỗi buồn, lời tha thiết gọi cũng phản ảnh vào trong thơ y như một người đứng gọi nơi thâm u, tiếng gọi vang xa chạm vách núi lại dội ngược trở về.
Vắng nàng thơ, nhà thơ sẽ giận, mắt cũng chẳng còn tinh anh, mạch thơ cũng cạn, mực thơ cũng khô, viết không thành lời. Nàng xa hẳn rồi chỉ còn lại nỗi sám hối ray rứt trong tâm hồn, chạy lên môi mắt, vai chùng xuống vì nặng với nỗi nhớ nhung.
để anh giận, mắt anh nhìn vụng dại
giận thơ anh đã nói chẳng nên lời
em đi rồi, sám hối chạy trên môi
những tháng ngày trên vai buồn bỗng nặng
Em ở đâu? Ở đâu? Người con gái tóc ngắn, người con gái tóc dài? Em nhớ giữ màu áo lụa Hà Đông, giữ lại bài thơ tình lụa trắng để vẫn còn một chút gì để nhớ để thương, để còn một chút gì liên hệ hơn là chặt vứt bỏ những gì đã qua để một lúc nào đó thi nhân và nàng thơ còn chút kỷ niệm khó quên, còn một chút gì đó gắn liền nhau mãi mãi...
em ở đâu, hỡi mùa thu tóc ngắn
giữ hộ anh màu áo lụa Hà Đông
anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
giữ hộ anh bài thơ tình lụa trắng
Nguyên Sa
Nguyên Đỗ
Các bạn có thể tìm đọc thơ Nguyên Sa thêm ở Trang Thơ theo đường dây kết sau đây:
http://vnthuquan.net/tho/tacpham.aspx?thisi=Nguy%C3%AAn%20Sa
