<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2008-02-09 18:37:40Ct.Ly>
"Công dân toàn cầu là có ích với người dân toàn cầu"
Hà Thủy Nguyên - tác giả của hai cuốn tiểu thuyết mang màu sắc lịch sử, về người trẻ thời xưa là "Điệu nhạc trần gian" và "Cầm Thư quán" trả lời thật với những câu hỏi thẳng về giới trẻ của Bùi Dũng - tác giả hai cuốn sách về giới trẻ hiện đại là "Thế giới @ - Thế hệ 8x" và "Học làm giàu thời WTO".
"Sống chậm" và sự tinh tế của người trẻ
- Sau một thời gian được coi như một "hiện tượng" với cuốn tiểu thuyết "Điệu nhạc trần gian" dày 1000 trang, viết năm 14 tuổi, bạn thấy gì từ những bình luận, khen - chê?
- Tôi chú ý theo dõi phản hồi của độc giả trên các diễn đàn và cũng thấy được nhiều nhận xét đáng lưu tâm. Mong có người chê, hay khen xác đáng; nhưng chưa thấy được. Đa số tò mò với một cô bé 14 tuổi viết tiểu thuyết nghìn trang hơn là với chất lượng của tác phẩm.
Còn về phía các nhà phê bình, tôi vẫn mong có một ý kiến sâu hơn. Như chú Phạm Xuân Nguyên, có lẽ do chú quá yêu một người trẻ tuổi đến với văn chương chữ nghĩa nên đã dành hơi nhiều lời khen cho tôi.
- Một người viết văn chưa có bạn đọc tri âm thì có phải là một điều đáng buồn và có khiến người viết thấy cô đơn?
- Sống trong cảm giác cô đơn thì có lẽ ai ở trong nghề viết cũng đã nếm trải, không chỉ về bạn đọc mà là về cả những chuyện trong cuộc sống. Nhiều khi cô đơn là tốt, để mình có thể tách ra khỏi đám đông để nhìn rõ hơn đám đông.
Tôi cũng đã bị đẩy ra khỏi đám đông rất lâu, và tôi đã nhìn nhận được nhiều điều. Hy vọng những gì tôi nhìn thấy được là đúng.
- Bạn đẩy mình ra khỏi đám đông hay... bị mọi người đẩy ra?
- Tự tôi đã thành một một cô bé không hợp với đám đông, đã không giống với đa số thì đương nhiên mình bị đẩy ra ngoài thôi (cười). Nhưng là người sáng tạo nghệ thuật thì cũng nên biết đi ngược lại con đường của đám đông đang đi để nhìn rõ hơn đám đông.
- Vì sao bạn nghĩ là mình không giống họ, khác ở điểm nào?
- Có lẽ do sở thích của tôi khác với mọi người. Trong khi đa số thường chỉ quan tâm tới cuộc sống đương đại thì tôi lại thích đọc về quá khứ, thích hướng cuộc sống của mình về quá khứ. Trong khi mọi người ầm ầm đi tìm kiếm sự nghiệp cho bản thân thì tôi lại lập gia đình…
- Quan điểm của bạn về sự tinh tế với một người trẻ tuổi?
- Người trẻ xây dựng sự tinh tế bằng cảm nhận, bằng trí tuệ và bằng cả giác quan thứ sáu cùng với tri thức mình được học. Sự kết hợp của tất cả các yếu tố trên sẽ đem đến sự tinh tế trong cách nhìn cuộc sống và vũ trụ.
- Môi trường sống của một người có quyết định đến sự tinh tế của người đó?
- Tôi nghĩ là có, nếu một người sống trong một môi trường đầy thô tục và luôn bị cuốn đi theo những ham muốn bản thân thì sẽ không còn thời gian để nhìn lại mình. Như thế hiếm có được sự tinh tế bằng người sống trong một môi trường tốt.
- Vậy sự tinh tế là do môi trường quyết định hay do tự bản thân mỗi người?
- Tôi nghĩ là do tự bản thân mỗi người. Giác quan thứ sau và trí tuệ sẽ giúp người ta tinh tế hơn.
- Với "Cầm Thư quán", bạn đã lựa chọn sự tinh về chất chứ không còn là số lượng, vậy đây là điều bạn rút ra từ cuộc sống hay từ việc viết sách?
- Tôi rút được điều này ra từ cuộc sống. Anh có thể có bằng cấp này bằng cấp nọ, anh xuất bản nhiều cuốn sách, có thể được giải thưởng này nọ của Hội Nhà văn; nhưng quan trọng là những thứ anh viết có đem đến - chứ chưa nói là để lại cho đời - được gì không? Cũng có rất nhiều người được giải thưởng của Hội Nhà văn nhưng lại chẳng ai biết đến.
Nhận diện bản thân và giới trẻ
- Bạn có nhìn nhận thế nào về lối sống, cách sống của giới trẻ bây giờ?
- Người trẻ ngày nay có một lối sống rất năng động, cách làm việc tự do, họ không bị rằng buộc bởi những khuôn khổ của nhiều khuôn mẫu có sẵn. Đời sống hiện đại trao cho họ khả năng độc lập tác chiến, sống và làm việc theo ý mình. Nhưng dường như họ đang bị guồng sống gấp gáp đó cuốn đi khiến cho nhiều người trẻ không còn thời gian nào để ngồi chiêm nghiệm lại cuộc sống hay tận hưởng văn hóa một cách đích thực.
Giới trẻ có thể bị giới truyền thông, quảng cáo ảnh hưởng về gu về ăn chơi và hưởng thụ văn hóa nghệ thuật; chứ không phải theo chính cảm nhận của bản thân mình. Bây giờ, họ đọc gì thì phần nhiều do quyết định ở giới truyền thông, bằng các bài giới thiệu trên các báo.
Hay như khi họ nghe nhạc cũng vậy, cũng bị ảnh hưởng của trào lưu. Ai xuất hiện nhiều trên ti vi, báo đài thì họ nghe và cho rằng người đó hát hay, nhưng sự thật nhiều khi không phải vậy.
Hoặc một bộ phim, cứ của đạo diễn hay biên kịch nào đó nổi tiếng thì người ta tìm xem vì cho nó là hay, nhưng không phải lúc nào một người làm văn hóa nghệ thuật cũng cho ra đời được các tác phẩm hay và thành công. Số người có những tác phẩm đáng chờ đợi là rất ít trong nghệ thuật. Nó giống như hình chóp nón. Mỗi người phải biết có khả năng lựa chọn và quyết định cho mình.
Như trong thưởng thức nhạc cổ điển, đòi hỏi người nghe phải có những am hiểu nhất định về âm nhạc mới lĩnh hội được. Số người này ở Việt Nam không phải là đông. Và hiện nay có rất nhiều bạn trẻ yêu quý nhạc cổ điển, nhưng cách quý, cách yêu của họ cũng đáng bàn.
Họ đi nghe bởi vì nó là đáng quý nhưng bản thân họ lại không hiểu nó, cứ cố làm ra hiểu, như vậy là không thành thật với bản thân mình. Họ đi nghe vì cho rằng đó là thứ sang trọng, trong khi họ chỉ hợp với nhạc trẻ.
- Bạn nói vậy có phải là những lời chê hơi nặng lời với giới trẻ hiện nay?
- Tôi không nghĩ vậy. Đa phần giới trẻ hiện nay là khá hời hợt. Anh có thể lên các diễn đàn đọc thì biết ngay.
- Vậy bạn đang khen hay đang chê giới trẻ hiện tại?
- Tôi cũng đã khen người trẻ, có tôi ở trong đó, rồi đấy chứ. Nhưng những khiếm khuyết của họ thì không thể không né tránh. Bởi thế hệ trẻ hiện nay, xin nói về thế hệ 8X, là một thế hệ bản lề trong chặng chặng đường phát triển của giới trẻ Việt Nam nên những khiếm khuyết này là không tránh khỏi.
Chúng ta hy vọng những hạn chế đó sẽ không còn ở các thế hệ sau. Dù 8X là thế hệ đi nhanh hơn thế hệ 7X nhưng sẽ là thế hệ rút kinh nghiệm cho thế hệ đi sau.
- Nhưng bản thân bạn cũng là người viết vội vàng, làm việc cuống cuồng, viết báo ồ ạt, viết kịch bản sòn sòn hàng ngày. Và đa số trong đó theo tôi là chưa hay đến mức có thể níu kéo người xem, người đọc?
- Tôi nói về giới trẻ như vậy cũng chỉ là suy bụng ta ra bụng người thôi. Khi viết "Điệu nhạc trần gian" chẳng hạn, tôi cũng có những quãng "thô" nhiều hơn "tinh", viết một cách vội vàng, hoàn toàn theo cảm tính. Thậm chí có những lúc tôi làm việc như một con điên, chỉ nghĩ đến tiền.
Có những thời gian tôi viết kịch bản phim mà khi đóng bản thảo, kết thúc bằng chữ hết phim, bản thân tôi cũng không thể nhớ được nhân vật, quên luôn cốt truyện và nhảy sang làm việc khác.
Học cũng vậy, lắm khi làm xong bài kiểm tra về cũng không nhớ hôm nay mình đã làm bài như thế nào. Thậm chí có những hôm 7h30 vào kiểm tra thì 7h tôi mới biết hôm nay có kiểm tra.
Tôi nghĩ giới trẻ có thể làm theo thị hiếu, nhưng phải biết điểm dừng ở đâu để bồi đắp cho mình một cuộc sống phong phú hơn, khi đến một tuổi nào đấy, ngưỡng nào đấy. Họ đứng lại để tĩnh tâm nhìn lại mình đã và đang làm gì. Lứa tuổi của tôi rất nhiều người như vậy.
- Nếu không như vậy thì...?
- Thì cuộc sống của họ sẽ rất đơn điệu. Tôi cũng có rất nhiều người bạn không biết mình làm việc nhiều đến thế để làm gì, cho ai. Họ kiếm được rất nhiều tiền nhưng luôn thấy chán nản.
- Chán là một thứ "bệnh" của giới trẻ hiện đại?
- Tôi nghĩ là đúng! Vì đi đâu cũng thấy người ta than. Tôi không cho đấy là những câu than cửa miệng. Rất nhiều người công việc xuôn xẻ nhưng vẫn luôn kêu chán, cứ mơ hồ chán một cái gì đó. Có lẽ họ cần một thời gian ngừng lại để nhìn nhận mà họ không biết.
- Nghe rất nhiều người trẻ ca thán như vậy, bạn có chán lây?
- Tôi thấy chán từ trước khi mọi người than với tôi, và bây giờ thì không còn thấy chán. Giờ tôi đã biết cân bằng cuộc sống. Chẳng hạn như bạn có thể tập trung kiếm tiền trong một khoảng thời gian nhất định trong năm, sau đó bạn dành thời gian khám phá và hưởng thụ cuộc sống.
Đã hai năm nay tôi thực hiện như trên và tôi thấy mình rất thư thái. Tất nhiên không phải ai cũng có điều kiện để làm như trên nhưng sau một ngày làm việc mệt nhọc 8 tiếng thì khi về nhà chúng ta cũng nên để đầu óc thư thái, nghe nhạc hoặc đi chơi đi dạo phố. Có thế thì chúng ta mới có được năng lượng để làm việc tốt.
"Tôi lo lắng về sự hội nhập của thế hệ 8X"
- Bạn sinh năm 1986, là năm đất nước bắt đầu công cuộc đổi mới. Bạn và những người trẻ hiện nay đang được kỳ vọng sẽ đưa đất nước tiến lên mạnh mẽ trong tương lai. Vậy bạn có điều gì lo lắng về bản thân cũng như lo lắng cho lớp trẻ hôm nay trước một kỳ vọng lớn như vậy?
- Giới trẻ luôn là người đưa đất nước tới một trang sử mới, ở thời nào cũng vậy, vì họ chính là tương lai của đất nước. Lý do là họ có sự năng động, có khát khao tự do và tinh thần ham hiểu biết. Nhưng tôi cũng lo lắng về sự hội nhập của thế hệ 8X.
Thế giới có trào lưu gì mới thì 8X theo trào lưu đấy. Chính sự hội nhập rất nhanh này của họ làm tôi lo lắng vì hình như càng ngày họ càng bị cuốn theo những trào lưu của thế giới mà quên đi lịch sử và văn hóa nước nhà.
Cứ thí dụ như thế hệ bây giờ có mấy bạn trẻ thích nghe ca trù nữa đâu, có ai quan tâm tới văn hóa truyền thống. Những đi ngược lại rất hiếm và có khi bị coi đó là lập dị. Tôi nghĩ sự phát triển phải đi cùng với sự trân trọng vốn văn hóa dân tộc. Có như vậy chúng ta mới có một bản sắc riêng.
Rất nhiều bạn chỉ thích đọc các tác phẩm văn học phương Tây, họ cho rằng những tác phẩm văn học Phương Đông là ấu trĩ. Họ cũng cho rằng triết học phương Tây là đúng hơn triết học phương Đông. Những người đó đang rơi vào trạng thái cực đoan, cái gì của phương Tây đều tốt, của phương Đông đều lạc hậu, ấu trĩ. Họ bị Âu hóa còn nặng nề hơn những thời kỳ những năm 30 của thế kỷ trước.
Cứ xem họ đi ra ngoài, không ai biết được nguồn gốc của mình là ở đâu: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Việt Nam. Có thể gọi họ là “công dân toàn cầu” được chăng?
- Nhưng bạn có nghĩ chỉ có hội nhập như vậy họ mới trở thành công dân toàn cầu được?
- Tôi nghĩ không hẳn là vậy. Công dân toàn cầu là người có thể sống ở đâu cũng được, họ có ích với người dân toàn cầu chứ không phải là kiểu bắt chước, mô phỏng lại phong cách, trào lưu sống của các nước mà thành công dân toàn cầu.
Đi theo là tụt hậu
- Bạn có ủng hộ khái niệm “công dân toàn cầu”?
- Tôi rất ủng hộ khái niệm này nhưng là theo một định nghĩa khác chứ không phải là theo định nghĩa nhiều người trẻ đang đưa ra như hiện nay. Tôi không thích sự đi theo, vì đi theo đã là tụt hậu rồi.
Nếu làm vậy mình chỉ ăn lại những thứ người ta đã thải loại. Ví như chủ nghĩa văn học hiện sinh chẳng hạn, châu Âu đã dấy lên từ 40, 50 năm trước; vậy mà đến gần đây chúng ta lại quá chú trọng vào văn học tình dục. Tại sao chúng ta phải sử dụng? Tại sao mình phải như thế? Chúng ta có thể phát triển những xu hướng khác tốt hơn.
- Xu hương tốt hơn ở đây được hình dung như thế nào?
- Ở phương Đông của chúng ta cũng có khái niệm hiện sinh nên không nhất thiết phải đi theo phương Tây. Hay như ở châu Mỹ La Tinh có khuynh hướng văn học hiện thực huyền ảo thì xu hướng này đã có ở phương Đông từ rất lâu rồi. Chúng ta không việc gì phải theo đuôi mà chúng ta có thể phát triển theo hướng cải cách, sáng tạo trên cơ sở những gì cha ông ta đã làm từ hàng ngàn năm nay rồi chứ không phải đi sao chép lại.
- Vậy phải chăng theo bạn thì làm mới, sáng tạo cùng thế giới và có thể trở thành tiên phong không phải là áp lực với người trẻ nếu... biết cách?
- Đúng thế! Tôi nghĩ tất cả đều phải có nền tảng, cái gì cũng phải có cái gốc thật tốt thì ngọn mới bền vững được. Liệu chúng ta có một cái gốc vay mượn thì ngọn có thực sự phát triển bền vững không?
Nhìn lại lịch sử thì mới thấu được tương lai
- Từ những gì bạn nói tôi có một liên tưởng tới không gian và thời gian. Không gian là Việt Nam và thế giới đang có sự đan xem lẫn nhau bằng sự hội nhập. Thời gian là hiện tại và quá khứ, luôn được nhắc tới bằng từ “lịch sử”. Bạn luôn đề cao lịch sử. Bạn lấy đó làm nguồn cảm hứng để mình sáng tác. Vậy bài học lớn nhất mà bạn thấy từ lịch sử là gì?
- Xét ở góc độ văn hóa, nếu nhìn nhận lại lịch sử thì lịch sử là môt mối dây liên hệ. Ngày xưa văn bao gồm cả kinh sử, thậm chí cả là triết học, nhưng trong thời hiện tại người ta thấy cần có khái niệm riêng cho văn, văn chỉ là văn. Chính vì vậy mà "văn" bị tách riêng ra khỏi đời sống về văn hóa bao trùm, vì thế nó luôn bị chấp chới.
Các tác phẩm văn học thiếu tư tưởng chủ đạo, một nhà văn không có đạo riêng xuyên suốt tác phẩm. Hầu hết tác phẩm văn chương chỉ là những phản ứng với xã hội bây giờ, một số còn lại có sự gọt rũa về nghệ thuật, nhưng tính nhân văn trong đấy không nhiều.
Tôi trộm nghĩ có phải chăng các nhà văn bây giờ bị cách xa khỏi đời sống văn hóa, đời sống triết học hay không? Tôi rất muốn có một người nào đó trả lời câu hỏi đó và tôi cũng mong là mình có thể trả lời được nó.
Hiện nay rất nhiều người chê câu “văn dĩ tải đạo”, tôi không nghĩ đạo ở đây chỉ bao gồm đạo đức và cả những hủ đạo mà chúng ta có thể hiểu đạo ở đây là tư tưởng và con người nhà văn. Là một cái gì đây mang tính nhân văn.
- Khi quay lại nhìn về lịch sử như thế, bạn có sợ mình trở thành người hoài cổ và nó sẽ cản trở tầm nhìn của mình?
- Tôi không cho là vậy. Một con người thì phải ”ôn cố tri tân”, nhìn lại lịch sử thì mới thấu được tương lai. Tuy tôi học văn hóa phương Đông nhưng tôi vẫn là một con người hiện đại đấy chứ.
Tôi vẫn chạy theo công nghệ, nghe được nhạc trẻ, rock, hiphop chứ không phải là người tách biệt hoàn toàn ra khỏi thế giới hiện tại. Chỉ có điều thế giới hưởng thụ của tôi là một thế giới khác thôi. Tôi vẫn cân đối hài hòa để có một cuộc sống tốt.
Đi tìm vẻ đẹp hoàn thiện và tinh khiết
- Tuổi trẻ luôn thiếu kinh nghiệm, nhưng bạn lại tạo cho mình một sự lan tỏa trong nhiều lĩnh vực như thế, bạn có sợ mình bị "loãng"? Có cách nào để khắc phục điều này?
- Tôi nghĩ là mình sẽ bị loãng, vì như đã nói tôi cần thời gian để nhìn lại khi ngắt quãng thời gian của mình. Có lẽ tôi cần kiếm tiền trong 3 tháng cho cả việc tiêu dùng trong năm, thời gian còn lại tôi sẽ hưởng thụ cuộc sống của mình.
- Vậy bạn sẽ đi theo con đường nào khi cứ vừa ngoảnh lại quá khứ lại vừa nhìn về tương lai như vậy?
- Dù nhìn về đâu, quá khứ hay tương lai thì cũng đều là để tập trung cho con đường mình lựa chọn và tôi luôn tâm niệm nó trong đầu. Khi mình đã có "đạo", có tư tưởng rồi thì bằng qúa khứ hay tương lai, con đường đấy vẫn sẽ tiếp tục chứ không hề bị gián đoạn.
- Bạn nói vắn tắt thế nào về con người và lý tưởng sống của mình?
- Như tôi đã nói trong "Cầm Thư quán", tôi chỉ muốn tạo dựng lại một khái niệm về cái đẹp cho xã hội mình. Đó là một cái đẹp hoàn thiện và tinh khiết chứ không phải bằng sự tô điểm, bằng mỹ phẩm, phấn son. Đây là điều mà tôi muốn làm trong các tác phẩm của tôi sau này.
Nếu sức mình chỉ bơi được ở sông thì đừng ra biển mà sóng đánh bay mất
- Nhưng những điều bạn mong muốn không dễ gì làm được trong một cuộc sống đầy cạnh tranh, thậm trí là cạnh tranh khốc liệt như hiện nay. Như thế thì có khi nào bạn thấy mình phát điên lên, thấy mình trong trạng thái stress không thể kiểm soát khiến phải đối mặt với việc từ bỏ con đường của mình?
- Tôi không nghĩ là cần phải nặng nề quá. Sức mình đến đâu thì làm đến đấy thôi, ví như hiện tại tôi chỉ làm được tới mức như trong "Cầm Thư quán" thì tôi chỉ làm vậy. Dù rằng tôi biết rất nhiều câu chuyện hay hơn đã viết trong "Cầm Thư quán", nhưng mà sức biết mình chưa thể viết hơn nên tôi không viết.
Khi ta biết lượng sức mình thì ta sẽ không bị rơi vào trạng thái stress. Chẳng hạn như tôi đã từng thử viết một cuốn về thời kỳ cận đại, những suy tưởng trong đầu mình đẹp lắm, nhưng khi viết lên nó chẳng khác nào một bộ phim Hàn Quốc nên viết được một nửa, tôi phải dừng lại vì thấy mình không thể nhuốt nổi. Nhưng tôi không thấy stress, vì biết sức lực của mình chỉ đến thế thôi.
- Nhưng lý tưởng và hiện thực không giống nhau, những cơm áo gạo tiền luôn giằng xé con người ta. Phải chăng bạn không bị rơi vào trạng thái đó?
- Tôi cũng đã có một quãng như thế, khi viết xong Điệu nhạc trần gian thì cũng tự vẽ ra cho mình một cái viễn cảnh tốt đẹp. Nhưng rút cuộc thì hiện thực không đẹp như thế.
Tôi cũng từng nghĩ mình sẽ nổi tiếng, tiếng nói của tôi sẽ có trọng lượng trên văn đàn nhưng tất cả không như "vẽ". Tôi thấy điều quan trọng là phải bình tĩnh để trải qua những cơn stress khi xảy ra và từng bước trải qua hết những khó khăn.
- Giữa lý tưởng và thực tế rút cục nó là điều gì?
- Tôi nghĩ nó là một sự liện hệ rất chặt. Lý tưởng của mình chỉ có thể xây dựng trên thực tế của bản thân mình và môi trường của mình thì mới không bị rơi vào trạng thái stress. Sức mình chỉ bơi được ở sông hồ thì cứ bơi ở đó thôi, đừng ra biển mà sóng đánh trôi đi mất.
Tinh thần yêu nước thực sự
- Tôi muốn đề cập đến một chuyện lớn hơn. Lý tưởng của đất nước Việt Nam là hóa rồng nhưng hiện thực là đang gắng sức để vượt qua ngưỡng là nước kém phát triển. Vậy giới trẻ cần làm gì để biến hiện thực thành lý tưởng?
- Tôi nghĩ là điều quan trọng nhất là các bạn trẻ phải yêu nước thực sự thì đất nước ta có thể hóa rồng.
Tôi nhớ có lần đi qua trường ĐH Ngoại ngữ Hà Nội lúc 7 giờ sáng thì nhìn thấy các lưu học sinh Trung Quốc tự căng cờ và đứng hát quốc ca nhân kỷ niệm ngày Quốc khánh của họ mà không cần ai bắt nhịp hay hô hào gì cả.
Giới trẻ Việt Nam khi đi du học liệu có yêu nước hơn thế được không? Ngay như nhiều khi tôi thấy bạn bè mình khi đứng chào cờ và hát quốc ca như là việc họ phải làm vì bị cưỡng chế. Khi đứng hát một mình, có thể họ sẽ hát xuyên tạc.
Hay như khi đi xem bóng đá ở SEA Games, các bạn trẻ đã vứt cờ Tổ quốc và vô tình dẫm lên nó khi đội nhà thua trận. Liệu như thế họ có yêu nước không? Nếu đã không yêu nước thì đất nước này không thể phát triển được. Điều này chính tôi cũng cần nhìn nhận lại để nghĩ khác đi, làm tốt hơn.
- Hình như bạn định kêu gọi điều gì hay sao...?
- Tôi kêu gọi lòng yêu nước của các bạn trẻ, tôi kêu gọi các bạn hãy trân trọng văn hóa của chúng ta. Nền văn hóa Phương Đông cũng có rất nhiều điểm tốt, không phải cứ chạy theo phương Tây mới là thời thượng, hiện đại. Chúng ta nên biết lọc những tư tưởng đến với mình bởi không có gì là toàn tốt hay không có gì là toàn xấu cả.
- Nếu cho bạn viết về một nhân vật của lớp người đi trước, bạn sẽ viết về nhân vật nào? Bạn tâm đắc gì ở người đó?
- Có hai người mà tôi tâm đắc nhất là vua Trần Nhân Tông và danh nhân Nguyễn Trãi. Nguyễn Trãi là một nhà văn hóa lớn nhưng ông lại cũng đồng thời là một người rất hiện đại. Đọc thơ của ông thì thấy ông là người rất tự do - mà thời xưa dùng với một từ rất hay là "tiêu diêu". Ông luôn có một thế riêng, vượt trước cuộc sống thực tại.
Trần Nhân Tông có lẽ là người đã góp phần vẽ ra bức tranh văn hóa Việt. Trước đó, văn hóa Việt bị ảnh hưởng nặng nề của văn hóa Trung Quốc, đến thời ông thì ảnh hưởng này đã ít đi rất nhiều.
Tôi cũng rất thích những gì mà triều đại nhà Trần đã làm được, họ đưa ra thuyết Tam giáo đồng nguyên, hòa hợp với tất cả các nền văn hóa đang xâm nhập vào Việt Nam để tổng hợp lên những tinh hoa cho cuộc sống của mình.
Tôi muốn kể về cả những người đương đại nữa. Tôi rất phục ông Nguyễn Xuân Khánh, tác giả của cuốn Hồ Quý Ly và Mẫu Thượng Ngàn…Tôi ngưỡng mộ nhân vật Hồ Nguyên Trừng trong "Hồ Quý Ly" và cảm nhận đó chính là sự hóa thân của con người nhà văn Nguyễn Xuân Khánh. Nhân vật đấy là một đại trí thức của thời đại, nhìn tất cả các sự việc đều tinh tế. Tuy sống trong sự dung tục nhưng nhân vật này đã thoát tục.
Còn với những người 8X, 9X mà tôi yêu quý thì họ không nổi tiếng. Ngay những người nổi tiếng của thế hệ của mình mà người ta đưa trên báo thì tôi cũng “chưa thực sự tin”, bởi tôi còn chờ ở bạn bè thế hệ mình những câu trả lời rõ ràng hơn về họ đã là những "công dân toàn cầu" như thế nào.
- Cảm ơn bạn!
Cầm thư quán
Hà Thủy Nguyên - tác giả của hai cuốn tiểu thuyết mang màu sắc lịch sử, về người trẻ thời xưa là "Điệu nhạc trần gian" và "Cầm Thư quán" trả lời thật với những câu hỏi thẳng về giới trẻ của Bùi Dũng - tác giả hai cuốn sách về giới trẻ hiện đại là "Thế giới @ - Thế hệ 8x" và "Học làm giàu thời WTO".
"Sống chậm" và sự tinh tế của người trẻ
- Sau một thời gian được coi như một "hiện tượng" với cuốn tiểu thuyết "Điệu nhạc trần gian" dày 1000 trang, viết năm 14 tuổi, bạn thấy gì từ những bình luận, khen - chê?
- Tôi chú ý theo dõi phản hồi của độc giả trên các diễn đàn và cũng thấy được nhiều nhận xét đáng lưu tâm. Mong có người chê, hay khen xác đáng; nhưng chưa thấy được. Đa số tò mò với một cô bé 14 tuổi viết tiểu thuyết nghìn trang hơn là với chất lượng của tác phẩm.
Còn về phía các nhà phê bình, tôi vẫn mong có một ý kiến sâu hơn. Như chú Phạm Xuân Nguyên, có lẽ do chú quá yêu một người trẻ tuổi đến với văn chương chữ nghĩa nên đã dành hơi nhiều lời khen cho tôi.
Tác giả Hà Thủy Nguyên - tên thật là Nguyễn Thị Phương Thảo, sinh năm 1986, SV khoa Văn học, ĐH KHXH&NV Hà Nội
- Một người viết văn chưa có bạn đọc tri âm thì có phải là một điều đáng buồn và có khiến người viết thấy cô đơn?
- Sống trong cảm giác cô đơn thì có lẽ ai ở trong nghề viết cũng đã nếm trải, không chỉ về bạn đọc mà là về cả những chuyện trong cuộc sống. Nhiều khi cô đơn là tốt, để mình có thể tách ra khỏi đám đông để nhìn rõ hơn đám đông.
Tôi cũng đã bị đẩy ra khỏi đám đông rất lâu, và tôi đã nhìn nhận được nhiều điều. Hy vọng những gì tôi nhìn thấy được là đúng.
- Bạn đẩy mình ra khỏi đám đông hay... bị mọi người đẩy ra?
- Tự tôi đã thành một một cô bé không hợp với đám đông, đã không giống với đa số thì đương nhiên mình bị đẩy ra ngoài thôi (cười). Nhưng là người sáng tạo nghệ thuật thì cũng nên biết đi ngược lại con đường của đám đông đang đi để nhìn rõ hơn đám đông.
- Vì sao bạn nghĩ là mình không giống họ, khác ở điểm nào?
- Có lẽ do sở thích của tôi khác với mọi người. Trong khi đa số thường chỉ quan tâm tới cuộc sống đương đại thì tôi lại thích đọc về quá khứ, thích hướng cuộc sống của mình về quá khứ. Trong khi mọi người ầm ầm đi tìm kiếm sự nghiệp cho bản thân thì tôi lại lập gia đình…
- Quan điểm của bạn về sự tinh tế với một người trẻ tuổi?
- Người trẻ xây dựng sự tinh tế bằng cảm nhận, bằng trí tuệ và bằng cả giác quan thứ sáu cùng với tri thức mình được học. Sự kết hợp của tất cả các yếu tố trên sẽ đem đến sự tinh tế trong cách nhìn cuộc sống và vũ trụ.
- Môi trường sống của một người có quyết định đến sự tinh tế của người đó?
- Tôi nghĩ là có, nếu một người sống trong một môi trường đầy thô tục và luôn bị cuốn đi theo những ham muốn bản thân thì sẽ không còn thời gian để nhìn lại mình. Như thế hiếm có được sự tinh tế bằng người sống trong một môi trường tốt.
- Vậy sự tinh tế là do môi trường quyết định hay do tự bản thân mỗi người?
- Tôi nghĩ là do tự bản thân mỗi người. Giác quan thứ sau và trí tuệ sẽ giúp người ta tinh tế hơn.
- Với "Cầm Thư quán", bạn đã lựa chọn sự tinh về chất chứ không còn là số lượng, vậy đây là điều bạn rút ra từ cuộc sống hay từ việc viết sách?
- Tôi rút được điều này ra từ cuộc sống. Anh có thể có bằng cấp này bằng cấp nọ, anh xuất bản nhiều cuốn sách, có thể được giải thưởng này nọ của Hội Nhà văn; nhưng quan trọng là những thứ anh viết có đem đến - chứ chưa nói là để lại cho đời - được gì không? Cũng có rất nhiều người được giải thưởng của Hội Nhà văn nhưng lại chẳng ai biết đến.
Nhận diện bản thân và giới trẻ
- Bạn có nhìn nhận thế nào về lối sống, cách sống của giới trẻ bây giờ?
- Người trẻ ngày nay có một lối sống rất năng động, cách làm việc tự do, họ không bị rằng buộc bởi những khuôn khổ của nhiều khuôn mẫu có sẵn. Đời sống hiện đại trao cho họ khả năng độc lập tác chiến, sống và làm việc theo ý mình. Nhưng dường như họ đang bị guồng sống gấp gáp đó cuốn đi khiến cho nhiều người trẻ không còn thời gian nào để ngồi chiêm nghiệm lại cuộc sống hay tận hưởng văn hóa một cách đích thực.
Bìa cuốn "Điệu nhạc trần gian" và "Cầm Thư quán"
Giới trẻ có thể bị giới truyền thông, quảng cáo ảnh hưởng về gu về ăn chơi và hưởng thụ văn hóa nghệ thuật; chứ không phải theo chính cảm nhận của bản thân mình. Bây giờ, họ đọc gì thì phần nhiều do quyết định ở giới truyền thông, bằng các bài giới thiệu trên các báo.
Hay như khi họ nghe nhạc cũng vậy, cũng bị ảnh hưởng của trào lưu. Ai xuất hiện nhiều trên ti vi, báo đài thì họ nghe và cho rằng người đó hát hay, nhưng sự thật nhiều khi không phải vậy.
Hoặc một bộ phim, cứ của đạo diễn hay biên kịch nào đó nổi tiếng thì người ta tìm xem vì cho nó là hay, nhưng không phải lúc nào một người làm văn hóa nghệ thuật cũng cho ra đời được các tác phẩm hay và thành công. Số người có những tác phẩm đáng chờ đợi là rất ít trong nghệ thuật. Nó giống như hình chóp nón. Mỗi người phải biết có khả năng lựa chọn và quyết định cho mình.
Như trong thưởng thức nhạc cổ điển, đòi hỏi người nghe phải có những am hiểu nhất định về âm nhạc mới lĩnh hội được. Số người này ở Việt Nam không phải là đông. Và hiện nay có rất nhiều bạn trẻ yêu quý nhạc cổ điển, nhưng cách quý, cách yêu của họ cũng đáng bàn.
Họ đi nghe bởi vì nó là đáng quý nhưng bản thân họ lại không hiểu nó, cứ cố làm ra hiểu, như vậy là không thành thật với bản thân mình. Họ đi nghe vì cho rằng đó là thứ sang trọng, trong khi họ chỉ hợp với nhạc trẻ.
- Bạn nói vậy có phải là những lời chê hơi nặng lời với giới trẻ hiện nay?
- Tôi không nghĩ vậy. Đa phần giới trẻ hiện nay là khá hời hợt. Anh có thể lên các diễn đàn đọc thì biết ngay.
- Vậy bạn đang khen hay đang chê giới trẻ hiện tại?
- Tôi cũng đã khen người trẻ, có tôi ở trong đó, rồi đấy chứ. Nhưng những khiếm khuyết của họ thì không thể không né tránh. Bởi thế hệ trẻ hiện nay, xin nói về thế hệ 8X, là một thế hệ bản lề trong chặng chặng đường phát triển của giới trẻ Việt Nam nên những khiếm khuyết này là không tránh khỏi.
Chúng ta hy vọng những hạn chế đó sẽ không còn ở các thế hệ sau. Dù 8X là thế hệ đi nhanh hơn thế hệ 7X nhưng sẽ là thế hệ rút kinh nghiệm cho thế hệ đi sau.
- Nhưng bản thân bạn cũng là người viết vội vàng, làm việc cuống cuồng, viết báo ồ ạt, viết kịch bản sòn sòn hàng ngày. Và đa số trong đó theo tôi là chưa hay đến mức có thể níu kéo người xem, người đọc?
- Tôi nói về giới trẻ như vậy cũng chỉ là suy bụng ta ra bụng người thôi. Khi viết "Điệu nhạc trần gian" chẳng hạn, tôi cũng có những quãng "thô" nhiều hơn "tinh", viết một cách vội vàng, hoàn toàn theo cảm tính. Thậm chí có những lúc tôi làm việc như một con điên, chỉ nghĩ đến tiền.
Có những thời gian tôi viết kịch bản phim mà khi đóng bản thảo, kết thúc bằng chữ hết phim, bản thân tôi cũng không thể nhớ được nhân vật, quên luôn cốt truyện và nhảy sang làm việc khác.
Học cũng vậy, lắm khi làm xong bài kiểm tra về cũng không nhớ hôm nay mình đã làm bài như thế nào. Thậm chí có những hôm 7h30 vào kiểm tra thì 7h tôi mới biết hôm nay có kiểm tra.
Tôi nghĩ giới trẻ có thể làm theo thị hiếu, nhưng phải biết điểm dừng ở đâu để bồi đắp cho mình một cuộc sống phong phú hơn, khi đến một tuổi nào đấy, ngưỡng nào đấy. Họ đứng lại để tĩnh tâm nhìn lại mình đã và đang làm gì. Lứa tuổi của tôi rất nhiều người như vậy.
- Nếu không như vậy thì...?
- Thì cuộc sống của họ sẽ rất đơn điệu. Tôi cũng có rất nhiều người bạn không biết mình làm việc nhiều đến thế để làm gì, cho ai. Họ kiếm được rất nhiều tiền nhưng luôn thấy chán nản.
- Chán là một thứ "bệnh" của giới trẻ hiện đại?
- Tôi nghĩ là đúng! Vì đi đâu cũng thấy người ta than. Tôi không cho đấy là những câu than cửa miệng. Rất nhiều người công việc xuôn xẻ nhưng vẫn luôn kêu chán, cứ mơ hồ chán một cái gì đó. Có lẽ họ cần một thời gian ngừng lại để nhìn nhận mà họ không biết.
- Nghe rất nhiều người trẻ ca thán như vậy, bạn có chán lây?
- Tôi thấy chán từ trước khi mọi người than với tôi, và bây giờ thì không còn thấy chán. Giờ tôi đã biết cân bằng cuộc sống. Chẳng hạn như bạn có thể tập trung kiếm tiền trong một khoảng thời gian nhất định trong năm, sau đó bạn dành thời gian khám phá và hưởng thụ cuộc sống.
Đã hai năm nay tôi thực hiện như trên và tôi thấy mình rất thư thái. Tất nhiên không phải ai cũng có điều kiện để làm như trên nhưng sau một ngày làm việc mệt nhọc 8 tiếng thì khi về nhà chúng ta cũng nên để đầu óc thư thái, nghe nhạc hoặc đi chơi đi dạo phố. Có thế thì chúng ta mới có được năng lượng để làm việc tốt.
"Tôi lo lắng về sự hội nhập của thế hệ 8X"
- Bạn sinh năm 1986, là năm đất nước bắt đầu công cuộc đổi mới. Bạn và những người trẻ hiện nay đang được kỳ vọng sẽ đưa đất nước tiến lên mạnh mẽ trong tương lai. Vậy bạn có điều gì lo lắng về bản thân cũng như lo lắng cho lớp trẻ hôm nay trước một kỳ vọng lớn như vậy?
- Giới trẻ luôn là người đưa đất nước tới một trang sử mới, ở thời nào cũng vậy, vì họ chính là tương lai của đất nước. Lý do là họ có sự năng động, có khát khao tự do và tinh thần ham hiểu biết. Nhưng tôi cũng lo lắng về sự hội nhập của thế hệ 8X.
Thế giới có trào lưu gì mới thì 8X theo trào lưu đấy. Chính sự hội nhập rất nhanh này của họ làm tôi lo lắng vì hình như càng ngày họ càng bị cuốn theo những trào lưu của thế giới mà quên đi lịch sử và văn hóa nước nhà.
Cứ thí dụ như thế hệ bây giờ có mấy bạn trẻ thích nghe ca trù nữa đâu, có ai quan tâm tới văn hóa truyền thống. Những đi ngược lại rất hiếm và có khi bị coi đó là lập dị. Tôi nghĩ sự phát triển phải đi cùng với sự trân trọng vốn văn hóa dân tộc. Có như vậy chúng ta mới có một bản sắc riêng.
Rất nhiều bạn chỉ thích đọc các tác phẩm văn học phương Tây, họ cho rằng những tác phẩm văn học Phương Đông là ấu trĩ. Họ cũng cho rằng triết học phương Tây là đúng hơn triết học phương Đông. Những người đó đang rơi vào trạng thái cực đoan, cái gì của phương Tây đều tốt, của phương Đông đều lạc hậu, ấu trĩ. Họ bị Âu hóa còn nặng nề hơn những thời kỳ những năm 30 của thế kỷ trước.
Cứ xem họ đi ra ngoài, không ai biết được nguồn gốc của mình là ở đâu: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Việt Nam. Có thể gọi họ là “công dân toàn cầu” được chăng?
- Nhưng bạn có nghĩ chỉ có hội nhập như vậy họ mới trở thành công dân toàn cầu được?
- Tôi nghĩ không hẳn là vậy. Công dân toàn cầu là người có thể sống ở đâu cũng được, họ có ích với người dân toàn cầu chứ không phải là kiểu bắt chước, mô phỏng lại phong cách, trào lưu sống của các nước mà thành công dân toàn cầu.
Đi theo là tụt hậu
- Bạn có ủng hộ khái niệm “công dân toàn cầu”?
- Tôi rất ủng hộ khái niệm này nhưng là theo một định nghĩa khác chứ không phải là theo định nghĩa nhiều người trẻ đang đưa ra như hiện nay. Tôi không thích sự đi theo, vì đi theo đã là tụt hậu rồi.
Nếu làm vậy mình chỉ ăn lại những thứ người ta đã thải loại. Ví như chủ nghĩa văn học hiện sinh chẳng hạn, châu Âu đã dấy lên từ 40, 50 năm trước; vậy mà đến gần đây chúng ta lại quá chú trọng vào văn học tình dục. Tại sao chúng ta phải sử dụng? Tại sao mình phải như thế? Chúng ta có thể phát triển những xu hướng khác tốt hơn.
- Xu hương tốt hơn ở đây được hình dung như thế nào?
- Ở phương Đông của chúng ta cũng có khái niệm hiện sinh nên không nhất thiết phải đi theo phương Tây. Hay như ở châu Mỹ La Tinh có khuynh hướng văn học hiện thực huyền ảo thì xu hướng này đã có ở phương Đông từ rất lâu rồi. Chúng ta không việc gì phải theo đuôi mà chúng ta có thể phát triển theo hướng cải cách, sáng tạo trên cơ sở những gì cha ông ta đã làm từ hàng ngàn năm nay rồi chứ không phải đi sao chép lại.
- Vậy phải chăng theo bạn thì làm mới, sáng tạo cùng thế giới và có thể trở thành tiên phong không phải là áp lực với người trẻ nếu... biết cách?
- Đúng thế! Tôi nghĩ tất cả đều phải có nền tảng, cái gì cũng phải có cái gốc thật tốt thì ngọn mới bền vững được. Liệu chúng ta có một cái gốc vay mượn thì ngọn có thực sự phát triển bền vững không?
Nhìn lại lịch sử thì mới thấu được tương lai
- Từ những gì bạn nói tôi có một liên tưởng tới không gian và thời gian. Không gian là Việt Nam và thế giới đang có sự đan xem lẫn nhau bằng sự hội nhập. Thời gian là hiện tại và quá khứ, luôn được nhắc tới bằng từ “lịch sử”. Bạn luôn đề cao lịch sử. Bạn lấy đó làm nguồn cảm hứng để mình sáng tác. Vậy bài học lớn nhất mà bạn thấy từ lịch sử là gì?
- Xét ở góc độ văn hóa, nếu nhìn nhận lại lịch sử thì lịch sử là môt mối dây liên hệ. Ngày xưa văn bao gồm cả kinh sử, thậm chí cả là triết học, nhưng trong thời hiện tại người ta thấy cần có khái niệm riêng cho văn, văn chỉ là văn. Chính vì vậy mà "văn" bị tách riêng ra khỏi đời sống về văn hóa bao trùm, vì thế nó luôn bị chấp chới.
Các tác phẩm văn học thiếu tư tưởng chủ đạo, một nhà văn không có đạo riêng xuyên suốt tác phẩm. Hầu hết tác phẩm văn chương chỉ là những phản ứng với xã hội bây giờ, một số còn lại có sự gọt rũa về nghệ thuật, nhưng tính nhân văn trong đấy không nhiều.
Tôi trộm nghĩ có phải chăng các nhà văn bây giờ bị cách xa khỏi đời sống văn hóa, đời sống triết học hay không? Tôi rất muốn có một người nào đó trả lời câu hỏi đó và tôi cũng mong là mình có thể trả lời được nó.
Hiện nay rất nhiều người chê câu “văn dĩ tải đạo”, tôi không nghĩ đạo ở đây chỉ bao gồm đạo đức và cả những hủ đạo mà chúng ta có thể hiểu đạo ở đây là tư tưởng và con người nhà văn. Là một cái gì đây mang tính nhân văn.
- Khi quay lại nhìn về lịch sử như thế, bạn có sợ mình trở thành người hoài cổ và nó sẽ cản trở tầm nhìn của mình?
- Tôi không cho là vậy. Một con người thì phải ”ôn cố tri tân”, nhìn lại lịch sử thì mới thấu được tương lai. Tuy tôi học văn hóa phương Đông nhưng tôi vẫn là một con người hiện đại đấy chứ.
Tôi vẫn chạy theo công nghệ, nghe được nhạc trẻ, rock, hiphop chứ không phải là người tách biệt hoàn toàn ra khỏi thế giới hiện tại. Chỉ có điều thế giới hưởng thụ của tôi là một thế giới khác thôi. Tôi vẫn cân đối hài hòa để có một cuộc sống tốt.
Đi tìm vẻ đẹp hoàn thiện và tinh khiết
- Tuổi trẻ luôn thiếu kinh nghiệm, nhưng bạn lại tạo cho mình một sự lan tỏa trong nhiều lĩnh vực như thế, bạn có sợ mình bị "loãng"? Có cách nào để khắc phục điều này?
- Tôi nghĩ là mình sẽ bị loãng, vì như đã nói tôi cần thời gian để nhìn lại khi ngắt quãng thời gian của mình. Có lẽ tôi cần kiếm tiền trong 3 tháng cho cả việc tiêu dùng trong năm, thời gian còn lại tôi sẽ hưởng thụ cuộc sống của mình.
- Vậy bạn sẽ đi theo con đường nào khi cứ vừa ngoảnh lại quá khứ lại vừa nhìn về tương lai như vậy?
- Dù nhìn về đâu, quá khứ hay tương lai thì cũng đều là để tập trung cho con đường mình lựa chọn và tôi luôn tâm niệm nó trong đầu. Khi mình đã có "đạo", có tư tưởng rồi thì bằng qúa khứ hay tương lai, con đường đấy vẫn sẽ tiếp tục chứ không hề bị gián đoạn.
- Bạn nói vắn tắt thế nào về con người và lý tưởng sống của mình?
- Như tôi đã nói trong "Cầm Thư quán", tôi chỉ muốn tạo dựng lại một khái niệm về cái đẹp cho xã hội mình. Đó là một cái đẹp hoàn thiện và tinh khiết chứ không phải bằng sự tô điểm, bằng mỹ phẩm, phấn son. Đây là điều mà tôi muốn làm trong các tác phẩm của tôi sau này.
Nếu sức mình chỉ bơi được ở sông thì đừng ra biển mà sóng đánh bay mất
- Nhưng những điều bạn mong muốn không dễ gì làm được trong một cuộc sống đầy cạnh tranh, thậm trí là cạnh tranh khốc liệt như hiện nay. Như thế thì có khi nào bạn thấy mình phát điên lên, thấy mình trong trạng thái stress không thể kiểm soát khiến phải đối mặt với việc từ bỏ con đường của mình?
- Tôi không nghĩ là cần phải nặng nề quá. Sức mình đến đâu thì làm đến đấy thôi, ví như hiện tại tôi chỉ làm được tới mức như trong "Cầm Thư quán" thì tôi chỉ làm vậy. Dù rằng tôi biết rất nhiều câu chuyện hay hơn đã viết trong "Cầm Thư quán", nhưng mà sức biết mình chưa thể viết hơn nên tôi không viết.
Khi ta biết lượng sức mình thì ta sẽ không bị rơi vào trạng thái stress. Chẳng hạn như tôi đã từng thử viết một cuốn về thời kỳ cận đại, những suy tưởng trong đầu mình đẹp lắm, nhưng khi viết lên nó chẳng khác nào một bộ phim Hàn Quốc nên viết được một nửa, tôi phải dừng lại vì thấy mình không thể nhuốt nổi. Nhưng tôi không thấy stress, vì biết sức lực của mình chỉ đến thế thôi.
- Nhưng lý tưởng và hiện thực không giống nhau, những cơm áo gạo tiền luôn giằng xé con người ta. Phải chăng bạn không bị rơi vào trạng thái đó?
- Tôi cũng đã có một quãng như thế, khi viết xong Điệu nhạc trần gian thì cũng tự vẽ ra cho mình một cái viễn cảnh tốt đẹp. Nhưng rút cuộc thì hiện thực không đẹp như thế.
Tôi cũng từng nghĩ mình sẽ nổi tiếng, tiếng nói của tôi sẽ có trọng lượng trên văn đàn nhưng tất cả không như "vẽ". Tôi thấy điều quan trọng là phải bình tĩnh để trải qua những cơn stress khi xảy ra và từng bước trải qua hết những khó khăn.
- Giữa lý tưởng và thực tế rút cục nó là điều gì?
- Tôi nghĩ nó là một sự liện hệ rất chặt. Lý tưởng của mình chỉ có thể xây dựng trên thực tế của bản thân mình và môi trường của mình thì mới không bị rơi vào trạng thái stress. Sức mình chỉ bơi được ở sông hồ thì cứ bơi ở đó thôi, đừng ra biển mà sóng đánh trôi đi mất.
Tinh thần yêu nước thực sự
- Tôi muốn đề cập đến một chuyện lớn hơn. Lý tưởng của đất nước Việt Nam là hóa rồng nhưng hiện thực là đang gắng sức để vượt qua ngưỡng là nước kém phát triển. Vậy giới trẻ cần làm gì để biến hiện thực thành lý tưởng?
- Tôi nghĩ là điều quan trọng nhất là các bạn trẻ phải yêu nước thực sự thì đất nước ta có thể hóa rồng.
Tôi nhớ có lần đi qua trường ĐH Ngoại ngữ Hà Nội lúc 7 giờ sáng thì nhìn thấy các lưu học sinh Trung Quốc tự căng cờ và đứng hát quốc ca nhân kỷ niệm ngày Quốc khánh của họ mà không cần ai bắt nhịp hay hô hào gì cả.
Giới trẻ Việt Nam khi đi du học liệu có yêu nước hơn thế được không? Ngay như nhiều khi tôi thấy bạn bè mình khi đứng chào cờ và hát quốc ca như là việc họ phải làm vì bị cưỡng chế. Khi đứng hát một mình, có thể họ sẽ hát xuyên tạc.
Hay như khi đi xem bóng đá ở SEA Games, các bạn trẻ đã vứt cờ Tổ quốc và vô tình dẫm lên nó khi đội nhà thua trận. Liệu như thế họ có yêu nước không? Nếu đã không yêu nước thì đất nước này không thể phát triển được. Điều này chính tôi cũng cần nhìn nhận lại để nghĩ khác đi, làm tốt hơn.
- Hình như bạn định kêu gọi điều gì hay sao...?
- Tôi kêu gọi lòng yêu nước của các bạn trẻ, tôi kêu gọi các bạn hãy trân trọng văn hóa của chúng ta. Nền văn hóa Phương Đông cũng có rất nhiều điểm tốt, không phải cứ chạy theo phương Tây mới là thời thượng, hiện đại. Chúng ta nên biết lọc những tư tưởng đến với mình bởi không có gì là toàn tốt hay không có gì là toàn xấu cả.
- Nếu cho bạn viết về một nhân vật của lớp người đi trước, bạn sẽ viết về nhân vật nào? Bạn tâm đắc gì ở người đó?
- Có hai người mà tôi tâm đắc nhất là vua Trần Nhân Tông và danh nhân Nguyễn Trãi. Nguyễn Trãi là một nhà văn hóa lớn nhưng ông lại cũng đồng thời là một người rất hiện đại. Đọc thơ của ông thì thấy ông là người rất tự do - mà thời xưa dùng với một từ rất hay là "tiêu diêu". Ông luôn có một thế riêng, vượt trước cuộc sống thực tại.
Trần Nhân Tông có lẽ là người đã góp phần vẽ ra bức tranh văn hóa Việt. Trước đó, văn hóa Việt bị ảnh hưởng nặng nề của văn hóa Trung Quốc, đến thời ông thì ảnh hưởng này đã ít đi rất nhiều.
Tôi cũng rất thích những gì mà triều đại nhà Trần đã làm được, họ đưa ra thuyết Tam giáo đồng nguyên, hòa hợp với tất cả các nền văn hóa đang xâm nhập vào Việt Nam để tổng hợp lên những tinh hoa cho cuộc sống của mình.
Tôi muốn kể về cả những người đương đại nữa. Tôi rất phục ông Nguyễn Xuân Khánh, tác giả của cuốn Hồ Quý Ly và Mẫu Thượng Ngàn…Tôi ngưỡng mộ nhân vật Hồ Nguyên Trừng trong "Hồ Quý Ly" và cảm nhận đó chính là sự hóa thân của con người nhà văn Nguyễn Xuân Khánh. Nhân vật đấy là một đại trí thức của thời đại, nhìn tất cả các sự việc đều tinh tế. Tuy sống trong sự dung tục nhưng nhân vật này đã thoát tục.
Còn với những người 8X, 9X mà tôi yêu quý thì họ không nổi tiếng. Ngay những người nổi tiếng của thế hệ của mình mà người ta đưa trên báo thì tôi cũng “chưa thực sự tin”, bởi tôi còn chờ ở bạn bè thế hệ mình những câu trả lời rõ ràng hơn về họ đã là những "công dân toàn cầu" như thế nào.
- Cảm ơn bạn!
Bùi Dũng (thực hiện)
Cầm thư quán