Đa tình và vô tình, nghe như đối lập nhau về nội hàm, tính chất cũng như tác dụng, nhưng trong Đức Phật, thì cả hai cùng lúc có mặt và tác động ảnh hưởng lẫn nhau. Có thể nói rằng, Đức Phật là người đa tình nhất, nhưng cũng là người vô tình nhất.
Cái gọi là đa tình nơi Đức Phật không phải theo nghĩa đa tình như thế gian thường nói, tức là cái tình cảm bi thương sầu lụy đối với người và vật. Thể loại đa tình này thường khiến con người tạo ác nghiệp, và do tạo ác nghiệp mà phải lang thang đi mãi trong những đọa xứ luân hồi. Cái gọi là đa tình nơi Đức Phật là cách gọi khác của lòng từ bi, quan tâm tỉ mỉ đối với tất cả chúng sanh. Những cử chỉ thân thiết, những lời an ủi khuyên lơn quan tâm thể hiện sự đa tình của Đức Phật được thấy nhiều trong kinh tạng Pa-li. Nếu không đa tình thì làm sao Đức Phật lại từng tận tay chăm sóc những tỳ kheo bị bệnh, giúp bà già xâu kim, kiên tâm dạy cho tôn giả Châu Bàn Đặc học thuộc lòng câu “đả tảo, trừ cấu” (quét dọn, trừ nhơ), giúp tôn giả Ca Diếp khâu lại chiếc y cũ rách rời chắp vá. Và nếu chẳng phải đa tình thì làm sao Đức Phật lại tự tay mình tắm rửa tẩm liệm khi vua Tịnh Phạn thăng hà, trong khi có hàng trăm đệ tử sẵn sàng thay Đức Phật làm việc đó; trở về hoàng cung sau mười mấy năm xa cách, Ngài đã ân cần hỏi thăm sức khỏe, bày tỏ sự cảm thông sâu sắc tâm lí tình cảm của Da Du, đồng thời nói lời cám ơn, ca tụng đức hạnh của nàng. Và chính nhờ đa tình, nên vào mỗi buổi sáng, sau khi khất thực, Đức Phật thường nhập đại định và dùng huệ nhãn quán sát khắp thiên hạ, xem ai có căn lành, có thể tiếp thu chánh pháp, thì ứng thân thuyết pháp hóa độ. Khi sắp vào Niết bàn, biết Tôn giả A Nan đang trốn khóc nức nở sau vườn cây, Ngài gọi tôn giả vào và khuyên bảo đừng nên qúa đau buồn, các pháp hữu vi đều phải tan rã hoại diệt …Tương tợ như thế, những cử chỉ ân cần, những tình cảm thân thiết, quan tâm đến đời sống thường nhật của Đức Phật đối với mọi chúng sanh, có thể nói rằng, như một sợi chỉ xuyên suốt tác phẩm cuộc đời Ngài. Vì vậy nên nói :“đa tình thị Phật tâm” (đa tình là tâm của Đức Phật ). Chính những nghĩa cử cao quý thấm đậm tình người này đã tạo nên tính cách vĩ đại của một Đức Phật. Và nên hiểu rằng, tạo nên sự vĩ đại này không phải chỉ thuần túy ở đa tình, mà chính là còn có sự có mặt của vô tình.
Cái gọi là vô tình nơi Đức Phật không phải hiểu theo nghĩa như người ta thường nghĩ, là sự thờ ơ lãnh đạm, vô vị nhạt nhẽo, như tro tàn nguội lạnh, hay như sỏi đá khô cằn, sống chết mặc ai. Vô tình ở đây nên được hiểu là môït tâm thái không vướng kẹt, không bị những vị ngọt của thế gian nhấn chìm vào dòng chảy cảm xúc, là căn nguyên dẫn chúng ta đi mãi trong cõi luân hồi. Cảm xúc hay cảm giác này là bạn đồng hành với vô minh, nó là động năng đầu tiên châm ngòi và hâm nóng ngọn nguồn tái sinh. Vô tình của Đức Phật chính là tâm thái “nhạn qúa trường không, ảnh trầm hàn thủy, nhạn vô di tích chi ý, thủy vô lưu ảnh chi tâm” (Nhạn bay ngang trời xanh, bóng in trên dòng lạnh, nhạn không có ý lưu bóng, nước chẳng dụng ý giữ hình). Theo ý nghĩa này, thì Đức Phật được hiểu là bậc đại trí tuệ, rõ ràng Ngài thị hiện trên cõi đời này là một bậc Đạo Sư minh triết và mô phạm nhất, hướng dẫn chúng sanh thực hành mọi đức hạnh xuất thế, dẫn chúng sanh sự vượt lên mọi bộc lưu cám dỗ của tiền tài, danh tiếng, sắc đẹp; đồng thời nuôi dưỡng tình thương, sự cảm thôngï không tật đố, ganh ghét hận thù… đồng loại.
Trong mùa Phật đản kỉ niệm ngày đức Như Lai ứng thế, chúng ta đã tiến hành những nghi thức cao đẹp để cúng dường Đức Như Lai, như hương hoa cúng phẩm, đèn cờ âm nhạc. ……Còn lại, nếu hàng giờ hàng ngày thực tập, un đúc, nuôi dưỡng hai đức tính đa tình và vô tình như Đức Phật, thì chúng ta không những đã trang nghiêm cúng dường Ngài trong mùa Phật đản không thôi, mà còn đã dâng cúng Đức Phật chân pháp trong mọi thời mọi lúc. Chắc rằng, chúng ta ai cũng muốn cúng dường như thế ấy. Làm sao để thực hành tâm nguyện này một cách dễ dàng?, một trong những bí quyết cần có đầu tiên là chúng ta nên luôn nhớ niệm thế gian vô thường, ý thức được cái hữu hình hữu thể mà chúng ta ôm ấm sở hữu luôn ở trong trạng thái bước những bước đi về hoại diệt rã tan. Nỗ lực quán chiếu sự tạm bợ mong manh của kiếp người như thế là một trong số các phương pháp giúp Các Bạn và chúng tôi thu nhỏ hố ngăn cách, nhờ đó quan hệ giữa người với người trở nên ngày càng câu thông, thân thiện hơn. Đó chính là những bước đi ổn định đầu tiên để hình  thành và phát triển tâm từ tâm bi(đa tình) và trí tuệ xả li tham chấp (vô tình).

http://www.buddhismtoday.com/viet/cuocsong/votinh&datinh.htm

 

**Sưu tầm **