25/02/2005 NLĐ online
Nguyễn Thạnh - Quốc Khương
Thông tin về những sự cố trên biển liên tục xảy ra với các tàu câu cá ngừ đại dương Phú Yên đã không làm chúng tôi nao núng sau khi thưởng thức món “đặc sản” cá ngừ tại những quán ăn ở TP Tuy Hòa. Vậy là, chiều mùng 4 Tết, sau một thời gian “năn nỉ ỉ ôi”, tôi được thuyền trưởng tàu đánh bắt xa bờ PY1289 (thôn Đông Tác, huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên) đồng ý cho “ngao du” một chuyến “dò bụng biển””Trên tàu, ngoài thuyền trưởng khá trẻ tuổi tên Thắng còn có 10 ngư dân đi bạn khác, đa số ở quãng 20 đến 35 tuổi, đen đúa, bắp thịt cuồn cuộn. Vì là “thành viên đặc biệt”, được thuyền trưởng Thắng dặn dò kỹ lưỡng, trước khi lên tàu, chúng tôi đã mở lọ thuốc chống say sóng làm luôn hai viên. Vậy mà, khi tàu mới vừa rời bến, những con sóng bạc đầu mùa khiến con tàu 90 mã lực trồi lên dập xuống, quật ngã tôi dúi dụi. Chưa bao giờ trong đời tôi nếm phải một cơn say đặc biệt như vậy. Nó khiến bạn phải thốc tháo những gì có trong bụng, đến cả mật xanh mật vàng... cùng một cảm giác ngầy ngật không thể tả. Sau khi chụp gần hết cuộn phim về cảnh các thủy thủ bủa lưới đánh cá làm mồi câu, cả hai chúng tôi “chết” luôn trong những giấc ngủ nửa miên man nửa vật vờ...
Nghề câu “bò gù”.
Phải mất gần hai ngày hai đêm “nằm quẹp” chúng tôi mới bắt đầu ngồi dậy được và húp được chút cháo nóng nấu với cá tươi vừa bắt được. Anh Thắng cho biết tàu đang ở cách bờ hơn 200 hải lý. Mọi người bắt đầu công việc đánh bắt thường lệ. Một giàn câu dài chừng 20 km với khoảng 600 -700 lưỡi câu lớn cột đều trên sợi triên chính, móc mồi là mực xà hoặc cá chuồn được thả xuống dọc đường tàu chạy. Việc thả câu xuống nước theo một lộ trình nhất định và rất bài bản: Người móc mồi chờ sẵn, người tròng phao, người quăng dây triên xuống biển... theo đường tàu chạy với vận tốc không phải nhỏ (chừng 20 hải lý/giờ). Bởi vậy, nếu lỡ một ai trong đó bị lưỡi câu móc vào người thì chỉ còn biết cách phải “bay” xuống biển!...
Sau khoảng 3 giờ thực hiện, “vũ khí” của các thợ săn đã rải đều xuống lòng đại dương, trên mặt nước chỉ còn thấp thoáng những phao ganh trắng bạc. Tuyến, một thợ bạn 23 tuổi, nói: “Vài năm trước, mồi câu cá ngừ chủ yếu là cá chuồn đánh bắt được trên biển. Nhưng 2-3 năm nay, loại mồi bằng mực xà được cá ngừ thích hơn nên cá chuồn chỉ là món dự bị phòng khi không mua được lượng mực cần thiết”. Tuyến cũng cho biết loại mực này thường do các thợ câu của những tàu Quảng Ngãi bán lại ngay trên biển, tuy có tốn kém chút đỉnh nhưng bù lại thu hoạch được nhiều cá hơn. Công đoạn thả câu bắt đầu từ 13 giờ và kết thúc vào lúc sẩm tối mỗi ngày. Thời điểm kéo câu lên tàu vào tầm 23 giờ cho đến khi ánh bình minh bắt đầu ló dạng. Công việc đó được lặp đi lặp lại trong vòng gần 2 tuần lễ, thời điểm tàu lênh đênh giữa đại dương mênh mông, bốn bề chỉ có sóng nước... Xa xa, như tàu của chúng tôi, hàng trăm tàu khác từ Quảng Nam, Đà Nẵng, Bình Định, Khánh Hòa, Ninh Thuận... cũng đang “dàn trận” săn cá ngừ.
Trước ngày lên đường làm ngư phủ bất đắc dĩ trên chiếc tàu câu khơi này, chúng tôi đã may mắn tìm được nhân vật được coi là người phát hiện nghề câu cá ngừ đại dương ở Việt Nam. Đó là ông Trần Văn Liên, hay được gọi là Sáu Liên, ở làng biển Phú Câu thuộc phường 6, TP Tuy Hòa. Ông Sáu Liên cho hay: Trước năm 1994, đội ghe tàu của Phú Yên chủ yếu làm nghề giã cào, lưới cảng, lưới mành... chuyên đánh bắt cá nhỏ gần bờ, hiệu quả kinh tế thấp. “Ngư dân Phú Yên đến với nghề câu cá ngừ này như một cơ duyên trời cho vậy” - ông Sáu Liên nói. Theo lời lão ngư này, loài cá được gọi là cá ngừ đại dương, tên quốc tế là Tuna, chỉ có từ khi chương trình đánh bắt xa bờ của Chính phủ ra đời, còn trước đó ngư dân cứ gọi là cá bò gù. “Hồi đó, hiếm khi nào câu được những con cá to như thế, nên khi ì ạch kéo được chúng lên thuyền là mệt đứt hơi. Anh em bảo con cá này to như con bò, lưng lại gù nên tự đặt cho nó là cá bò gù”.
Ông Liên nhớ lại: Năm 1994, trong một chuyến đi đánh lưới chuồn, lưới của ông đã dính giàn câu của một tàu Đài Loan. Khi gỡ lưới ra, tình cờ phát hiện những chú cá ngừ mắc câu, bèn cắt trộm một con để đem về nhà nghiên cứu. Mổ ra thấy cái lưỡi câu khổng lồ, trong bụng con cá ngừ còn nguyên những chú cá chuồn tươi rói. Với dân đi biển, đó là một kinh nghiệm đáng kể. Vậy là ông bàn cùng với thợ thuyền tìm cách sản xuất giàn câu và lưỡi câu giống như của tàu Đài Loan. Đợt đi đánh thử đầu tiên cách bờ gần 10 hải lý, chỉ trong vài ngày, tàu ông đã săn được gần chục chú cá ngừ. Sau này, dần dần ngư dân nhiều nơi Khánh Hòa, Bình Định, Quảng Nam, Quảng Ngãi... học hỏi kinh nghiệm, hình thành nghề câu cá ngừ đại dương ở nước mình.
Nghề nguy hiểm.
Trở lại với chiếc tàu của chúng tôi. Quãng thời gian rảnh rỗi giữa thả câu và kéo câu là lúc các thủy thủ neo tàu nghỉ ngơi. Nói là “nghỉ ngơi” nhưng phần lớn họ tập trung lại, khi thì trong khoang lái, khi ngoài boong, kéo can rượu đế 20 lít mang theo sẵn, làm vài món mồi bằng cá tươi, nướng chút bánh tráng để lai rai. Còn chúng tôi khai thác những câu chuyện buồn vui trong nghề săn cá ngừ đại dương.
Mấy anh em thợ bạn tiết lộ với chúng tôi rằng móc mồi, thả câu là một chuyện, còn công đoạn để bắt cá ngừ lên tàu quả là chuyện thú vị và lắm nguy hiểm. Thường thì trong tàu phải có một người chuyên làm công việc lừa cá mỗi khi cá cắn câu. Người lừa cá phải khéo léo nhuần nhuyễn từng công đoạn, biết nhu và cương như người nghệ sĩ chơi vĩ cầm, nhu cương đúng lúc hợp lý từng chi tiết. Nếu lỡ trượt mất cá thì coi như mất vài triệu bạc, tiếc rẻ vô cùng, công sức coi như bỏ biển. Người “nghệ sĩ” chuyên để lừa cá ngừ trên tàu chúng tôi là Nguyễn Đình Hải. Anh kể lại một câu chuyện mà theo lời anh là không thể nào quên. “Năm 2003, tôi đi bạn cho một tàu câu ở phường 6. Bữa đó một chú cá thuộc loại lớn (khoảng 80 kg), vừa cắn trúng câu nên còn rất khỏe. Nó quẫy mạnh làm sợi dây câu quấn vào người tôi căng ra. Tôi bị lôi văng khỏi tàu, tuột xuống biển giữa đêm tối. “Vật lộn” chừng 5 phút thì cả cá và người cùng nổi lên mặt nước. Tôi kiệt sức vì ngợp thở. Lúc đó, anh em trên tàu soi đèn xuống thấy được chạy tới cứu kịp. Nhưng con cá thì không, nó đã được kéo lên, đưa vào khoang muối đá cùng với hàng chục đồng loại đã nằm sẵn trong đó.
Câu chuyện anh Hải kể chỉ là một ví dụ, nghề câu cá ngừ còn nhiều nguy hiểm khác xảy ra bất cứ lúc nào. Việc lưỡi câu móc vào thân thể, tay chân tét thịt rớm máu là chuyện thường tình. Chỉ có những con người “sắt thép” mới chịu đựng sự đau đớn đó. Anh Bút, một thợ bạn khác, kể cho chúng tôi nghe nhiều chuyện về việc các thủy thủ phải xuống thúng nhỏ câu mồi khi không mua được mực. “Thúng nhỏ không động cơ, gặp gió là trôi lạc và có khi đi vĩnh viễn! Bạn tôi là Nguyễn Huy Đơn ở làng Đông Tác, tháng 10 năm ngoái đã mãi mãi không về vì rớt xuống biển vào buổi tối mà không ai phát hiện. Chỉ trong vòng 2 tháng đầu năm 2005 này đã có 4 thanh niên ở làng biển Đông Tác ra đi mãi mãi không về” - anh Bút bùi ngùi nhấc chén rượu trắng uống cạn sau khi kể câu chuyện buồn của nghề nghiệp.
Còn nhiều nguy hiểm lắm trong nghề câu cá ngừ đại dương. Ngày 24-12-2004 vừa qua là ngày khó quên trong cuộc đời làm biển của ông Tám Điền (phường 6, TP Tuy Hòa). Hôm đó đợt ra khơi bỏ Tết của tàu ông Tám đã gặp sự cố hy hữu: Tàu ông đã bị tàu lạ nước ngoài tông chìm rồi bỏ chạy. Nhờ kinh nghiệm của người đi biển cộng thêm chút phản xạ nhanh trí, ông cùng 10 thuyền viên trên tàu lật ngửa ra được 2 chiếc thúng (chuyên dùng để câu mực) và lên trên đó. Cả 10 con người trên 2 chiếc thúng tròng trành trôi đi giữa đại dương bao la. Những cơn đói khát hành hạ, họ gần như tuyệt vọng. May mắn, qua hai ngày hai đêm lênh đênh trên biển có một chiếc tàu cá gặp được và kéo họ vào đảo Bạch Long Vĩ, lúc này họ mới biết mình còn sống.
Ông Tám bùi ngùi kể lại: “Tôi là thuyền trưởng, nhưng hôm đó do buồn ngủ đành giao tay lái lại cho một thuyền viên khác rồi chợp mắt một chút. Nhưng không ngờ...”. Chỉ trong chốc lát ông Tám trắng tay. Và đặc biệt hơn nữa, trong vòng 10 ngày đầu năm 2005, đã có đến 9 tàu câu cá ngừ đại dương của Phú Yên bị nạn giữa khơi. Chiếc hỏng máy trôi dạt tự do, chiếc bị tàu khác tông phải chìm giữa đại dương, chiếc thì đánh bắt đầy khoang trên đường trở về bị phá nước... Đó là số vụ tàu câu khơi bị nạn nhiều nhất từ trước đến nay ở tỉnh này. Ông Nguyễn Chính Trọng, một trong những thuyền trưởng của một chiếc tàu bị nạn, nhớ lại: “Tôi đi biển đã mấy chục năm nay, chưa bao giờ quên được chuyến đi kinh hoàng đêm 26-12-2004. Tàu tụi tôi làm nước mới tinh, máy móc sửa chữa ngon lành, vậy mà khi đã đánh đầy cá, trên đường trở về cách bờ chừng 180 hải lý thì máy trở chứng, không chạy được. Sau gần một ngày rưỡi sửa chữa, máy vẫn không hoạt động, 10 anh em trên tàu đều bối rối, tưởng mất ăn Tết mãi mãi rồi. May mà nhờ có anh em trong bờ nhận được điện đàm ra cứu giúp kịp, không thì cả bọn đã làm mồi cho cá!”.
Kéo câu.
Theo lộ trình, tàu anh Thắng cũng bắt đầu kéo câu trở lại. Chúng tôi chỉ được cho phép ngồi trong ca-bin theo dõi vì “không phận sự thì miễn vào”. “Stop! Ống lút nhé! (phao gắn vào dây câu) - Giọng anh Thắng vang lên. Nét mặt thuyền trưởng Thắng dãn ra và cũng rất căng thẳng. Phía trước, những người bạn cũng bước vào vị trí của mình. Người gắn dây vào ròng rọc, người thì cầm cần câu táp đứng ra sát mạn tàu (một loại cần câu bằng gỗ rất cứng), người thì mở hầm đá lạnh chuẩn bị... Duy nhất có một người cầm dây câu lừa cá. Đó là anh Hải Miên. Như người nghệ sĩ, anh Hải cầm dây câu căng như dây đàn vừa tung vừa hứng, vừa nhu vừa cương mỗi khi cá kéo chạy ra xa. Độ chừng 15 phút sau chú cá đã mệt thì được kéo sát lại mạn thuyền. Thế là “phập”! Người câu bằng cần câu táp đã móc trúng đầu chú cá, dây ròng rọc đã gắn sẵn, thế là cả gần 10 con người xúm lại hì hục lôi lên. Chú cá bị đập vào đầu cho chết, sau đó thì cho vào hầm lạnh ngay tức khắc. Theo anh Thắng, công đoạn từ lúc bắt cá đến lúc ướp lạnh phải theo trình tự nhất định, nếu không thì sản phẩm bằng công sức nước mắt của mình coi như bỏ không. Cá ngừ đại dương xuất khẩu đạt chuẩn là cá còn sống, thịt đỏ, bởi vậy khi lên khỏi tàu là phải đưa vào hầm lạnh ngay. Cũng theo anh Thắng, người móc cá cũng rất quan trọng, chỉ được móc ngay phần đầu của cá, nếu móc trật ra ngoài thân thì sản phẩm đó cũng trở thành công cốc...
http://images.search.yahoo.com/images/view?back=http%3A%2F%2Fimages.search.yahoo.com%2Fsearch%2Fimages%3Fei%3DUTF-8%26p%3Dc%25C3%25A1%2520ng%25E1%25BB%25AB%26fr2%3Dtab-web%26fr%3Dyfp-t-501&w=170&h=225&imgurl=www.ctu.edu.vn%2Fcolleges%2Faquaculture%2Faquafishdata%2Fnewsmenu%2Fdata2%2Fscndd.jpg&rurl=http%3A%2F%2Fwww.ctu.edu.vn%2Fcolleges%2Faquaculture%2Faquafishdata%2Fnewsmenu%2Fdata2%2Fscndd.htm&size=11.7kB&name=scndd.jpg&p=cá%20ngừ&type=JPG&oid=ff0d77d6e5086882&no=18&tt=95
