8. Bài ca người gùi đất
Ánh nắng đã bớt đi sắc vàng, chếch nghiêng về phía tây, lác đác cánh chim xập xoè về tổ. Mí Chứ đã đến chân núi Xín Chải, ngước mắt nhìn lên thấy ngọn núi cao vút tận mây xanh, những thân cây xù xì nhô ra như đánh đu vào vách đá. Bước chân từ đây dẫm lên đá, trèo lên đá sắc nhọn. Những hòn đá ông, đá cha, đá con, đá cháu xếp chồng lên nhau, bước chân Mí Chứ đã qua đây nhiều lần, nhưng mỗi lần một khác, mỗi ngày một khác, có hòn đá lớn lên, có hòn đá lùn đi...
Và hôm nay,... cũng khác các lần trước, gió thổi mượt mà như lời ru, như lời hát,... Và đấy, gió đang hát “Bài ca người gùi đất”.
Ta là người chăm làm
Tiền bạc, huầy à, kéo tới
Ta làm nhà to, nhà mới
Ta cưới vợ đẹp, vợ xinh
Ta với ta một mình
Chăm làm là sẽ có
Đất xấu cây không nở hoa bụng ta đói
Đất xấu cây không ra quả mẹ ta ốm
Nhưng ta là người chăm làm
Tiền bạc trên đá
Ta hát lên bài ca
Gùi đất trồng cây
Cho đời nở hoa.
Ngày xưa, bà vẫn thường hay kể, ngày bà còn nhỏ, nhỏ tuổi hơn Mí Chứ bây giờ, bước chân bà đã phải dẫm lên đá hát “Bài ca người gùi đất”.
Người Mông, từ lâu rất rồi, người già không còn nhớ, người trẻ cũng không biết, cuộc sống đã gắn liền với đá, với núi. Nghe đâu tổ tiên người Mông cũng được ở đồng bằng, nhưng sau nhiều cuộc tranh chấp đất đai, sau nhiều lần thiên di người Mông chỉ còn nơi duy nhất có thể đến chưa có ai chiếm giữ là lên núi. Người Mông thường có câu nói cửa miệng: “Nơi nào không có ba thước đất bằng, không có ba ngày nắng là nơi người Mông ở.” Câu đó cũng đồng nghĩa nói lên sự heo hút nơi chốn nương thân, sự khó khăn muôn vàn của cuộc sống và sự đối đãi nghiệt ngã của thiên nhiên. Cây ngô là cây lương thực chính nuôi sống con người, nhưng nương trồng ngô có tới bảy tám phần là đá, chỉ được hai ba phần là đất, đất đã ít lại bạc màu. Có cái nương năm trước trồng còn tốt, năm sau hạt ngô gieo xuống đã không sống nổi đến ngày ra bắp, năm sau nữa chỉ còn vài hạt đất nhỏ nhoi nằm ủ mình trong hốc đá.
Để trồng được hạt ngô, hạt đậu con người đã nghĩ ra cách phải mang đất về với đá, có đất thì mới có cây. Thế là đất từ chân núi, từ thung lũng được mang ngược lên thả vào các khe đá. Từng bước chân mòn vẹt đá núi, mòn vẹt thời gian, từng cái lưng còng đi vì sức nặng của chiếc quẩy tấu, từng chiếc quẩy tấu ăn no đất, từng hạt đất quý giá được đưa vào hốc đá, từng hốc đá nhẹ nhàng ôm hạt vàng vào lòng, từng hạt vàng nảy lên những mầm xanh nho nhỏ, những mầm xanh lớn dậy thành rừng, rừng ngô bám vào sườn núi, ăn nắng gió rồi trả cho con người nguồn sống...
Từ khi cây ngô nảy mầm đến lúc ra bắp con người vẫn cần mẫn gùi đất từ chân núi lên vun vào gốc. Cây ngô đã xoá dần đi sự trơ trụi của núi, màu xám của đá, niềm hiu hắt của trời chiều, nét phờ phạc trên khuôn mặt con người... Năm sau, qua mấy trận mưa rào đất lại chạy xuống chân núi, để đến mùa vụ con người lại phải làm cái công việc mang đất về với đá. Công việc gùi đất được kéo dài suốt năm này qua năm khác. Bàn chân đã dẫm mòn không biết bao nhiêu là đá mà cái bụng vẫn không được no, cuộc đời vẫn không ra khỏi cái nghèo.
Có lần Mí Chứ đã hỏi bà:
- Bà ơi, sao bây giờ không còn thấy ai gùi đất nữa, không ai làm cái công việc mang đất về với đá nữa ạ?
Bà cười, nụ cười móm mém, và ánh mắt đưa ra xa.
- Cháu có nhìn thấy cái thung lũng màu mỡ kia không, khi xưa là đất của thổ ty, phìa tạo. Bọn họ độc ác lắm, họ chiếm hết các nương tốt. Nương xấu họ mới bố thí cho người nghèo. Chúng ta muốn có cái ăn phải cải tạo những vạt nương cằn cỗi, những sườn núi bạc màu. Để cây ngô cây lúa nảy được hạt con người phải mất rất nhiều sức, rơi rất nhiều mồ hôi. Nơi sườn núi đá tai mèo từ bao đời làm gì có nhiều đất, vì không có đất con người mới nghĩ ra cách gùi đất từ chân núi lên đổ vào hốc đá và gieo hạt ngô vào đó. Cuộc sống không phụ công người, cây ngô vẫn ra bắp, cây đậu vẫn ra quả. Bắp ngô tuy không to, hạt không mẩy bằng được trồng nơi thung lũng màu mỡ nhưng như vậy cũng đã mở cho người nghèo con đường sống. Và từ đấy năm này qua năm khác con người cần mẫn làm công việc trả đất lại cho đá để đá và đất trả cho con người hạt ngô, hạt đậu, trả cho con người nguồn sống... Còn bây giờ thung lũng kia được chia đều cho tất cả mọi người. Có cái nương tốt, hạt ngô, hạt lúa, hạt đậu có nhiều hơn, cái bụng không bị đói nữa. Khi cái bụng không bị đói thì không ai còn nhọc sức trồng ngô nơi sườn núi đá làm gì. Cháu có thấy mấy cái sườn núi kia không, dốc đứng dựng lên, vậy mà khi xưa toàn bộ nơi đó là nương ngô cả đấy, bây giờ thành rừng cây. Cháu thấy có đẹp không?
- Đẹp ạ! - Mí Chứ nhìn theo tay bà chỉ rồi trả lời. - Nhưng sao không trồng ngô mà lại trồng rừng? Rừng cũng phải trồng hả bà?
- Phải trồng chứ, con người ta xưa kia sống được là nhờ rừng. Khi không có đất con người phá rừng đi trồng ngô, bây giờ không trồng ngô nữa thì phải trồng lại rừng, phải trả lại những gì chúng ta đã lấy đi. Các cháu sau này lớn lên phải giữ cho rừng luôn xanh tốt, rừng có tốt cuộc sống của chúng ta mới bớt nhọc nhằn.
- Vâng ạ!
Mí Chứ không hiểu được hết ý của bà về rừng cây và cuộc sống con người. Mí Chứ rất quý rừng, rất thích rừng, thích màu xanh của rừng, thích bóng mát của rừng, thích tiếng chim hót trong rừng,... thì không có lý do gì không giữ cho rừng xanh tốt.
9. Cột đá tử thần Mí Chứ đang đọc cuốn truyện cô giáo cho mượn thì Mí Nô đến từ phía sau, vỗ đánh bộp vào vai.
- Đang làm gì thế?
- Giật cả mình, đọc sách chứ làm gì, không nhìn thấy à. - Mí Chứ trả lời có vẻ bực.
- Cậu còn nhớ câu chuyện bà tớ kể hôm nọ có nhắc đến “Cột đá tử thần” không?
- Còn. Nhưng sao lại hỏi vậy?
- Cậu có muốn đi xem không?
- Có. Nhưng biết nó ở đâu mà đi xem?
- Không biết thì rủ cậu đi xem làm sao được.
- Cậu biết thật chứ?
- Biết! Mẹ tớ bảo mà. Cậu có thích đi không?
- Đi chứ!
Mí Chứ vội cất quyển sách rồi đi theo Mí Nô. Mí Nô đi trước, Mí Chứ theo sau lên con đường mòn cong cong vòng ra sau núi Xín Chải.
- Cậu có biết tên chúa đất làm ra “Cột đá tử thần” ấy chết như thế nào không? - Mí Chứ hỏi.
- Nghe nói ông ta làm vua được mười năm thì chết, - Mí Nô trả lời. - Một cái chết không lấy gì làm vinh quang cho lắm. Ông ta chết vì hút quá nhiều thuốc phiện. Hút nhiều đến mức khói bốc lên mái nhà mà người ta cứ tưởng trong nhà đang đun bếp. Sau khi ông ta chết toàn bộ gia sản bị con cháu chia nhau mỗi người một ít. Đất đai rộng lớn của ông ta rơi vào tay tên chúa đất khác. “Cột đá tử thần” không còn là nơi hành quyết những người phạm tội nữa. Nó đứng trơ vơ một mình. Đêm về, nhất là đêm trăng tròn, các oan hồn không siêu thoát được kêu khóc ầm ĩ. Khi màn đêm vừa buông đã không ai dám đi ngang qua chỗ ấy. Mọi người đều hoảng sợ, đều lo lắng nhưng không biết làm cách nào cho các oan hồn thôi than khóc. Một hôm, sau khi đã làm hết mọi cách dâng cúng mà không đạt kết quả, đám thanh niên hò nhau ra ẩy đổ “Cột đá tử thần” xuống. Khi ẩy đổ cột đá họ đã tình nguyện nếu có bị những oan hồn kia bắt chết họ cũng cam lòng, chứ nghe tiếng hờ khóc não nuột hàng đêm vọng về họ không chịu được. Nhưng không ngờ từ khi “Cột đá tử thần” đổ xuống không những không ai bị oan hồn bắt chết mà tiếng than khóc nỉ non cũng không còn nữa. Đêm đã trở lại vắng vẻ như xưa, trăng rằm lại dịu hiền trong trẻo, những người yêu nhau lại dắt tay nhau đi dưới trăng, trẻ con lại chơi đùa dưới trăng, và cột đá cũng đang thiêm thiếp nằm ngủ dưới trăng.
- Thế bây giờ cột đá ấy không còn đứng nữa à?
- Tớ cũng không biết nó nằm hay là đứng nữa. Tớ quên không hỏi mẹ. Tí nữa đến nơi là biết ngay thôi mà.
Đi vượt qua khúc cua sau núi Xín Chải đến một thung lũng khá rộng, mùa này cây ngô đã già, một số đã thu bắp, mấy đám đậu tương cũng đã cho quả. Mí Nô đi trước ngang qua mấy đám nương. Mí Chứ đi sau thấy chân mình hơi mỏi.
- Sắp đến chưa? - Mí Chứ hỏi.
- Đi một đoạn nữa. Mẹ tớ bảo ở bên kia sườn núi. Chỗ trụ sở Uỷ ban xã nhìn sang ấy.
Mí Nô đi chậm lại. Mí Chứ vội rảo bước cho kịp bạn. Cả hai đi dọc theo mương dẫn nước đến trụ sở Uỷ ban xã rồi rẽ phải đi tắt qua nương ngô vào chân núi. Mí Chứ thấy xương sống mình gai lạnh, nghe Mí Nô kể về cột đá có ma mà ghê cả người.
- Còn xa không? - Mí Chứ giật giật tà áo bạn hỏi. - Hay là ta về đi!
- Cậu bị sao thế, về là về thế nào? - Mí Nô hỏi lại.
- Nhưng tớ sợ!
- Cậu sợ gì?
- Cột đá có ma đấy!
- Không có đâu, mẹ tớ nói cột đá ở cạnh nương ngô, có nghĩa là họ vẫn làm nương cạnh cột đá, có thể khẳng định rằng cột đá không còn ma đến ở nữa. Với lại ban ngày lũ ma rất sợ ánh sáng không dám ra đâu, trốn hết vào trong núi rồi. Mà cũng sắp đến rồi, hình như chỉ quanh quẩn đâu đây, đã đến thì cứ xem một cái rồi về. Mẹ tớ bảo ở gần con đường mòn lên núi.
Cả hai cùng đi vào con đường mòn đi thẳng vào chân núi. Mí Nô đi trước, Mí Chứ bám sát ngay sau không rời bạn nửa bước. Đi gần đến chân núi, Mí Nô dừng lại tìm kiếm. Mí Nô trèo lên tảng đá khá to chìa ra từ chân núi. Rồi Mí Nô tụt xuống đi dọc theo chân núi về phía đông, Mí Chứ vội bám theo, đường đi phải bước qua những hòn đá nằm lăn lóc khắp nơi. Những cây ngô đã khô thân lá va vào người, va vào nhau rào rào. Mí Chứ luôn có cảm giác đang có người đi theo ở phía sau. Mí Chứ quay lại mấy lần để xem có ai không, nhưng không thấy gì ngoài những cây ngô khô và những hòn đá nằm chỏng chơ trên mặt đất.
- Đây rồi! - Mí Nô reo lên.
Mí Chứ vội lấy một tay bịt mắt mình lại, một tay túm chặt tà áo Mí Nô. Mí Nô quay lại.
- Cậu vẫn sợ à?
Mí Chứ gật đầu.
- Chẳng có gì ghê gớm cả, tớ thấy nó chỉ là một hòn đá được đẽo đục tròn trịa, nằm bẹp gí ở dưới đất...
Mí Chứ từ từ hé ngón tay. Phía trước là một cái cột đá được đẽo gọt khá cẩn thận nằm chềnh ềnh trên mặt đất. Mí Nô tiến lại gần. Mí Chứ cũng tiến lại gần. Hai cái lỗ đã từng xỏ không biết bao nhiêu bàn tay những con người xấu số ở hai bên cột đá như hai hốc mắt trân trối nhìn lên trời. Cột đá nằm xuống đây chắc đã lâu, rêu xanh bám đầy xung quanh trông rất cổ kính. Cột đá cao bằng người lớn, vừa vặn hai người ôm. Giờ nó nằm đấy chỉ là vật vô tri, hiền lành như trăm ngàn hòn đá khác ở trên núi nhưng nó vẫn phải mang tiếng ác, con người đã khoác cho nó tiếng ác.
10. Con đường đến trường Buổi đi học đầu tiên ở ngôi trường mới, Mí Nô dậy sớm lắm. Mí Nô dậy rồi con gà trống mới giật mình cất tiếng gáy. Mí Nô giúp mẹ làm cơm sáng, lửa hồng cháy như reo trong lò.
Mí Chứ hôm nay cũng dậy sớm hơn mọi ngày, chả là nó đã hẹn sang nhà rủ Mí Nô đi học.
Hai đứa tung tăng trên cỏ, con đường thân thuộc của Mí Chứ, nhưng sao hôm nay thấy lòng rộn lên những cảm giác khác lạ. Từng giọt sương đọng trên lá cỏ bắt vào chân tê lạnh, bầy chim rừng đua nhau hót, gió mê mải thổi miết vào tán lá. Mí Nô ngó nghiêng tứ phía, hình như với nó cái gì cũng mới, cái gì cũng lạ, cái gì cũng đáng để nhìn, để xem thì phải. Lúc thì nó chỉ cái này, lúc thì nó chỉ cái kia, có lúc nó chẳng chỉ cái gì, im lặng mà đi khuôn mặt buồn buồn. Tình cảm của Mí Nô thật là lạ, vui thì vui đấy mà cũng buồn ngay được...
- Dãy núi kia gọi là gì? - Mí Nô đột ngột hỏi.
Mí Chứ giật mình, hỏi lại:
- Cậu vừa hỏi cái gì ấy nhỉ?
- Dãy núi có nhiều ngọn kia là núi gì vậy?
Mí Nô chỉ tay về dãy núi có sáu ngọn xếp liền nhau thành một đường thẳng từ phía đông sang phía tây. Sáu ngọn, không to lớn hơn nhau bao nhiêu, không cao hơn nhau bao nhiêu, chỉ có khác là chúng nằm trên sườn núi lớn hơi dốc về phía đông nên nếu căn theo đường thẳng thì độ cao các đỉnh của sáu ngọn núi có chênh nhau một chút. Núi phía tây cao hơn núi phía đông nửa ngọn. Chúng có vẻ tị nhau về chỗ đứng, bốn ngọn núi ở giữa đều nghiêng về phía tây, chỉ riêng có ngọn núi phía đông vừa thấp nhất lại nghiêng về phía ngược lại.
- Đó là núi Mồng Gà. - Mí Chứ trả lời.
Mí Nô à lên một tiếng nho nhỏ, dừng chân bước hẳn ra vệ đường đứng ngắm dãy núi. Mí Nô như vừa sực nhớ ra điều gì đó, khuôn mặt đăm chiêu suy nghĩ. Mí Chứ đến bên hướng mắt lên dãy núi. Mí Nô nhìn trân trân gần như không chớp mắt một lúc lâu rồi hỏi nhỏ:
- Có phải đây là nơi mà có lần rừng xung quanh bị cháy trụi nhưng riêng dãy núi không hề bén lửa, cây trên núi vẫn xanh tốt, chim chóc vẫn líu lo ca hát?…
- Ừ. - Mí Chứ trả lời. - Sao cậu biết được chuyện đó?
- À, mẹ tớ kể cho nghe từ rất lâu rồi, từ ngày tớ còn bé tí, tớ hỏi núi ấy nằm ở đâu thì mẹ không nói, hoá ra nó lại nằm ở đây, ngay gần con đường chúng ta đến trường.
Núi Mồng Gà, bà kể, ngày xưa tổ tiên của loài gà vốn không có mồng. Nhờ có công đã làm cho thần Bóng Đêm thu bớt tấm màn nhung đen lại mà được Ngọc Hoàng ban thưởng cho cái mồng. Từ đó, con gà nào không có mồng thì không được công nhận là loài gà. Loài gà tự hào về cái mồng của mình lắm, nó giống như tấm huy chương đeo trên ngực người chiến sĩ, nó là thành tích, nó là công sức, nó là danh dự của loài gà. Có con mồng to lấp cả một bên mắt, nhưng chúng không cảm thấy khó chịu tí nào, có lúc chúng còn lúc lắc cái đầu một cách rất kiêu hãnh… Bởi vậy mà khi xưa gà tổ đã không nỡ mang theo cái mồng về nơi vô định. Gà tổ quyết định lưu lại cho hậu thế một biểu tượng, để cho con cháu tự hào, để người đời biết rằng loài gà cũng có một truyền thống liệt oanh, để chứng minh khẳng định rằng loài gà thuộc vào hàng ngũ quý phái... Hôm ấy trời mưa to gió lớn, sấm sét rền vang, mồng gà đã rời khỏi đầu gà tổ bằng một cái lắc mạnh văng xuống thung lũng núi đá. Nó mắc ở đó và ở luôn đấy cho đến ngày nay.
Con đường đến trường ngang qua chân núi Mồng Gà, tiếp đến là rừng thông mới trồng. Từng gốc thông được tỉa cành cẩn thận thẳng tắp vươn lên trời. Gió nhè nhẹ thổi, lá rừng du dương như lời ru, như lời hát, bầy chim líu ríu chuyền cành. Bước chân đi bên nhau im lặng, không ai muốn và cũng không ai nỡ phá vỡ bầu không khí thanh trong tinh khiết đến thế. Tiếng lá rơi nhẹ như làn gió, bước chân trên lá khô dẫu rón rén vẫn phát ra tiếng kêu nho nhỏ.
Ra khỏi rừng thông, mặt trời cũng vừa hé. Từng tia nắng đầu tiên ngái ngủ trở mình trên tán cây. Mầm xanh bừng tỉnh ngơ ngác. Giọt sương run run chào chị gió.
- Nơi cậu ở đi học có xa hơn nơi này không? - Mí Chứ hỏi.
- Gần hơn một chút, không được đi qua rừng cây. - Mí Nô trả lời. - Đường đi tương đối bằng phẳng, ở nhà có thể nhìn thấy trường. Nơi tớ ở là một thung lũng có núi bao xung quanh, buổi sáng mặt trời dậy rất sớm, mới sáu giờ nắng đã chan hoà, ở đây mãi tận bảy giờ mới thấy mặt trời ló rạng. Mặt trời mọc đúng giữa hai khe núi, buổi sáng ngắm mặt trời tớ cứ ngỡ núi đang đội mặt trời lên. Nhưng rất tiếc buổi chiều nơi tớ ở ngắn lắm, mặt trời bị dãy núi Ba Tiên che khuất nên chỉ khoảng hơn năm giờ một chút là đã không còn được nhìn thấy nắng nữa. Nếu muốn ngắm buổi chiều lâu hơn tớ thường đi qua dãy núi sau nhà lên núi Ha Pia. Đêm về, tớ rất thích những đêm trăng tròn, mặt trăng nhô dần nơi sườn núi mà hàng ngày mặt trời vẫn mọc, có chếch đi một chút. Ánh trăng mờ ảo, núi rừng như có điều gì thần bí, cảnh vật thiêm thiếp ngủ, gió thổi miên man... như lạc vào thế giới khác. Kia có phải ngôi trường của chúng mình không nhỉ? Đi nhanh lên kẻo muộn giờ vào lớp.
Mí Nô đi vượt lên trước. Mí Chứ cũng rảo bước theo sau. Nắng bắt đầu buông những sợi dài óng ả.
11. Đi Pà Lủng Gặp nhau ở khe nước Mí Nô hỏi Mí Chứ:
- Sáng nay, cậu có bận làm việc gì không?
- Tớ phải gùi đầy một thùng nước, sau đó đọc cuốn truyện hôm qua mượn của thầy giáo. Nhưng có việc gì mà cậu lại hỏi như vậy?
- Đi Pà Lủng với tớ không?
- Đi Pà Lủng làm gì?
- Tớ nhớ nhà quá, đi không lâu đâu, chỉ cần nhìn thấy ngôi nhà cũ một lát thôi, rồi quay về.
- Cũng được, nhưng cậu có biết đường không?
- Biết chứ!
- Đi có xa không?
- Không xa lắm đâu, cả đi lẫn về khoảng hơn bốn tiếng là cùng. Đi được chứ?
- Được. Nhưng tớ còn phải gùi hai gùi nước nữa mới đầy thùng.
- Tớ gùi giúp!
Mí Nô đỡ bương nước lên vai Mí Chứ, hai đứa phăm phăm bước. Mí Chứ quay lại hỏi Mí Nô:
- Đường đến Pà Lủng có khó đi không?
- Cũng không khó lắm nhưng phải leo núi.
- Có cần mang theo cái gì không?
- Không cần mang theo cái gì, đi không cho dễ bước.
Xóm Pà Lủng, Mí Chứ chưa đến đấy bao giờ. Nghe Mí Nô kể thì xóm Pà Lủng đẹp lắm, nằm gọn giữa một thung lũng, bốn bề là núi bao quanh, có đường ô tô chạy qua, có mương dẫn nước về chảy tràn trên đất. Những đêm trăng sáng, vầng trăng tròn vành vạnh treo ngang lưng trời, thứ ánh sáng màu bạc ấy chan hoà khắp thung lũng, ngô lên cao quá đầu người cõng trên mình những cái bắp non đang ủ sữa, đi dọc đường ô tô nghe ngô rì rào nói chuyện thấy lòng mình mênh mang, mỗi bước chân như đi vào miền cổ tích. Ban ngày, mặt trời dậy từ rất sớm, nhưng có điều đặc biệt là nắng ít khi chan hoà ngay một lúc đầy thung lũng mà chia ô xẻ thửa mang từng sợi óng ánh vàng hoà quện với nhau. Điều đặc biệt nữa là buổi sáng thường có mây và sương mờ giăng giăng trên mái nhà, kéo dài thành dải trong thung lũng, nắng lên một lúc lâu sau sương mới tan hết...
Mí Nô đã đứng ở chỗ đợi từ lúc nào, tay ôm một bọc cơm khá to và một ít quả rừng. Hai đứa cùng đi về dãy núi Giàng Giụa. Mí Nô đi nhanh lắm. Mí Chứ theo sau gần như chạy mà vẫn không kịp. Đi được một đoạn khá xa, Mí Nô dừng lại đợi. Đường đi gập ghềnh, có nhiều hòn đá to chắn lối. Đến chân dãy núi Giàng Giụa, Mí Chứ dừng lại nhìn lên, đúng là một dãy núi cao và dài, tất cả có mười lăm ngọn đứng thành một hàng.
- Nghỉ một lát thôi! - Mí Nô nói.
- Phải qua dãy núi này à? - Mí Chứ hỏi.
- Ừ, còn xa lắm, phải leo núi hơi nhiều đấy!
Mặt trời lộ ra sau đám mây, làn sương trong thung lũng đang lên cao dần, tiếng chim hót xa xa, không gian chìm trong sự vắng vẻ tinh khiết.
Hai đứa tiếp tục đi, Mí Nô vẫn đi trước, nó đi nhanh quá, cái chân không biết mỏi. Mí Chứ đi sau một đoạn. Mí Chứ đi chậm hơn là do có nhiều cảnh đẹp quá, có nhiều cái lạ quá mà Mí Chứ chưa được nhìn thấy bao giờ. Mí Chứ cũng đã cố gắng đi thật nhanh, cố gắng nhìn thật ít nhưng con mắt không chịu vậy, cứ sục tới mọi nơi, đi săn tìm cái đẹp, và thế là cái chân phải đi chậm lại.
Con đường mòn đưa hai đứa dần lên cao. Nắng đang óng vàng, con mắt nhìn ngày một xa hơn, rộng hơn, có rất nhiều cảnh đẹp làm Mí Chứ chú ý. Cứ đi được một đoạn Mí Chứ lại dừng ngắm cảnh vật xung quanh.
Dưới chân núi là rừng cây, xa hơn nữa là nương ngô xen lẫn với đậu tương. Cây ngô đã già khô hết lá, có đám trơ ra những cái bắp đã bóc bẹ, ánh lên những sắc vàng lộng lẫy. Đậu tương đang xanh cây tốt lá. Từng đợt gió ùa về, đám lá ngô khô rì rào trò chuyện, đám đậu tương cũng hưởng ứng ngoáy tít cái lá xanh.
Mí Chứ đã lên cao lắm rồi! Rừng núi như một tấm thổ cẩm muôn màu sắc được phơi dưới nắng.
Vượt qua đỉnh núi thứ nhất, đến một sườn núi thoai thoải dần đi xuống, từng đám cỏ lau và cây bụi mọc ken dày lấy nhau êm mượt như tấm vải nhung.
Phía trước là một khoảng rộng nằm giữa hai ngọn núi có những tảng đá xếp rất đẹp đứng gần nhau, bên cạnh là con đường mòn. Mí Nô đi bước vào khe giữa của hai tảng đá bỏ lại con đường mòn bên ngoài. Mí Chứ cũng đi theo vào và thấy những tảng đá không chỉ giản đơn đứng cạnh nhau mà còn rất giống nhau và xếp đối nhau như một mê cung.
- Đẹp không? - Mí Nô hỏi.
- Đẹp! - Mí Chứ trả lời gọn lỏn vì còn mải ngắm đá.
Nhìn những tảng đá đều nhau xếp thẳng đứng cao quá đầu người Mí Chứ có chợt nhớ đến những tảng đá được yểm bùa trong câu chuyện cổ, những tảng đá biết đi, biết nói, biết hát, biết khóc, biết cười...
Tự nhiên Mí Chứ thấy hoang mang, bởi bất chợt Mí Chứ nhớ tới cậu bé bị lạc giữa mê cung đá của mụ phù thuỷ. Nhìn đá muôn hòn giống nhau, đường đi không mấy khác nhau, Mí Chứ bỗng thấy gai lạnh sống lưng. Mí Nô không biết đã chạy biến đâu. Mí Chứ cố trấn tĩnh nhìn thật kỹ những tảng đá ở xung quanh cố tìm sự thân quen và khác biệt để tìm lại cái khe vừa bước vào từ đó đi ra con đường mòn nhưng bước đi thế nào bàn chân vẫn trở về chỗ cũ. Mí Chứ lại đi tiếp mấy vòng nữa nhưng bước chân vẫn không ra khỏi chỗ đang đứng. Chân tay Mí Chứ bắt đầu run, một cảm giác sợ hãi bao trùm. Mí Chứ không còn bình tĩnh và kiên nhẫn để đứng yên một chỗ nữa. Mí Chứ lại tìm đường thoát ra nhưng đằng trước đằng sau chỗ nào cũng có đường, chỗ nào cũng có thể đi được và chỗ nào cũng giống nhau, nền đất đỏ lơ thơ vài cây cỏ, đá thâm xì, cao như nhau, to bằng nhau. Mí Chứ định đi lối kia nhưng đôi chân lại bảo đi lối này thành ra vẫn là đứng yên một chỗ. Mí Chứ đang ngơ ngác và chỉ chậm một chút nữa là nước mắt tuôn rơi thì Mí Nô không biết chui từ đâu ra, gọi:
- Đi lối này cơ mà!
Mí Chứ vội lao về phía có Mí Nô, đến gần nơi mới phát hiện ra có một khe đá hơi hẹp, phải lách người mới qua được. Mí Chứ chạy nhanh quá, chưa kịp nghĩ phải làm gì thì tấm thân đã vượt qua khe đá ngã sõng soài ra đất.
- Cậu bị làm sao thế? - Mí Nô hỏi khi đỡ Mí Chứ dậy.
- Không sao. - Mí Chứ trả lời.
- Không sao mà chạy như bị gấu đuổi thế.
Mí Chứ không nói gì đứng lên, vai phải hơi đau.
- Đi thôi! - Mí Chứ giục.
Mí Nô gạt đám cây bụi bước ra, ngay phía dưới là con đường mòn.
Đi tiếp đoạn nữa, qua một thung lũng nhỏ, con đường lại trườn mình lên núi. Mí Nô bẻ một cành cây bên đường đưa cho Mí Chứ.
- Cậu cầm lấy mà chống cho dễ đi.
Có những tảng đá khá to, bước chân Mí Chứ chênh vênh như đi trên mái nhà, bước sau dò bước trước. Mí Nô đi nhanh lắm, thoăn thoắt như chú thỏ rừng. Ở đây không có cây to, chỉ có cây nhỏ và lác đác vài đám cây bụi còi cọc. Bốn bề toàn là đá, những hòn đá to nhỏ lớn bé chen chúc chồng chất lên nhau, đen đủi, trăng trắng, thâm xì...
Đi hết chiều lên của sườn núi, thêm đoạn thoai thoải đi xuống, Mí Nô dừng lại bên cây vải khá to. Mí Nô tựa lưng vào gốc vải.
- Nghỉ tí đã! - Mí Nô nói trong tiếng gió.
Phía trước là một thung lũng khá rộng và đẹp, có đường ô tô ngang qua thung lũng. Thấp thoáng dưới tán cây có những mái nhà lợp ngói xinh xắn. Cạnh đám ngô già đã hái bắp, chỉ còn trơ lại tấm thân khô xác xạc xào va vào nhau, có những đám ngô vụ hai đang vươn những chiếc lá rất dài, xanh mướt ra vẫy gió.
- Sắp đến chưa? - Mí Chứ hỏi.
- Đến rồi, nhà tớ ở dưới cái cây lát hoa trên vách núi kia kìa. - Mí Nô trả lời.
Mí Chứ nhìn theo tay Mí Nô chỉ. Bên vách đá của sườn núi đối diện cheo leo một cây lát mọc trồi ra, thân cây gần giống cái móc câu. Phía dưới có ngôi nhà khá to lợp ngói máng. Mí Nô nhìn chăm chăm về phía ấy.
- Về thôi! - Mí Nô nói giọng nghèn nghẹn.
- Về đâu? - Mí Chứ hỏi lại.
Mí Nô chỉ vào con đường mòn mà hai đứa vừa đi tới. Nói vậy nhưng Mí Nô vẫn tựa lưng vào gốc cây vải mắt hướng về ngôi nhà cũ.
- Đi thôi! - Mí Chứ giục.
Mí Nô cùng Mí Chứ theo con đường mòn xuống thung lũng. Hai đứa, kẻ đi trước, người đi sau không ai nói câu nào. Mặt trời khuất bóng sau đám mây, đường đi dịu mát. Gió thổi mạnh từng cơn. Con đường xuống dốc thoai thoải. Thung lũng càng đi càng thấy rộng. Những cây ngô phơi nắng toả ra một mùi thơm dìu dịu. Đến cổng ngôi nhà gỗ ba gian lợp ngói Mí Nô dừng lại. Mí Nô đứng ngắm con đường vào nhà rất lâu. Con chó vàng chạy ra sủa ông ổng. Mí Nô đi tiếp về phía nó, con chó nhận ra chủ ngoáy tít cái đuôi cộc chạy ra rên ư ử cào cào chân trước xuống đường cào cả vào chân Mí Nô. Mí Nô cúi xuống xoa lên đầu con chó, nó nằm yên dưới đất, miệng vẫn kêu rên ư ử. Một lúc sau con chó đứng dậy chạy vào trong nhà. Mí Nô đi theo vào. Nhà cửa vắng tanh. Trâu bò đi thả hết. Trong chuồng chỉ còn hai con lợn đang lục cục gặm cái máng gỗ. Cửa nhà vẫn mở, Mí Nô đi vào. Trong nhà không có người. Mí Chứ đi theo Mí Nô vào ngồi gần bếp sưởi. Một lúc sau có người đàn ông đi về từ cửa ngách, hai tay bê bó củi, nhìn thấy Mí Chứ và Mí Nô, ông ta đưa ánh mắt về nơi Mí Chứ ngồi, hỏi:
- Cháu đến chơi hả?
Mí Nô ngước mắt lên nhìn không nói gì. Người đàn ông đi về phía bếp, Mí Nô đỡ lấy bó củi, gầy thêm hai thanh vào bếp. Người đàn ông ngồi xuống cạnh Mí Nô, với cái ống điếu thuốc lào vê thuốc thả vào nõ. Ông ta hút liền ba điếu. Hút xong ông ta dựng điếu vào cạnh cái cột nhà.
- Con ở với ai? - Ông ta hỏi Mí Nô.
- Con ở với mẹ. - Mí Nô trả lời.
- Mấy lần cha về bà ngoại tìm nhưng không thấy con ở đó, cha hỏi thêm mấy người họ hàng nhưng không ai biết con và mẹ ở đâu.
Mí Nô ngồi im lấy cái que cời than bếp ra ngoài. Người đàn ông hỏi tiếp:
- Con ở nhà ai?
- Con ở nhà bà Cáy tận bên Xín Chải.
Người đàn ông đi vào trong buồng, lát sau ông ta đi ra dúi vào tay Mí Nô hai tờ giấy bạc một trăm ngàn. Mí Nô không nhận, hai bên đưa đẩy mãi, cuối cùng ông ta để tờ giấy bạc ở cái ghế gỗ ngăn cách giữa hai bố con. Ngồi nói chuyện được một lúc thì thấy có tiếng chân lẹp kẹp đầu ngõ. Ông bố vơ vội tờ giấy bạc nhét vào túi. Lát sau, có một người phụ nữ khá xinh bước vào nhà, mặt chị ta tối lại khi nhìn thấy Mí Nô, chị ta nhìn Mí Chứ với ánh mắt dò xét, không ai nói với ai câu nào. Mí Chứ định cất lời chào mấy lần nhưng khi nhìn khuôn mặt chị ta cái miệng không sao há ra được để nói. Chị ta vào trong buồng một lúc rồi đi ra bể nước ở đầu hồi rửa chân tay. Câu chuyện của hai bố con Mí Nô đột nhiên bị ngắt giữa chừng, không ai còn muốn nói nữa, khuôn mặt tối lại u ám như trời sắp mưa. Người đàn ông cho thêm mấy thanh củi vào bếp cho lửa cháy to lên. Ngoài bể nước bỗng có tiếng: "Xoảng!" làm mọi người giật mình. Cái chậu nhôm rơi xuống nền xi măng lăn lông lốc mấy vòng, lát sau cái nồi cũng ngã theo, rồi cái nồi cái chậu ngã vào nhau. Mí Nô đứng dậy bảo với Mí Chứ:
- Về thôi!
Người đàn ông đi theo ra tận cổng. Ông ta ngó trước ngó sau rồi lại dúi vào tay Mí Nô tờ giấy bạc lúc trước. Mí Nô không nhận. Mí Nô bỏ chạy. Ông ta dúi vào tay Mí Chứ. Mí Chứ cũng bỏ chạy. Ông ta đứng ở cổng nhìn theo bóng hai đứa khuất dần sau nương ngô.
Lên đến gốc cây vải Mí Nô dừng lại đưa mắt nhìn về ngôi nhà cũ của mình một lúc lâu rồi mới đi tiếp.
12. Nơi trời nước gặp nhau
- Chiều nay cậu có bận gì không? - Mí Nô hỏi.
- Không, nhưng cậu hỏi làm gì? - Mí Chứ trả lời.
- Đi chơi đi! - Mí Nô rủ.
- Chơi ở đâu? - Mí Chứ hỏi lại.
- Có một chỗ tương đối đẹp, trước kia tớ vẫn thường hay đến đó, cũng lâu rồi chưa có dịp trở lại, tự nhiên thấy nhớ, sang rủ cậu, nếu muốn thì cùng đi...
- Có xa không?
- Không xa lắm, đi ngay bây giờ vẫn còn gặp mây đùn bông vào chiều...
Mí Chứ vội theo Mí Nô. Hai đứa đi nhanh lắm, nhanh tới mức nắng vàng đuổi mãi không kịp.
Nói đến nơi có cảnh đẹp Mí Chứ đã thấy chộn rộn trong lòng. Được đi ngắm nơi có cảnh đẹp không có vui sướng nào bằng. Không có lý do gì giữ Mí Chứ ở nhà trong khi mọi công việc trong ngày đã làm xong.
Mí Chứ đã vượt qua hai dãy núi, bước chân ngang sườn dãy núi thứ ba. Mí Nô bảo sắp tới nơi. Mí Chứ đang háo hức muốn được thấy ngay cảnh đẹp. Bước chân Mí Chứ không còn là đi nữa mà hình như là chạy, không phải, là bay thì đúng hơn. Mí Nô bị tụt lại tít phía sau. Mí Chứ cứ đi, cách một đoạn xa mới đứng đợi.
Lên gần đến đỉnh núi thì gặp đường ô tô. Cả hai đi trên con đường nhựa phẳng lỳ, nhìn ra xung quanh nhiều ngọn núi còn thấp hơn con đường. Phía trước, nơi tiếp giáp của hai dãy núi bỗng hõm xuống sâu thăm thẳm, một dòng nước trong xanh tít tắp xa trông như sợi chỉ uốn lượn quanh co. Mí Nô bảo đó là sông nhưng sao Mí Chứ thấy nó nhỏ bé đến không thể tin nổi.
- Ngày xưa, nước sông quanh năm trong vắt, - Mí Nô nói, - những đêm cá đớp trăng người ta cứ tưởng là vãi bạc. Bây giờ, vào mùa mưa nước sông ngàu lên mấy ngày rồi lại trong xanh như vốn có.
Bên cạnh có một quả núi khá lớn bị vỡ ra làm đôi, dòng sông đi qua khe vỡ của quả núi.
Mí Nô kể, ngày xưa, ngày mà quả núi vẫn còn vẹn nguyên, nước chạy từ trên núi xuống bị ứ lại bên kia quả núi, nước ứ lại nhiều lắm. Bên này cũng chưa có dòng sông. Đất đá nứt nẻ khô cằn, cây cối trơ trụi, mùa hè rang cháy cả ngọn gió đi qua. Một hôm thần Sông đề nghị thần Núi nằm dịch sang một bên để nước sông chảy qua tưới mát cho dãy núi khô hạn. Thần Núi giả vờ không nghe thấy cứ nằm ì một chỗ. Sau khi bị thần Núi từ chối, thần Sông bèn tâu lên Ngọc Hoàng về ý định của mình. Ngọc Hoàng xuống lệnh cho thần Núi nằm dịch sang một bên. Thần Núi vẫn không nghe thấy. Thần Núi giả vờ ngủ. Thần Núi mà đã ngủ là say lắm, nhất định không nghe thấy gì, dù là lời ỉ eo suốt ngày đêm của dòng sông hay là lệnh của Ngọc Hoàng cũng không khác nhau là mấy. Từ mùa đông đến mùa hè thần Núi vẫn ngủ, từ mùa hè đến mùa đông thần Núi vẫn ngủ... Vào một đêm mưa gió, mưa to lắm, trời tối lắm, sấm sét thi nhau rạch cắt màn đêm, bỗng có một tiếng nổ làm rung chuyển cả đất trời, ánh sáng phát ra chói loà, màn đêm như bị băm nát ra thành nước. Thần Sét rút lưỡi gươm lên. Thần Núi vỡ ra làm đôi. Dòng nước ứ lại lâu ngày xối qua ào ào. Nước chảy thành dòng lớn. Nước chảy thành sông. Nước đi đến đâu cây cỏ xanh tốt đến đấy, những sườn núi cháy khô héo úa qua một đêm đã mướt xanh ngăn ngắt, từng búp non mơn mởn vươn lên trời. Nước cứ đi, đi mãi, đi mãi,...
- Nước đi đến đâu thì dừng lại?
- Tớ cũng không biết nước sẽ đi đến đâu thì dừng lại, nghe cô giáo giảng thì nước từ miền núi qua trung du, qua đồng bằng, nước ra đến biển, vậy thôi.
Hai đứa tiến gần hơn về phía quả núi, nắng hơi chếch, khe núi chỉ còn một ít nắng trên đỉnh, dòng sông nhuốm sương chiều thành một màu xanh xanh, dòng sông vốn đã nhỏ bé giờ càng tít tắp xa.
- Cậu thấy Thần Núi có đáng thương không? - Mí Nô hỏi nhỏ, lời hỏi gần như lời tâm sự. - Cũng chỉ vì ngang quá mà thân bị xẻ làm đôi. Chiều về, nhất là những chiều kém nắng mình thấy Thần Núi buồn lắm, buồn đến phát khóc lên được. Còn những hôm trời mưa Thần Núi buồn ảm đạm, cố thu cái đầu trọc vào lòng mình mà nửa bên kia không làm sao chạm tới được sang nửa bên này, nước mắt lẫn nước mưa chảy xuống hoà vào dòng sông thành màu nâu đỏ...
Vệt nắng nơi đỉnh núi vỡ đôi đang ngắn dần đi, lòng sông nơi chân núi con nước chảy qua đang mờ dần.
- Đi thôi! - Mí Nô giục.
Cả hai cùng rẽ vào con đường mòn để xuống với dòng sông. Đường đi xuống hun hút sâu. Nắng nghiêng hẳn xuống sườn núi. Dòng sông vẫn như dải lụa xanh nép mình dưới khe. Tiếng chim hót xa xa vọng vào vách đá, dội lại nghe khắc khoải như tiếng từ ngàn xưa vọng về.
- Đi cẩn thận kẻo ngã! - Mí Nô dặn.
Cả hai dò dẫm từng bước một, con đường dốc thật dốc. Phía dưới là vực sâu hun hút nhìn xuống chóng cả mặt. Bước đi chênh vênh, vực sâu như đang vươn tay tóm lấy chân người.
- Con sông này chảy từ đâu về? - Mí Chứ hỏi.
- Nó chảy từ Vân Nam, Trung Quốc. - Mí Nô trả lời.
- Nó có chảy ra đến biển không?
- Nó về đến Cao Bằng, hoà với sông Niệm rồi về xuôi. Chắc nước sông cũng ra được tới biển.
- Sao cậu biết rõ thế?
- Cô giáo nói vậy mà.
Cả hai đã đến rất gần với dòng sông, đã nhìn rõ từng gợn nước cuộn chảy. Dòng sông càng đi xuống càng thấy rộng, bờ sông có đoạn là vách đá dựng đứng, có đoạn con nước xô nhau ầm ào, có đoạn êm đềm lững lờ trôi nhìn rõ cả đàn cá nô đùa cắn đuôi nhau dưới đáy nước. Cả hai đi dọc theo bờ sông, đi xuôi với dòng nước chảy, đi ngược với hướng mặt trời lặn.
Chiều đã kém nắng, hơi lạnh nhè nhẹ len lỏi trong cỏ cây, bầy chim dáo dác gọi nhau về tổ. Con đường hai đứa đang đi đã bị núi hứng mất một phần nắng nên có đoạn thì vàng rực, đoạn thì thâm đen, đoạn lại loang lổ từng hạt vàng vung vãi. Mí Chứ giơ tay đón, nắng đậu vào tay, nắng đang ca hát nhảy múa.
Đến một sườn núi nhô ra đẩy dòng sông ăn sâu vào lòng núi đối diện, vách núi dựng đứng cao tít lên mây, không bóng dáng một cành cây ngọn cỏ, loang lổ từng thớ đá đen trắng xếp chồng lên nhau, rêu xanh từ trong ruột núi đùn ra thành những vệt dài.
Mí Nô dừng lại. Ánh nắng đã nghiêng nghiêng trên dòng sông. Mí Nô đi ra tận mép cùng của vách núi, nơi có hòn đá to ngã một nửa xuống dòng sông. Mí Nô chỉ về phía ngược với dòng nước chảy, nơi có hai dãy núi không tiếp giáp được với nhau để lộ ra một khoảng trời thăm thẳm sâu xuống tận mép nước.
- Chỉ một lát nữa thôi mặt trời sẽ lặn ở chỗ này.
Mí Nô chỉ vào khoảng hẹp giữa hai dãy núi. Mí Chứ nhìn mãi nhưng không thấy mặt trời đâu, trong khi đó nắng vàng dát đầy xuống sườn của dãy núi bên kia sông.
- Mặt trời phải ở chỗ ấy rồi mới lặn được chứ? - Mí Chứ hỏi.
- Đợi một lúc nữa theo quỹ đạo mặt trời sẽ đến chỗ ấy rồi từ từ lặn xuống. - Mí Nô trả lời.
- Quỹ đạo là gì mà mặt trời phải theo nó? - Mí Chứ hỏi.
- Tớ cũng không hiểu rõ quỹ đạo là gì, đại khái như mặt trời buổi sáng lên ở hướng đông, buổi chiều xuống ở hướng tây, cái vòng tròn ấy được lặp lại hết ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác, năm này qua năm khác. Ngày ngày tớ thấy mặt trời vượt qua dãy núi kia và lặn đúng cái khe nơi chân trời kéo dài xuống tận mép nước ấy. Từ ngày tớ biết chỗ này và ra đây ngắm chiều, chưa lần nào thấy mặt trời lặn ở chỗ khác.
Mí Chứ không hỏi nữa.
Chiều đang thắm dần, cả hai cùng im lặng hướng tầm nhìn về phía mặt trời lặn.
Gió thổi rạp những cánh hoa cỏ mỏng manh, vách đá vọng ra những tiếng ầm ù. Thảng hoặc xen lẫn tiếng chim gọi nhau về tổ có tiếng bước chân vội vã trên con đường về nhà. Tiếng lửa cháy như reo trong lò. Tiếng nước chảy đều đều nghe như tiếng khèn thổi lấy hơi... Tất cả vọng vào mây, vọng vào trời chiều, vọng vào một không gian đang nhuốm dần màu đỏ, vọng cả vào màn đêm đang ngấp nghé thập thò.
- Cậu nhìn kìa, - lời Mí Nô làm Mí Chứ chú ý hơn. - Tít tịt cuối chân trời, đám mây đang trắng dần lên, đang cao dần lên, chỉ một lúc nữa thôi toàn bộ nơi ấy sẽ ken dày những bông.
Mí Chứ nhìn theo hướng chỉ của Mí Nô. Nơi cuối chân trời mây đang đùn lên từng cuộn bông trắng nõn nà, một cuộn, hai cuộn, ba cuộn, năm cuộn, bảy cuộn,... nhiều lắm, từng cuộn bông đã ken dày thành thảm, Mí Chứ không đếm nổi. Mặt trời đang lộ dần nơi sườn núi. Ánh nắng bừng lên trùm lấy dòng sông. Gợn sóng từ lòng sông lấp lánh như ngàn ánh sao tụ lại. Một dải sáng chạy dài suốt từ khe núi đến tận sườn núi nơi Mí Nô và Mí Chứ đang đứng. Sườn núi cũng nhuộm đầy những nắng. Ánh nắng đặc quánh một màu hồng tươi dát lên sườn núi. Mặt trời không còn chói chang nữa mà chỉ lấp loá lung linh.
Mí Nô nhìn không chớp mắt vào đám mây trắng cuối chân trời, đám mây ấy cũng lạ, ánh lên như phát sáng, càng gần mặt trời độ sáng càng rõ.
Mặt trời đang xuống thấp dần. Nắng đang nhạt dần. Nắng đang chuyển từ hồng sang đỏ. Trong làn gió thổi, hơi lạnh đã nhiều lên, ngọn cỏ run run khi làn gió tràn qua.
Mặt trời đã lọt vào giữa hai khe núi. Mặt trời như cái bếp đã tắt lửa, chỉ còn than hồng, cơn gió làm lửa than hồng rực lên, sau đó vạc dần đi cho ruột than phơi ra và nhỏ lại.
Quầng lửa đỏ đã gần rơi xuống dòng sông. Cả một góc trời nơi ấy rực lên màu lửa, dòng sông cũng đầy những lửa.
Lần đầu tiên Mí Chứ được thấy cảnh đẹp lạ đến thế, nơi đây có hai buổi chiều, một buổi chiều của trời, một buổi chiều dưới nước, cả hai hợp lại trong một khoảng nhỏ nằm giữa hai sườn núi...
Mặt trời xuống thấp hơn, màu lửa nhạt dần.
Rồi không còn màu lửa nữa, mặt trời chỉ còn là vầng than hồng tròn trịa, mặt sông lúc này cũng hằn in một vệt sáng nhỏ chạy dài lấp lánh.
Mặt trời đang chìm dần xuống sông, vầng than hồng đang tắt dần.
Trời chiều xuộm lại. Và bóng đêm đang về.
13. Nơi ngập tràn nắng chiều
Chiều hôm nay có mây, chúng lang thang đi dạo.
Mây đã làm nắng không trải dài mênh mông mà đọng lại thành từng đốm nhỏ, đọng lại thành từng vệt dài. Nắng cũng biết đi, biết chạy...
Phía chân trời, nơi chuyển mây đi, mây chồng chất lên nhau thành đống, mây không trắng mà có màu hơi tối. Từng đám mây bị dát mỏng dần, đi qua mặt trời ánh lên màu trắng sữa, cùng dắt tay nhau chạy về phía đông.
Và chiều, có hơi kém nắng nhưng vẫn sáng, vẫn yểu điệu óng mượt, vẫn nhẹ nhàng duyên dáng, thướt tha...
Và chiều, vẫn như thơ như mộng, vẫn sáng trong như giọt sương buổi sớm, vẫn tươi lên sắc thắm mặn mà.
Chiều cứ nhẹ nhàng, khiêm nhường như vậy mà sao lòng người không thể dửng dưng, không thể hững hờ, có cái gì như hút lấy tâm hồn, không ồn ào, không náo động mà say mà mê đến quên cả con đường đưa đôi chân về nhà...
Mí Chứ đã đứng trên bờ vai của núi. Gió thổi mạnh lắm, đám cỏ đứng không vững phải rạp mình vào đá. Mặt trời vừa ló mặt khỏi đám mây toả ánh nắng chan hoà xuống rừng núi, một màu vàng đặc sánh như mật ong. Một mùi thơm nhè nhẹ thoảng bay trong gió, mùi hoa bạc hà. Những cánh hoa bạc hà bé nhỏ tim tím nhô lên sau khe đá, chúng như được mọc lên từ đá, ăn đá để ra hoa. Mí Chứ ngắt một bông hoa đưa lên mũi ngửi. Một làn gió thổi mạnh như muốn giật lấy bông hoa của Mí Chứ. Những cánh hoa bạc hà của sườn núi lại rạp xuống khe đá, nép mình vào khe đá. Bầy ong thấy động vụt bay lên nháo nhác. Khi làn gió đi qua bầy ong lại sà vào rừng hoa. Có con ong cứ vo ve bay xung quanh Mí Chứ, chắc nó định săm soi bông hoa trên tay Mí Chứ. Mí Chứ giơ bông hoa về phía nó. Nó giật mình bay đi mất.
Phía xa kia nhiều nơi không có nắng. Một đám mây nữa lại đang tới sắp che khuất mặt trời. Khoảng nắng vừa chùm lên Mí Chứ đang chạy từng bước rất dài về phía đông. Khoảng râm đang chạy đến sắp chùm lên sườn núi Mí Chứ đang đứng.
Mí Chứ bất ngờ khi nhìn thấy Mí Nô đang đứng ở nơi hai đứa đã từng đứng và đang ngắm chiều. Mí Nô đang dán mắt vào buổi chiều, không gì đáng nhìn bằng buổi chiều. Mí Chứ đến bên vỗ mạnh vào vai làm Mí Nô giật mình quay lại. Sau phút ngơ ngác, Mí Nô nở một nụ cười.
- Sao bảo cậu sang bên Lùng Pủng? - Mí Chứ hỏi.
- Ừ, - Mí Nô trả lời. - Tớ vừa về, đi ngang qua đây thấy chiều đẹp quá nên ghé vào.
- Cậu đi một mình à?
- Ừ, tớ về một mình.
- Thế còn mẹ cậu?
- Mẹ tớ phải ở lại, cậu tớ còn yếu lắm. Chiều hôm nay thật đẹp, cậu nhìn nắng kìa, vệt sáng như được đan bằng sợi, từng sợi dài óng mượt như sợi lanh nhuộm sáp ong. Đố cậu biết đám hoa tam giác mạch kia màu gì? Thật khó xác định, xanh, đỏ, tím, vàng, trắng hoà trộn vào nhau. Những hôm trời không nắng, nhìn cả đám hoa ấy chẳng được mấy phần nổi bật, thế mà đến khi bắt nắng thì sáng ghê nhỉ. Lần đầu tiên được nhìn nắng vàng chụm lại soi xuống rừng hoa tớ gần như không còn tin vào mắt mình nữa, không tin màu sắc nổi lên đó là từ những bông hoa cánh nhỏ li ti mà hàng ngày mình vẫn xem thường, chẳng thèm để ý... Cậu nhìn nắng xem, tuyệt vời chưa kìa!...
Mí Chứ nhìn theo tay Mí Nô chỉ, nắng xuyên qua đám mây tạo thành vệt như soi đèn pin vào sương mù, vệt sáng hình phễu chụp thẳng xuống mặt đất. Lâu lắm Mí Chứ mới được gặp hiện tượng lạ như vậy. Vệt nắng soi thẳng xuống sườn núi xa xa, Mí Chứ thấy rõ cả rừng cây, cả vạt nương đất ải bạc màu nâu đỏ.
- Cậu có biết vì sao lại có sườn núi dát đầy nắng kia không? - Mí Nô hỏi bạn.
Chưa đợi trả lời Mí Nô đã tiếp tục.
- Ngày xưa, vào một mùa vụ nàng Tiên Ngô bị ốm. Ông Sí Dì giao cho nàng Tiên Gạo làm cả phần việc của nàng Tiên Ngô. Nàng Tiên Gạo dậy từ rất sớm, nàng đi gieo hạt khắp trần gian, nàng miệt mài làm việc quên cả trưa, quên cả chiều. Trời đã qua chiều sắp tối mà cái gùi trên lưng nàng vẫn còn nặng trĩu. Hai bàn tay mỏi nhừ, nàng vẫn cố gieo cho hết hạt. Nhưng trời ngày càng kém sáng, nàng Tiên Gạo có cơ hồ phải bỏ dở công việc gieo hạt. Mặt trời thương nàng vất vả, thương người chăm chỉ, mặc dầu đã quá giờ đi ngủ nhưng vẫn cố nán lại để nàng Tiên Gạo làm cho xong công việc của mình. Nàng Tiên Gạo dẫu rất cố gắng nhưng vẫn bị bóng tối ngăn trở, nàng gieo nhầm cả hạt lúa vào rừng cây. Bóng tối đã dày lên, nàng không gieo được nữa. Nàng ngửa mặt nhìn trời nước mắt ứa ra. Trong gùi chỉ còn một ít hạt, nàng chưa biết làm cách nào để gieo cho hết được. Mặt trời nghĩ mãi rồi cũng tìm ra cách để giúp nàng Tiên Gạo. Những ánh vàng vung vãi từ ban ngày được gom lại, ánh vàng đó chỉ đủ sáng một khoảng nhỏ. Trời vén mây đổ những ánh vàng vừa gom được xuống nương lúa mà nàng Tiên Gạo đang gieo. Nàng vội vàng vung tay ra hạt. Khắp đất trời chỉ có nơi làm việc của nàng Tiên Gạo là có nắng. Ánh nắng trải xuống nương lúa của nàng nhìn xa giống như được kéo thành sợi. Từng sợi nắng nối liền trời với đất. Và từ khi ấy người ta gọi thứ nắng đó là "nắng nàng tiên".
Mây vẫn bị dát mỏng và chuyển đều đều về phía đông. "Nắng nàng tiên" yếu dần. Mặt trời hiện ra, nắng nhạt hẳn độ sáng. Mặt trời lại khuất sau chòm mây.
- Chắc không còn được nhìn thấy mặt trời nữa đâu nhỉ? - Mí Nô hỏi nhỏ. - Sườn núi chắc cũng không còn được nhuộm nắng nữa nhỉ?
Mí Chứ đang nhìn theo cánh chim bay cắt ngang qua trời chiều.
- Hả?... À... Ừ...
Không còn nắng ở sườn núi Xín Chải nữa, nắng ở tít nơi xa tắp kia. Nắng đang yếu dần và đang tàn đi.
Rồi nắng tắt, bầu trời chuyển chiều vào đêm. Đã đến lúc Mí Chứ và Mí Nô phải quay về.
Ngày mai sẽ có một chiều mới.
Ngày mai, rồi ngày mai. Chiều, rồi lại chiều. Nhưng với ngày mai thì hôm nay là quá khứ. Và chiều nay sẽ không bao giờ còn trở lại.
Mí Nô đã đi được một đoạn. Mí Chứ vẫn đứng đấy nhìn vào nơi mà mới trước đó không lâu vẫn còn có mặt trời, bây giờ đã chuyển sang màu xám đục và đang tối dần. Mí Nô phải giục mấy lần Mí Chứ mới chịu ra về.
Chiều quê đẹp quá, thân thương và thơ mộng quá!... Chân bước đi mà lòng còn lưu luyến mãi.
Mí Chứ đi rồi, nơi ấy đang vào đêm, nơi ấy chỉ còn tiếng gió, nơi ấy đã vắng bóng chiều.
HẾT
★
★
★
★
★
0
