MẸ ĐÁNG ĐƯỢC YÊU QUÝ BIẾT MẤY
Lưu Hạ quyết định không mời các bạn nữa. Giờ đây bạn chỉ muốn cùng mẹ và bà ngoại chung vui nhân ngày sinh nhật lần thứ mười sáu của mình. Tan học xong là Lưu Hạ vội vã về ngay nhà để ngăn mẹ đừng lánh mặt đi nữa. Khi về tới nhà, nhà vắng hoe. Trên bàn nước bầy chiếc bánh ga tô lớn và một bộ áo liền váy màu trắng. Mẹ đã lánh mặt đi rồi.
Lưu Hạ rất buồn, để muốn cho ngày mừng sinh nhật được vui vẻ, bạn đã “đuổi” mẹ ra khỏi nhà.
Lúc này mẹ đang ở đâu thế nhỉ? Đến giờ ăn cơm tối rồi, hẳn mẹ đang đói, bởi mẹ không bao giờ chịu một mình đi ăn tiệm, chỉ mong sao mẹ đến nhà bà ngoại… Lưu Hạ chốc chốc lại nhìn đồng hồ đeo tay hoặc nhìn đồng hồ treo trên tường, có cảm giác một ngày dài tựa năm.
Khoảng tám giờ, mẹ cùng bà ngoại về nhà.
Thấy bánh ga tô vẫn chưa động tới, mẹ rất ngạc nhiên. Khi Lưu Hạ nói cho mẹ biết bạn muốn mẹ và bà ngoại hưởng chung chiếc bánh sinh nhật lần thứ mười sáu thì mắt mẹ đã rân rấn lệ. Song mẹ không muốn để lộ tình cảm thực của mình trước mặt con gái, bà mượn cớ vào bếp hâm lại thức ăn để tránh đi.
Lưu Hạ hỏi bà ngoại:
_ Bà ơi, khi mẹ sinh cháu hẳn là mẹ cháu đau đớn vất vả lắm nhỉ?
_ Sao cháu bỗng dưng lại hỏi chuyện đó?
_ À, cháu chỉ muốn biết thôi mà.
_ Lưu Hạ này, mẹ cháu có bệnh tim, cần tránh sinh con, nhưng mẹ cháu vẫn lặng lẽ có mang, đến khi ông bà biết thì không thể làm gì được nữa. Tới ngày đẻ cháu rồi mà mẹ cháu vẫn không đẻ được. Lúc ấy bà sợ quá, bác sĩ hỏi muốn giữ mẹ hay giữ con, mẹ cháu quyết định phải giữ lấy cháu. Sau đó tiến hành mổ dạ con, may mà mẹ tròn con vuông.
_ Thế hả bà?
Lưu Hạ nghe nói mẹ phải mổ bụng mới sinh được mình thì vừa cảm khái về nỗi có được cuộc sống không phải dễ lại vừa ngạc nhiên quá đỗi. Bạn chưa từng nghe nói về đoạn “lịch sử” này.
_ Lại chẳng không ư? Thật không dễ có được mạng sống cho cháu.
Lưu Hạ xem phim có đoạn chiếu về người mẹ sinh con. Đầu tóc sản phụ tả tơi, răng cắn chặt môi, kêu trời khóc lóc, đau đớn muôn phần. Mỗi lần thấy cảnh ấy, Lưu Hạ lại nghĩ thầm: “Sau này mình chẳng muốn chịu cái vạ như thế!”.
Nghĩ tới việc mẹ phải trả giá để có được mình, Lưu Hạ rất cảm động.
_ Thế lúc cháu mới đẻ ra thì như thế nào ạ?
_ Cháu mới đẻ ra trông xấu xí lắm, chỉ lớn bằng chừng này thôi! – Bà ngoại giơ tay làm cữ - mặt đỏ bừng bừng nhưng da nhăn nhúm, tóc lơ thơ…
Đôi lông mày rất đẹp của Lưu Hạ nhíu lại, môi cong lên:
_ Lúc bé cháu xấu xí đến thế cơ hả bà!
_ Chứ còn gì nữa! Bao giờ con gái lớn lên mới thay đổi hẳn, mỗi lần thay đổi là một lần xinh đẹp ra.
Lưu Hạ vào phòng ngủ, mặc bộ váy mẹ mới mua vào, bỏ cặp tóc ra, chải lại đầu rồi ra đứng trước gương.
Chợt Lưu Hạ giật nảy người, trong gương, một thiếu nữ xinh đẹp đang nhìn bạn. Mi mắt cô thật dài, thật rậm, cứ như là lắp mi giả, mắt mở to trong sáng, mũi hênh hếch, da trắng bóc như ngọc. Lưu Hạ ngây người ra, mặt ửng đỏ. Hóa ra người đẹp trong gương là bạn! Ôi, cô thiếu nữ thanh tú xinh đẹp, cô thiếu nữ yểu điệu thướt tha, cô thiếu nữ dịu dàng đáng yêu…
Lưu Hạ rung động trong lòng vì nỗi vui mừng đột nhiên đến đó. Bạn thích soi gương, thích soi gương từ hồi còn bé. Qua gương và qua mọi người, bạn biết mình xin xắn nhưng không ngờ mình lại đẹp đến thế! Từ con “búp bê vải” xấu xí, thoắt biến thành thiếu nữ yểu điệu, điều đó dễ dàng có được sao? – Lưu Hạ càng cảm thấy cuộc sống thật đáng quý và mẹ thật vất vả!
_ Tôi mười sáu tuổi rồi! Lưu Hạ muốn tuyên bố  với cả thế giới.
Lúc ăn cơm, mẹ gắp một con cá. Theo thói quen, bà gắp miếng lườn cá cho Lưu Hạ còn cái đầu bỏ vào bát của mình. Lưu Hạ vẫn ăn tự nhiên như mọi khi.
Lúc ấy bà ngoại cũng gắp một con cá, bỏ khúc giữa vào bát mẹ. Lưu Hạ kêu lên:
_ Bà ơi, đừng gắp khúc giữa cho mẹ cháu. Mẹ cháu không thích ăn đâu, chỉ thích ăn đầu cá thôi. Mẹ cháu bảo đầu cá có nhiều vị ngon lại nhiều chất bổ nhất, có thể bổ não đấy!
_ Đồ ngốc ạ, nếu đầu cá bổ não lại ngon đến thế thì mẹ cháu đã gắp cho cháu ăn từ lâu rồi – Bà ngoại lườm Lưu Hạ - Thích ăn đầu cá là cốt nhường chỗ ngon cho cháu? Ai lại thích ăn đầu mà không thích ăn khúc giữa bao giờ? Cháu nói thế người khác cười cho chết!
Lưu Hạ ngẩng người nhìn mẹ đang ăn khúc cá nhiều thịt, nhìn mà nước mắt rưng rưng. Ừ nhỉ, ai mà chẳng thích ăn ngon? Thế mà về điểm này mình lại tin lời mẹ, chuyên để mẹ nhằn đầu cá!
Trước lúc cắt bánh gato, Lưu Hạ cầm cốc rượu lên đưa đến mời mẹ. Lần đầu tiên Lưu Hạ biết được rằng sinh nhật là chung cho cả hai mẹ con, bởi ngày con ra đời là ngày mẹ chịu đớn đau khổ sở.
_ Mẹ ơi, con cám ơn mẹ! – Lưu Hạ cảm động nói.
Nhìn vào mặt mẹ, Lưu Hạ bỗng dưng thấy đau lòng. Đây mà là người mẹ trước kia luôn vui vẻ, tươi cười xinh đẹp ư? Khuôn mặt ấy sao trở nên xanh xao già nua và khó coi đến thế? Nhớ hồi bạn còn nhỏ, bất kể mẹ để hai bím tóc hay là uốn tóc, đều có người khen đẹp. Các bạn đến chơi nhà cũng nói:
_ Mẹ Lưu Hạ đẹp nhỉ?
Lúc ấy Lưu Hạ rất tự hào về mẹ, coi mẹ như thân cây để nhờ tựa. Bây giờ thì thôi rồi, mình trở thành cái cây xinh đẹp, không cần núp bóng cây cao ấy nữa. Quan hệ giữa hai mẹ con không còn được thân mật như trước.
Lưu Hạ cảm thấy mẹ thay đổi rất nhiều, mẹ hay ca cẩm luôn miệng, nghe mà chán muốn chết! Có lần Lưu Hạ ốm, chỉ trong một buổi sáng, mẹ hỏi đến năm lần bảy lượt  đã uống thuốc chưa; hỏi đến nỗi làm bạn bực mình, bèn trả lời:
_ Con uống rồi, uống hết cả lọ!
Mẹ nghe nói thế thì cuống cả lên, chạy vội đến giường xem có việc gì không. Thấy mẹ cuống quýt lên như thế, Lưu Hạ thầm buồn cười, cảm thấy đỡ bực.
Lưu Hạ rất tán thành câu kết luận của Giả Bảo Ngọc sau đây: “Con gái một khi lớn thành đàn bà thì đều đáng ghét cả”. Lưu Hạ dần dần xa lánh mẹ nhưng dường như mẹ không cảm thấy thế. Mẹ vẫn như xưa, thích nói nhiều, có lúc còn trách mắng, thậm chí mắng chửi rất khó nghe. Nhưng dù sao như thế mẹ vẫn chọn khúc cá nhiều thịt gắp cho Lưu Hạ, còn cái đầu giành phần mình.
Hôm nay Lưu Hạ uống cạn luôn cốc rượu. Lâu rồi mẹ chưa được vui vẻ như thế này, nhất là trong những ngày sau cuộc ly hôn.
Lần sinh nhật hôm nay tiếc rằng vắng mất ba, song Lưu Hạ không nói ra điều đó.
_ Ba mẹ ơi, con yêu cả hai người! – Lúc này Lưu Hạ chỉ muốn reo to cái câu mà bạn gọi thầm từ lâu trong lòng, song lại ngại mẹ chịu không nổi bởi dù sao hai mẹ con cũng thuộc hai thế hệ.
Mẹ nhẹ nhàng cắm vững mười sáu cây nến sinh nhật lên chiếc bánh gato và bảo Lưu Hạ thổi tắt bằng một hơi. Chỉ có như thế mới chứng tỏ Lưu Hạ đã lớn thêm một tuổi.
Đúng thế! Lớn thêm một tuổi thì nhận thức và hiểu biết sâu thêm một tầng nữa. Đúng là một ngày mà cả mẹ và con đều nên kỷ niệm.
 

BÍ MẬT NHỎ TRONG GIỜ GIẢNG CÔNG KHAI
Giờ học buổi sáng, cô Bạch dạy Anh văn báo cho cả lớp biết tiết thứ ba sẽ có người đến thăm lớp, dự giờ dạy của cô, cả lớp phải chuẩn bị đọc thuộc lòng bài khóa và tích cực giơ tay; ai không biết cũng giơ tay bởi gọi ai, cô đều đã tính trước. Cô Bạch vừa nói xong, cả lớp đều cười, như thế không phải là làm dối giả hay sao?
Dư Phát đứng lên, nói đùa:
_ Thưa cô, cô không sợ làm giả à?
Cô Bạch cũng cười:
_ Thì cô học ở các em đấy chứ!
Nói xong, cô gọi Hân Nhiên đi.
Cô Bạch còn trẻ lắm, chưa tới ba mươi tuổi. Năm hai mươi tuổi cô đã tốt nghiệp đại học, làm ở một nơi rất “thơm” tại Thượng Hải: phiên dịch cho cục mậu dịch đối ngoại. Nhà ở Thượng Hải là vấn đề rất căng thẳng, cô còn trẻ măng mà cũng có được một khoảng trời riêng cho mình. Nhưng cô quả quyết vứt bỏ tất cả; mặc cho gia đình phản đối, một mình cô tới đây. Lúc ấy công cuộc xây dựng đặc khu còn mới ở thời kỳ đầu, việc ăn ở đi lại thật là một trời một vực so với Thượng Hải. Nhiều người theo phong trào mà đến đã phải đánh trống rút lui. Cô Bạch cắn răng ở lại, trở thành người khai hoang xuất sắc. Nhà trường thường đem tấm gương của cô ra khích lệ học sinh. Song cô không lên mặt một chút nào, rất thân mật tự nhiên với học sinh, do đó quan hệ giữa cô và học trò rất thân thiết. Bất kể lớp nào có giờ cô dạy, cô đều nói: “Cô thích nhất lớp các em”. Câu này ai cũng biết song không bạn nào phản cảm mà vẫn thích học cô, rất thích cô giáo.
Cô Bạch trao một mảnh giấy cho Hân Nhiên:
_ Đây là những điểm chính trong bài kể lại. Em cầm về học thuộc đi, đến giờ cô gọi em lên đấy.
Hân Nhiên nhận lấy mảnh giấy, xem qua:
_ Giờ lên lớp công khai hôm nay quan trọng đến thế cơ à?
_ Sao lại không? Lãnh đạo trường đều đến bảo là để sát hạch thầy cô. Em giúp cô nhé, tan học rồi cô mời em đi ăn kem cốc.
_ Cô ơi, cô hối lộ em đấy à? - Học trò thân với cô giáo nên nói năng cũng thoải mái.
Cô Bạch trợn mắt kêu lên, cố ý làm ra vẻ nghiêm trang:
_ Tạ Hân Nhiên, em là người tỉnh nào?
_ Thượng Hải ạ.
_ Đúng rồi, cô và em là đồng hương! Đồng hương giúp đồng hương chứ! Thật ra buổi giảng công khai hôm nay cũng chẳng hay ho gì; người trong nghề thì xem cách dạy, người khác nghề thì dự cho vui. Người đến dự nghe giờ thì không nhất thiết đã biết Anh văn, chẳng qua là xem học sinh có tích cực giơ tay xin phát biểu hay không thôi. Cô cũng vì họ thích thế thì làm thế, chứ nói thật ra cô dạy cũng không tồi.
Cô Bạch không nói khoe, trình độ dạy tiếng Anh của cô là #1. Hân Nhiên cười:
_ Thế thì được! Có điều em phải giao hẹn trước: Kem cốc là kem socola đấy!
Ra khỏi văn phòng, Hân Nhiên bắt đầu nhẩm đọc tờ giấy. Bạn đã không còn phản cảm với những việc như thế này như hồi còn học tiểu học.
Giờ giảng công khai là sự phối hợp rất ăn ý giữa học sinh và cô giáo. Người giảng nghiêm túc hơn mọi khi, người học cũng tích cực hơn mọi khi. Hân Nhiên học thuộc lòng như cháo những điều viết trên giấy. Khi kết thúc bài giảng cô Bạch dùng tiếng Anh hỏi học trò:
_ Em nào có thể kể lại bài hôm nay nào?
Sau đó cô mỉm cười nhìn khắp lớp. Lúc này cả lớp “soạt” một tiếng, tay giơ hết lên. Cô giáo chấm và tên Hân Nhiên trong danh sách lớp. Hân Nhiên đứng thẳng người, kể làu làu một lượt. Giọng phát âm rõ ràng đạt mức chuẩn và trôi chảy của bạn khiến cả lớp thơm lây. Cô Bạch nhìn vào đôi mắt to long lanh của Hân Nhiên, chân thành nói:
_ Thank you!
Nhìn thấy ánh mắt cảm ơn của cô giáo, Hân Nhiên cũng rất vui bởi bạn đã hiểu được cô giáo qua ánh mắt. Khi Hân Nhiên ngồi xuống, bạn chợt nghĩ: Có những lúc mình cũng nên học cách bao dung, khoáng đạt, tạo cơ hội thuận lợi, giữ thể diện cho người khác. Cứ như thế sự việc sẽ sáng sủa lên nhiều.
Thế còn đối với ba thì sao? Đối với “sai lầm” của ba khi ở nhà Vương Tiếu Thiên thì sao?
 

Mỗi một khối lớp Mười thường có một hoạt động lớn, đó là thực tập làm quen với xã hội trong thời gian một tuần. Buổi họp vào thứ bảy, khối lớp Mười tề tựu tại một tòa lầu lớn.
Cuộc họp do cô Đào khối trưởng chủ trì. Cô trịnh trọng nhìn bao quát một lượt học sinh rồi nói ngắn gọn yêu cầu và mục đích của cuộc họp.
Tiếp đó thầy Cổ lên nói. Tiếng thầy vang giống như một nam ca sĩ giọng cao. Đầu tiền thầy trình bày nội dung và cách thức của đợt thực tập, tiếp đó thầy phân tích tính chất yêu của việc tiến hành thực tập ngoài xã hội của học sinh trung học, và cuối cùng thầy nhấn mạnh những việc cần chú ý trong đợt thực tập này.
Sau đó là những cuộc họp nhóm của học sinh bàn những chuyện liên qua và không liên quan xung quanh đợt thực tập này. Các bạn đã được nghe nhiều những điều thú vị và cảm xúc từ học sinh các khóa trước.
Học sinh trung học bây giờ không thỏa mãn với cuộc sống một đường thẳng đi qua ba điểm: nhà trường, thư viện, gia đình, không thỏa mãn với khuôn viên bé nhỏ gồm cha mẹ, thầy cô giáo và bạn đồng học. Trái tim của họ giống như: “Một chút chim bé xíu xiu bay bay”, khát vọng được hiểu biết về cuộc sống, được xã hội biết đến mình.
Nhà trường cũng biết tình hình của cải cách xoay chuyển nhanh chóng cùng những biến đổi theo sau đều ảnh hưởng và tác động mạnh tới tư tưởng học sinh, đặc biệt khi đưa ra khẩu hiệu “Tái sáng tạo hiệu suất Thâm Quyến”. Trong một thời gian ngắn Thâm Quyến phải vượt qua bốn con Rồng Châu Á. Cuộc cải cách của Thâm Quyến lại một lần nữa xốc lên cao trào mới. Ban lãnh đạo nhà trường càng hiểu rõ ràng, trường học và xã hội không thể tách rời nhau. Trang mạc tiêu thành tài của học sinh trường trung học Số Chín, có điều đề xuất mà các trường trung học nội địa không có là: Trong điều kiện đặc thù một nước hai chế độ, phải có khả năng bắt tay được với chủ  nghĩa tư bản, phải có ý chí kiên cường vượt khó tiến lên và có tinh thần khai thác dám sáng tạo đổi mới… mà những điều này thì không thể đóng cửa giáo dục trong trường học, vì thế mà có chuyên cần học tập và đi thực tập ngoài xã hội.
_ Sau đây tôi phát bảng kế hoạch. Phần trên là lịch cụ thể của đợt thực tập, các em mang về đưa cho cha mẹ ký vào.
Sau khi bản kế hoạch được phát cho học sinh, hội trường trở nên sôi nổi hẳn, tiếng nói ồn ã, học sinh mặt mày hớn hở trao đổi bàn tán râm ran.
_ Trong các em đã có nhiều bạn đi làm thêm kỳ nghỉ hè. Những bạn nào đã đi làm thì giơ tay xem nào.
Mấy chục cánh tay giơ cao, trông thật tự tin tự hào hơn biết bao khi giơ tay trả lời thầy cô ở lớp. Thế là cũng hàng trăm ánh mắt hâm mộ, tán thành hướng về những cánh tay ấy.
_ Tốt, tốt, các em dám ra ngoài trường học, trải sương trải gió bước vào xã hội đối mặt với đời, thế là rất tốt.
Vương Tiếu Thiên, Tiêu Dao, Tạ Hân Nhiên nhìn nhau cười. Tạ Hân Nhiên chợt cảm thấy bao nỗi vất vả khổ cực khi đi làm công giờ dồn hết lên cánh tay này, thật đã quá.
Thầy Cổ vui vẻ gật đầu. Thầy kết thúc:
_ Thực tập xong, mỗi em sẽ làm một bản báo cáo.
Quen như mọi khi, học sinh kêu lên “chà chà”. Nhưng yêu cầu ấy không hề làm giảm bớt chút nào lòng nhiệt tình của đám học sinh với đợt thực tập này. Tất cả đều mong ngóng chóng đến ngày thứ hai tới.
 
Thứ hai, gần như tất cả học sinh đều đi xe đạp, hàng đoàn nối nhau, dài mãi không dứt. Người đi đường tự nhiên đứng dừng cả lại để ngắm nhìn. Đến các ông tài xế cũng dừng xe để nhường đường. Thật tuyệt, gió ào tới, các mái tóc tung bay, quần áo cũng phất phới. Các bạn ngẩng cao đầu, ngồi trên xe ra dáng vẻ lắm, có cậu còn nhổm lên khỏi yên chỉ dùng chân giữ xe, cố ý làm ra vẻ phớt đời, nghênh ngáo phóng lên phía trước. Những chiếc xe màu sắc rực rỡ cùng với đám học sinh ăn bận đủ màu thật là một cảnh đẹp mắt!
Trời lam, mây trắng, cây xanh, tất cả ăm ắp nhiệt tình của tuổi trẻ.
Hân Nhiên đội một chiếc mũ mới, ba của cậu mua từ Mỹ đem về, đẹp vô cùng.
Lưu Hạ liếc một cái đã nhận thấy. Lưu Hạ không có xe đạp, bạn ngồi sau Vương Tiếu Thiên.
_ Hân Nhiên, mũ của cậu đẹp quá, mua đâu đấy?
_ Ở Mỹ.
_ Tớ bảo mà, đồ ngoại cực đẹp, đâu có gì giống hàng nước mình. Chất lượng kém, hình thức cũng chẳng ra gì.
Lâm Hiểu Húc cười:
_ Lưu Hạ, cậu sùng bái hàng ngoại quốc quá!
_ Cậu mà không sùng bái hàng ngoại quốc à? Thử xem đồ điện nhà cậu có thứ gì không phải hàng ngoại? Nhất là đồ Nhật Bản, đủ mác. Cậu có dám nói không có không?
_ Cái nước Nhật Bản này bé nhỏ mà ghê thật đấy, họ biết tổ chức xâm lược bằng kinh tế.
Hân Nhiên chợt nhớ đến ông Xuyên Điền “làm người ta đến chứ không đến với người” ở nhà máy Bích Kỳ. Tiêu Dao nói:
_ Giờ có rất nhiều hàng trong nước lại lấy tên ngoại quốc nào là YANTRI, LINADA, ARISTON… Nếu chỉ nghe tên thôi đố ai đoán được đó là thứ hàng gì.Nếu không thì lại dùng tiếng nước ngoài. Chế tạo tại Thượng Hải thì viết thành MADE IN SHANGHAI, làm cho những người không biết tiếng Anh lại cứ tưởng đó là hàng ngoại quốc…
Tiêu Dao chưa nói hết thì Dư Phát đã ngắt lời:
_ Có lần tớ đến Bách Giai mua hàng, thấy ở đó có mấy loại bao bì đề chữ gì đó rất kỳ quái, không phải tiếng Trung cũng không phải tiếng Nhật, chẳng phải chữ Triều Tiên. Các cậu thử đoán xem đó là thứ gì?
_ Chữ gì?
_ Sau đó trong lúc vô tình giở từ điển ra xem mới biết đó là phiên âm của thời xưa.
Mọi người được một trận cười vui. Xe của bọn học sinh phần lớn là các loại xe đua, xe leo núi trông rất oách so với xe của thầy giáo đi phía trước thì xe các thầy “đáng thương” thật!
Vương Tiếu Thiên vừa mua một chiếc xe leo núi. Hôm nay đi lần đầu nên muốn trổ tài lái. Cậu ta cố tình phóng thật nhanh khiến cho Lưu Hạ ngồi phía sau sợ chết khiếp phải kêu lên: “Chậm thôi! Chậm thôi!” Lưu Hạ càng gào, Vương Tiếu Thiên càng khoái chí phóng nhanh hơn. Gió thốc vào chiếc áo bò của cậu khiến nó phồng lên như quả bóng, chốc chốc lại ve vuốt mặt Lưu Hạ.
Đột nhiên, xe của cậu ta xì hơi, bánh sau xẹp lép. Vương Tiếu Thiên cố hết sức để đạp nhưng xe chỉ lạng quạng, ngược hẳn lại với lúc ban đầu “Tiến lên phía trước”.
Vương TiếuThiên chửi thầm trong bụng, “Đồ hủi, mày hỏng không đúng lúc chút nào cả”.
_ Sao thế? – Lưu Hạ hỏi.
_ Không, không sao! – Vương Tiếu Thiên cố “cành cạch” đạp tiếp.
_ Ha ha, các cậu đừng làm hỏng thêm cái xe nữa, săm thủng rồi mà cố đèo người! – Dư Phát tinh mắt.
_ Thật không? – Lưu Hạ nhảy xuống.
_ Nào lên đây tớ đèo cậu.
Lưu Hạ chẳng do dự nhảy ngay lên xe của Dư Phát. Vương Tiếu Thiên tức quá trừng mắt nhìn Dư Phát. Dư Phát cười láu lỉnh:
_ Lưu Hạ, cậu yên tâm đi. Chiếc xe đua này của tớ là đồ nhập khẩu đấy, không bị thủng săm giữa đường đâu. Dư Phát quay lại nhấm nháy Vương Tiếu Thiên, huýt sáo ra vẻ đắc ý lắm.
Vương Tiếu Thiên buồn bã đẩy xe.
Tiêu Dao thấy Dư Phát đèo Lưu Hạ bèn trêu chọc:
_ Dư Phát à, cậu phải chi cho Vương Tiếu Thiên bao nhiêu thì cậu ta mới để cho cậu đèo Lưu Hạ vậy?
Tiêu Dao quay mặt lại đã thấy bọn lớp khối Mười đuổi kịp. Cậu ta thoáng thấy một cô mặc áo đen bèn mỉm cười, cô bé ấy cũng cười đáp lại.
Hân Nhiên đang nghe ống nghe say sưa, Lâm Hiểu Húc tiến đến bên:
_ Học sinh tiểu học, học sinh trung học, học sinh đại học đi đường không giống nhau. Tiểu học đi thành từng đoàn, trung học đi từng nhóm.
_ Thế đại học thì sao?
_ Đương nhiên từng đôi chứ còn gì nữa!
_ Ha ha ha!
Và thế là suốt một dọc đường cười, suốt một dọc đường vui, tất cả đã đến mục tiêu đầu tiên – Nhà máy giày da Thâm Quyến.
 

KHÔNG NGĂN ĐƯỢC XU THẾ PHÁT TRIỂN
Tất cả đến nhà máy vào đúng lúc bắt đầu giờ làm việc, chừng hai ngàn nữ công nhân mặc đồng phục gọn gàng đang vào nhà máy. Phần nhiều họ đi làm bằng xe đạp. Nhà để xe đạp rộng bằng cái sàn đấu bóng rổ. Những người đi xe đạp rất tự giác xếp xe thành hàng lối. Cái nọ sát cái kia từ trong ra ngoài.
Khoảng cách giữa xe với xe, hàng với hàng theo một quy định chặt chẽ. Đứng xem họ xếp xe cứ như là xem họ biểu diễn ấy. Sau chừng nửa tiếng, hàng ngàn chiếc xe đạp đã được sắp gọn gàng đâu vào đấy.
Có được kỷ luật tổ chức như vậy, chắc chắn việc quản lý của họ phải là số một.
Đón tiếp đoàn thực tập là phó Giám đốc nhà máy, trông anh rất trẻ, rất phong độ. Anh bắt tay các thầy giáo, chào hỏi đôi ba câu rồi đưa học sinh vào tham quan trong xưởng. Anh giới thiệu:
_ Nhà máy này được thành lập năm 1980, khi ấy mới chỉ có một dãy nhà bằng sắt cũ kỹ. Do nhà máy sử dụng phương thức mượn vốn cho tư nhân Hồng Kông thuê, 5 năm sau mới thu hồi nên thương khách Hồng Kông đã biến nhà máy thành một cái cây hái ra tiền để thiết lập cơ sở phát triển sau này, họ không để cho Thâm Quyến học được quy trình sản xuất. Họ không muốn cho nhà máy tự độc lập đứng lên, họ không muốn tạo lập một đối thủ cạnh tranh với mình.
Thế là thương nhân Hồng Kông không chuyển đặt toàn bộ công đoạn sản xuất ở Thâm Quyến. Khi Hồng Kông nhận được đơn đặt hàng, bên ấy chỉ giao cho Thâm Quyến để sản xuất phần thân giày, còn phần đế lại giao cho một nhà máy khác làm. Khâu lắp ráp tiến hành bên Hồng Kông, dán nhãn hiệu Made in HongKong. Và hàng mang sang bán tại Âu Mỹ.
Sau 5 năm, thương nhân Hồng Kông ra đi, chỉ để lại kỹ thuật làm thân giầy và một đống máy cũ nát. Chúng tôi phải không ngừng học hỏi, mô phỏng, cách tân, cuối cùng mới tạo ra được sản phẩm hàng đầu của chính mình.
Bí quyết thành công của Hồng Kông là: sự cần cù của người Trung Quốc, cung cách quản lý chặt chẽ của người Anh và thêm vào là chính sách nhất quán của Trung Quốc đối với Hồng Kông. Bí quyết thành công của Thâm Quyến là: mượn được vốn và học hỏi kỹ thuật bên ngoài, cộng thêm sự hiếu học của người Thâm Quyến và chính sách của  đặc khu.
Có lần, ông chủ Hương Cảng trước kia quay lại thăm Thâm Quyến, nhìn thấy nhà máy này phải xuýt xoa: “Khi người ta đã có số phát tài thì chẳng có gì ngăn cản được, khi Thâm Quyến đã phát triển cũng chẳng có gì ngăn cản nổi”.
Vị đó không thể ngờ được bây giờ nhà máy lại được như thế này. Hàng hóa trước mắt ông ta đều in chữ “Made in Chine”. Nhà máy của người Hồng Kông đã biến thành của người Thâm Quyến.
Phó giám đốc nói tới đây, tất cả mọi người đều đồng loạt vỗ tay vang. Ai ai cũng thấy phấn chấn. Thật là một bài giảng sinh động về kinh tế và tư tưởng.
Biết bao nhiêu nhà máy “cấp O” ở Thâm Quyến từ hoan nghênh bóc lột này đã thành “tự chủ vận hành” đang dần dần phát triển từng bước. Rất nhiều người nhận ra rằng, đặc khu giống như một tòa núi quí, vàng bạc châu báu rải khắp núi đồi, chỉ cúi xuống là nhặt được. Rất nhiều người cho rằng, Đặc khu là một thành phố không đêm, lúc nào cũng đèn sáng rượu nồng, trời thì hoa, đất thì rượu. Đó là cách nhìn nhận sai về Đặc khu là núi quý không sai, là thành phố không đêm cũng chẳng sai nốt, nhưng bao nỗi đắng cay, uẩn khúc trong đó, chẳng thế một câu đơn giản mà khái quát hết được.
Thông qua sự phát triển của nhà máy giày da, học sinh mới hiểu được rõ ràng sự trưởng thành của Thâm Quyến.
Buổi trưa, học sinh ăn cơm hộp tại nhà máy. Tranh thủ lúc rỗi rãi, nhiều bạn đem vở ra ghi chép. Một phần là để nộp bài, một phần cũng vì cảm hứng mà viết.
Vừa ăn xong, Vương Tiếu Thiên chợt nhớ tới chiếc xe tội nghiệp của mình. Chiều còn phải chở Lưu Hạ về nhà nữa chứ. Vương Tiếu Thiên vội lôi Tiêu Dao cùng đi tìm nơi sửa xe để vá săm. Vá xong họ trở về đi qua rạp chiếu bóng. Trước cửa rạp có một tấm quảng cáo lớn “Yêu không cần thỏa thuận”. Ngay phía dưới có mấy chữ thật bắt mắt “Cấm trẻ em”.
_ Mấy chữ này chính là quảng cáo dụ người xem tốt nhất.
Vương Tiếu Thiên và Tiêu Dao cùng cười. Khi ấy, Lưu Hạ, Hân Nhiên, Hiểu Húc cùng đi tới:
_ Buổi chiều được nghỉ, đi xem phim đi!
_ Cấm trẻ em mà – Vương Tiếu Thiên cười.
_ Phim gì đấy?
_ Yêu…
Tiêu Dao vừa buột miệng đã kịp phản ứng - Hỏi Vương Tiếu Thiên ấy.
Vương Tiếu thiên gãi gãi gáy, cười:
_ Tớ… Thì cái phim này cũng giống tên phim trên truyền hình. Tên kêu lắm, chính cái bộ phim ấy đấy!
_ Bộ nào nào, cuối cùng thì là bộ nào? – Lâm Hiểu Húc hỏi.
_ Có phải bộ phim Ngô Anh đóng vai chính không? – Lưu Hạ đột nhiên nhớ ra – “Yêu không cần thỏa thuận”.
_ Chuyện này thì chúng ta lại phải thương lượng đấy – Vương Tiếu Thiên cười. Cả bọn cũng cười phá ra. Mọi người vừa đi vừa nói chuyện. Một chiếc xe con đột nhiên ào sát qua, từ cửa xe ló ra một cái đầu.
_ Cháu Vương à? Đúng là Tiếu Thiên rồi - Người ấy lập tức nhảy ra khỏi xe.
Vương Tiếu Thiên cũng nhận ra đó là giám đốc Trương, cha bạn đã từng giúp đỡ chú ấy.
_ Lên xe mau đi cháu, Vương! Về đâu đây? Để chú đưa cháu đi.
_ Cháu về nhà, nhưng không cần đâu. Chúng cháu tự đi được.
_ Thôi thôi đừng khách sáo nữa, lên đi! - người đàn ông nói, tay kéo Vương Tiếu Thiên lên xe – Chú đưa cháu về.
_ Cháu… cháu còn các bạn nữa!
_ Được rồi, được rồi, lên cả đi!
Vương Tiếu Thiên gọi:
_ Tiêu Dao, Lưu Hạ, Tạ Hân Nhiên, các bạn lên đi, ngồi chật một tí là đủ đấy!
Tiêu Dao và Hân Nhiên không nói gì chỉ xua tay rồi đi luôn. Lưu Hạ tính tình nóng nảy bĩu môi lườm.
_ Lưu Hạ, bạn có đi không? – Vương Tiếu Thiên hỏi.
_ Dân đen chúng tôi thế này có biết mở cửa xe con ra làm sao đâu mà dám đi! – Lưu Hạ lạnh lùng nói rồi đuổi theo bọn Tiêu Dao.
Vương Tiếu Thiên ngẩn ngơ đứng tại chỗ.
Ông giám đốc vẫn cố nói: “Lên xe, lên xe” rồi kéo Tiếu Thiên lên. Bỗng như chợt nhớ ra điều gì, Tiếu Thiên mở cửa xe, miệng bảo:
_ Cháu cảm ơn chú Trương, cháu không đi xe nữa đâu ạ - Nói xong cậu ta nhảy lên xe le núi đuổi theo Lưu Hạ.
_ Lưu Hạ, mình đi vá xe để chở bạn đây mà!
 

NGHÈO NHẤT VÀ GIÀU NHẤT
Trong những ngày thực tập tiếp theo, việc đầu tiên là đến thăm một vùng núi nghèo. Vùng này cách Quảng Châu hơn sáu chục dặm, nơi vẫn chưa giải quyết được cơm no áo ấm. Bà con vùng này nhìn đám thiếu niên ở đặc khu kéo đến bằng ánh mắt vừa kinh ngạc, vừa vui, vừa hâm mộ, khi họ ngắm nghía quần áo loại sang, lắng nghe tiếng nói cười thì trong lòng Tiêu Dao cảm thấy ngượng ngùng vì vẻ sang trọng của mình bày ra trước mắt bà con. Người phụ trách giới thiệu rằng Quảng Đông phát triển không đều. Ở Châu Giang, tam giác Châu Giang thì giàu nứt vách, còn nơi núi non điều kiện khí hậu khắc nghiệt thì nhân dân thậm chí còn chưa đủ cơm ăn áo mặc. Ở Quảng Châu có 60% miền núi và có 40% số dân còn rất nghèo.
Người cán bộ xã dẫn đoàn học sinh đi thăm một số gia đình. Nông dân ở đây sống trong những ngôi nhà vách đất, trong nhà tối om. Ở bên ngoài đi vào phải mất một lúc mắt mới nhìn được. Nhìn những vật dụng đơn giản, những đồ gia dụng thô lậu, Tiêu Dao chợt nhớ tới bộ bàn ghế tinh xảo bằng gỗ đỏ, lò vi sóng tiện lợi nhanh chóng của nhà mình, trong lòng thấy có gì đó áy náy. Những người nông dân chịu mưa chịu nắng vất vả cần mẫn quanh năm thì phải sống trong điều kiện tồi tàn, còn mình chẳng là nông dân cũng chẳng phải công nhân lại được hưởng thụ một cuộc sống quá hiện đại.
Sau khi thăm quan nhà ở nông dân là đi thăm trường học. Những cảnh ở trường tiểu học này, họ không thể tưởng tượng ra được. Trường thì thấp bé, lớp học thì sơ sài, chưa ai thấy thế bao giờ. Mọi người chú ý đến những hộp bút đặt trên bàn, hầu hết là vỏ đựng thuốc tiêm mà thôi, học sinh dùng các loại bút chì và bút bi thông thường nhất. Còn học sinh ở Thâm Quyến thì có máy vi tính gia đình, bút máy Paker hết cái này mua cái khác. Những chiết bút giá vài nghìn như Walkman không thành vấn đề. Hôm nay, lần đầu tiên họ mới thấy mình dùng toàn đồ xa xỉ. Ngay tại chỗ họ tự động quyên góp để ủng hộ “Công trình hy vọng”. Các bạn bảo chỉ cần bớt mua đi một cái áo, bớt một lần đi chơi, bớt tiêu tiền vặt thì chúng ta đã có thể giúp các bạn ở đây đi học được rồi. Hãy để các anh chị đặc khu chúng mình giúp các em trai em gái ở nơi núi rừng này một chút quà nhỏ. Mấy năm nay người ta tiến hành nhiều cuộc điều tra xã hội, thế nhưng tổ chức cho học sinh đi thực tế như thế này thì mới là lần đầu. Lúc đầu, ban lãnh đạo trường còn lo học sinh sẽ coi thường nông dân, ghét sợ miền sơn cước, sau thấy các em tranh nhau quyên góp cho “Công trình hy vọng”, các thầy khi ấy mới thở phào nhẹ nhõm.
Trưa đến, học sinh đem thức ăn đã chuẩn bị sẵn ra bởi thầy giáo có dặn trước là không nên phiền đến bà con. Khi ăn các thức ăn như bánh Hăm- buốc, đồ uống cao cấp, các bạn mới nhận thấy nông dân ở đây toàn  ăn cháo. Hỏi sao bữa trưa lại ăn cháo, họ trả lời rằng cả ba bữa đều ăn như vậy. Cán bộ địa phương nói họ không đủ lương thực nên mới phải ăn cháo. Vì quá ít cháo nên ăn xong khỏi phải rửa bát, tráng qua tí nước là sạch bóng.
Học sinh sững cả người. Thực sự họ không thể nghĩ tới chuyện người nông dân ở ngay quanh đặc khu lại nghèo khổ nghèo sở đến mức ấy, Báo Thâm Quyến đã từng đăng, lợn ở đặc khu ngày nào cũng được ăn tết; các khách sạn nhà hàng mỗi ngày đổ đi không biết bao nhiêu là thịt, cá, vịt, gà, cơm trắng phau… Những người nuôi lợn dựa vào các thùng nước gạo này đều cảm thấy sung sướng hả hê! Khi tận mắt thấy cuộc sống của người dân vùng núi này, ai ai cũng cảm thấy nặng trĩu trong lòng. Sống trong Đặc khu, mọi người luôn cảm thấy cuộc sống giàu có sung túc quanh mình, đâu biết rằng còn có những nơi nghèo khổ như vậy. Họ cảm thấy xa lạ với sự nghèo khổ ấy, họ biết rất ít về những người nông dân thật thà nơi vùng núi lạc hậu ấy. Lần đầu tiên họ cảm nhận một cách thiết thực rằng lãng phí lương thực là có tội. Chẳng có ai không thuộc câu “Đổ mồ hôi, sôi nước mắt, hạt gạo hạt vàng”. Thế nhưng để hiểu cho sâu sắc cặn kẽ sự vất vả cùng khổ của người nông dân thì có mấy ai? Nếu không tận mắt nhìn thấy bữa ăn của người nông dân thì làm gì họ có được cảm nhận sâu sắc ấy!
Các bạn học sinh đem chia bớt thức ăn của mình cho các em nhỏ trường làng. Các em sung sướng cầm thức ăn mang về khoe cha mẹ, cảnh tượng ấy khiến người ta thấy cay cay nơi sống mũi.
Sự thể hiện ấy của học sinh chính là điều mong đợi nơi thầy cô giáo.
Ăn xong cơm đám học sinh lại tiếp tục lên xe đến một địa điểm khác. Xe lao nhanh trên đường quốc lộ Quảng Châu – Thâm Thâm. Dọc đường đi người ta cảm thấy được khung cảnh đổi thay đi lên của cơn gió cách mạng. Cuộc cải cách đem lại cho vùng này một cơ hội phát triển mới.
Điểm tiếp theo là thôn Thương Tân nơi biên giới, nơi được mệnh danh là “Thôn giàu có nhất”. Thôn Thương Tân chính là “Đặc khu trong đặc khu”. Người trong đặc khu mà vào khu này còn bị cảnh sát có vũ trang xét hỏi giấy tờ bởi thôn chỉ cách Hồng Kông có một con sông, đã có nhiều người từ đấy trốn sang bên ấy.
Đón tiếp đoàn là trưởng thôn, một triệu phú. Về điểm này ông không hề giấu giếm, trông người đúng là nông dân thứ thiệt. Ông đi chiếc xe Lawrence.
Đám học sinh hỏi ông:
_ Lawrence là loại xe sang trọng nhất thế giới, ngay cả Hồng Kông cũng đâu có nhiều, vậy mà ông có cả một chiếc để dùng, sang thế?
Ông khua tay:
_ Làm được thì phải chịu chơi, cái việc của tôi là phải dùng xe này. Khi bàn chuyện làm ăn với người nước ngoài, chiếc xe này chính là thể hiện thực lực kinh tế của chúng tôi. Tôi không thể cưỡi xe đạp đi bàn chuyện làm ăn với người ta được, nếu làm vậy thì sợ họ chạy hết.
Ông rất tự hào. Sau đó ông nhiệt tình giới thiệu lịch sử của thôn Thương Tân:
_ Trước giải phóng ở đây có nhiều người chết đói. Giải phóng xong, có một loạt các cuộc vận động, người Thương Tân đều chạy sang Hồng Kông. Những năm 60, 70 chúng tôi suốt ngày hô khẩu hiệu, đi vận động thì người ta bắt đầu phát triển kinh tế. Thôn có một địa thế đặc biệt, nhưng sau giải phóng lại không có chính sách đặc biệt tương ứng cho khu này. Bên Hồng Kông thấy hô hào rồi làm hết cuộc vận động này đến vận động khác họ chỉ buông có một câu: “ngốc nghếch”, muốn thay đổi được chỉ có mỗi cách là hãy bắt đầu từ sự thay đổi chính sách. Và chúng tôi bán đất đi, đó chính là cách làm đầu tiên, giờ thì chúng tôi không bán nữa, còn tìm cách mua lại số đất ấy. Chủ yếu bây giờ chúng tôi mở xưởng sản xuất, mở xí nghiệp, vì thế giàu lên. Những người trước kia bỏ di nay đang muốn trở lại.
Vừa đi, học sinh vừa hỏi tiếp:
_ Thu nhập mỗi năm của các bác là bao nhiêu ạ?
_ Không nói rõ được.
_ Tại sao vậy?
_ Có thu nhập lao động, có thu nhập lợi nhuận cổ phần, có thu nhập nghề phụ v.v…
_ Ồ, làng bác đã tiến bộ quá rồi, vậy còn vấn đề gì nữa không?
_ Không những còn, mà lại khá nhiều nữa, đó là vấn đề trở về của những người trước kia đã ra đi. Hiện giờ ở nội địa đang tiến hành việc “chuyển khỏi nông thôn”, còn ở đây chúng tôi lại yêu cầu chuyển về nông thôn. Những người trước kia tìm mọi cách để vào nội địa hay sang Hồng Kông thì giờ đang hy vọng được trở về nhà cũ, mà vấn đề này thật khó giải quyết.
             Ở thôn Thương Tân toàn bộ đều là biệt thự lầu tây. Không nói Hồng Kông mà ngay cả ở Nhật Bản, Mỹ cũng chẳng có một cái thôn làng nào mà người ta ở toàn là biệt thự như thế. Nhìn cảnh ấy lại nhớ khu sơn cước nghèo khó sáng nay mới thấy cách xa một trời một vực. Ở thôn còn có chính sách riêng, phàm là đàn ông đủ 18 tuổi là được phân đất làm nhà. Ông cười khà khà bảo:
_ Giờ thì đừng có bảo là tôi đi Hồng Kông, có cho tôi sang Mỹ ở tôi cũng chẳng thiết.
_ Nông thôn Trung Quốc mà giàu thế này sao? – Cô giáo người ngoại quốc Elizabeth vô cùng ngạc nhiên – Trong con mắt cô thì nông thôn Trung Quốc toàn là nhà lá và bò  già.
_ Cảnh buổi sáng nay mình nhìn thấy là không bình thường, cần phải thay đổi. Cuộc sống ở đây mới là đúng. Nông thôn cần phải như thế này. – Tiêu Dao nói.
Đến tối ông trưởng thôn hiếu khách nhất định mời bằng được các thầy trò ăn bữa tối, thịnh tình ấy thật khó từ chối, “cung kính chẳng bằng phụng mệnh” mà! Ông trưởng thôn đặt hai chục bàn tiệc t rong khách sạn của thôn, toàn là hải sản. Dư Phát cảm thấy rằng sự giàu có của làng Cổ Thủy của mình so với thôn này thì đúng là “Thầy bói gặp đại sư phụ”. Hai cái làng tuy ở hai nơi khác nhau, giàu nghèo cũng khác nhau, có so sánh mới thấy. Mọi người đều ý thức được rằng, thiên thời địa lợi nhân hòa, đó chính là những điều kiện đảm bảo nhất cho việc làm ăn xây dựng, Quảng Đông cần phải đuổi kịp bốn con rồng, nhiệm vụ ấy thật vinh quang mà cũng thật gian khó biết bao.
Trước kia trong những phim truyền hình, khi nhắc đến những người ăn nên làm ra đi đó đi đây, người ta hay nhắc đến cụm từ “Đi Thâm Quyến một chuyến”, “Làm ăn đến tận Thâm Quyến” v.v… để chứng tỏ thực lực của mình. Một hai năm nay không thấy nhắc đến những câu này nữa. Thâm Quyến giờ không còn là sự lựa chọn duy nhất trong con mắt mọi người nữa. Các thành phố xung quanh như Đông Hoan, Huệ Châu, tốc độ phát triển ở đó khiến người ta chóng mặt. Thâm Quyến lọt vào giữa các đối thủ cạnh tranh đầy sức lực. Nếu không nhận thức rõ ràng được điều đó mà quá tự tin vào sự huy hoàng vốn có thì quả thực là cách nhìn nông cạn. Làm cho học sinh hiểu được sự cần thiết phát triển của Thâm Quyến, sự cần thiết phải có lớp người kế tiếp luôn phấn đấu và nỗ lực vì sự nghiệp đó, điều đó chẳng phải là mục đích đầu tiên của đợt thực tập này sao!
Sau một tuần thực tập, học sinh đều cảm thấy mình lớn lên khá nhiều. Vương Tiếu Thiên nói:
_ Không thể nghĩ rằng chỉ có một tuần mà đã thấy mình thành người lớn rồi, chỉ ngứa ngáy muốn trổ tài ở Thâm Quyến.
Trong đợt thực tập này, Trần Minh lần đầu tiên cảm thấy nguy cơ của mình, đó là nguy cơ hiểu biết về xã hội. Đối với Thâm Quyến, đối với xã hội cậu ta hiểu biết rất nông cạn. Bản báo cáo thực tập của cậu ta là do Hân Nhiên giúp mà thành, trong đợt thực tập này sự từng trải của Tiêu Dao trực tiếp hóa thành vốn liếng. Cứ mỗi khi đọc sách hay đi thực tế ngoài xã hội, bạn ấy lại nỗ lực tranh thủ lấy một phần đầu tư của xã hội, bổ sung và phủ định bản thân nên tư tưởng bạn ấy cũng ngày càng chín chắn hơn.
Kết thúc một ngày tham quan, trên đường trở về nhà vừa hay đi qua xưởng Bích Kỳ, Hân Nhiên chợt cảm thấy thật xúc động. Bạn đã học được ở đây rất nhiều điều.
_ Hân Nhiên à, có phải em đã làm việc ở đây hồi nghỉ đông phải không? – Khi ấy thầy Giang hỏi.
_ Vâng ạ! – Hân Nhiên đáp to.
_ Vậy em dẫn mọi người vào tham quan đi!
Hân Nhiên biết nguyên tắc của nhà máy Nhật Bản này rất nghiêm khắc, cô ngần ngừ một chút rồi nói: “Để em đi hỏi đã”. Hân Nhiên đi hỏi người đốc công. Ông ta nể mặt phá lệ, đồng ý cho học sinh vào thăm xưởng. Hân Nhiên thật tiếc bởi ông Xuyên Điền không có ở đó nên các bạn không được biết thủ đoạn thương mại của ông ta – đó là cung kính đứng cúi chào công nhân trước cổng nhà máy.
Khi Hân Nhiên cùng các bạn vào trong nhà xưởng, các bạn công nhân trước kia do Hân Nhiên làm tổ trưởng đều reo lên chào: “Chào cô tổ trưởng”.
Các bạn Hân Nhiên rất ngạc nhiên hỏi:
_ Cậu là tổ trưởng à?
_ Ừ - Hân Nhiên tự hào đáp. Các bạn ai cũng khâm phục nhìn Hân Nhiên. Đến Trần Minh cũng thay đổi hẳn thái độ kiêu ngạo mọi khi:
_ Tạ Hân Nhiên, tớ thật không thể tưởng tượng được đấy!
Khi ấy Hân Nhiên mới ngày càng cảm nhận được giá trị của lao động. Điều mà Bích Kỳ mang đến cho bạn không chỉ đơn giản như lúc bạn nghĩ, cũng chẳng phải ánh mắt khâm phục của các bạn khái quát được, mà những gì trải qua đã thầm lặng chuyển hóa vào tư duy của bạn. Hân Nhiên không thấy A Xuân, Yến Muội trên dây chuyền ở đó, trong lòng cảm thấy lo lo, liền hỏi một bạn công nhân:
_ A Xuân, Yến Muội đâu?
_ Yến Muội về nhà còn A Xuân đã chết rồi!
_ Chết ư?
_ Chết rồi, nhảy lầu chết. Cô ấy xấu hổ quá nên nhảy từ lầu bảy xuống.
_ Thế còn Hách Quân nữa?
_ Thằng cha ấy cũng không ở nổi Bích Kỳ nữa nên phải cuốn gói cho nhanh rồi.
_ Trời ơi, thế còn Lý Nghệ?
Cô ấy đi làm quản đốc ở nhà máy khác rồi.
Từ nhà máy Bích Kỳ trở về, Hân Nhiên cảm thấy nặng trĩu trong lòng. Mấy người bạn quen trong hai mươi mấy ngày, người thì mất, người thì ra đi, người thì trốn. Nhất là A Xuân, như thế mà chết, chết mất rồi!
Kết cục lại thế này sao? Hân Nhiên không biết, hay có thể nói là Hân Nhiên không muốn nghĩ tiếp nữa, không muốn đưa thêm một đoạn kết rõ ràng vào câu chuyện không được rõ ràng ấy.

HẬN KHÔNG THỂ NGAY LẬP TỨC TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Khi Vương Tiếu Thiên về tới nhà thì trời đã rất tối. Cha bạn đang nằm nhắm mắt nghỉ ngơi trên xô pha bảo ngay:
_ Tiếu Thiên, mau rửa tay đi ăn cơm.
Vương Tiếu Thiên cũng đói ngấu rồi, cậu ta chén như hổ đói, cha ngồi đối diện vừa gắp thức ăn cho bạn vừa nói: “Tiếu Thiên ăn đi, ăn nữa đi”. Cha bây giờ “đàn bà” như vậy đấy, khiến cho Vương Tiếu Thiên thấy bồi hồi trong lòng: Ba khác quá nhiều! Từ một con trâu khai hoang dùng không hết sức, ông đã biến thành con trâu già tình cảm liếm cho nghé con.
Con người là một dạng động vật kỳ lạ. Trước kia Tiếu Thiên thường trách cha không quan tâm đến gia đình, không có tình thân. Nhưng giờ khi đứng trước sự săn sóc nhiệt tình của cha, bạn lại cảm thấy trong lòng bối rối. Xem ra bạn quen với việc cha mình thường xuyên như vua Vũ khi xưa, ba lần qua cửa nhà mà không vào, cha thường nghiêm nét mặt lên giọng chỉnh người khác.
_ Ba à, ba cũng nên lấy lại tinh thần đi – ý Tiếu Thiên chỉ muốn ngăn cha khỏi gắp thức ăn cho mình nữa, chẳng ngờ lại buột ra câu nói đó. Cha sững lại, thức ăn đang gắp tuột xuống mặt bàn, cha tròn mắt nhìn cậu con trai, không nói được gì.
_ Ba à, có nhiều chuyện con định nói với ba từ lâu rồi - Tiếu Thiên như nhẩm sẵn trong bụng.
_ Nói đi, ba cũng đang muốn nghe đây! – Cha ưỡn thẳng người, dựa lưng vào thành ghế.
_ Trước kia ba hay nói: vì sao Trung Quốc lại phát triển nhanh như vậy trong khoảng mươi năm nay, làm nên trang thần thoại phương Đông? Thứ nhất là vì có cải cách đổi mới, thứ hai là Đảng đã bồi dưỡng nên lớp người có khả năng như thế hệ ba…
Đúng thế, cục trưởng Vương cũng đã từng nói về vấn đề này ở rất nhiều nơi. Ông nói cho con trai nghe là nhằm giáo dục lớp trẻ: Hơn mười năm nay, với tốc độ phát triển kinh tế là mười mấy phần trăm, Trung Quốc thực sự tạo nên kỳ tích trên thế giới. Ai làm ra điều đó? Chủ yếu là do thế hệ cha bây giờ. Sáng nghiệp khó mà giữ nghiệp càng khó. Thật lo lắng bởi lứa các con được nuôi dưỡng trong sự đầy đủ thế này, sao giữ nổi nghiệp nhà?...
Thấy cha trầm ngâm không nói, Vương Tiếu Thiên mạnh bạo nói tiếp:
_ Ba còn nói rằng: Trung Quốc quá lớn, quá nghèo, quá đông người, nếu với tốc độ phát triển hiện nay thì phải xây dựng 50 năm nữa mới đuổi kịp các nước phát triển. Trong quãng thời gian đó không thể bỏ lỡ phút nào, vì thế nên ba ghét nhất có người làm quậy phá, sợ họ phá hoại công cuộc xây dựng của chúng ta…
Cục trưởng Vương gật gật đầu, bụng nghĩ: Cái thằng bé này sao bỗng dưng lại chín chắn hẳn lên thế nhỉ. Trước kia không ít lần nó từng cãi ngang, mình cứ tưởng nó nghe tai này lại ra tai kia, có ai ngờ nó nhớ cả, hôm nay đem ra “kính” ta đây!
_ Ba ạ, nói thật là không phải dễ dàng gì mà ba làm được một người đồng chí tốt, một cán bộ tốt đâu.
_ Đồng chí tốt, cán bộ tốt?
_ Vâng, con không tâng bốc đâu. Ba không tham, không đánh chịu bạc, cũng không có bồ, mà là…
_ Là làm sao?
_ Là hơi có một chút nhụt chí cách mạng. Khi mới đến Thâm Quyến, ba còn rất hăng hái năng nổ, khí thế hừng hực tưởng như sẻ núi lấp bể. Thế mà bây giờ thì lại trầm xuống. Nghèo thì nghĩ tới thay đổi, điều ấy ai cũng hiểu. Nhưng giàu thì rồi sao đây, có phải có địa vị, có nhà, có tiền, có xe thì không còn nghĩ đến tiến thủ nữa sao?
_ Tiếu Thiên, chẳng phải là ba bệnh sao, ba bị bệnh ứ máu não, con hiểu không? - Người cha biện minh cho mình.
Vương Tiếu Thiên cũng không hiểu sao mình lại lên lớp tràng giang đại hải như thế với ba. Mồm thì nói đấy nhưng trong bụng cứ áy náy. Nghe ba giãi bày, bạn chợt nhớ tới cảnh tượng đáng sợ khi ba trúng gió ngất xỉu. Bất giác trái tim bất an của bạn chợt run rẩy. Bạn đến trước mặt ba:
_ Ba, có phải con… quá tả không?
_ Không đâu con, - ba vòng tay ôm chặt con vào lòng, đôi mắt loáng nước - Tiếu Thiên, con đã lớn khôn rồi. Con nói xem, đợt thực tập này kết quả ra sao?
_ Đi thực tập một tuần hơn đọc sách ba năm!
_ Đừng có nói quá!
_ Thật mà ba, sau khi đồng chí Tiểu Bình đi thăm miền Nam mùa xuân năm nay, các tỉnh trong cả nước sôi động hẳn lên. Nơi mà chúng con đến trong đợt thực tập này, không nơi nào không ngùn ngụt khí thế. Nhưng nơi sôi động nhất, mãnh liệt nhất vẫn là Thâm Quyến!
_ Đúng vậy, không có đồng chí Tiểu Bình thì không có Đặc khu, không có Thâm Quyến.
_ Ba ạ, nhìn thấy khí thế bừng bừng của Thâm Quyến, con hận là không lập tức tốt nghiệp đại học.
_ Con còn hai năm nữa mới hết trung học cơ, thôi mau đi làm bài đi.
Bị ba kéo trở lại với thực tại, Vương Tiếu Thiên đi vào phòng để viết bài thu hoạch.
Ông bố bị con phê cho một trận lại cảm thấy nhẹ nhõm trong lòng, đấy đúng là một buổi tối vui vẻ hiếm có.
 

Một tuần thực tập đã kết thúc. Nhớ lại từng chi tiết của đợt thực tập với biết bao là cảm xúc. Điều quan trọng nhất là mình đã nhận thức được thế giới bên ngoài, cảm thấy bản thân mình đang tăng tốc trưởng thành.
Thấy nhiều cô thôn nữ vùng quê. Da dẻ họ đỏ đắn, giọng nói rất vang. Quần áo họ giản dị đến mức không cần dùng đến chữ “kiểu”. Nói chung trông họ già hơn tuổi thực rất nhiều. Bọn mình đến nhà một bạn cùng tuổi thoạt trông thấy mẹ bạn ấy mình cứ tưởng là bà ngoại của bạn. Cũng phải thôi, họ làm việc đồng áng như nam giới. Có nhà chồng đi nơi khác làm thuê, công việc đồng áng do họ gánh vác cả. Họ rất vất vả, làm xong công việc ngoài đồng lại bắt tay ngay vào việc nhà, luôn tay như người máy vậy. Điều đáng thương hơn nữa là vị trí của họ rất thấp. Ăn cơm không được ngồi cùng bàn, chỉ dám bê bát nhỏ ngồi xổm cạnh đó mà ăn, bọn trẻ con còn được ngồi ăn ở bàn, họ còn không được bằng bọn nhỏ. Kỳ thật đấy, ở một thời đại đang đi lên như thế, ở một Quảng Đông tiên tiến như thế mà còn tồn tại một sự bất công đến thế.
Đối với họ, mình không chỉ thông cảm mà còn rất kính trọng. Giờ đây cái gọi là người phụ nữ mạnh, người phụ nữ thời đại, cuối cùng đã có mấy người thực sự có được tinh thần dâng hiến ấy? Hãy xem họ đây, so với những người phụ nữ lao động cần cù ấy lẽ nào chúng ta không tự đỏ mặt vì mình?
Trong đợt thực tập này, các bạn học sinh đều tìm được những điều quan trọng cho bản thân mình. Nhiều bạn viết rất hay. Thầy Giang đã khen ngợi Tiêu Dao, Tạ Hân Nhiên, Vương Tiếu Thiên… duy chỉ mình là không được. Tất cả các bài viết xuất sắc ấy, thầy Giang đem đăng báo.
Từ xưa tới giờ mình rất tự hào về môn văn này, Lưu Hạ đã nói rằng bạn ấy hâm mộ tài văn của mình, lối văn mang chấn buồn nhàn nhạt. Mình đã từng sướng cả nửa ngày, giờ mới biết sự hay dở của ngòi bút, giọng văn không chỉ ở kết cấu, ở câu từ mà ở độ sâu của tư tưởng, cái mình thiếu chính là sự nhận thức lý tính đối với xã hội.
 

Đợt thực tập này đem lại cho học sinh sự thể nghiệm sâu sắc, các bài thu hoạch viết cũng khá. Tạ Hân Nhiên là một trong số đó. Bài viết của bạn được chọn đăng trên báo của Đặc khu.
Bài được đăng là một sự kiện thật vinh dự, nhưng Tạ Hân Nhiên lại không phấn khởi lắm bởi gần đây có một điều cứ vấn vương mà không nói ra cho rõ được.
Tạ Hân Nhiên đi bộ dọc theo đường mà không đi xe. Hai tay bạn đút túi quần như con trai, vừa đi vừa đá mấy viên sỏi. Qua một tiệm cắt tóc, trên cửa dán một bức ảnh Lâm Thanh Hà cỡ lớn với một mái tóc ngắn phớt đời, nghe nói Lâm Thanh Hà cắt tóc vì tình. Hân Nhiên vuốt vuốt mái tóc rồi bước vào.
_ Định cắt kiểu gì đây?
_ Cắt như kiểu Lâm Thanh Hà.
_ Đó là kiểu tóc trước đây mấy năm rồi, giờ tóc cô ấy lại dài rồi! - Người thợ giảng giải - kiểu này giờ không thịnh nữa rồi!
_ Tôi biết.
_ Có gội không?
_ Cắt luôn đi!
Người thợ múa tay kéo trên đầu Hân Nhiên. Đột nhiên Hân Nhiên cảm thấy như hành động này của mình mang một ý nghĩa nào đó, giã biệt một điều gì đó.
Xoẹt xoẹt, mái tóc nuôi mấy năm đã biến mất, Hân Nhiên nhắm mắt mặc cho người thợ cắt tóc.
Trong đợt thực tập vừa rồi, quan hệ cực kỳ kín đáo của Tiêu Dao và cô gái áo đen có thể khiến người ngoài không nhận thấy nhưng không lọt qua được cặp mắt của Tạ Hân Nhiên.
Thỉnh thoảng Tiêu Dao lại đưa mắt truyền tin cho cô ấy, cậu ta còn là người đầu tiên nhận thấy lốp xe của cô ta bị xì hơi, có người bạn trai đã ở lại cùng giúp cô tìm ra hiệu vá xe…
Cắt xong tóc, Hân Nhiên nhìn lại đám tóc dài ngắn không đều, đen nhánh ngổn ngang dưới đất mà cảm thấy chua xót.
Ra khỏi hiệu, Hân Nhiên hất mái tóc ngắn tuy đã xịt gôm nhưng vẫn bị gió thổi tung, lòng cảm thấy nhẹ nhõm đi nhiều.
Hân Nhiên cứ bước mà chẳng biết định đi đâu. Từng đôi tình nhân khoác tay nhau đi qua bên cạnh bạn. Tới gần biển bạn mới nhận ra đây là chốn của những cặp tình nhân. Từng đôi từng đôi kề sát bên nhau như chung quanh không có người. Một với một mà không phải bằng hai, mà là cả thế giới, là tất cả. Ở nơi này có bao nhiêu tình yêu, có bao nhiêu thế giới? Trước kia Hân Nhiên cứ nghĩ tình yêu chân chính là rất hiếm. Bỗng tận mắt nhìn thấy bao nhiêu là tình yêu, bạn đâm hoài nghi: liệu đây có phải là tình yêu không?
Tác phẩm Tây Tây công chúa có một câu thế này: “Khi bạn buồn phiền hay đau đớn hãy đến với thiên nhiên, bạn sẽ được an ủi và tăng thêm sức lực”.
Hân Nhiên rất thích câu nói đó. Bạn ngồi xuống bãi biển mặc cho thủy triều dâng làm ướt cả giày và váy để tận hưởng cái cảm giác hòa mình với thiên nhiên.
Hân Nhiên để cho gió biển vuốt ve như một đứa trẻ bị tổn thương nhận sự âu yếm của cha mẹ. Sự trìu mến của gió biển làm Hân Nhiên nhẹ nhõm đi nhiều. Bạn giơ tay xem đồng hồ, đã hơn 5 giờ. Bạn ném một viên giấy xuống biển, chuẩn bị về. Bạn cần phải về nhà trước 5 giờ 30 nếu không mẹ sẽ lại ca cẩm.
Viên giấy bị ngấm nước biển, gió thổi mở ra và sóng biển tấp vào bờ. Chữ trên giấy đã bị nhòe đi, chỉ còn mờ mờ, dưới ánh chiều tà vẫn nhận được mờ mờ.
Tiêu Dao… Tiêu Dao… Tiêu Dao…
Hân Nhiên đã về đến khu nhà mình. Ngẩng lên nhìn tòa nhà 25 tầng thấy như nó đang đung đưa cùng mây gió, bạn cảm thấy chóng mặt. Một vài con bồ câu xấu xí nhà nào đó nuôi đang bay loạn xạ trên trời. “Sao chim lại biết bay”. Bọn trẻ con có câu ca dao:
Ai biết bay?
Chim biết bay
Chim ơi chim làm sao bay?
Bay thế này
Giang đôi cánh đầy trời bay
Cuối cùng thì Hân Nhiên cũng về được nhà đúng thời gian quy định, trong bụng thở phào.
Mẹ cứ nhìn mãi mái tóc bạn.
_ Có gì không ổn ạ? – Hân Nhiên vuốt vuốt tóc.
_ Thanh niên bây giờ thật lạ. Con gái thì ra sức cắt ngắn còn con trai thì để tóc rõ dài.
_ Con tiết kiệm nước gội đầu đấy chứ!
Người cha đã về. Cũng như mọi khi, ba chẳng chú ý gì đến bộ dạng, đầu tóc con gái nên không hề biết là Hân Nhiên đã cắt tóc.
_ Hôm nay con có gì khác nào? – Hân Nhiên nhắc nhở ba, lúc ấy ba mới nhận ra, cười hì hì bảo:
_ Cái tóc của Hân Nhiên giờ còn ngắn hơn tóc ba nữa kìa. Tóc ngắn hay đấy! Tóc ngắn đi nhưng kiến thức dài ra.
_ Ai đấy, vào nhầm lớp à? – Hôm sau có bạn hỏi.
Lưu Hạ ôm Hân Nhiên quay quay mấy vòng rồi xoa xoa đầu:
_ Chắc là cắt theo kiểu Lâm Thanh Hà đây.
_ Khác trước rồi đấy! – Có người lại bảo.
Lưu Hạ cười ý nhị:
_ Thời bây giờ bỗng dưng mà cắt tóc là đa phần thất tình. Thất tình nên quyết định giã biệt với tình cũ, dựng nên một hình tượng mới. Lâm Thanh Hà là thế đó. Phan Hồng cũng vậy, Hân Nhiên, cậu…
Hân Nhiên giơ mái tóc dài của Lưu Hạ lên, cười giả lả:
_ Nói như thế thì những người tóc dài nhất định đang yêu đây.
Lưu Hạ bị bất ngờ nên kêu lên, tỏ ý thua.
Hân Nhiên hất mái tóc ngắn ra vẻ bất cần, ngồi vào ghế bạn thấy Lâm Hiểu Húc đang nhìn mình.
_ Nói thật xem, trông như thế nào?
Lâm Hiểu Húc làm vẻ không thèm để ý.
_ Nói thật nhé, chẳng ra sao cả! Sau này tớ không dám đi với cậu nữa!
_ Hử!
_ Mẹ tớ mà nhìn thấy thì phiền to: Sao Hiểu Húc lại thân với bạn trai thế nhỉ, còn ra gì nữa!
Hân Nhiên bị Hiểu Húc trêu, bạn cười cười đưa tay lên vuốt tóc. Khi ấy Tiêu Dao vừa đi vào cửa, nhìn thấy Hân Nhiên bạn liền cười coi như chào hỏi. Nhớ tới mớ tóc ngổn ngang trên mặt đất, Hân Nhiên không cười đáp lại.
 

GIẤU KÍN BÍ MẬT TRONG LÒNG
Vừa bước chân và cửa, Hân Nhiên nhận ra ngay toàn mùi dầu rán. Mẹ đang xào rau.
_ Về rồi hả con, một tí nữa là xong cơm thôi. Con đi rửa mặt đi.
_ Vâng.
_ Mẹ đang bận, con cất nấm khô mẹ phơi ngoài cửa sổ vào đi. Nhanh lên chút, trời tối đến nơi rồi.
Miệng thì vâng đấy nhưng Hân Nhiên chẳng động đậy. Dạo này thỉnh thoảng bạn cứ hay ngồi ngẩn ra thế. Đầu óc thì cứ rối tinh như ống kính vạn hoa hiện lên bao nhiêu sự việc đủ màu. Cứ mải nghĩ mãi nhưng chả nghĩ ra chuyện gì.
_ Sao con cứ ngồi đơ ra như người gỗ thế? - Mẹ từ bếp đi ra - Mẹ đoán ngay là con chẳng chịu làm gì cả. Nhà này một ông chủ rồi lại thêm một tiểu thư nữa. Tôi chỉ là u già cho các người thôi.
Mẹ chẳng biết, tiếng Quảng Đông gọi u già chính là “mẹ”.
Nói rồi mẹ ra ngoài hiên để thu nấm, tiếng cửa đóng mở kêu kèn kẹt. Mồm thì làu bà làu bàu, cứ như là có làm thế mới thấy là mẹ khổ.
_ Tối đến nơi rồi cũng không biết đường mà thu nấm, mẹ ôm một đống nấm đi vào phòng khách, tiện tay mẹ đặt luôn lên bàn nước – Hân Nhiên, con gái lớn thế này rồi mà không biết dọn dẹp nhà cửa gì cả, phòng khách bừa bãi thế này mà cũng để yên được à?
Nấm mà bày hết lên trên bàn trà, thế mà không bừa bãi mới lạ.
_ Nếu con không chịu làm việc thì năm ngón tay sẽ liền lại như chân vịt hết đấy.
Hân Nhiên đang định dọn dẹp phòng khách thì lại nghe mẹ nói:
_ Mau đi làm bài đi, sao lại cứ như đứa trẻ ấy, việc gì cũng phải để người lớn phải nhắc.
Mẹ rất hay cáu giận, lại còn nói nhiều, giống như các cô con gái khác, Hân Nhiên rất sợ nghe mẹ kêu ca.
Hân Nhiên vào phòng mở cặp sách. Bài vở hôm nay quá nhiều ngoại ngữ, hình học, vật lý v.v… Các thầy giáo cứ như thi đua ấy, chẳng ai chịu giảm bớt bài tập. Cầm cuốn Anh văn lên, nhưng Hân Nhiên không thể đọc nổi. Bên ngoài văng vẳng lời bài hát Hãy cho em một lần yêu đủ. Cái thằng cha mặt đầy mụn ấy đang đứng ở ban công đối diện mà hát, à không phải, mà là gào: “A… hãy cho tôi yêu đủ một lần, hãy cho tôi yêu đủ một lần”. Hắn gân cổ lên, gào hết sức như lên cơn, lại còn hướng đôi mắt say đắm lên trời khiến người ta nghe mà nổi da gà.
Hân Nhiên đọc to: Professor, professor, professor… (Giáo sư).
_ Hân Nhiên, sao cứ đọc mãi câu ấy thế - Mẹ hỏi – hình như hôm nay con có chuyện gì phải không?
_ Chuyện gì ạ? – Hân Nhiên cố ý hỏi. Mẹ có đôi mắt tinh lắm chẳng có gì qua được mắt mẹ.
_ Chuyện gì thì mẹ hỏi con đấy. Mọi ngày sao lắm lời thế, cứ như con chim sẻ ấy. Hôm nay hỏi gì cũng vâng hoặc dạ, chả có gì nữa.
_ Lần sau con vâng ạ là được chứ gì?
_ Nói chuyện đứng đắn với con mà con đã dài mồm ra.
_ Nói cũng không được, không nói cũng không được, làm con gái mẹ khó quá.
_ Làm mẹ của con cũng rất khó - Mẹ thở dài, đúng là con gái lớn mười tám lần đổi tính đổi nết!
_ Không đổi thì để làm trẻ con suốt đời sao?
_ Nhưng mà thay đổi cũng phải xem thay đổi như thế nào. Lên tới phổ thông trung học rồi mà phân tâm thì làm sao theo kịp bài vở chứ. Hôm nay con sao vậy?
_ Con bị nhức đầu, mệt quá. Thi với cử - Hân Nhiên dùng hai ngón tay trỏ day day thái dương, đứng lên đi ra đóng cửa, mồm lại đọc: “Professor”.
Lũ chim bồ câu bay về chuồng đã nằm yên. Thi thoảng gù gù đôi tiếng. Đàn bồ câu này là của anh trai cho Hân Nhiên khi anh ấy đến Thâm Quyến. Khi đến đây chúng mới là lũ chim non bé xíu chứ nếu không chúng dễ bay về nhà cũ mất. Anh bảo, bồ câu rất hiểu tính người. Lũ chim hiểu tính người kia, bọn bay có biết Hân Nhiên buồn thế nào không?
“Vì sao chim biết bay?” Hân Nhiên lại nghĩ, gần đây bạn cứ bồn chồn bất an, đôi khi vô cớ cáu kỉnh với ba mẹ.
Hân Nhiên khóa chặt cửa phòng ngủ, sau đó rút trong ngăn kéo cũng khóa ra một quyển sổ rất đẹp.
Em đã từng yêu anh, tình yêu, có lẽ
Trong trái tim em không thể phôi pha
Nhưng nó sẽ không làm phiền anh nữa
Em cũng chẳng muốn anh buồn bã bi thương.
Em đã từng lặng lẽ yêu anh không mong ước
Chịu đựng nỗi tủi hờn, nén sâu sự dày vò đố kị
Đã từng chân thành, dịu dàng yêu anh thế
Và cầu trời ban cho anh, một người khác cũng yêu anh như em.
Hân Nhiên chép hết cả bài thơ nổi tiếng “Em đã từng yêu anh” của Puskin. Rất nhiều người nói rằng ở thời đại này thơ ông không còn nhiều độc giả nữa, nhưng Hân Nhiên vẫn thích bài thơ này, bạn đã rơi bao nhiêu nước mắt vì bài thơ tình mà đến nay vẫn chưa tra cứu được là Puskin viết cho ai. Bạn cảm động vì mối tình đầy thương cảm, không hy vọng gì chiếm hữu được song lại vẫn mong mỏi, bạn cũng cảm thấy niềm an ủi lớn lao cho đối tượng của bài thơ. Khi một người để lại ấn tượng tốt đẹp trong ký ức của người khác thì đó là một việc rất đáng được an ủi rồi.
Chẳng biết tự bao giờ Hân Nhiên nhận thấy mình luôn để  ý đến bạn ấy. Mà sự để ý này đã kéo dài ra cả một thời gian dài. Bạn luôn nghĩ đến bạn ấy. Mỗi sáng khi bóng của bạn ấy xuất hiện trước cửa phòng học, bạn lại thấy xúc động. Bạn muốn được nghe tiếng nói của bạn ấy. Khi bạn ấy nói chuyện với mọi người, bạn chỉ chú ý đến câu chuyện của bạn ấy, bạn ước ao…
Khi thấy người mà mình thích lại không thích mình thì quả là đau khổ nhất đối với một cô gái. Nhớ đến nhận định khái quát về bài ca thịnh hành mà mình đã nói trong ngày hội Trùng Dương, khi ấy bạn có cảm giác người viết lời ca thật hoang đường. Nhưng, bạn đâu nghĩ rằng chúng lại gần gũi với cuộc sống đến thế, chả trách biết bao nhiêu cô gái chàng trai hận tình đã ca mùi mẫn đến thế.
Hân Nhiên là một cô gái đoan trang, phóng khoáng. Nhất là đôi mắt, sáng long lanh như mặt nước hồ xanh trong vắt, là một cô gái rất cởi mở nhưng về tình cảm bạn lại không hề bộc lộ ra bên ngoài. Bạn giấu kín bí mật ấy trong lòng mình.
“Cạch cạch cạch”, có người gõ cửa. Hân Nhiên vội vàng trở lại bình thường và sắp xếp đồ đạc như đang ngồi học.
Cửa mở, là ba.
_ Ba nên cám ơn con.
_ Chuyện gì ạ?
Từ trước tới giờ, trong  nghiên cứu khoa học, ba rất cẩn thận lại nhạy bén. Ba thường dùng giấy PH để thử nghiệm quan sát. Nhưng trong cuộc sống ba lại thiếu đi loại giấy PH mẫn cảm. Ba rất tồ và chậm. Sau cái lần đi biếu xén ấy, cô con gái thường hay cãi lại ba và hay vô cớ cáu kỉnh. Ngay một lúc ông cũng không giải quyết được vấn đề này. Lần này ông nhận được thư của con trai gửi ra. Thư viết: Nhận được hai trăm đồng của mẹ kế gởi, ông bà ngoại đều khóc, nói rằng mẹ kế thật rộng lượng. Anh con hối hận vì đã từng xử sự thô bạo với mẹ kế v.v… Thư viết rất chân thành.
Nhận được thư, đầu tiên ba rất hồ nghi, sau mới nhớ ra Hân Nhiên có nói tiền công của đợt làm thêm ấy có tác dụng lớn lắm, ba mới hiểu ra việc đó do Hân Nhiên làm. Ông vừa kinh ngạc vừa cảm động, việc mình khó giải quyết thì con gái lại xử lý rất thông minh.
Con cái dù có lớn đến mấy thì trong mắt cha mẹ vẫn luôn là đứa trẻ. Nhờ có việc này ba mới nhận ra rằng Hân Nhiên không còn ấu trĩ và cố chấp như ba nghĩ. Về mặt làm người và xử thế, Hân Nhiên dần dần hình thành cách riêng của mình. Người làm cha mẹ cũng nên có trách nhiệm và bình đẳng trong quan hệ với con cái.
_ Hân Nhiên, con đã lấy danh nghĩa mẹ để gởi tiền về cho ông bà ở quê, ba rất cảm ơn con. Rõ ràng con đã làm ba xúc động ghê gớm. Ba nhận ra rằng đôi lúc ba cũng không bằng con gái. Ba ở trong trạng thái rất mâu thuẫn không biết mình nên ngả hướng nào, còn con gái thì giải quyết đâu ra đấy.
Ba đưa cho Hân Nhiên bức thư của anh.
_ Đây là thư của anh con. Nó nói rằng đã tìm được việc ở huyện nên không muốn ra đây nữa. Anh con còn hỏi thăm lũ bồ câu đã lớn, đã biết bay chưa?
Hân Nhiên cầm thư, ánh mắt hướng về cửa sổ, phấn khởi nói:
_ Con sẽ viết thư cho anh báo lũ chim không còn “tí teo” như trước nữa. Chúng đã lớn cả rồi.
Ánh mắt của ba tràn đầy sự tin yêu và khuyến khích, ánh mắt của con gái thì tràn đầy niềm hy vọng và thông cảm. Sự căng thẳng và bóng đen giữa hai người  đã tiêu tan. Ba nói về cuộc sống trước kia của mình, hồi ở nông thôn và hồi còn học trung học…
Hân Nhiên chợt phát hiện ra trước kia mình cứ trách ba không hiểu con cái, thực ra chính bản thân mình cũng không hiểu ba. Sau khi nói chuyện với ba Hân Nhiên thấy quan hệ của hai cha con đã xích lại gần gũi hơn. Có nhiều việc xem ra rất phức tạp, nhưng đôi khi do con người làm phức tạp hóa ra, rất nhiều việc nên tự đặt mình vào hoàn cảnh ấy, tự suy lòng mình ra mà cư xử, Hân Nhiên quyết tâm nói cho ba biết điều bí mật trong lòng mình.

BA À, BA TUYỆT LẮM
Hân Nhiên cùng ba đạp xe ra biển hóng gió, tối đầu hè có chút trăng mông mênh, chim lãng đãng thật hợp cho giãi bày tâm sự.
_ Hân Nhiên à, ở tuổi các con bây giờ không nên quá coi trọng về mặt tình cảm. Nhất là con gái đừng nên dễ dàng sa vào chuyện đó, nên học hỏi sự cởi mở của các bạn trai…
_ Con thấy khó lắm – Hân Nhiên nói thẳng thắn.
_ Con ạ, một trong những tiêu chí về người trưởng thành là phải xem người đó có kiểm soát được tình cảm của bản thân không. Thời gian này có thể con rất buồn, nhưng hãy nghĩ rộng ra một chút, qua được giai đoạn này rồi mọi việc sẽ tốt cả thôi. Hãy cố gắng sống chín chắn hơn và giữ được một tâm hồn yêu đời và trong sáng. Con hãy còn trẻ thế này rất khó biết được tương lai sẽ ra sao, sớm đi vào chuyện tình cảm thì sẽ chỉ toàn điều hại mà không chút ích lợi đâu. Ba nói như với một người bạn – Tình yêu đích thực cần phải có điều kiện chín muồi, nó cũng giống như sự trưởng thành của một cái cây, cần phải chăm bón tưới cây, bón phân, xén lá tỉa cành bắt sâu. Tất cả những cái đó đều cần thời gian và công sức. Cả hai trái tim trẻ tuổi nhiệt tình nhưng không bình tĩnh thì sẽ không thể chịu đựng nhiều như thế ngay một lúc được. Do đó mà ảnh hưởng đến học tập, cuối cùng thì chấm hết vì thất bại về học hành, cái giá phải trả ấy có quá đắt không?
Hân Nhiên không hoàn toàn hiểu ý ba, nhưng cô thích kiểu nói chuyện thế này với ba, Hân Nhiên gật đầu, ra ý mời ba nói tiếp.
Ba kể tiếp một câu chuyện và kể về những suy nghĩ của mình.
_ Một cậu bé trai sáu tuổi ngắt được một bông hoa Khiên ngưu đầu tiên của mùa hè. Cậu mài nó ra làm mầu, lấy chiếc bút vẽ mới ra vẽ một bức tranh, trong đó là hình ảnh cô bé gái hàng xóm. Bên cạnh bức tranh có viết: “Tặng em Huệ Tử mà anh rất yêu quý”. Cậu ký tên rồi gửi vào hòm thư nhà Huệ Tử. Cô bé Huệ Tử mới năm tuổi đem cất kỹ, viết lên đó dòng chữ: “Vật quý giá nhất”.
Hai mươi năm trôi qua, cậu bé trai chọn một người không phải là Huệ Tử làm bạn đời, còn Huệ Tử cũng sắp lấy một người  đàn ông khác.
Khi sắp làm đám cưới, Huệ Tử dọn dẹp đồ đạc mới tìm thấy tờ giấy ấy, cô cứ bần thần mãi bởi trên phong bì có ghi dòng chữ “Vật quý giá nhất” nhưng bên trong chỉ là một tờ giấy trắng.
Giấy trắng vốn là bức tranh vẽ chân dung Huệ Tử lúc năm tuổi nhưng thời gian quá lâu khiến cho màu vẽ bằng nước hoa Khiên ngưu và tình yêu của cậu trai thuở thiếu thời đã tiêu tan mất.
Té ra ba là một người rất giàu ý thơ, rất có duyên nói, Hân Nhiên say mê lắng nghe.
Phía trước là một con đường nhỏ khúc khuỷu, đèn đường có chỗ bị hỏng nên rất mù mờ. Hân Nhiên ưa mạo hiểm nên lao xe về phía trước. Ba đi phía sau nhắc luôn mồm:
_ Cẩn thận đấy phía trước có vũng nước… Đi thẳng… dừng lại… có hố đấy… tốt rồi… chậm thôi… có mô đất đấy!
Thấy vũng nước, Hân Nhiên tránh, thấy mô đất, Hân Nhiên lao qua. Hai cha con đã vượt qua con đường nhỏ ngoằn ngoèo tối om om, phía trước kia là khoảng viên xanh của vườn hoa rồi.
_ Ba ơi, hồi còn học sinh ba có viết thư cho bạn gái hay nhận được thư của bạn gái viết cho không? Hân Nhiên hỏi rất nhanh, liền một hơi không có phảy chấm gì hết.
Câu hỏi rất thẳng thắn, rất bạn bè, sự thẳng thắn, chân thành và cởi mở của lớp trẻ khiến cho lớp bề trên không biết phải xử trí ra sao. Ba sững lại một lát. Ông nghĩ ngợi rồi trả lời nghiêm trang:
_ Người thời nay kết bạn đều phải xem vóc dáng có cao không, có biết chơi không, có kiếm được tiền không, chứ lớp người những năm 60, 70 chỉ chú trọng đến phẩm chất đạo đức, thành phần gia đình, khác xa với tiêu chuẩn bây giờ.
_ Ba à, thế ba và mẹ có tình yêu không? – Hân Nhiên dừng bước, nhìn ba thẳng thắn hỏi.
Ba giật mình, cũng dừng bước, hỏi lại:
_ Con nói gì?
_ Hình như không có, ba và mẹ không yêu nhau như những tình yêu trên phim ảnh, đúng không nào?
_ Ôi, cái con quỷ con này! – Ba cười - người tuổi tác và có kinh nghiệm như ba mẹ sao có thể suốt ngày cứ “Anh yêu em”, “Em yêu anh” được. Ba mẹ không cần và cũng không tin vào sự thể hiện đầu lưỡi nữa, chỉ tin vào đôi mắt và trái tim mình mà không cần “nói ra”.
_ Tình yêu là cái gì hở ba, - Hân Nhiên lại hỏi.
Bản chất chân thực của tình yêu không phải ở chỗ lý giải được mà là ở sự khoang dung tuyệt đối và sự nhẫn nại kiên trì – Ba không chỉ trích con gái mà còn nói chuyện một cách thẳng thắn về hai đề tài vĩnh hằng là tình yêu và cuộc sống.
Lúc ấy, Hân Nhiên vừa nhìn thấy một đôi vợ chồng già. Cả hai một trước một sau đang đi dạo bên bờ biển, ông già mặc chiếc áo lót cổ tròn, còn bà vợ mặc bộ đồ hoa nhỏ màu xanh thẫm, tay cầm chiếc quạt, không biết họ vừa nói gì mà ông già cười thoải mái còn bà vợ lắc đầu cố ý giận dữ và cũng cười. Họ vừa nói chuyện gì vậy? Nhớ lại cảnh yêu thương hồi trẻ ư? Ông kể cho bà nghe những chuyện tiếu lâm mà bà chưa từng nghe bao giờ chăng? Dù chẳng biết, nhưng Hân Nhiên vẫn đoán rằng đó phải là một chuyện rất đẹp.
Không biết có điều gì hấp dẫn mà khi họ vượt qua bên người Hân Nhiên, bất giác Hân Nhiên quay lại gật đầu chào họ vẻ thân mật cứ như là người quen vậy. Họ cũng gật đầu cười chào lại Hân Nhiên. Đi qua rồi Hân Nhiên không kìm được quay đầu lại để nhìn, vừa đúng lúc hai vợ chồng họ cũng ngoái lại, nhìn Hân Nhiên cười cười. Ông già trông thật hiền hòa, thân thiết. Những nếp nhăn trên mặt ông như nói rằng đó không phải là một ông già đau khổ mà nó thể hiện những kinh nghiệm sự trưởng thành của ông. Bà vợ thì đầu bạc phơ, ánh mắt trông hiền từ. Nụ cười của họ thật tươi tắn. Kiểu cười ấy chỉ có ở những người đã vượt qua được những khó khăn vất vả của năm tháng, chỉ ở những người biết khoan dung, độ lượng với tất thảy mới có được. Họ thuộc những người càng già càng tốt bụng, càng già càng giản dị.
Hân Nhiên cứ chăm chú ngoái nhìn mãi theo họ. Ông già đi trước, bà vợ theo sau. Bà cứ liên tục quạt vào khoảng không giữa hai người. Cái quạt ấy mà quạt như vậy thì chẳng có ai mát cả, nhưng cái động tác ấy khiến cho lòng người cảm thấy mát mẻ dễ chịu.
Sóng lặng, ánh chiều tà le lói, chân trời mang một màu son đỏ thắm. Hai người già đứng bên biển như hòa với biển trời làm một, trông họ thật là đẹp thật ấm áp, thật là một bức tranh nghệ thuật tuyệt diệu, như một câu chuyện tình đẹp đẽ.
_ Đẹp tuyệt! – Hân Nhiên kêu lên. Bạn cũng không hiểu mình khen bức tranh phong cảnh kỳ diệu hay khen tình yêu ấy nữa.
Trên bờ biển đâu đâu cũng thấy từng đôi nam nữ ôm nhau. Hân Nhiên cũng chẳng chú ý, có nhìn cũng chỉ nhìn một mắt. Thế mà đôi vợ chồng già ấy chẳng cần làm động tác gì cả, đến đi cũng cách nhau một khoảng nhất định, người trước người sau, ấy thế mà Hân Nhiên cứ nhìn mãi.
Tiểu thuyết của Quỳnh Dao thoạt xem rất hấp dẫn, nào thề non thề biển, một lòng không thay đổi, nhưng cứ thử đọc kỹ thì thấy chỗ không làm cảm động được người đọc bởi về căn bản cuộc sống chẳng phải như trong truyện. Sự quan tâm tuyệt đối của hai vợ chồng già này khiến người ta phải ca ngợi. Có người bảo tình yêu chỉ có ở những người trẻ tuổi, còn ở những người già chỉ là sự nương tựa vào nhau mà thôi. Nhưng Hân Nhiên tin rằng hai vợ chồng ông bà này có một tình yêu tuyệt đẹp. Không nhớ có một danh nhân nào đó dạo chơi với một bạn thân khi trông thấy một đôi thanh niên đang trong thời yêu nhau nồng nàn, người bạn nói: “Đây là mối tình đẹp nhất thế gian”. Vị danh nhân thì chỉ vào một cặp vợ chồng già bảo: “Đây là mối tình vĩ đại nhất, hạnh phúc nhất”.
Đúng vậy, sau cả nửa thế kỷ với những tháng năm gian truân, với cuộc sống đầy bão táp, tình yêu và con người mới thực sự trải qua những thử thách khó khăn nhất. Tình yêu và cuộc sống mới theo con người trở thành mối xúc động cảm hóa. Đôi vợ chồng này chắc đã về hưu từ lâu, cuộc sống có lẽ cũng rất bình thường. Nhưng có giản dị bình thường , ấy mới thật. Một bài hát ý nghĩa Chân thực của tình yêu có lời rằng: “Yêu là sự chịu đựng vĩnh hằng, có cả ơn và nhân ái. Yêu là không đố kị, không khoe khoang, không điên cuồng, không làm nên chuyện xấu hổ, không cầu lợi ích cho riêng mình, không dễ cáu giận, không chấp cái xấu xa của người khác, không thích điều bất nghĩa, chỉ yêu chân lý. Xảy việc thì bao dung, tin tưởng, nhẫn nại, chờ mong. Yêu là mãi mãi không ngưng nghỉ”.
Chân lý của tình yêu là thế đó!
 _ Ba à, ba có tin vào tình yêu không?
_ Tin – Ba nghĩ một lát rồi khẳng định chắc chắn.
_ Con cũng tin!
Trên đường trở về Hân Nhiên nói với ba:
_ Ba à, ba tuyệt thật đấy, con rất muốn cùng đi dạo với ba, nói chuyện với ba như hôm nay… Hôm nay con rất vui.
Lại một lần nữa Hân Nhiên thấy hình ảnh của ba trong lòng mình. Có điều lần này không phải sự sùng bái mà là sự mẫu mực. Nghe con gái nói “Hôm nay con rất vui” người cha cũng cảm thấy sung sướng trong lòng.
 

Tửu lâu nhà Dư Phát lại tiến hành một đợt tu bổ mới, trông thật lộng lẫy sang trọng. Từ một người buôn nhỏ, nay trở thành một ông chủ khách sạn lớn đâu có dễ dàng gì. Ba cũng rất tỉnh, ông thường nhấn mạnh rằng đó là thời thế tạo anh hùng.
Ngày khai trương làm tiệc lớn mời khách. Ba bảo Dư Phát đi mời các thầy cô giáo. Dư Phát thấy thầy Giang rất hay. Tuy thầy có những lời nói và cử chỉ thể hiện rất quê, nhưng bạn rất tán đồng tư tưởng của thầy. Dư Phát nghĩ mãi, cuối cùng bạn chỉ mời một mình thầy Giang.
Thầy Giang đến, ba của Dư Phát rất nhiệt tình đón thầy. Ông gọi rất nhiều đồ uống, trái cây và tự tay mới chào thầy, sau đó mới bận rộn với công việc của mình, chỉ để Dư Phát tiếp thầy.
Ba tầng lầu đầy ắp những khách. Ba không đón chào được hết, chỉ sợ mải chào người này lại quên không hỏi han người khác. Khách sạn có mở điều hòa nên rất mát, thế mà ông ướt đẫm mồ hôi đầy đầu. Dư Phát và thầy Giang chọn một chiếc bàn gần tường để ngồi.
_ Thưa thầy, mời thầy xơi ạ!
_ Được, được. Dư Phát à, em cứ được như ba em là tốt rồi. Em cũng là người rất có khả năng đấy!
_ Ba lớn, còn em hãy còn là trẻ con.
_ Thế khi lớn như ba rồi em có giống như ba không?
_ Khó nói lắm ạ!
Dư Phát nói câu ấy không phải là tùy tiện. Ba có cả công ty và khách sạn. Nếu sau này không có cách làm ăn nào khác, thì đi học một lớp giám đốc về làm ông chủ nhỏ.
_ Thưa thầy, em muốn hỏi thầy một câu.
_ Được.
_ Thưa thầy, thu nhập một tháng của thầy là bao nhiêu?
_ Khoảng một ngàn đồng.
_ Vậy thầy làm sao sống được? – Dư Phát ngạc nhiên.
Thầy cũng ngạc nhiên:
_ Khi mới vào công tác, mỗi tháng thầy được có bốn mươi sáu đồng, cứ thế mà sống thôi.
Dư Phát cứ lắc đầu mãi, tỏ ý không thể hiểu nổi. Tiền tiêu vặt của bạn mỗi tháng có khi còn hơn cả số đó. Dư Phát bỗng cảm thấy thầy giáo quá nghèo còn ba mình lại quá giàu.
_ Thưa thầy, thầy có cổ phiếu không ạ?
_ Không có.
_ Thưa thầy, có phải thầy mới từ nội địa đến nên chưa dám tiếp thu cuộc sống mới?
Thầy Giang thừa nhận có như vậy. Trước đây khi ở nội địa, thầy không biết chút gì về cổ phiếu. Sau này khi đến Đặc khu, nghe người ta suốt ngày nói chuyện về cổ phiếu mới hiểu ra chút ít.
_ Nói thật với thầy là hồi mùa hè em có mua cổ phiếu, giờ mới qua một tháng mà đã tăng được một ngàn rồi. Liệu có công việc nào sánh được bằng cổ phiếu?
_ Thế sau này thì sao? Chắc chắn là không thể lấy buôn bán cổ phiếu làm nghề được rồi.
_ Ôi, sau này á? Sau hãy tính.
Thầy Giang cảm thấy buồn, chẳng biết nói gì bây giờ. Lần đầu thầy đến nhà Dư Phát, thấy Dư Phát đang chơi mạt chược. Lần thứ hai đến thì Dư Phát nói về cổ phiếu. Vậy bao giờ Dư  Phát sẽ nói về tương lai đây.
_ Thưa thầy, nếu cho thầy 200 ngàn nhân dân tệ thì thầy có thể tiêu hết trong một ngày được không?
Thầy giáo nghĩ một lúc rồi trả lời:
_ Tôi nghĩ là không thể.
_ Em thì có thể. – Dư Phát lộ vẻ tự hào.
Món ăn bắt đầu được dọn lên. Dư Phát liên tục tiếp thức ăn và giới thiệu tên các món ăn cho thầy. Bữa tiệc thật to. Thầy giáo ăn mà chẳng cảm thấy mùi vị gì.
Tiệc tan, ba Dư Phát lại mời thầy lên nhà ngồi. Thôn Cổ Thủy này, thầy Giang đã đến một lần. Hôm ấy trời tối nên thầy không nhìn thấy kiến trúc của làng. Lần này thầy Giang hết sức lưu tâm.
Nếu dùng câu “Cựu mạo hoán tân nhan” (diện mạo cũ đổi mới) thì không đủ để biểu đạt, còn dùng câu “Canh tân đổi đời” thì cũng không xác đáng. Có thể nói một câu đúng mốt là kiến trúc của thôn Cổ Thủy này thực sự được cải cách. Trước kia ở đây chỉ rặt một màu tường xám mái đen. Tất cả đều nhà mái bằng, rất hiếm thấy nhà hai tầng. Nhà bếp không xây ống khói, các mặt tường trong nhà đều bị ám khói đen sì. Họ còn có thói quen là nuôi lợn ngay trong nhà. Bọn trẻ con chơi trong nhà, lũ lợn cũng chạy rông quanh nhà. Bây giờ thì cảnh ấy coi như mất tích, mẫu chung ở đây bây giờ là các tòa nhà tây bốn năm tầng. Sở dĩ nói cơ bản chứ chưa phải hoàn toàn bởi vì ở góc phía bắc của làng còn giữ lại dăm ngôi nhà cũ. Đó là chủ ý của ông trưởng thôn già, muốn để lại cho hậu thế trong no đủ còn nhớ những đắng cay đã qua. Ở những ngôi nhà kiến trúc mới nay có bề ngoài gạch men hoa, cửa sổ làm bằng hợp kim nhôm màu trà, bên trong trang trí theo kiểu mới nhất của cả trong và ngoài nước. Phòng khách phòng ăn đều treo đèn. Các kiểu đèn to nhỏ với đủ hình dạng được treo khắp mọi nơi mọi góc trong nhà. Tường bên trong ốp gỗ cao chừng hơn một mét. Nền nhà nếu chẳng phải lát gạch men ngoại thì cũng sàn bằng gỗ du của Thái. Khí thế ấy không giống nhà ở mà giống khách sạn.
Trước kia có nhiều người bỏ sang Hồng Kông, nay có mời cũng chẳng ai đi. Người đi Hồng Kông cũng chỉ cá biệt mới phất lên được. Đa số họ đi hàng mấy chục năm vẫn không có lấy một gian nhà của riêng mình. Vì thế cho nên số người ấy đã lục tục kéo về. Người ta bảo “Đất lành chim đậu”, đó cũng là một quy luật.
Vừa về tới nhà là Dư Phát bật ti vi, điều chỉnh sang đài Thâm Quyến. Từ xưa tới giờ bạn chẳng bao giờ xem đài trong nước, chỉ xem đài Hồng Kông vì thấy đài Hồng Kông vui hơn, thường xuyên có diễn viên được sùng bái biểu diễn tự nhiên, sinh động, không giống như đài truyền hình đại lục khô không khốc. Người dẫn chương trình cứ ngồi ngay đơ trước bàn, trên bàn có đặt lọ hoa trông quê chết đi được. Điều chủ yếu hơn nữa là đài Hồng Kông suốt 24 tiếng đều có tiết mục, lựa chọn thoải mái. Trong giờ này Dư Phát xem đài Thâm Quyến, xem “Bản tin Thâm Quyến”. Thực ra bạn đâu có quan tâm về tin tức, chủ yếu là xem 15 phút mục “Tình hình thị trường cổ phiếu” sau bản tin.
Sau bản tin là cả một chương trình quảng cáo dài. Hết quảng cáo xuất hiện một dòng chữ: “Nhà nước khuyến cáo dân thành phố: Đầu tư cổ phiếu phải tự gánh lấy nguy hiểm, vào thị trường phải thận trọng” lựa chọn. Ngay đến quảng cáo thuốc lá, đài Hồng Kông cũng có kiểu tương tự: “Nhà nước khuyến cáo nhân dân: Hút thuốc có hại cho sức khỏe”. Thế nhưng việc buôn bán thuốc lá ở Hồng Kông vẫn phát triển mạnh như trước; thị trường mua bán cổ phiếu ở Thâm Quyến vẫn nhộn nhịp như trước.
Cuối cùng ti vi vang lên giọng nam trung quen thuộc:
_ Phát triển… Vạn Khoa… Kim Điền… Bảo An…
_ Chết, mất một đồng rồi.
Đôi mắt Dư Phát dán chặt vào màn hình ti vi. Thầy Giang có vẻ như xem ti vi nhưng thực ra thầy đang theo dõi Dư Phát đóng vai chính trong “cơn điên cổ phiếu”.
_ Hỏng rồi, mai mình phải bán đi mới được – Dư Phát nói.
Ba Dư Phát đi từ nhà sau ra, tay cầm một đĩa hoa quả:
_ Thưa thầy, con tôi cũng không hiểu biết lắm, khiến thầy phải bận lòng! - Giọng nói tiếng phổ thông không rõ.
_ Sau này bác định cho cháu Dư Phát làm gì ạ? - Thầy hỏi.
_ Nó thì làm được cái gì, thì lại theo cha làm nghề buôn bán thôi.
_ Xem ra bác cũng không muốn cho Dư Phát theo nghề mình. Buôn bán không tốt sao?
_ Cũng khó nói.
Quả thực đó là điều rất khó nói của người cha. Đối với một chuyên gia chuyên nghiệp nghiên cứu xã hội học, nghiên cứu kinh tế học thì đồng thời với nghiên cứu cũng phải xuống biển buôn bán một phen mới biết tài bơi của mình, huống hồ cha Dư Phát chỉ học phổ thông cơ sở “dởm”, thì làm sao mà trả lời được.
_ Thưa thầy, các thầy làm nghề giáo không nhiều tiền, có bao giờ các thầy thấy bận lòng không? Ai ai cũng phất lên cả, chỉ có các thầy là nghèo thôi.
_ Cũng đôi khi băn khoăn chứ. Đó cũng là bình thường thôi. Nhưng tôi chẳng bao giờ thấy mình nghèo.
Cha Dư Phát tỏ vẻ không hiểu.
_ Tôi nghèo ở đây! - Thầy giáo chỉ vào túi áo – Nhưng giàu ở đây! - Thầy chỉ lên đầu. Tôi có công việc của tôi, có học trò nên rất đầy đủ.
Nghe thầy giáo nói, Dư Phát chợt cảm thấy thầy giáo thật giàu có còn ba mình thì quá nghèo nàn.
Những năm gần đây, có không ít thầy giáo “xuống biển”. Ở các thầy giáo trẻ thì hiện tượng này càng phổ biến. Đương nhiên cũng không ít thầy giáo cam chịu nghèo khổ. Đối với những thầy giáo xuống biển, thầy Giang biểu lộ sự thông cảm. Đối với những người không xuống biển, thầy biểu lộ sự kính trọng. Bản thân thầy cũng đi dạy thêm buổi tối ở ngoài, nhưng không bao giờ thầy chiếm dụng thời gian thuộc bổn phận. Nói thực, nắm vững được cái mức độ ấy cũng là một điều thật khó khăn bởi vì ngoài trách nhiệm cao ra còn phải có một sức lực kiên cường và một tâm hồn vững vàng nữa.
Trách nhiệm của thầy giáo cũng cần có sự hỗ trợ của vật chất. Trong xã hội thương mại này, các hộ cá thể phất lên, gian lận cũng phất, chỉ có thầy giáo là đứng ngoài cuộc, tâm lý không cân bằng là điều khó tránh. Người trí thức nên đối mặt thế nào trước tình hình này?
Cuối cùng, ba Dư Phát nói:
_ Ôi, nếu mà Dư Phát cũng học giỏi như Trần Minh thì mới thực là phất đấy.
Câu nói ấy đã nhắc nhở thầy Giang. Trên đường về nhà, thầy đi qua nhà Trần Minh. Đèn trong nhà vẫn sáng tỏ, rõ ràng là cậu ta đang ngồi học bài.

THI ĐỖ ĐẠI HỌC THƯỞNG NĂM MƯƠI NGÀN
Trần Minh đang ngồi học rất chăm chú. Lớp thanh thiếu niên phấn đấu cho mục đích của mình thì thật đáng quý.
Trong làng có một nhà máy. Người ta mời một thanh niên có bằng đại học ở Hồ Bắc đến làm giám đốc. Khi mới đến, người thanh niên này nói năng nghe rất có lý, nào là tôi sẽ thế này thế kia, tranh thủ thế này thế kia. Nói ra nghe thật ghê. Người trong làng cũng hồ nghi, để mặc anh ta làm. Nào ngờ thằng cha ấy là tay lừa gạt trên giang hồ. Chưa nói đến chuyện làm cho xưởng sản xuất nát be bét mà hắn còn cuỗm gọn một triệu đồng rồi bỏ trốn. Dân làng vừa hận đồng thời cũng tỉnh ngộ ra: Làng ta cũng phải có sinh viên đại học của chính mình. Chúng ta phải có kỹ thuật viên, kỹ sư của chính mình, và phải có cả thạc sĩ, tiến sĩ nữa. Chúng ta bị lừa gạt là bởi chúng ta không có kiến thức, thế là chính quyền thôn lập tức quyết định: “Nếu đỗ phổ thông trung học thưởng mười ngàn đồng, được nhận các loại giấy khen của nhà trường thưởng hai ngàn còn nếu thi đỗ vào đại học thì được thưởng năm mươi ngàn đồng”.
Khi quyết định được công bố, ai cũng hướng ánh mắt về phía Trần Minh, dường như các loại giải thưởng này là được đặt ra để dành riêng cho Trần Minh, dường như những giải quyết ấy chuyên đặt cho cậu ta, chỉ chờ cậu ta đến lĩnh chứ phi cậu ta ra thì không thể thuộc về ai. Trần Minh cũng rất vui vì những ánh mắt ấy. Lòng hư vinh được thỏa mãn, nhưng đồng thời cậu ta cũng ghét những ánh mắt ấy bởi dường như họ coi cậu ta chăm chỉ học chỉ vì tiền.
Ba bê món ba ba đến bảo:
_ Minh con, ăn đi đã rồi lại học.
Trần Minh không nhúc nhắc.
_ Minh học cho tốt vào, con có thể giành được mọi khoản tiền thưởng, làm cho ba thêm oai lên. Chỉ cần con đỗ đại học là được thưởng năm mươi ngàn đồng rồi. Con đỗ trường Thâm Quyến cũng được năm mươi ngàn, đỗ trường Thanh Hoa cũng năm chục ngàn, thế thì tính toán xem  vào đại học Thâm Quyến là hay hơn cả.
Tính toán ư? Có thể đem ra tính toán so đo sao? Ba mua thịt giữa chợ sao? Trần Minh nhìn ba vẻ không hài lòng.
_ Con cứ nghe lời ba là không có sai đâu. Tất cả là vì con mà thôi. Nếu con không nghe ba thì cũng nên nghe lời chú con. Chú bảo thi vào đại học Thâm Quyến tốt. Bao nhiêu người muốn vào Thâm Quyến mà không vào được đấy. Nếu như con muốn đi khỏi thì cả đời cũng không quay trở lại được đâu. Nghe nói mùa đông ở phương bắc lạnh lắm, có khi lạnh nứt da ra đấy. Nghe nói người phương bắc rất không biết giữ vệ sinh, một tuần mới tắm một lần, có khi cả tháng mới tắm một lần… Chà chà. Chú con là người đi nhiều chắc chắn biết hơn con rất nhiều.
Trần Minh không muốn nghe thêm hai chữ “chú con” nữa. Cậu đã từng coi chú là người tri âm, đã từng sùng bái chú, đã từng vô cùng vui sướng chờ đón chú về. Cuối cùng chú đã về thật. Bao nhiêu mộng tưởng trong lòng Trần Minh đã tiêu tan cả. Chú thay đổi hẳn, không còn là người chú trong con mắt của mình nữa. Mỗi câu nói của chú là: “Muối chú ăn còn nhiều hơn mì cháu ăn, cầu chú qua còn nhiều hơn đường cháu đi”. Lẽ nào thấy nhiều biết nhiều thì nhất định phải trở thành tầm thường đến thế sao? Trần Minh cảm thấy thật buồn. Buồn cho chú, buồn cho người mẫu của mình đã tiêu tan.
Thấy Trần Minh không nói năng gì, ba tưởng đã thuyết phục được con trai: “Thi học trường ngoài, sau muốn trở về thì khó khăn, con không nên hối tiếc”.
_ Ba à, ba ra ngoài đi cho con ôn bài.
_ Được, được, ôn cho kỹ càng vào. – Ba ra ngoài cửa còn quay vào chêm một câu – Thi đỗ đại học là được năm mươi ngàn đồng đấy!
Trần Minh nẫu cả người, tức mình khóa trái cửa lại. Trần Minh ngồi vào ghế, cầm lấy sách, thấy trên bìa in tờ giấy bạc một trăm đồng của Ngân hàng nhân dân Trung Quốc. Các giải thưởng mà làng đặt ra, Trần Minh lấy dễ dàng, nhưng bạn bực vì mọi người cứ gắn việc cậu học với tiền vào với nhau. Trần Minh cho rằng đây chính là sự hiểu lầm lớn nhất đối với bạn. Chẳng có ai hiểu được bạn.
Trần Minh không thể nào học tiếp được. “Không học, không học nữa!”. Bạn mở cửa sổ bực bội ném một lô sách xuống dưới, trút hết nỗi giận dữ lên sách vở. Các tờ bìa dính đầy bụi bẩn, bạn xót ruột lắm.
Trần Minh lại ngồi xuống bàn, bạn đã bình tĩnh lại bởi bạn hiểu hơn ai hết mục đích học tập của mình. Trong thực tế xã hội, Trần Minh hiểu rõ nguy cơ về kiến thức của mình. Bạn nhận thấy có một số mặt bạn còn thua cả Dư Phát. Tính cách mạnh mẽ, Trần Minh không cho phép mình thua kém bất kỳ ai, bất kỳ phương diện nào cũng không chấp nhận, không thể. Nhưng khi cậu định học hỏi thêm đôi điều thực tế thì lại thấy không phải việc chính, hơn nữa còn sợ kẻ khác lên mặt dạy mình. Đừng quên cô chính trị từng giễu bạn là: “Con lạc đà giữa bầy dê”. Thế là sách ngoại khóa phải nhường  đường cho sách chính khóa.
Trần Minh hiểu rõ mình chính là trung tâm của cả làng, là con cưng của trường. Những người mẹ trẻ trong làng thường bảo con mình rằng: “Cưng phải khôn ngoan như anh Trần Minh ấy, học hành cũng phải được như anh ấy”. Những câu nói của các thầy cô như: “Hãy học tập Trần Minh”, “Hãy xem Trần Minh học ra sao” cứ vang lên không ngớt. Sự quan tâm chú ý của mọi người vừa là những lời động viên vừa là áp lực đối với bạn. Vì thế Trần Minh không nghĩ đến điều gì khác chỉ ôm chặt quyển sách không rời.
Ngẩng đầu nhìn tranh vẽ Lôi Chấn Tử, bạn như tìm được tri kỉ. Lặng lẽ ngắm nhìn ba con mắt của thần sét, Trần Minh nghĩ: “Mắt thần” mới nhìn thấu mọi việc, xem ra chỉ có Lôi Chấn Tử mới hiểu được lòng mình thôi.

PHONG CẢNH PHÍA TRƯỚC MỚI CÀNG HẤP DẪN
Khi Trần Minh từ trong phòng giáo vụ đi ra thì trời đã xế chiều. Nền trời phía tây như được dán một lớp mây màu đỏ sậm. Trong màu đỏ có ánh đen, trong màu đen có sắc đỏ, rõ là khí thế bàng bạc, bát ngát.
Thầy Cổ  tìm Trần Minh là vì việc đoạt giải cuộc thi Toán. Thầy nhiệt liệt chúc mừng bạn. Cuối cùng, thầy trịnh trọng vỗ vai Trần Minh, dặn dò:
_ Hãy vững bước tiến thẳng lên phía trước theo con đường mình đã chọn, ắt sẽ có tiền đồ lớn. Hãy nhớ kỹ, đừng mê mẩn với cảnh sắc bên đường. Phong cảnh phía trước mới càng hấp dẫn.
Trở về lớp, Trần Minh chỉ thấy có mỗi mình Hiểu Húc. Bạn đang chăm chú làm bài. Trong ấn tượng của Trần Minh, Lâm Hiểu Húc là một cô gái đáng thương, có một chút gì đó như Lâm Đại Ngọc. Dáng vẻ cô hôm nay càng giống Lâm muội muội hơn nữa. Trần Minh lặng lẽ ngắm bạn một lúc.
Trần Minh chú ý đến Lâm Hiểu Húc từ cái hôm thi Toán vòng đầu. Các bạn nào là bàn tán ầm ĩ về đề thi, nào là nhảy ra khỏi lớp. Vỏ bút chì, giấy nháp lung tung trên bàn, dưới đất. Lâm Hiểu Húc lặng lẽ cầm cái sọt rác giúp các bạn nhặt giấy vụn từ đầu bàn một cho đến cuối bàn dưới cùng. Trần Minh lặng lẽ nhìn bạn, cảm thấy Hiểu Húc khác hẳn các bạn gái khác, khiến người ta nghĩ đến câu “thương hương tiếc ngọc”.
_ Lâm Hiểu Húc ơi, chưa về nhà à? - Trần Minh đến bên bạn hỏi nhẹ nhàng, khác hẳn vẻ lãnh đạm thường ngày.
Lúc ấy Lâm Hiểu Húc mới nhận ra bạn, cô quay lại, mỉm cười:
_ Trần Minh đấy à, sắp thi rồi nên mình làm xong bài mới về.
Hiểu Húc cúi đầu tiếp tục làm bài. Mái tóc ngắn đến tai của cô xõa xuống che cả mắt. Trần Minh chợt thấy xúc động, bất giác giơ tay toan giúp Hiểu Húc vén mái tóc ra sau tai. Lúc ấy Hiểu Húc cũng ngẩng lên nhìn Trần Minh đồng thời vuốt tóc lên.
_ Trần Minh, bạn vẫn chưa về nhà à?
Trần Minh hơi xấu hổ, cậu ngượng nghịu rút tay về:
_ Ừ về, về nhà thôi.
Hiểu Húc lại như lúc nãy cắm cúi làm bài. Trần Minh thấy buồn, nếu người đứng trước mặt là Tiêu Dao hay bạn khác chắc cô không như thế.
Trần Minh nhắc nhắc cặp sách định đi. Khi ấy Hiểu Húc nói:
_ Trần Minh à, lần này thi Toán, bạn lại đứng thứ nhất, giỏi thật đấy.
Trần Minh chẳng thấy phấn khởi mà càng thấy buồn hơn. Dường như ngoài chuyện học, ngoài chuyện đứng thứ nhất ra, chẳng có thể nói được chuyện gì khác nữa.
_ Bạn đâu có như mình, hễ nhìn thấy toán là đã đau cả đầu! - Hiểu Húc chỉ vở bài tập toán, cau mày.
Trần Minh buột miệng:
_ Mình đến giúp bạn… - Câu tiếp theo lẽ ra là: “Ôn tập toán”. Bạn rất muốn giúp đỡ người bạn gái yếu đuối dễ thương này, bạn sẽ cảm thấy hài lòng, nhưng lại không dám nói ra. Từ trước tới giờ bạn không quen nói những lời dịu dàng như thế, sẽ cảm thấy khó chịu về sự ân cần quá đáng của mình, hơn nữa lại sợ Hiểu Húc sẽ ngại ngùng vì câu nói khác thường của mình. Vì thế bạn ấp úng:
_ Mình đến giúp bạn điều chỉnh đèn cho sáng hơn.
Nói xong cậu bước đến điều chỉnh cho số watt cao hơn. Phòng học sáng hẳn lên.
_ Cám ơn bạn - Hiểu Húc cười.
Câu cám ơn chứng tỏ giữa hai người rất xa lạ. Trần Minh thấy xót xa vì câu nói ấy.
Đứng nhìn Hiểu Húc thêm một lúc nữa, Trần Minh đành cúi đầu ra về.
Trần Minh không đạp xe về nhà ngay. Cậu cảm thấy lòng nặng trĩu, đầy mâu thuẫn. Trần Minh không hề nghĩ rằng chuyện ấy lại xảy đến với mình. Mỗi lần nghe các bạn bàn tán ai với ai “kết” nhau, cậu đều cảm thấy họ vừa nực cười vừa ấu trĩ. Vậy mà hôm nay sao mình lại… Cậu thấy “hận” Hiểu Húc và trách cô. Nhưng Trần Minh không nỡ chỉ trách bạn ấy. Một Trần Minh nói: “Có lẽ mình đã thích cô ấy rồi”. Một Trần Minh khác lại  nói: “Đừng nghĩ lung tung, mình không thể đi sai một bước!”.  Trần Minh hiểu rằng điều này sẽ làm đảo lộn cuộc sống, sẽ ảnh hưởng đến học tập của mình. Không thể tiếp tục, không thể đi sâu hơn nữa. Mặc dù mọi chuyện chưa bắt đầu, nhưng nó nên kết thúc ngay.
Ở dưới cầu vượt có một bà lão xem số. Đầu bà quấn cái khăn tơ tằm, đó là kiểu làm dáng của người phương Bắc. Bà ngồi dưới đất, vẫy gọi mọi người: “Trời có số trời, người có số người, mời đến xem quẻ”.
Trần Minh từ bé vốn không tin cái món này. Nhưng cha cậu lại tin đến sái cổ. Mẹ kể khi sinh được ba cô con gái, nhà rất thành tâm đi lễ bà thánh cho con, xin cho bà sinh được cậu con trai để có người nối giõi dòng họ Trần, không để cho mẹ chồng ghét bỏ. Quả nhiên Tống Tử Nương Nương cảm động cho đứa con trai, lại thông minh hơn người. Ba mẹ vô cùng cảm động, năm nào cũng lễ tạ đại ân đại đức của Tống Tử Nương Nương, còn bắt Trần Minh quỳ lạy. Nào dỗ nào khuyên bạn đều không chịu. Dáng vẻ của bạn giống như liệt sĩ tựu nghĩa, thà chết không chịu khuất phục. Nhưng bây giờ, thì bạn hơi chịu “khuất phục” rồi. Bạn xuống xe, đến bên bà xem số.
_ Xem cho cháu một quẻ.
Bà lão ngắm bạn một lát rồi mở cái miệng đầy những răng vàng ra nói chậm rãi từng câu một: “Nạn theo phúc tới, khí theo hòa tới, khó tự thân tới”. Bà lấy cái ống đựng thẻ tre, bảo Trần Minh rút một thẻ. Trần Minh nhìn khắp cái ống, bụng nghĩ: “Hãy rút ra mấy cái đi. Nếu là số lẻ thì mình sẽ nói với Hiểu Húc mặc kệ cô ấy có đồng ý hay không. Nếu là số chẵn, trong lòng sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Số chẵn thì coi như không có chuyện gì xảy ra cả”.
Trần Minh đón lấy cái ống, nhắm mắt lại, rào rào xóc cho tung thẻ ra. Cậu ta từ từ mở mắt. Vừa nhìn thấy hai thẻ, trong lòng chợt nặng trĩu. Bỗng lại thấy bên chân bà lão còn một thẻ nữa, mọi chuyện đã đổi ngược. Trần Minh mừng rỡ: “Mình có thể đến nói với cô ấy”. Cũng đúng lúc ấy, trong lòng cậu chợt kích động: “Không, mình không thể làm thế, không thể”. Bạn không nhặt quẻ ấy lên nữa mà đứng lên đi ngay.
Bà lão gọi với đằng sau:
_ Này cậu ơi, còn chưa đoán thẻ mà!
Nhưng Trần Minh đã tự đoán “xong” cho mình, cậu ta nhảy lên xe phóng nhanh.
Tối hôm ấy, Trần Minh cứ nghĩ mình sẽ buồn đến mất ngủ. Nhưng không, ngược hẳn lại, bạn thấy lòng mình bình thản, không mất ngủ cũng không mơ mộng gì.
Sớm hôm sau tỉnh dậy, Trần Minh nhìn thấy Lôi Chấn Tử, bạn đã hiểu ra: bạn cũng phải cưỡi mây về gió thôi.
 

PHONG TRÀO XUẤT NGOẠI VÀ CƠN SỐT TRỞ VỀ
Tiêu Dao gấp thư cho vào phong bì rồi nhét túi quần.
Bạn đi thẳng tới phòng làm việc của giáo viên chủ nhiệm.
Thư bố mẹ lần này chủ yếu nói về chuyện ra nước ngoài. Đã đến lúc bạn phải quyết định rồi. Bạn định đến thầy Giang và quyết định nghe ý kiến của thầy.
Thầy Giang nghiêm nghị nghĩ một lúc lâu rồi nói:
_ Trước hết phải biết ý của em thế nào đã.
_ Khi chưa làm thủ tục thì em rất muốn đi, cho tới khi thủ tục sắp xong thì em lại không muốn đi lắm. Em vừa muốn ở cùng bố mẹ lại vừa muốn ở lại để học xong trung học. Trung học của nước ta tốt hơn trung học ở Anh. Em không muốn học dở chừng phải bỏ.
_ Em có nhớ ba mẹ không?
Tiêu Dao nói ngay:
_ Nhớ. Trước khi đi ba mẹ em còn hỏi là ba mẹ đi rồi liệu em có khóc không, em bảo là không. Lúc ấy nghĩ là có cái gì đáng khóc đâu, ba mẹ đi rồi mình càng thoải mái. Nhưng đến khi ba mẹ lên máy bay rồi em lại không nhịn được bật khóc. Mấy hôm trước có người ở chỗ ba em về, mang theo băng ghi hình. Trong băng em thấy ba mẹ già đi nhiều. Chắc là mấy năm vừa rồi vất vả. Xem băng xong em lại khóc. Người ta thường bảo con trai mà khóc thì chẳng ra sao cả. Nhưng em lại cứ muốn khóc. Thầy ơi, có phải em yếu đuối quá không?
_ Không đâu Tiêu Dao. Thầy cho thế là bình thường thôi. Nếu mà không nhớ, không khóc thì mới là bất thường.
_ Ba mẹ chỉ có mỗi đứa con trai là em. Em cũng rất muốn cùng sống với ba mẹ. Nhưng em không muốn tranh thủ cơ hội ba mẹ đang ở nước ngoài mà ra đi. Ra nước ngoài trừ khi dựa vào chính bản thân mình đó là điều duy nhất.
_ Nói về phong trào xuất ngoại thì báo chí đã bàn luận rất nhiều. Thầy nghĩ em cũng đã biết. Từ trước đến giờ thầy vẫn cho rằng Trung Quốc từ chỗ đóng chặt cửa cho đến giờ mở rộng cửa là một hiện tượng tốt. Mặc dù cũng còn nhiều điểm khiến người ta phải lo lắng. Tiêu Dao ạ, thầy hy vọng là em sẽ đi, ra bên ngoài để mà hiểu biết học tập. Nhưng thầy mong rằng em ra nước ngoài nghiên cứu học tập với một tư thế đàng hoàng, chứ không phải ở dạng làm thuê để đi học. Em có hiểu ý của thầy không?
_ Vâng. Em nghĩ là sẽ có một ngày em ra đi. Nhưng không phải bây giờ, cũng không phải bằng kiểu này.
Ở trong nước đang có “cơn sốt xuất ngoại”. Còn ở Thâm Quyến lại có cơn sốt hồi hương. Rất nhiều lưu học sinh viết thư hỏi thăm, nhờ người hỏi đường, đến cửa xin việc. Khi phỏng vấn họ vì sao, họ đáp: “Cạnh tranh, cơ hội gặp vận, hiện đại văn minh… tất cả những cái mà châu Âu có thì Thâm Quyến cũng bắt đầu có. Mà lòng mong muốn trở về cội của người Trung Quốc thì ở nước ngoài không thể thỏa mãn được.”
Lúc ấy Tiêu Dao hoàn toàn hiểu rõ ý đồ của thầy với mục tiêu của chính mình. Lúc sắp đi thầy Giang còn dặn:
_ Em cũng nên tôn trọng ý kiến của ba mẹ em.
_ Thưa thầy, thầy cứ yên tâm. Ba mẹ em rất tôn trọng ý kiến em. Em tin là em sẽ thuyết phục được ông bà. A, đúng rồi thầy ạ, ba mẹ em sẽ về nước tháng Bảy này, các cụ rất muốn được gặp thầy.
Ra tới hành lang, Tiêu Dao mới chợt nhận ra rằng, những lá rụng hàng ngày kia chẳng ai để ý lại nặng tình với gốc mình như vậy. Đó chính là lá rụng về cội mà lại.
Không biết vì sao các bạn đều biết chuyện của Tiêu Dao. Ai ai cũng cảm thấy không sao hiểu được. Thời buổi bây giờ, không nói đến chuyện có quan hệ với nước ngoài, mà nếu như không có thì cũng phải cố mà ngoắc cho được mấy người. Ai mà chẳng muốn ra nước ngoài? Nhất là Liễu Thanh, cô không hiểu được Tiêu Dao:
_ Cậu có uống nhầm thuốc không đấy?
Vương Tiếu Thiên cũng bảo Tiêu Dao ngốc nghếch, còn có ý chụp mũ cho Tiêu Dao:
_ Cậu ta đang phát huy tinh thần yêu nước đấy!
Chỉ có Trần Minh có chút thông cảm:
_ Mỗi người đều có cách riêng của mình, có khi làm thế lại hay.
_ Tiêu Dao ơi, thầy Cổ cần gặp. - Một bạn vào gọi.
Vừa tới phòng làm việc của thầy Cổ, câu đầu tiên của thầy là:
_ Này Tiêu Dao, gần đây em tỏ ra rất tốt.
Tiêu Dao ngạc nhiên. Bạn không hiểu tại sao thầy lại nhận xét như vậy.
Thấy trò ngẩn ra, thầy Cổ bảo:
_ Sắp kết thúc học kỳ rồi. Lớp trưởng các lớp đều phải viết một bản tổng kết bao gồm cả tư tưởng của mình và hoạt động của lớp. Tiêu Dao ạ, thầy thấy em nên viết nhận thức đối với việc ra nước ngoài của em.
Lúc ấy Tiêu Dao mới hiểu thầy Cổ chỉ việc xuất ngoại của mình. Lạ nhỉ, sao thầy Cổ lại biết được. À, chắc thầy “thâm nhập quần chúng” nên có được tin tình báo này. Thầy Cổ cũng có khó khăn, học trò không thích thầy, dù thầy cũng muốn hòa nhập với học sinh, nhân đấy giáo dục tư tưởng cho học sinh.
Viết tổng kết ư? Viết thế nào đây? Tiêu Dao dám chắc những gì mình viết quyết không phải là bản tổng kết mà thầy mong đợi.
_ Chúng tôi cho rằng thanh niên bây giờ nên nâng cao nền cơ bản lên - Thầy Cổ vung tay nói. Thầy rất thích từ “Chúng tôi cho rằng”, tựa như một mình thầy đại diện cho rất nhiều người - Phải có tinh thần hiến thân cho tổ quốc. Hy vọng của đất nước nằm ở chính thế hệ các bạn. Các bạn là rường cột của đất nước.
Câu nói đó nghe thật kêu nhưng Tiêu Dao lại không thích lắm. Đó chính là sự xa cách giữa thầy Cổ và học sinh. Đó cũng là sự khác biệt giữa thầy Cổ và thầy Giang. Thầy Cổ thích dùng những câu khẩu hiệu hoặc câu răn đe để động viên học sinh mà học sinh thì rất phản ứng với điều đó. Họ thích những gì chân thực. Tại sao việc gì cũng phải dính vào những câu khẩu hiệu? Có lẽ những năm trước kia khẩu hiệu quá nhiều vì thế bây giờ cứ động đến khẩu hiệu là người ta phản ứng. Thực ra thầy Cổ cũng thật có lý, có điều…
_ Thưa thầy, em không phải như thầy nói đâu ạ! – Tiêu Dao dở khóc dở cười.
_ Đừng có vội vàng kết luận. Em hãy về suy nghĩ kỹ đi rồi viết tổng kết nộp cho thầy.
Lại thế nữa, thầy Cổ chẳng khi nào quên làm công tác tư tưởng. Ôi thầy Cổ ơi, nói thế nào với thầy bây giờ.
Tiêu Dao buồn bã đứng dậy. Lê bước ra đến cửa còn quay đầu lại:
_ Thưa thầy, xin thầy hãy tha cho em!

Giờ ôn tập buổi sớm, thầy Quảng bước vào lớp học, thấy cả lớp đang ngồi chăm chú ôn tập trông rất nghiêm túc, thầy gật đầu hài lòng.
_ Các bài tập đã làm hết chưa?
_ Thưa thầy, đầu bài khó quá ạ.
_ Quá là rắc rối ạ.
Thầy Quảng nói:
_ Những đề bài ấy mà không làm được thì hồi trước làm sao các em thi vào trường trung học Số Chín được. Tuần sau đã thi rồi, các em phải cố gắng thôi.
Đám học sinh vừa ồn ào lao xao tự dưng im hẳn, ai cũng chăm chỉ ngồi vào chỗ của mình vùi đầu vào học.
_ Hãy nghĩ cho kĩ, giờ đầu tiên thầy sẽ hỏi đấy. - Thầy quay ra đến cửa, như chợt nhớ ra điều gì, dừng lại hỏi – Dư Phát đã đến chưa?
_ Chưa ạ. – Tiêu Dao trả lời.
_ Lại đến muộn. Hôm qua kiểm tra đã bị nêu tên trên bảng rồi. - Thầy nói như ra lệnh – Tiêu Dao, bạn ấy đến thì bảo lên gặp thầy.
Lúc ấy Dư Phát còn đang đứng trong vườn vải ngoài cổng trường. Cậu ta không thể vào trường lúc này. Phải chờ cho hết giờ tự ôn mới vào được cổng.
Trường trung học Số Chín có quy định, những ai đến muộn đều phải ghi tên họ, lớp, vi phạm quá ba lần sẽ bị thông báo toàn trường. Thầy hiệu trưởng cùng các thầy cô chủ nhiệm vào giờ tự ôn thường đứng trước cổng trường để “đón tiếp” các trò đến muộn. Dư Phát là “khách quen”, cứ nhìn thấy cậu ta là thầy chủ nhiệm lại nói:
_ Lại đến muộn rồi!
Về sau Dư Phát rút ra được kinh nghiệm: đến chậm một lát còn dở hơn cả đến muộn hẳn hoặc hoặc thậm chí vắng mặt. Nếu qua giờ tự ôn tập, các thầy Hiệu trưởng và chủ nhiệm đều đã trở về phòng làm việc, chẳng còn có ai chờ đợi bạn nữa, bạn cứ việc lẳng lặng mà lẻn vào.
Bây giờ Dư Phát còn phải trốn trong vườn vải chờ cho hết giờ tự ôn đã. Nhưng dù đã làm hay chưa làm bài thì khi vào lớp thầy Quảng cũng chẳng tha cho bạn. “Vì sao không làm bài tập?” Thầy Quảng nhất định sẽ hỏi thế rồi lại “Vì sao?”. Dư Phát vắt óc nghĩ ra “Bởi vì… cho nên…”, nhưng mãi cũng đã dùng hết. Không bao giờ được trả lời là: “Em không biết làm”. Nếu mà trả lời thế thì nhất định sẽ phải ở lại để phụ đạo. Dư Phát nghĩ bụng: “Thầy Quảng ơi! Thầy yêu nghề quá đi mất”.
Sau tiếng chuông báo vào học, Dư Phát vào lớp. Tiêu Dao bảo bạn lên gặp thầy Quảng. Dư Phát kêu lên ngạc nhiên, chạy vội lên phòng thầy, nhưng lại gặp thầy trên đường. Đối với Dư Phát, vẻ mặt thầy Quảng được thể hiện bằng loại cổ văn viết liền, không có chấm câu, rất khó hiểu.
_ Dư Phát, đợt kiểm tra này em có chuyện gì thế? Gần như là nộp giấy trắng.
Không chờ cho Dư Phát tìm lời biện hộ, thầy Tôn đã bước tới:
_ Thầy Quảng à, thầy Cổ mời thầy.
_ Vâng, tôi đến ngay đây. - Thầy Quảng đáp xong vỗ vỗ vào vai Dư Phát – Về lớp trước đi.
Dư Phát thở phào, mái tóc trước trán rung rung. Cậu ta vô cùng biết ơn thầy Tôn.
Thầy Quảng dạy lịch sử, trong bụng thầy đầy ắp những niên hiệu triều đại, cách mạng khởi nghĩa, còn đầu thì đầy ắp những câu hỏi thi đại học. Hễ cứ lên lớp là thầy lại: “Năm xxx đề thi đại học có giải thích danh từ…”. Nếu không tin bạn cứ đi kiểm tra đề thi năm ấy chắc chắn sẽ thấy đúng như thầy nói. Có một học sinh cố tình nói lung tung:
_ Thưa thầy em đã kiểm tra, đề thi đại học năm 90 không có như thế ạ.
Thầy Quảng chậm rãi đáp:
_ Hãy về xem lại cho kỹ, là câu hỏi nhỏ thứ bảy đề thi số một.
_ Không có ạ, em đã xem kỹ rồi mà.
Thầy Quảng không nói nữa mà rút từ trong cặp ra một quyển sách vừa to vừa dày mở ra tra ngay trước mặt cậu học sinh đó, và ngay lập tức “trị” được cậu ta. Hóa ra thầy Quảng đã chép lại rất cẩn thận và đầy đủ tất cả các đề thi đại học của từng năm vào một quyển sổ.
Trong mười mấy năm khôi phục lại chế độ thi đại học, gần như năm nào thầy cũng đứng trên bục giảng cho lớp mười hai, gần như năm nào thầy cũng cùng với học trò vượt qua “tháng bảy đen tối” nên thầy luôn được lãnh đạo đánh giá cao và nhận được sự tôn trọng của đồng nghiệp.
Nghe một tiết giảng về lịch sử của thầy từ Vương An Thạch biến pháp cho đến cách phạt roi của Trương Cự Chính thì như thể ào ào hàng mấy trăm năm trôi qua, giống như theo mạch ngầm xuyên suốt thời gian. Chỉ có điều nghe bài giảng của thầy phải chú tâm thực sự mới có thể hiểu thấu hết ý nghĩa hay của nó. Khi giảng bài, thầy chẳng như các thầy khác vung tay nhướn mày để lôi cuốn người nghe. Những cái khác chưa nói, chỉ riêng giọng Quảng Đông nói tiếng phổ thông của thầy đã khiến cho nhiều học sinh miền Bắc phản ứng, vì thế giờ giảng của thầy trên lớp bao giờ cũng có học sinh thì thầm chuyện riêng, hoặc nghịch ngợm gì đó.
Đang trong giờ học, bỗng có một viên giấy rơi ngay chân Trần Minh. Viên đạn giấy bỗng dưng bay vèo đến khiến cho con người chuyên tâm vào việc nghe giảng giật cả mình. Cậu ta nhặt lên xem. Đó là một bức tranh hài hước vẽ thầy Quảng. Bức vẽ thật bôi bác: đôi mắt hình tam giác, cái mũi thì đúng là một củ tỏi, đặc biệt là một cái sẹo to chừng ba tấc lù lù ngay giữa mặt, trông vừa thô vừa xấu, một cái ngoặc chữ thập được dán bằng vải nhựa. Trần Minh cầm tờ giấy mà cứ băn khoăn không hiểu ai vẽ đây? Bạn thấy kỳ lạ thật. Nghĩ mãi chắc là Dư Phát ở phía sau ném lên, cậu ta quay lại định đưa trả Dư Phát, chẳng ngờ Dư Phát đang ngủ gật. Đang lơ mơ bị Trần Minh đập một cái, tay cậu ta luýnh quýnh quơ đúng vào cái hộp cơm để trong ngăn bàn làm nó rơi cộp xuống đất. Cậu ta cuống lên cúi xuống nhặt. Cả lớp cười ồ. Các bạn đều biết Dư Phát là tay đại nghịch ở lớp. Cậu ta có cái lệ, hễ đến tiết thứ tư mà thầy giáo kéo dài bài giảng là thế nào cái hộp cơm của cậu ta cũng lăn xuống đất, nhắc thầy giáo rằng: “Giờ ăn cơm đã đến rồi, thầy cho lớp nghỉ thôi”. Nhưng hôm nay mới vào giờ thứ nhất, tại sao hộp cơm của Dư Phát đã rơi xuống đất? Các thầy đang lên lớp bực nhất là bị người phá quấy. Thầy nói giọng không vui:
_ Có học hay không nào?
Cả lớp lập tức im lặng. Thầy Quảng giảng tiếp:
_ Ừ, cái này… - Vừa rồi bị cắt ngang, thầy không nhớ đã giảng đến đâu nữa nên nói lại một lượt bài vừa giảng.
Có bạn nhắc thầy:
_ Đã giảng rồi ạ.
Thầy bị nhắc nên có vẻ không hài lòng, nhưng miệng vẫn bảo:
_ Các em nghe thêm một lượt nữa cũng không thừa đâu.
Bạn đó lè lưỡi không dám nói gì nữa.
Nói đến Dư Phát, khi giở tờ giấy ra xem, thấy vẽ thật tuyệt, bụng nghĩ: “Trần Minh vẽ giỏi thật, vẽ rất ấn tượng”. Bình thường có nói gì thì nói, nhưng hôm nay Trần Minh lại đưa cho bạn bức vẽ này thì Dư Phát hơi bị ngạc nhiên, thế là tiện tay viết lên dòng chữ “Chân dung Quảng Bỉnh Văn” rồi ném trả cho Trần Minh. Nhưng vừa ném, chẳng may nói vọt qua đầu rơi ngay trước bục giảng của thầy.
Thầy Quảng bước xuống, vừa rồi thầy đang bực mình về chuyện Dư Phát quấy đảo. Nhặt tờ giấy lên xem, sắc mặt đột biến, thầy vung tờ giấy đó lên, miệng hét:
_ Em giỏi thật đấy.
Dư Phát thấy thế, cầm vội sách lịch sử lên, đầu cúi gầm.
_ Em đứng lên!
Dư Phát nghiêm chỉnh đứng lên, miệng lẩm bẩm:
_ Không phải em vẽ.
_ Vậy ai vẽ?
Dư Phát nhìn đi nhìn lại Trần Minh, chờ bạn đứng lên. Cuối cùng cậu ta đành chịu, nhưng cậu ta vẫn cố nói hai chữ: “Trần Minh”.
_ Không phải em vẽ ư? Vậy chữ của ai đây?
Dư Phát mấp máy miệng nhưng cuối cùng không nói gì, mãi cuối cùng mới nói:
_ Là người khác đưa cho em.
Lúc ấy Trần Minh đứng lên nói:
_ Cậu tung cho tớ.
Dư Phát đứng ngẩn ra, miệng há to.
Thầy Quảng nói:
_ Nói không phải Trần Minh vẽ, tôi tin. Em ấy tuyệt đối không bao giờ làm những việc lếu láo như vậy. Nói không phải là em, tôi… - Thầy giáo tỏ thái độ biện hộ cho người học trò giỏi.
Dư Phát nhìn Trần Minh rồi lại nhìn thầy Quảng, đôi mày cau lại ánh mắt tỏ vẻ phẫn nộ. Bạn quăng mạnh cuốn lịch sử, văng một tiếng “Dở hơi!” rồi ngồi xuống.
Hành động ấy lại một lần nữa làm thầy giáo nổi giận:
_ Em… em! - Giận quá, thầy không nói được ra tiếng - Được rồi, tôi cũng chẳng cần nói thêm nữa, em mang sách vở lên phòng giáo viên.
Không hiểu sao hôm nay thầy Quảng lại làm điều ấy. Thầy lôi Dư Phát lên phòng giáo viên, ném bức tranh biếm họa ấy lên bàn làm việc rồi tức giận nói:
_ Thế này còn là học sinh được không?
Thầy Quảng kể lại đầu đuôi, các thầy giáo đều thông cảm than thở:
_ Học sinh bây giờ thật khó dạy.
Cũng có thầy giáo đi đến bên khuyên:
_ Đừng có quá giận thế, bác Quảng! (Thầy Cổ gọi thế là để thể hiện sự kính trọng nên một số thầy cũng gọi theo).
Dư Phát thì nghênh nghênh đứng trước mặt các thầy giáo, chân nó đánh nhịp, đầu ngẩng cao, mắt nhìn trần nhà, ra cái vẻ chẳng thèm để ý gì cả. Thái độ ấy càng làm thầy giáo nổi giận:
_ Đứng cho tử tế. Tôi bảo đứng cho ngay ngắn!
Mệnh lệnh ấy chẳng có chút hiệu lực nào. Dư Phát vẫn cứ nghênh nghênh như thế, nheo mắt lại nhìn thầy giáo với vẻ coi thường không cần giấu giếm. Dư Phát không cho mình để lộ vẻ sợ sệt.
Thế là các thầy lại ra sức dạy bảo cậu ta. Thầy Tôn dạy Toán thì thở dài rằng bài làm của Dư Phát qua quýt, mà những chỗ sai của nó đều giống của các bạn ngồi xung quanh. Thầy chính trị thì kể lể Dư Phát lên lớp không chịu chú ý nghe giảng, ảnh hưởng đến người khác như thế nào, không tôn trọng người khác ra sao, lấy thầy làm mẫu vẽ như thế nào.
_ Thầy Giang đâu? – Các thầy bắt đầu tìm thầy chủ nhiệm của Dư Phát.
_ Tiết này thầy ấy lên lớp.
_ Chờ thầy chủ nhiệm của cậu về rồi nói chuyện.
Dư Phát vẫn cứ nghênh ngáo, dường như cậu ta là người xem chuyện ầm ĩ giữa đường.
Khi ấy thầy chính trị hỏi một câu khiến mọi người đều chú ý:
_ Cuối cùng thì Dư Phát vẽ bao nhiêu tranh châm biếm các thầy giáo? Đã bôi xấu bao nhiêu thầy giáo?
Dư Phát đột nhiên nổi quạu:
_ Em nói lại một lần nữa, không phải em vẽ! Không phải em vẽ!
Nói xong cậu ta xách cặp chạy thẳng ra ngoài, dập mạnh cửa. Cánh cửa sắt “sầm” một tiếng đóng lại.

MẤY KHI BA QUAN TÂM ĐẾN CON?
Dư Phát đùng đùng lao ra khỏi phòng giáo viên, chẳng biết đi đâu bây giờ. Giờ này không thể về nhà. Nếu bị bố biết thì rắc rối to, lôi thôi có khi còn ăn món “măng xào thịt” nữa ấy chứ. Dư Phát xách cặp lê bước trên phố. Cái cặp nặng trĩu trong tay nhưng bạn chẳng còn sức khoác lên vai nữa. Đi một bước bạn lại đá cái cặp một cái, cái cặp cứ bị lắc đi lắc lại như đánh đu. Trong giờ học mà một học sinh không ở trường lại xách cặp lang thang ngoài phố tất nhiên sẽ nhận được không ít ánh mắt ngạc nhiên của người đi đường.
Dư Phát đành đến cửa hàng của “người anh em”. “Người anh em” mở cửa hàng cắt tóc bị nghi ngờ là “cắt tóc ôm” nên bị đóng cửa đến mấy lượt. Có điều cái tay Hoàng huynh này thần thông quảng đại nên chỉ qua vài ngày là lại được mở. Hôm nay vắng, chỉ có mỗi một cô em gội đầu. Cô ta có khuôn mặt rất xinh, nhưng bôi trát quá nhiều nên trông giống cách hóa trang cho diễn viên Kinh kịch. Cô ta nũng nịu tì vào vai Hoàng huynh: “Anh Hoàng, lát nữa chúng mình đi ăn ở đâu?”. Thấy vẻ âu yếm của hai người, Dư Phát định đi nhưng “anh Hoàng” đã nhìn thấy qua gương. Hất tay cô xuống, anh ta đứng lên:
_ Phát ơi, hôm nay không đi học à?
Dư Phát buồn bã kể lại mọi chuyện.
_ Có cần anh đi nói chuyện với họ không?
_ Anh tuyệt đối không được làm lung tung. Việc của em, em tự giải quyết – Dư Phát vội vã nói.
Sau mười một giờ rưỡi, Dư Phát về nhà. Chẳng biết đứa nào mau miệng đã hót với ba. Đương nhiên bạn bị mắng một trận.
_ Không phải con vẽ. Thầy giáo phạt oan con.
_ Hừ, tại sao thầy phạt oan mày mà không phạt oan Trần Minh? Bởi vì hàng ngày mày lếu láo quá nhiều rồi, đúng không?
_ Ba ơi, ba đừng có nhắc đến Trần Minh trước mặt con nữa, chính nó lần này hại chết con đấy.
_ Mày muốn cho tao tin mày thật khó đấy. Thằng Trần Minh con nhà người ta đấy, rõ ràng mọi mặt đều hơn mày. Học hành giỏi giang, lại rất đàng hoàng, ai ai cũng phải khen nó. Cha nó mới sung sướng làm sao. Còn mày, con mới cái chết giẫm…
_ Từ nhỏ tới giờ, lúc nào ba cũng Trần Minh thế này, Trần Minh thế kia. Ba chỉ toàn mắng con thôi, đã mấy khi ba quan tâm đến con chưa?
_ Tao mà còn không quan tâm đến mày ư? Mày muốn cái gì tao mua cái đó. Đồ ăn mặc đều là thứ tốt nhất.
_ Vâng, ba chỉ biết cho con tiền.
_ Mày còn muốn gì nữa đây? Chú Trần cũng thế, vậy mà Trần Minh nó học ra sao?
_ Nó là nó, còn con là con!
_ Tao trông cái bộ mày, ỉa không ra lại oán chuồng xí! Sinh được thằng con trai như Trần Minh thì mười đứa cũng ít, còn như mày thì nửa đứa đã quá nhiều.
_ Sao hồi ấy ba không bóp chết con đi? – Dư Phát nhảy lên.
_ Đồ chết giẫm. Mày, mày cút đi cho khuất mắt!
Dư Phát lao ra khỏi nhà. Buổi chiều cũng không thèm đi học, ngồi ườn trong cửa hàng của “anh Hoàng” cả nửa ngày.
Mới có hơn sáu giờ, bóng tối đã chầm chậm buông. Vườn trường khi ấy đã vắng lặng chẳng còn ai. Đây chính là “Thời gian yên tĩnh của trường”. Sân trường náo nhiệt như tranh thủ cái giờ phút yên tĩnh này để nghỉ ngơi, xả hơi sau một ngày vất vả. Nó đâu ngờ rằng một cậu học sinh bị tội oan đang đến để trút bao nỗi phẫn nộ và bất mãn lên mình.
Dư Phát làm xáo lộn tanh bành toàn bộ bàn ghế của lớp 4 khối Mười, mồm phẫn nộ chửi bới: “Chết này, chết này”.
Khi ấy ông già coi trường đang đi tuần, chợt thấy lớp 4 khối Mười lộn xộn như thế liền túm ngay lấy Dư Phát:
_ Ở lớp nào, tên là gì?
Hẳn là rận nhiều không biết ngứa, Dư Phát trả lời rõ ràng:
_ Dư Phát, lớp 4 khối Mười!
Ra khỏi trường, trời đã tối. Không ngờ lại gặp Vương Tiếu Thiên ở cổng trường.
_ Sao cậu lại ở đây? – Dư Phát hỏi.
_ Tớ tìm cậu.
_ Tìm tớ?
_ Ừ, tớ, tớ có việc muốn nói với cậu.
_ Có phải giờ lên lớp buổi chiều, thằng Trần Minh chết tiệt lại giở trò?
_ Chuyện này…
_ Lại nghe chuyện Trần Minh nữa thì đầu tớ vỡ tung lên mất. Không thể ngờ là Trần Minh lại thâm độc đến thế. Rõ ràng là cậu ta đưa bức tranh cho tớ, tớ chỉ viết thêm bốn chữ vào đó thôi. Thế mà cậu ta lại đổ diệt là tớ vẽ. Ông Quảng thì không công tâm cứ nhất định tin lời cậu ta. Tớ hận họ chết đi được. – Dư Phát rít mạnh hai hơi thuốc rồi nhả khói.
_ Nói đi, cậu tìm tớ có việc gì vậy? – Dư Phát hỏi.
_ À, không, không có chuyện gì, chỉ là hỏi xem mai cậu có đi học không?
_ Đi cái đồ nhà cậu ấy!
 

Hôm nay Dư Phát lại không đi học. Chúng mình lo cho bạn ấy quá. Bạn ấy vồn là học sinh cá biệt. Lần này lại xảy ra chuyện này, hậu quả thật khó lường. Trong lớp bàn tán khá nhiều, nói về tương lại của cậu ấy, có bạn cho rằng cậu ấy sẽ bị đuổi học, người thì bảo tự cậu ta đã bỏ học rồi thôi.
Mình thật sự bất bình cho Dư Phát. Cậu ấy bị oan.
Chỉ có mỗi mình là biết toàn bộ sự việc. Bức tranh biếm họa ấy là do Vương Tiếu Thiên vẽ. Mà cũng chỉ có Vương Tiếu Thiên mới có thể làm thế. Cậu ta vốn định tung cho Dư Phát để bạn thưởng thức tác phẩm của mình, nhưng lại ném trúng cho Trần Minh, Trần Minh tung lại cho Dư Phát. Rồi sau đó…
Thầy Quảng chắc như đinh đóng cột rằng chính Dư Phát vẽ. Cả Dư Phát lẫn Trần Minh đều nghi ngờ nhau nhưng không ai ngờ rằng đó là do Vương Tiếu Thiên vẽ.
Vương Tiếu Thiên khiến cho người ta thật thất vọng. Việc cậu ta gây ra, người khác lại chịu hậu quả. Bình thường cậu ta và Dư Phát rất “friend” với nhau, gọi nhau anh anh em em, đến khi có sự cố thì lại… Thất vọng quá.
Có một số người thế này: bình thường thì nói năng ra vành ra vẻ, nhưng lúc cần thể hiện mình thì lại co dúm. Thật chẳng ra làm sao cả. Mình vốn có thiện cảm với Vương Tiếu Thiên: nhiệt tình, dũng cảm, hài hước. Lần này mình quá thất vọng. Thật lạ, làm sao Lưu Hạ lại bị cậu ta thu hút thế nhỉ? Kỳ quá!
Viết những dòng này, chợt mình nhận ra rằng, mình không chỉ thất vọng vì Vương Tiếu Thiên mà còn thất vọng với chính bản thân mình. Chẳng phải mình cũng sợ sệt, hèn kém, trốn tránh đó là gì? Mình biết đầu đuôi câu chuyện, thế mà mình không dám nói ra.
Mình không thể tự tin hoàn toàn vào bản thân, cũng không thể hòa hợp được như Hân Nhiên. Vĩnh viễn mình luôn tự mâu thuẫn. Một mặt muốn có chính nghĩa, một mặt lại bo bo muốn giữ bản thân. Mình có tư cách gì mà phê phán Vương Tiếu Thiên đây?
Nực cười!
Không biết Dư Phát ngày mai có đến không? Mình thực sự hy vọng Vương Tiếu Thiên dám đứng ra. Nhất thời xúc động, mình cũng định nói rõ thật hư cho thầy Quảng nhưng lại không dám. Trời, Hiểu Húc ơi Hiểu Húc, cuối cùng thì mình là kẻ như thế nào đây?
Mình cũng chẳng biết. Thật đấy, có lúc mình cảm thấy bản thân thật tồi tệ, nhưng mình quyết không làm một cô gái xấu.
 

CÔ GÁI ẤY NHÌN THẤU TẤT CẢ
Ngày thứ ba, Tiêu Dao nói với mọi người rằng Dư Phát đã bỏ không về nhà hai đêm nay rồi. Cả lớp xôn xao bàn tán. Với tính cách của Dư Phát thì chuyện gì cậu ấy cũng dám làm. Dứt khoát cậu ấy đã bỏ nhà đi rồi. Khi Tiêu Dao báo cho thầy Giang biết, thầy cuống cả lên. Điều ấy giống như trong phim, nhưng chớ xảy ra chuyện gì đấy. Sau khi biết chuyện căng thẳng ấy, thầy Giang đã gọi điện đến nhà Dư Phát mấy lần nhưng máy đều bận. Khi ấy thầy đang có việc gấp nên tạm gác lại. Hôm nay nghe Tiêu Dao nói thế, thầy thót cả ruột, luôn mồm tự trách mình đã coi thường chuyện này. Dù thường ngày thầy luôn luôn nói trên lớp: “Các em đã là người lớn rồi…”. Nhưng thầy biết, lứa tuổi này đang ở thời kỳ quá độ. Trong con mắt của trẻ bốn tuổi thì chúng là người lớn, nhưng trong con mắt của người bốn mươi tuổi thì chúng chỉ là trẻ con. Những đứa trẻ trong lứa tuổi này cần sự giúp đỡ hơn bất kỳ người ở lứa tuổi nào.
Thầy Giang bảo Tiêu Dao là sau giờ tan lớp bảo các bạn chia nhau đi tìm Dư Phát. Thầy Quảng cũng rất sốt ruột, thầy vừa lo lắng lại vừa oán trách:
_ Học sinh bây giờ tính cách quá mạnh, dễ xúc động, chuyện đã như thế không nhận lỗi lại còn làm cho người lớn lo lắng.
Tan học, các bạn chia nhau đi tìm. Thầy Giang cũng cùng đi. Thầy Quảng muốn đi, nhưng thầy Giang bảo:
_ Thầy Quảng, sức khỏe thầy không tốt, thầy nên về nhà nghỉ ngơi đi.
Tiêu Dao cũng nói:
_ Thưa thầy, chúng em đông lắm rồi ạ, thầy cứ về nhà đi!
Thầy Quảng nghĩ: Thế cũng được, tìm thấy cậu ấy nhất định phải gọi điện cho tôi đấy, có thế tôi mới yên tâm.
Mọi người gấp rút bắt tay vào việc, chỉ có mỗi Vương Tiếu Thiên cứ chậm rãi thu dọn sách vở. Có người giục:
_ Tiếu Thiên, cậu nhanh lên chứ.
Tiêu Dao nói:
_ Thôi được rồi, chúng mình đi trước đi.
Vương Tiếu Thiên ngẩn ngơ nhìn mọi người đi hết. Khi ấy Lưu Hạ có ý tốt chạy đến:
_ Vương Tiếu Thiên, hai chúng mình cùng đi đi, đi tìm Dư Phát.
_ Ừ! – Vương Tiếu Thiên ậm ừ đáp, nhưng vẫn chậm rãi thu dọn sách vở.
Lưu Hạ đứng bên cứ luôn mồm nói:
_ Chả hiểu Dư Phát đi đâu nhỉ? Không hiểu trường có đuổi học cậu ấy không? Cái cậu Dư Phát này chẳng biết nghĩ gì cả, ai lại làm những chuyện như thế bao giờ? Cậu ấy cũng tội thật đấy, bị người khác đổ lỗi cho, bị người khác chơi cho một vố!
Tiếu Thiên vẫn chưa thu dọn xong sách vở, Lưu Hạ kêu lên:
_ Bạn làm sao thế, cứ dờ dẫm mãi. Mình có cảm giác như chuyện này không phải do Dư Phát gây ra, dứt khoát bên trong còn có sự tình gì nữa đây. Điều quan trọng nhất của con người là phải có lương tâm, có phải không, Vương Tiếu Thiên?
Vương Tiếu Thiên rất xấu hổ, cậu ta sợ Lưu Hạ biết. Cậu ta tưởng tượng bộ mặt của Lưu Hạ sau khi tường tận mọi chuyện.
_ Cậu làm sao thế, hết ậm lại ừ.
Khó khăn lắm Lưu Hạ mới lôi được Vương Tiếu Thiên ra khỏi lớp. Cậu ta lặng lẽ bước. Cứ mấy lần định nói nhưng rồi lại không mở miệng ra được. Lưu Hạ thì cứ như con chim sẻ ríu rít không ngừng.
_ Mấy hôm trước mình vừa mua được một chiếc đĩa CD của Hoàng Hựu Thiên. Bạn có muốn mượn nghe không? Mình thực sự khâm phục lòng can đảm của Hoàng Hựu Thiên. Anh ta dám công khai thừa nhận trên tivi là trước kia đã từng vào trại quản giáo thiếu niên, và tỏ ý hối tiếc. Kỳ thực làm như thế hình tượng về anh không hề bị tổn hại một chút nào mà những người hâm mộ càng yêu mến hơn.
Vương Tiếu Thiên vẫn không mở miệng. Lưu Hạ đâm cáu:
_ Sao mình nói mãi mà bạn không chịu mở mồm?
Vương Tiếu Thiên buồn bực trong lòng:
_ Lưu Hạ, mình…
_ Bạn làm sao, cứ nói đi! – Lưu Hạ chờ đợi.
_ Mình… rất mệt, muốn về nhà. Bạn đi một mình đi.
Khi ấy, Hân Nhiên và Hiểu Húc đi qua, Lưu Hạ hỏi:
_ Đi đâu đấy?
_ Đi tìm Dư Phát.
Hiểu Húc bĩu môi.
_ Bọn này không giống kẻ máu lạnh đâu!
Nhìn hai người đi qua, Lưu Hạ hỏi Vương Tiếu Thiên:
_ Sao các cậu ấy lại nói thế nhỉ?
_ Nếu nói với cậu là bức tranh ấy là do tôi vẽ, thì cậu có ngạc nhiên không? Cậu có còn để ý đến tôi nữa không? – Vương Tiếu Thiên không dám nhìn Lưu Hạ, cậu nghĩ chắc lúc này mặt Lưu Hạ đầy sự ngạc nhiên và phẫn nộ.
_ Nếu không quan tâm thì trước đây đã không quan tâm rồi. – Lưu Hạ tựa như cười - Thực ra mình biết từ lâu rồi.
Lần này đến lượt Vương Tiếu Thiên thực sự ngạc nhiên và phẫn nộ. Sự lo lắng ngại ngùng vừa rồi biến mất. Cậu ta chợt hiểu ra rằng mọi điều tốt xấu của mình đều bị cô bạn này biết hết.
Quả thực là Lưu Hạ biết mọi chuyện từ lâu. Ý nghĩ đầu tiên của bạn là tìm Vương Tiếu Thiên mắng cho một trận; suy nghĩ rồi lại không làm thế nữa. Bạn nghĩ cách này sẽ cảm hóa được Vương Tiếu Thiên.
_ Người chứ có phải thánh đâu, ai mà chẳng có lúc mắc lỗi, chỉ cần biết mà sửa thì chẳng sao. – Lưu Hạ nói mà tự mình cũng cảm động – Con người ta quý ở chỗ biết nhận ra lỗi mà sửa.
Vương Tiếu Thiên không hề cảm động chút nào, cậu ta ghét cái thái độ làm ra vẻ khoan dung của Lưu Hạ, ghét cái bộ dạng làm ra chúa cứu thế của Lưu Hạ. Cậu ta không muốn lằng nhằng mãi với Lưu Hạ.
_ Mình đi đây. – Nói xong, cậu ta đi liền.
_ Hết ư? Thế là hết ư? – Lưu Hạ gọi.
Vương Tiếu Thiên vẫn cứ đi thẳng.
_ Lần này thì mình ngạc nhiên thật đấy. Mình không quan tâm đến cậu nữa.
Vương Tiếu Thiên dừng chân giây lát rồi lại đi tiếp.

Ngồi trong phòng làm việc, thầy Giang lại châm thêm điếu thuốc nữa. Chiếc gạt tàn thuốc lá trên bày đầy ắp những đầu thuốc hút dở chưa tắt hết lửa.
_ Thưa thầy – Khi ấy có người gõ cửa.
_ Tiêu Dao đấy à, có chuyện gì? Thầy Giang vội giụi điếu thuốc.
_ Thầy Giang! – Tiêu Dao bước vào nhìn thấy chiếc gạt tàn đầy mẩu thuốc – Thưa thầy, chắc thầy đau đầu về chuyện của Dư Phát?
_ Quả thực là Dư Phát xé chuyện bé thành chuyện to rồi. - Thầy Giang cười đau khổ.
_ Thưa thầy, lẽ nào thầy cũng cho rằng Dư Phát vẽ tờ tranh ấy sao?
Thầy Giang sững người.
_ Thầy không hiểu bọn em rồi. Dư Phát tuy nghịch ngợm nhưng cậu ta không vẽ nổi… Nói thực, bức vẽ ấy nhất định phải do một người có trình độ vẽ nên,  Dư Phát không vẽ nổi đâu…
 Thầy Giang cau mày.
_ Vì sao thầy Quảng cứ khẳng định rằng việc ấy là do Dư Phát? Chắc chắn không chỉ bức vẽ ấy do Dư Phát ném, mà nét chữ lại là của bạn ấy. Nhưng nguyên nhân chủ yếu hơn cả là một loạt những biểu hiện lâu nay của cậu ta và ấn tượng của các thầy giáo. Điều đó có công bằng không?
Đôi mày thầy Giang cau lại căng thẳng.
_ Em có biết ai vẽ không?
_ Thưa thầy có ạ. – Tiêu Dao nói – Nhưng em không thể nói ra được, em hy vọng bạn ấy sẽ tự mình nói. Em tin bạn ấy sẽ tự đứng ra.
Bất giác thầy Giang ngắm nghía Tiêu Dao từ trên xuống dưới, cứ như lần đầu nhìn thấy bạn vậy. Khuôn mặt vuông vức, mày rậm mắt to, không thể nói là rất đẹp trai, nhưng phong độ toát ra từ con người này thực sự rất đàng hoàng.
_ Bạn ấy là học sinh chiếu cố. Chiếu cố mới được vào trường. Mà trường thì có quy định, nếu bạn ấy phạm lỗi, bị phạt, trường sẽ đuổi. Khi mới vào học, trường tính toán đến lợi ích của trường nên ra giá rất cao. Đã thế thì Dư Phát là học sinh trường trung học Số Chín rồi, nên đối đãi như mọi học sinh khác, sao lại coi như vất bỏ gánh nặng mà gạt bạn đi đươc? Làm thế với Dư Phát là không công bằng, hơn nữa Dư Phát lại bị oan. Nếu không, theo tính cách của bạn ấy không thể có chuyện phá phách bàn ghế buổi tối được… Thưa thầy, đấy là những điều mà em muốn nói.
_ Tiêu Dao, em nói phải đấy, cám ơn em. Thôi mau đi tìm Dư Phát đi. - Thầy Giang gật đầu.
Tiêu Dao vâng lời, vội quay đi tìm bạn.
Nhìn theo bóng sau lưng Tiêu Dao, thầy Giang gật gật đầu như có suy nghĩ gì đó.
Ra khỏi khu phòng học, đi qua sân thể thao, Tiêu Dao nhìn thấy Vương Tiếu Thiên. Đằng sau cậu ta là cái bóng kéo dài, trên sân trường hoang vắng trông thật cô đơn.
Không gọi Vương Tiếu Thiên, Tiêu Dao đi thẳng ra ngoài cổng trường.
Lại thêm một hôm nữa Dư Phát không đi học. Vương Tiếu Thiên càng lo lắng. Lưu Hạ không thèm để ý đến bạn nữa, không để ý thực sự. Cậu ta biết rằng lần này không thể mua một vài món quà hoặc rủ đi ăn món ăn sẵn ở nhà hàng Mắc Đônan là dỗ được Lưu Hạ.
Vương Tiếu Thiên quyết định phải nói ra sự thực. Ý nghĩ ấy từng hiện lên nhiều lần trong óc cậu ta, nhưng cuối cùng đều bị khỏa lấp đi bởi hoàn cảnh bên ngoài làm cho cậu ta muốn nói mà không nói được. Giờ thì không thể do dự được nữa rồi, cần phải nói rõ mọi chuyện! “Điều đó có gì mà không được” – Vương Tiếu Thiên nghĩ. Suy nghĩ ấy làm tăng dũng khí cho cậu ta rất nhiều đồng thời cũng khiến lòng nhẹ nhõm hơn.
Lúc sắp tới phòng giám hiệu, bất chợt Vương Tiếu Thiên gặp Trần Minh từ trong đó đi ra. Hai người nhìn nhau không nói gì. Lạ thật, Trần Minh đến văn phòng làm gì, từ trước tới giờ cậu ta hầu như không tới văn phòng. Thôi đừng nghĩ nhiều nữa, giờ hãy cứ vào văn phòng trước đã. Vương Tiếu Thiên sợ rằng trên đường đến lại thêm một chút do dự, thêm một chút chần chừ thì sẽ dễ chùn bước, sẽ mất đi cái dũng khí mà bản thân khó khăn mới tích lũy được.
_ Thưa thầy Quảng, bức tranh biếm họa ấy do em vẽ đấy ạ! – Vương Tiếu Thiên nói thẳng vào đề.
_ Hử? - Thầy Quảng ngẩn cả người, sau đó thầy cười to:
_ Học sinh bây giờ trọng nghĩa khí anh em ghê thật! Cả một học sinh như Trần Minh cũng đến đây, giờ lại đến em tới nhận nữa.
Vương Tiếu Thiên chợt nhớ vừa gặp Trần Minh ở cầu thang, chắc cậu ta cũng đến vì chuyện này.
_ Thưa thầy, không phải Dư Phát vẽ đâu, em vẽ đấy ạ.
_ Vương Tiếu Thiên này, em…
_ Thưa thầy, bức tranh ấy em vẽ, em không có ác ý gì, chỉ có điều…, khi ấy em hy vọng thầy không tin, nhưng bây giờ…. Thưa thầy khi ấy em định ném tờ tranh cho Dư Phát, nhưng chẳng  may lại ném trúng Trần Minh, Trần Minh đưa cho Dư Phát, Dư Phát chỉ viết thêm vào đó có mấy chữ…
_ Hoang đường! - Thầy Quảng ngắt ngang lời Vương Tiếu Thiên.
Vừa lúc ấy chuông báo lên lớp vang lên. Thầy Quảng ngả người vào lưng ghế, thở một hơi thật sâu, sau đó vẻ mệt mỏi không còn sức nói:
_ Về lên lớp đi.
Ra khỏi phòng các thầy, Vương Tiếu Thiên duỗi đôi tay, cười. Cậu thấy Trần Minh đang nhìn mình qua ô cửa kính màu nước trà góc cuối hành lang. Vương Tiếu Thiên không hề nao núng, mồm huýt sáo và đi thẳng.
Vài phút trước khi Vương Tiếu Thiên đến phòng các thầy, Trần Minh cũng đến đó. Trần Minh rất ít khi đến đó mặc dù cậu ta là cán sự học tập. Lần này không nghi ngờ gì nữa, ấy là do Dư Phát. Mặc dù cậu ta coi thường cái kiểu dựa vào tiền để được vào học của Dư Phát nhưng cậu ta vẫn tìm đến thầy Quảng để nói:
_ Có thể không phải Dư Phát vẽ thật bởi cậu ấy có thể đưa trực tiếp cho em. Viên giấy ấy là từ phía sau ném lên.
Sự thật đã rõ ràng. Thầy Quảng thầm tự trách: “Chính mình quá chủ quan, suýt nữa hại Dư Phát không được học nữa”. Thầy Giang cũng ân hận vì công việc chủ nhiệm lớp chưa làm đến nơi đến chốn. Còn đám học sinh nam, sau khi sự việc đã rõ ngọn ngành, nút thắt đã được tháo bỏ, thì mọi chuyện lại như mưa qua nắng tới, tất cả đều vui vẻ như trước.
Dư Phát không giận thầy Quảng, cũng không bực Vương Tiếu Thiên. Ngược lại, qua chuyện này cậu ta cũng thấy mình từ trước tới giờ quả thực cũng “nọ kia” quá.
Còn đối với Trần Minh, Dư Phát cũng bắt đầu có cảm tình và tự nhận ra thiếu sót. Trần Minh thì vẫn như trước, bất luận Dư Phát chủ động tỏ ý cảm ơn ra sao, Trần Minh vẫn chỉ cười thôi. Chỉ mỗi một lần, khi mọi người lại sôi nổi nói về tờ tranh biếm họa ấy, Hiểu Húc nói với Trần Minh một câu: “Cảm ơn bạn, Trần Minh”, thì Trần Minh cảm động mãi, lẽ nào chỉ bởi vì chuyện của Dư Phát thôi sao? Bất luận thế nào thì cậu cũng có được những ánh mắt thân thiện và hữu hảo, những ánh mắt thật trong vắt khiến cậu nhớ tới biển. Trần Minh cảm thấy rất vui, một niềm vui chưa từng bao giờ có.
 

CÁC BẠN LỚP MÌNH ĐỀU RẤT ĐÁNG YÊU
_ Sự việc hôm ấy các thầy cũng có cái sai, đấy là khi chưa tìm hiểu cho rõ ràng đã có cái nhìn thiên lệch với học sinh. Quả thực hôm ấy tôi quá nóng nên mất bình tĩnh; vừa thấy bức tranh, tôi đã nóng mặt không nhịn nổi. Có tuổi rồi nên lòng tự tôn càng mạnh. Nhưng có một điều mà hôm nay tôi muốn nói, Vương Tiếu Thiên à, nếu em là thầy giáo mà bị học sinh bôi xấu trước mặt mọi người thì em nghĩ sao?
Thầy Quảng tháo cặp kính lão xuống, dùng vạt áo lau kĩ rồi lại đeo lên mắt:
_ Nhiều lúc nên tự lấy lòng mình mà suy ra lòng người.
Những lời nói tưởng như rất bình thường của thầy giáo lại khiến cho Vương Tiếu Thiên và các bạn càng thấy chua xót.
Mấy cậu con trai khi nghe thầy gọi lên phòng giáo vụ cứ nghĩ sẽ bị nghe mắng, nhưng thầy Quảng chỉ tự kiểm điểm bản thân, điều đó khiến chúng càng thấy khó xử.
Thầy lại nói tiếp:
_ Vương Tiếu Thiên vẽ bức tranh ấy thật cay quá. Tôi xấu đến như thế ư? Ha ha, nói thật, nếu hồi trẻ mà tôi nhìn thấy bức tranh ấy thì đã tức đến ngất xỉu. Khi tôi bằng các em bây giờ, tôi kị nhất bị người khác chê là mũi củ tỏi lắm đấy! – Nói rồi thầy cười rất to.
Trước kia các bạn đều nói là thầy Quảng tính tình kỳ quặc. Ngày Nhà giáo, học sinh có chuẩn bị quà tặng, nhưng giờ lịch sử hôm ấy lớp thật ồn, thầy không nhận quà mà còn cáu kỉnh nói:
_ Quà kiếc cái gì, các em cứ chịu nghe giảng đã là món quà tốt nhất rồi!
Từ đó trở đi bọn học sinh cứ gọi thầy là “Ông già kì quặc”.
_ Sau này, khi tôi đã hiểu được hàm nghĩa của cái đẹp bên trong và cái đẹp bên ngoài thì tôi không còn buồn nữa. Hồi đó tôi nghĩ ba bốn chục năm sau mình dùng gì để tái hiện vẻ đẹp của tuổi trẻ? Chỉ có kiến thức, mà cũng chỉ vẻ đẹp về sau mới có được ấy mới là vĩnh cửu.
Vương Tiếu Thiên chân thành nói:
_ Thưa thầy, việc ấy là lỗi của em.
Thầy Quảng chuyển sang chuyện khác:
_ Thầy cũng có tuổi rồi, nhiều khi trong dạy học cũng cảm thấy lực bất tòng tâm. Nhưng thầy cứ nghĩ đến câu tục ngữ “Quăng ngói đi dẫn ngọc về” thì lại vững tâm bước lên bục giảng.
Dư Phát hỏi:
_ Thưa thầy, cái vết sẹo trên mặt thầy là do bị đấu tố hồi cách mạng văn hóa phải không ạ?
Vừa cất tiếng hỏi thì bị Trần Minh giúi cho một cái, Dư Phát cảm thấy lỡ lời nhưng không kịp nữa.
Thầy Quảng lại cười nhẹ nhàng:
_ Đúng đấy.
Mười năm náo loạn ấy đã đem lại cho người dân Trung Quốc bao nhiêu tai họa, đặc biệt là đối với trí thức, không cách nào trốn thoát cơn tai họa ấy, nhưng ánh mắt thầy vẫn luôn hướng về phía trước, thầy chưa bao giờ nhắc đến những nỗi oan khuất và khổ đau trước mặt người khác, kể cả con cái và học sinh của mìnnh. Thầy Quảng khoan dung  chấp thuận tất cả.
_ Thưa thầy, thầy có hận không? – Dư Phát lại hỏi. Lần này Trần Minh không giúi bạn nữa.
Thầy Quảng cười nhẹ nhàng:
_ Mẹ nào chả thương con. Đôi lúc có đánh lầm hay mắng sai con, sau rồi mẹ lại nhận lỗi với con thì con nào nỡ giận mẹ? Con nào dám chửi mẹ, không nhận mẹ?
Thầy Quảng nói thật bình tĩnh, nhưng những lời nói ấy không hề bình thản chút nào trong lòng của Tiêu Dao và các bạn. Thanh niên thời này không chịu nổi một chút oan nào. Hơi khổ một chút, hơi oan một chút là đã cho rằng mình là người bất hạnh nhất thế gian này. Ngược lại, họ thiếu hẳn sự khoan dung và nhân ái của cha ông tổ tiên, đặc biệt là lớp người từ những năm sáu, bảy mươi. Chỉ riêng điểm này thôi thì thanh niên bây giờ đã đáng phải học tập lớp người trước rồi. Trong thư của ba Tiêu Dao gửi về có viết: “Ba cứ nghĩ chẳng may nhỡ có một tai họa nào đó ập đến, chẳng hạn như nạn đói thì đại đa số những người không sống nổi sẽ là lớp trẻ các con, bởi cuộc sống hiện tại của các con quá no đủ. Và ngược lại, những người đã từng chịu qua cái đói khổ như ba thì lại sống được”.
Thầy Giang thì nói:
_ Việc này đối với tôi cũng là một lần dạy bảo. Lúc đầu tôi cũng không được bình tĩnh cho lắm. Rất may là có Tiêu Dao đã nhắc nhở tôi. Qua việc này tôi thấy các em lớp chúng ta đều rất đáng yêu. Sự khoan dung của Tiêu Dao, sự trung thực của Tiếu Thiên, sự dứt khoát của Dư Phát, lại còn sự hữu hảo của Trần Minh nữa, tất cả đều thật quý. Thầy hy vọng các em sẽ ngày càng chín chắn hơn. Và hãy giữ vững lòng tin của mình trong cuộc sống, phải chân thành và rộng lượng với cuộc sống.
Lời nói của các thầy làm cho tất cả các bạn học sinh ngồi đó đều thấy cảm động.

 
THÂM QUYẾN DỰA VÀO CÁC EM MAI SAU
_ Báo cáo! – Có tiếng gõ cửa phòng giám hiệu.
Thầy Giang quay đầu lại nhìn. Đó là Vương Tiếu Thiên, Dư Phát, Tiêu Dao, lại còn có cả người khác hội, là Trần Minh.
_ Chuyện gì vậy? Sao ai nấy nghiêm mặt thế?
Mấy cậu học sinh đùn đẩy nhau: “Cậu nói đi!”, “Cậu nói đi!”
Cuối cùng vẫn là lớp trưởng nói:
_ Thưa thầy, chúng em muốn mời thầy và thầy Quảng ăn cơm ạ.
Mời thầy giáo ăn cơm ư? Chuyện lạ!
_ Sao lại mời chúng tôi?
_ Chúng em muốn kết bạn bè với các thầy! – Dư Phát cười. – Các thầy đáng làm bạn lắm!
Vương Tiếu Thiên giải thích thêm:
_ Thầy cứ yên tâm, đây là tiền do chúng em tiết kiệm. Em và Tiêu Dao làm việc trong kì nghỉ đông, Trần Minh có tiền thưởng, còn Dư Phát là do bán cổ phiếu ạ.
Thầy Giang nghĩ một lát rồi đến bên thầy Quảng nói nhỏ. Thầy Quảng cau cau mày nói gì đó với thầy Giang. Thầy Giang quay lại bảo đám học trò:
_ Được, tôi đi, thầy Quảng bận việc nên không đi được.
Ra khỏi trường, thầy Giang hỏi:
_ Vì sao thầy Quảng không đi được, các em có biết không?
Các cậu nam sinh nhìn nhau, lắc đầu:
_ Cha của thầy mới mất.
_ Ồ, ra là thế. Sao thầy vẫn lên lớp nhỉ, mà lại không đeo băng tang?
_ Thầy Quảng sợ mọi người phân tâm. Thầy bảo: Học sinh bị áp lực rất nặng nề trong học tập, chúng ta không nên làm cho các em bị kìm nén hơn về mặt tình cảm.
Mấy cậu học sinh im lặng.
Khi ấy thầy Giang chỉ ra ngoài trường, nơi có rừng cây nhỏ:
_ Các em có nhìn thấy dãy vải kia không? Đấy là thầy Quảng trồng đấy. Từ khi tham gia công tác đến nay, mỗi năm thầy trồng một cây, mỗi năm thầy dạy một lớp học sinh. Các em là lớp học sinh cuối cùng mà thầy dạy dỗ. Thầy sắp nghỉ hưu rồi. Sang năm các em có thay thầy trồng cây được không?
Tất cả đều gật đầu. Giờ đây mọi người mới hiểu rằng vì sao ngày Lễ các nhà giáo, thầy Quảng không vui vẻ nhận quà như các thầy giáo khác. Trong một lớp học mà trật tự luôn là vấn đề thì thầy giáo có tâm trạng ra sao trước một món quà được gói bọc thật màu mè? Chả trách thầy nói: “Các em yên lặng nghe tôi giảng bài là món quà quý nhất rồi”.
Học sinh thường giận rằng thầy giáo không hiểu mình, nhưng liệu học sinh có hiểu được lòng thầy chăng? Thầy giáo phải chịu đựng biết bao khó khăn nhưng có bao giờ kêu ca với học sinh đâu? Đối với nỗi khổ của riêng mình, các thầy chỉ biết nín lặng chứ có nói ra ngoài đâu? Nếu như học sinh còn không thể hiểu được tâm tư của các thầy cô giáo đã tận tâm tận lực dạy dỗ mình, thì làm sao mà hiểu được nhân dân và đất nước mình đây?
_ Ngày 12 tháng Ba sang năm là tết trồng cây, chúng ta sẽ trồng tiếp vải thay cho thầy Quảng, sau này mỗi năm đều có người trồng tiếp.
Thầy Giang cùng học sinh vào một nhà hàng. Ăn xong, thầy Giang ra trước trả tiền, thầy nói:
_ Chờ sau này các em trưởng thành đi làm rồi sẽ tha hồ mời thầy.
_ Thưa thầy, ba em nói là trong thời kỳ đi học mà gặp được vài thầy giáo tốt thì coi như có ích cho người đó cả đời vậy. – Tiêu Dao nói.
_ Dù sao thì chúng ta cũng học được ở nhau khá nhiều điều. Các em rất có đầu óc, có kiến giải, lại có cả tài hoa nữa. Về nhiều phương diện, tôi không bằng các em đâu. Vương Tiếu Thiên biết vẽ tranh biếm họa, em rất có óc quan sát đấy, tôi rất phục, nét vẽ khá lắm.
_ Thưa thầy, xin đừng nhắc đến chuyện vẽ tranh nữa. Em thật rất hối hận, em thật có lỗi với thầy Quảng.
_ Sau này trên lớp thì chịu khó mà nghe giảng, đừng có đem thầy giáo ra làm người mẫu nữa. Nếu quả thật em thích vẽ thì nên đi học thêm vẽ. Thầy Quảng lớn tuổi rồi, không chỉ riêng học trò các em, mà ngay đến chúng tôi cũng tôn trọng thầy. Còn Dư Phát, đừng có ngủ gật nữa, hãy chịu khó học hành đi. “Sách đến lúc dùng hiềm quá ít”. Học nhiều một chút cũng không phải hại đâu. Tiền cũng quan trọng, nhưng đối với con người nó không phải là quan trọng nhất. - Thầy Giang nói rất chân thành – Các em sống trong thời đại này, lại được sống ở Đặc khu, đó là một điều rất may mắn. Nếu như bản thân các em không cảm thấy được điều đó thì cần phải biết rằng ở Trung Quốc còn biết bao nhiêu trẻ em không được đi học, còn biết bao người có cuộc sống khó khăn. Về vật chất, các em hoàn toàn được thỏa mãn. Còn về tinh thần thì sao? Thâm Quyến ngày hôm nay là do cha mẹ các em làm nên, tuổi thanh xuân của họ lấp lánh nơi mảnh đất Thâm Quyến. Còn ngày mai thì sao? Ngày mai của Thâm Quyến trong chờ vào các em, không phải đó là hô khẩu hiệu đâu, mà nhất định là phải có những hành động thiết thực. Khi mới đến Thâm Quyến, tôi nghĩ cuộc sống ở đây thật sung túc, không hiểu những đứa trẻ được sống trong bầu mật ngọt này có chí hướng ra sao? Giờ thì tôi nhận thấy rằng, học sinh ở đây mang nhiều hoài bão, có chí hướng, ai cũng muốn mình sẽ làm giám đốc, làm ông chủ, đều muốn làm nên sự nghiệp lớn, điều đó rất tốt. Nhưng cũng tồn tại một vấn đề, là không muốn làm việc nhỏ, không muốn bắt đầu từ những việc nhỏ. Các em thấy có đúng không?
Mọi người đều cười.
_ Hôm nay trên báo chí không hẹn mà nên đều có chung một vấn đề, đó là bàn chuyện phát tài. Nói về cách kinh doanh, đó không chỉ là điều may rủi, mà là một nhu cầu tâm lý của nhân dân. Mọi người đều muốn làm ông chủ, làm phú ông, muốn làm cho người khác phải kính nể. Mỗi người đều có quyền tự chọn con đường đi cho mình, theo đuổi hạnh phúc mà mình mong muốn. Có điều muốn làm ông chủ của người khác, đầu tiên phải làm ông chủ tốt của chính mình. Tôi muốn trở thành thầy giáo và người bạn của các em.
Có mỗi Trần Minh đi bên thầy giáo, còn tất  cả chậm rãi bước dưới đường. Màn đêm đang buông xuống, ánh đèn túyp đã sáng lên, những ngọn đèn đường bắt đầu tỏa ánh sáng lung linh. Thật đúng là một thế giới muôn màu sắc. Những người bán hàng rong chuyên họp chợ đêm bắt đầu tỏa ra khắp đường, bày sạp hàng. “Mua tất tơ đi, tất tơ bán rẻ đây, 15 đồng một đôi đây” – Có người đang rao hàng.
Trần Minh nhìn thấy tất cả điều đó, bạn không hiểu sao người ta lại sống một cuộc sống tầm thường đến thế.
Những cảnh bình thường nơi đầu phố ấy khiến cho thầy Giang cảm thấy một tình cảm trào dâng đối với sức sống mãnh liệt của xã hội.
_ Thưa thầy, chuyện thầy vừa nói về thầy Quảng thật cảm động, nhưng cũng thật chưa thỏa đáng lắm. Lẽ nào có mây chục cây vải ấy mà tiêu biểu cho cuộc đời một con người? Hơn nữa những cái cây kia, cây nọ thấp hơn cây kia, như một con đường trượt dốc, lẽ nào điều đó thể hiện ý nghĩa cuộc sống của con người sao? - Lần đầu tiên Trần Minh chủ động – Các thầy dạy trung học không ít người có tài, nhưng chỉ đem kiến thức của người này truyền cho người kia thì cũng chỉ đến thế mà thôi. Nếu như những người này là nhà khoa học, là kiến trúc sư thì cống hiến của họ đối với xã hội chẳng phải là rất lớn sao?
Mỗi một học sinh đều có những đặc điểm riêng của mình. Làm người thầy giáo tuyệt đối không thể dùng thước đo chung để đánh giá học trò mình, bởi như thế thì kết quả cũng giống như một thầy thuốc tầm thường kê một cái đơn thuốc giống nhau cho các con bệnh.
Thầy Giang nói:
_ Tuy em nhìn vấn đề còn lệch lạc, nhưng cách kiến giải rất độc đáo. Phải, trong các thầy dạy trung học có rất nhiều người giỏi. Nếu như được đổi sang vị trí khác thì chắc chắn tài năng của họ được phát huy triệt để, nhưng xã hội lại không thể thỏa mãn được mọi ý thích cá nhân. Vì thế nên mới “Làm một việc, yêu một việc”.
_ Em không tán đồng quan điểm này. Người có khả năng làm khoa học lại đi bán khoai lang, thầy không thấy tiếc sao?
_ Hiện tượng không thể dùng hết tài năng của con người là điều trước kia có tồn tại. Sau khi cải cách mở cửa, đã có nhiều thay đổi. Hiện giờ trong nội địa, việc chọn nghề đã có một chế độ tương đối tự do, ở Đặc khu này thì càng không phải nói nữa. Có điều những công việc bình thường cũng cần có người làm. Xã hội cần có hoa hồng nhưng cũng cần có lá xanh…
_ Vâng, câu nói đó rất phổ biến. Nhưng giá trị của lá xanh cũng bởi có hoa hồng. Nếu như chỉ có lá xanh thì giá trị của nó ở đâu?
_ Sao em biết không có hoa hồng xuất hiện trong số học sinh của tôi?
Trần Minh không nói gì, cậu ta muốn làm hoa hồng.
Mười sáu, mười bảy đang là lứa tuổi có nhiều suy tư. Học sinh lứa tuổi này cần được thường xuyên giao tiếp trao đổi với những người lớn tuổi, chín chắn, sâu sắc hơn họ biết bao.
Tới bến xe buýt, Trần Minh và thầy Giang cùng nhìn nhau, cả hai không nói gì mà chỉ cười. Thầy vỗ vai trò, khoác tay trò đi tiếp về trạm xe phía trước. Thầy cảm thấy trò cũng muốn đi thêm một đoạn nữa để trò chuyện thêm.
_ Thầy Giang, chắc chắn thầy rất nhớ nhà, nhớ cô và con có phải không?
Câu nói ấy của Trần Minh khiến thầy hết sức kinh ngạc và rất cảm động. Thầy giáo quan tâm đến học trò, bao gồm cả đời sống cá nhân thì điều đó cũng dễ hiểu thôi, nhưng học sinh mà quan tâm đến đời sống cá nhân của thầy thì khiến thầy vô cùng ngạc nhiên và cảm động.
Lại tới một trạm xe buýt nữa, phía xa xa kia đã có xe đang tới. Trần Minh nói với thầy:
_ Ba của Tiêu Dao nói đúng. Nếu như trong khi đi học mà có được một thầy giáo tốt thì ảnh hưởng tới suốt đời người học trò ấy.
Với thầy Giang, Trần Minh rất tôn kính. Thầy không hề quan tâm đặc biệt gì với cậu, nhưng Trần Minh lại có cảm tình đặc biệt đối với thầy. Trước kia cô giáo chủ nhiệm Lan ở lớp Chín đặc biệt quan tâm và yêu quý Trần Minh, nhưng Trần Minh không tự hiểu nổi mình có cảm tình gì với cô không. Còn thầy Giang, chỉ tiếp xúc qua một học kì, cậu ta tự thấy lần đầu tiên có cảm tình đặc biệt đối với thầy giáo.
Muộn rồi, Trần Minh nói với thầy:
_ Thưa thầy, hôm nào rỗi mời thầy đến nhà em chơi. Nhà em có rất nhiều cây vải, giờ đã có cây chín rồi. Mời thầy đến nếm thử quả đầu mùa.
Có thể coi như đây là lần đầu tiên Trần Minh mời khách đến nhà chơi.
Làm thầy giáo, điều hài lòng nhất là có được sự tin tưởng và tôn trọng của học sinh, và tâm nguyện lớn nhất là đào tạo cho xã hội một lớp người tài năng xuất sắc. Giờ đây, những điều ấy càng khó có và quan trọng. Ngày nay, khi cải cách mở cửa không ngừng đi sâu, khi Trung Quốc và thế giới ngày một giảm dần khoảng cách, thì ở Đặc khu, trên mặt trận giáo dục mới mẻ, cần biết bao nhiêu hàng loạt người trồng vườn chân chính đó!

Trời không còn sáng nữa, đèn trong phòng làm việc đã tắt. Mình biết thầy Giang sắp ra. Không cần nhìn mình cũng cảm thấy được. Ra vẻ không nhìn thấy, mình cầm quyển Anh văn đi đi lại lại trên hành lang và đọc, nhưng tim thì đập thình thịch. Thầy cách mình ngày một gần, thầy sắp nói chuyện với mình rồi. Quả nhiên thầy Giang bảo: “Lâm Hiểu Húc, chăm chỉ thế”. Mình giả vờ như chợt nhớ: “Ồ, em cũng phải về nhà”. Và thế là cả hai cùng xuống cầu thang (phải chăng mình rất khôn khéo).
Xuống dưới nhà, thầy Giang bảo đi dắt xe, lúc ấy mình mới nhận ra chiếc cúc áo thứ hai của thầy bị đứt. Mình rất muốn nói: “Thưa thầy, cúc áo thầy bị đứt, để em đơm lại cho thầy”.
Nhưng mình không nói, có lẽ cũng là vì nỗi e thẹn của con gái. Nhiều khi mình chỉ muốn biến thành con trai. Nghe Vương Tiếu Thiên nói bọn cậu ấy cùng thầy đi ăn với nhau, mình phục quá; hay như Lưu Hạ hoặc Hân Nhiên ấy, có thể cùng chuyện trò hàn huyên với thầy. Thầy Giang, thầy có biết không? Em có rất nhiều điều muốn nói với thầy. Em rất muốn hỏi thầy, cuộc sống thầy có tốt không? Có hạnh phúc không?
Chiếc xe của thầy vừa lướt qua người mình: “Lâm Hiểu Húc à, đi đường cẩn thận nhé”. Câu nói ấy như của người cha nói với con, thật là thân thiết và âu yếm. Thầy Giang vưà ngoái đầu lại liếc nhìn mình. Thực sự đôi mắt ấy hồi nhỏ mình đã nhìn thấy rồi.
Nhìn theo bóng thầy Giang biến dần trong biển người mênh mông, mãi mình mới thôi ngóng theo. Chợt nhớ tới chiếc cúc áo của thầy, mình hét to trong lòng: “Thưa thầy, hãy để em khâu áo cho thầy!”
Việc đầu tiên khi trở về nhà là tìm chiếc áo sơ mi trắng của mình cắt lấy chiếc cúc, bởi nó giống những chiếc cúc áo của thầy. Mai mình sẽ lặng lẽ đặt nó lên trên bàn giáo viên.
Những chiếc cúc áo của thầy đã được đơm, mình rất mừng. Phải biết rằng những chiếc cúc ấy là của mình. Nhưng khi đến gần thầy mới thấy đó là không phải là cúc áo của mình, chúng trông không hợp lắm với những chiếc khuy khác.
Mình muốn khóc. Vậy còn chiếc cúc của mình thì sao?
Lúc đang giờ học, mình lên nộp bài và tìm thấy chiếc cúc ấy ngay ở góc bàn của thầy. Mình nắm chặt nó, trong lòng buồn bã. Nó chẳng có ý nghĩa gì hết, đặt ngay ở trên bàn mà người ta không để ý. Mình nắm chặt chiếc cúc không bắt mắt ấy, đứng hồi lâu không động đậy.

Cũng như mọi khi, Tiêu Dao phóng chiếc xe đua qua bến xe buýt trên đường 13 là lại gặp cô bé cũng họ Tiêu mặc bộ váy áo màu đen ấy, trong lòng bạn cảm thấy rất vui. Tiêu Dao cười với cô và phóng vượt qua. Cô bé thì thẹn thùng mủm mỉm cười.
Tiêu Dao định bụng gặp lần sau nhất định phải chào hỏi và nói chuyện với cô. Nhưng cứ mỗi lần gặp, thì không hiểu sao bạn không mở được miệng mà chỉ cười thôi. Và lại quyết định: “Lần sau gặp cô ấy nhất định phải chào hỏi mới được”.
Có một lần tan học, ngay từ xa, Tiêu Dao đã nhìn thấy người  đứng trên bến xe đường 13 rất đông. Chắc là tắc xe rồi. Mãi không thấy xe đến, cô bé sốt ruột nhìn đồng hồ. Tiêu Dao nghe các bạn ở lớp 3 khối Mười nói nhà cô bé ở khu La Hồ, cách trường rất xa. Nhìn thấy cô bé sốt ruột, Tiêu Dao cũng lo thay. Cậu ta đi chậm hẳn lại “Việc gì phải nghĩ, sao không đưa cô ta về nhà cơ chứ!”. Nhưng vừa tới bến, không hiểu sao chân lại đạp mạnh đi một cái. Cậu ta dừng lại trước một cửa hàng, lặng lẽ cùng đợi xe với cô bé. Cuối cùng, xe tuyến đường 13 cũng tới, cô bé lên xe. Xe chạy, lúc ấy Tiêu Dao mới thở phào.
Lớp 3 đi thực hành phải qua cửa phòng học lớp 4. Lúc ấy, bọn con gái đều nhìn cả ra ngoài. Vương Tiếu Thiên vừa nhìn đã kêu ầm lên “Tiêu Dao, em gái cậu tới kìa!”. Làm cho Tiêu Dao ngượng ngùng không biết nên làm thế nào. Trong mắt của Vương Tiếu Thiên thì cô bé đó như là em gái của Tiêu Dao bởi bố mẹ cô ta đang ở nước ngoài mà cô ta có cùng họ với Tiêu Dao. Lâu dần Tiêu Dao cũng cảm thấy cô bé và mình như có quan hệ thân thích nào đó. Lớp 4 có giờ ngữ âm cũng phải đi qua lớp 3, Tiêu Dao cũng bất giác dừng lại ở lớp 3 một lát. Có một lần, cô bé đi qua lớp 4, Vương Tiếu Thiên reo: “Tiêu Dao, em gái cậu đến kìa”. Tiêu Dao cười cười. Vương Tiếu Thiên hát: “Em ơi – Hãy dũng cảm tiến lên phía trước đừng có quay đầu”. Tiêu Dao tức quá muốn đánh Vương Tiếu Thiên. Lúc ấy cô bé quay đầu lại, không nhìn người hát mà nhìn Tiêu Dao một cách thân thiện. “Nếu quả thực cô ấy là em gái thì lần sau gặp nhau thế nào cũng phải chào hỏi” – Tiêu Dao nghĩ.
Từ khu phòng học lầu năm đến sân vận động cũng mất một quãng. Mỗi khi tập thể dục giữa giờ, học sinh cả khối lại xếp hàng rồng rắn trên sân. Trên đường ra sân, trong lúc chuyện gẫu với các bạn, Tiêu Dao cũng biết thêm một số điều về cô bé. “Cô ấy rất trầm tính”, “chưa bao giờ lắm mồm lắm miệng”. Nghe các bạn nói vậy về cô bé, Tiêu Dao rất vui, cậu ta không thích các cô gái lèo nhèo suốt ngày.
Tập thể dục được sắp xếp nối đuôi nhau từng lớp một. Lớp 3 và lớp 4 xếp gần nhau. Tiêu Dao có thể tìm ngay thấy cô bé trong đám đông. Bất kể nhìn thấy cô bé lúc nào và ở đâu, Tiêu Dao đều rất vui.
Hết giờ tập hôm nay, đám học sinh ào ào trở lên gác. Tiêu Dao thấy cô bé không động đậy, cậu ta bất giác cũng đứng yên.
Bọn con gái đang đứng giữa đám cỏ. Có cỏ Đài Loan non xanh làm nền đám con gái cũng trở nên tươi mát lạ thường. Cô bé cứ đứng yên trân trân nhìn Tiêu Dao.
Tiêu Dao cũng lần đầu tiên dám mạnh dạn ngắm cô, ánh mắt cô như định nói điều gì.
Trời tháng tư giống khuôn mặt của trẻ con, nói thay đổi là thay đổi ngay. Lúc ấy mưa đã “lách tách, lách tách” rơi xuống.
_ Mưa rồi, đi mau lên! – Tiêu Dao nói.
Bốn con mắt cùng nhìn nhau, sau đó ai nấy đi theo hành lang về phía lớp mình.
Ngồi trên lớp nhưng Tiêu Dao bị phân tán tư tưởng: “Cô ấy định nói gì nhỉ?”, bởi đôi mắt ấy rõ ràng định nói với Tiêu Dao điều gì đó. Tiêu Dao định khi tan học đi qua bến xe mà gặp, nhất định phải hỏi cho ra.
Mưa ngày càng lớn, chỗ nào cũng ào ạt ào ạt. Lúc sắp vào tiết bốn, Lưu Hạ cầm một chiếc ô hoa nhỏ đến: “Tiêu Dao này, em gái cậu đưa cho đấy”. – Lưu Hạ bắt chước kiểu bẻm mép của Vương Tiếu Thiên.
Tiêu Dao đón lấy cái ô vẻ ngạc nhiên:
_ Chuyện gì thế nhỉ?
Lưu Hạ nhún vai:
_ Không hiểu, cô ấy bảo tớ đưa ô cho cậu, không nói gì cả.
Tiêu Dao định chạy đi hỏi xem ra sao, nhưng trống báo giờ lại vang lên.
Trống tan, Tiêu Dao vội vã chạy sang lớp bên cạnh, cô ấy không có ở đó. Tiêu Dao vội chạy ra bến xe, đợi mãi nhưng cũng không thấy. Buổi chiều, trời tạnh ráo, Tiêu Dao vẫn cầm theo chiếc ô, định bụng để cám ơn cô bé và trả cô chiếc ô. Nhưng cả buổi chiều cũng không thấy cô ấy đâu. Mấy ngày tiếp theo cũng vẫn không thấy. Ngày nào Tiêu Dao cũng mang theo chiếc ô hoa đi học, bọn bạn trong lớp đều trêu là “đồ con gái”.
Có lẽ cô bé ốm rồi, bởi hôm ấy trời mưa. Chờ cô ấy đến, nhất định phải chào hỏi và cảm ơn cô, nhất định!
Nhưng cô bé không đến. Lần nào Tiêu Dao cũng mong chờ, nhưng lần nào cũng thất vọng. Cô bé làm sao rồi?

CÔ BÉ ĐỘT NHIÊN ĐI PHÁP
Tiêu Dao ra bưu điện gửi thư. Thư này viết cho ba mẹ. Trong thư bạn viết rất rõ về nhận thức với việc ra nước ngoài. Cậu tin rằng ba mẹ sẽ hiểu. Ba mẹ sẽ tôn trọng sự lựa chọn của cậu.
Ở bưu điện, Tiêu Dao lại nhớ đến lần gặp cô bé, bạn hy vọng có phép lạ, lại nhìn thấy cô bé cầm gói quà từ Pháp gửi về và đi lướt qua cậu. Đã mấy ngày không nhìn thấy cô bé rồi, Tiêu Dao lo lắng phập phồng trong bụng.
Tan học đi qua bến xe, Tiêu Dao theo thói quen lại nhìn vào, nhưng vẫn không thấy bóng dáng cô bé đâu cả. Khi ấy có một bạn học sinh lớp 3 đi qua, Tiêu Dao không nén được nữa:
_ Bạn gái họ Tiêu ở lớp cậu đâu rồi?
_ Ồ, cô ấy á? Cô ấy đi Pháp rồi, chẳng nhẽ cậu không biết sao?
_ Thật không, đi khi nào vậy? – Tiêu Dao quá ngạc nhiên.
_ Đương nhiên là thật rồi. Đi từ mấy hôm trước. Nghe nói mẹ bạn ấy làm việc ở Pháp, có mua được tòa biệt thự của một nhà quý tộc nên đã đón con sang bên ấy rồi.
Tiêu Dao nghe như trái tim mình rơi đánh “bộp” một cái. Bạn vừa gửi thư đi nói rằng: “Tạm thời chưa đi”. Còn cô bé thì đi rồi, mà đi rất xa. Có lẽ kiếp này họ không có cơ hội để gặp nhau nữa rồi.
Điều quan trọng là cậu vẫn chưa chào hỏi cô ấy. Vẫn chưa nói “Chào bạn” thì làm sao lại có thể nói “Tạm biệt”? Tiêu Dao vô cùng hối hận, vì sao vẫn chưa chào hỏi cô ấy kia chứ? Nếu thế, nhất định cô ấy sẽ phải nói điều gì đó, chứ không phải cứ lẳng lặng mà ra đi.
Tiêu Dao chợt nhớ đến hôm ở sân tập, nhớ đến cái nhìn cuối cùng lúc chia tay. Có thể mọi điều sẽ qua đi, nhưng cái ánh mắt ấy thì mãi mãi còn đọng lại trong trái tim của Tiêu Dao.
Sớm hôm sau, Tiêu Dao lại đạp xe qua bến, trời còn sớm nên phơ phất sương mù lãng đãng. Người và cây cối lúc ẩn lúc hiện. Tiêu Dao dừng xe lại, mờ mờ như bóng cô bé vặc chiếc váy đen, tay cầm quyển vở bất chợt quay đầu lại để lộ một nụ cười hiền hậu.
Mặc dù họ chưa hề chơi riêng với nhau, thậm chí còn chưa nói chuyện, nhưng Tiêu Dao không thể quên được cái vẻ thẹn thùng, ngượng ngập mà thân thiết của cô bé.
Giờ cô bé đã đi xa rồi, giống như là sương mù đã tiêu tan.
Trên lan can của tòa biệt thự cổ bên Pháp kia, nhất định thoảng lại xuất hiện một cô bé Trung Quốc ra ngóng cảnh vật xung quanh.
Trời lồ lộ sáng dần, sương mù cũng bắt đầu tan. Mọi vật đã nhìn rõ. Những điều bâng khuâng kỳ diệu đẹp đẽ cũng lắng sâu trong lòng.

CÒN MÃI ÁNH MẮT CUỐI CÙNG
Bà nội vốn định gọi điện thoại cho ba mẹ Tiêu Dao, nhưng lại sợ họ quá lo lắng. Bà chợt nhớ Tiêu Dao thường hay nhắc đến thầy giáo chủ nhiệm lớp, nên bà quyết định đi tìm thầy nói chuyện. Đầu tiên bà gọi điện cho thầy, hẹn gặp, sau mới đến trường.
Thầy Giang chờ đón bà nội Tiêu Dao ở phòng khách.
Bà thuộc lớp phụ nữ con nhà danh giá thời cũ. Mấy chục năm qua đi nhưng bà vẫn giữ được dáng dấp quyền quý, tóc chải mượt bóng, sắc mặc rất đẹp.
_ Xin mời bà ngồi. Tiết này tôi không phải lên lớp, chúng ta có thể nói chuyện được. Theo tôi đoán thì bà tìm gặp tôi chắc là có chuyện riêng cần nói.
_ Dạ vâng. À… à… - Bà có vẻ căng thẳng. Vừa gọi điện cho thầy Giang xong bà lập tức cảm thấy hối hận. Bà trách mình làm thế này giống “cảnh” trong phim ảnh quá, mà như thế thì rất dở. Nhưng ngoài thầy giáo ra bà không biết nhờ ai giúp bây giờ.
_ Thưa thầy Giang, những điều tôi nói với thầy xin thầy đừng nói cho ai biết.
Thầy Giang gật đầu.
Được thầy đồng ý rồi bà mới bắt đầu nói:
_ Là thế này ạ, ba mẹ cháu Tiêu Dao hy vọng cháu sẽ ra nước ngoài bởi bây giờ cháu còn nhỏ dễ thích ứng với hoàn cảnh bên ngoài, nhưng chính nó lại cho rằng trước mắt không nên đi. Tôi nghe cháu nói, cháu đã trao đổi với thầy về chuyện này rồi, mong thầy cho ý kiến.
Thầy Giang gật đầu.
_ Tôi và ông nội cháu đi Pháp từ xưa, sau giải phóng, chúng tôi lại trở về nước. Tiêu Dao quyết định như thế, chúng tôi cũng rất hiểu và thông cảm.
Nói thế, chắc thầy cũng thấy là tôi nên “thay đổi” thôi có phải không? - Cả bà cùng thầy giáo bất giác đều cười. Bà lại nói tiếp - Đối với thằng Tiêu Dao, tôi và ba mẹ nó cũng tương đối yên tâm. Nó rất chân thực và chịu khó. Nhưng gần đây trông nó có vẻ khang khác, mấy lần tôi có hỏi nó, nhưng nó đều không nói. Có một lần bỗng nhiên nó hỏi tôi: “Bà ơi, hồi trẻ bà có đi Pháp, thế nước Pháp như thế nào?”. Ngay lúc ấy tôi đâu có để ý, nhưng sau tôi thấy trên bàn của nó có một bức tranh. À, bức này đây, lúc đấy tôi biết chuyện không phải nhỏ đâu.
Thầy Giang đón lấy bức tranh: trên thảm cỏ có một cô bé gái, đứng xa xa là một cậu bé. Chỉ vẻn vẹn có thế. Ở góc bức tranh có dòng chữ: “Ánh mắt cuối cùng – Tiêu Trúc”. Nét vẽ còn xấu, nhưng thoáng nhìn người ta có cảm nhận ngay bức vẽ rất tâm huyết. Thầy Giang dạy Ngữ văn cho cả lớp 3 và 4 nên biết ngay người mà Tiêu dao vẽ là ai. Có điều họ tên của cô bé ấy là Tiểu Nguyệt Tiêu.
_ Trời đất, thầy giáo ạ, thằng Tiêu Dao nó…
Thầy Giang lại nghĩ đến vấn đề khác:
_ Xin hỏi làm sao bà lại nhìn thấy bức vẽ này?
_ Hôm qua tôi dọn phòng nên thấy nó ở trong phòng của Tiêu Dao. Bà nói và nhận thấy nét mặt của thầy giáo hơi sa sầm nên ngừng lại.
_ Điều đầu tiên tôi muốn nói là không nên xem trộm thư từ của con trẻ, làm thế khiến chúng thấy tủi, bị coi thường. Có những thứ chỉ riêng mình chúng xem mà thôi.
_ Nhưng không làm thế thì tôi không biết chuyện của nó, đặc biệt là những chuyện về lĩnh vực này. Ba mẹ cháu đều công tác ở nước ngoài, tôi phải có nhiệm vụ chăm nom cháu, phải chịu trách nhiệm về cháu. Thưa thầy, tôi không đồng ý với quan điểm của thầy.
Thầy Giang gật đầu thông cảm.
_ Là thầy giáo thì ai cũng mong học sinh mình thành tài, còn là phụ huynh chúng tôi thì ai mà chẳng mong con cháu mình sẽ hạnh phúc.
_ Về phương diện tình cảm, học sinh nam lứa tuổi này rất phức tạp, các em dễ rung động lại thường để trong lòng. Các em nữ thường hay kể với các bạn cùng trang lứa, còn các em trai thì giấu kín tình cảm vào trong lòng - Thầy Giang nói - Học xong trung học, các em thay đổi nhiều, cả về sinh lý lẫn tâm lý đều biến đổi lớn, phát sinh những tình cảm khác giới là điều hoàn toàn bình thường, có thể thông cảm được.
_ Thầy Giang ạ, cứ như ý kiến của thầy thì chúng yêu đương nhau lại là đúng sao?
_ Mặc dù trong con mắt các nhà văn thì mối tình đầu thật tuyệt vời nhưng nếu nó xảy ra khi các em ở lứa tuổi trung học thì cũng không lãng mạn lắm. Tôi không đồng ý học sinh trung học yêu đương bao gồm tình yêu sơ khai như hiểu nhau, hợp tính nhau… Tình yêu nhất thiết phải lấy hôn nhân làm phương hướng phát triển. Nếu không lấy hôn nhân làm mục đích thì tình yêu là vô trách nhiệm, mà hôn nhân đối với các em thì quả là xa vời, tuổi tác còn non thì làm sao gánh vác được trách nhiệm nặng nề ấy của xã hội.
_ Tôi rất đồng ý với quan điểm ấy, tôi còn muốn tìm cô bé kia để nói chuyện.
_ Tiểu Trúc đã đi Pháp rồi, tôi nghĩ bà đã quá coi trọng chuyện này. Hơn nữa việc can thiệp của các thầy giáo vào lĩnh vực tình cảm này rất dễ sinh chuyện nặng nề, khiến học sinh có tâm lý chống lại. Nhưng đến khi tôi phát hiện thấy sự việc đã cần cảnh báo, thì nhất định tôi sẽ phải có cách để can thiệp. Trước mắt, tôi chỉ có thể đứng bên để quan sát. Bà cũng không nên kiểm soát thư từ của Tiêu Dao nữa, đừng đối xử thế với cháu, khiến cậu ấy cảm thấy tủi.
Tiễn bà cụ rồi, thầy Giang trở về phòng làm việc, nghe cô giáo phòng bên cũng đang vô tình nói về tình yêu tuổi học trò:
_ Học sinh thời nay trưởng thành quá sớm, việc gì cũng đều hiểu, mà bọn trẻ ở Đặc khu lại càng cởi mở. Chuyện này chỉ cần không lộ liễu, thành tích học tập không sa sút thì thôi đành nhắm một mắt mở một mắt vậy. Huống hồ chuyện này cũng khó quản lí.
Thực ra sự việc không phải đơn giản như vậy, đúng như Macarenco nói: “Xã hội hiện đại tạo nên một lớp trẻ con lớn. Về mặt sinh lý phát dục thì gần như là người lớn, nhưng chúng không biết tự kiềm chế bản thân bằng quan niệm đạo đức đúng đắn”. Họ vẫn cần phải “quản”, cần sự giúp đỡ của người lớn, chỉ có điều là với phương pháp và hình thức khác nhau mà thôi. Họ cần sự giúp đỡ, thiện ý và thật lòng, nhưng không nên để cho họ nhận thấy. Sự giúp đỡ ấy đưa họ ra khỏi thời kì khó khăn. Những người thầy phải có trách nhiệm làm chiếc cầu giúp họ qua thời kì quá độ này, giúp cho học sinh qua sông thật vững vàng, an toàn và tỉnh táo. Đối với tình cảm của thanh thiếu niên thời kì này phải làm sao để nó thật trong trắng, cao thượng, đẹp đẽ. Mà điều này thì chúng ta có thể làm được.

Hôm nay là ngày cuối tuần, ngủ dậy, mình mang chiếc áo váy màu trắng ra giặt. Mình không nỡ lòng nào để nó bị chiếc máy giặt dày vò, cũng chẳng nhẫn tâm để nó phải giặt chung với quần áo khác. Tốt nhất cứ lấy tay mà vò từ từ, rồi nhè nhẹ rũ nước. Loại váy trắng này năm nay rất thịnh hành. Lưu Hạ cũng có một chiếc, trông còn sang hơn cả mình, nhưng không chắc đã đẹp hơn chiếc của mình.
Đem váy ra ban công để phơi, mồm huýt sáo một bài hát. Thực ra thì không bằng giọng cả của Lưu Hạ, nhưng ai mà chẳng có thể hát bài hát của mình, chỉ cần bạn cảm thấy cao hứng mà thôi.
Có một bài hát tiếng Anh rất tuyệt, mình không biết là nó hay ở chỗ nào, chỉ có điều mình thuộc lời rất nhanh:
“Khi tôi còn là cô bé con, tôi hỏi mẹ ngày mai sẽ ra sao? Tôi liệu có xinh tươi, tôi liệu có giàu có. Mẹ nói rằng tôi sẽ xinh tươi, tôi sẽ giàu có. Chẳng ai mô tả được tương lai”.
Phải, tương lai sẽ ra sao? Cuộc sống sẽ ra sao? Từ một ánh mắt, từ một câu nói, từ cái nhướn mày ở người khác. Tóm lại, cảm thụ đời sống từ nhiều phía.
Nhưng cái phần ấy của cuộc đời mà mình muốn biết lại bị mẹ gạt đi bằng câu: “Sau này tự con sẽ biết”.
Mình cứ muốn tìm hiểu về khía cạnh ấy của cuộc sống bởi vì chỉ có nó mới giải thích được những hiếu kì, xấu hổ, kinh ngạc của tâm lí. Chợt nhớ đến câu hát rất trẻ con và ngây thơ thuần khiết: “Chẳng mô tả được tương lai”.
Ngày… tháng…
Hôm nay lớp mình có cuộc hội thảo, có thể nói đó thực là cuộc hội thảo sôi động nhất từ trước tới giờ. Thầy Giang bảo nếu thời học sinh của thầy mà có cuộc hội thảo như thế thì nhất định sẽ trầm lắng lắm, nhưng đương nhiên hồi ấy cũng không thể tổ chức được hội thảo kiểu này.
Gần như tất cả mọi người đều nói: “Học sinh trung học trước kia rất đơn thuần, còn học sinh bây giờ thì…” và thôi không nói tiếp nữa. Họ để mấy cái dấu chấm lửng khiến người ta thật hoang mang, nói cho cùng thì chẳng phải trong từ điển cuộc đời của chúng ta bây giờ đã có thêm một chữ “Yêu” hay sao? Điều đó thì có gì mà không được? Chẳng hiểu vì sao người lớn lại lo lắng quá đến như vậy.
Nữ sinh bây giờ ngầm bàn về bạn trai, còn bọn con trai thì nghe nói cũng bàn luận không ít về con gái. Nhưng cùng ngồi bàn luận về tình yêu như hôm nay thì cũng mới là lần đầu.
Mình nghĩ học sinh Thâm Quyến được giáo dục khá toàn diện ở lứa tuổi thanh xuân này. Hồi còn ở phổ thông cơ sở chúng mình đã từng dự những buổi giảng về kiến thức vệ sinh ở tuổi thanh xuân. Đôi khi đọc trên báo thấy tin có học sinh nội địa tự sát, phá thai, thầy giáo tự ý bóc thư của học sinh… Thực sự mình cảm thấy chúng mình may mắn hơn nhiều.
Lúc bắt đầu, các bạn hãy còn ngài ngại, nhưng dần dần mọi người hăng hái lên. Vương Tiếu Thiên bắn phát đạn đầu:
_ Mấy hôm trước đài truyền hình quốc tế có phát đi phim Bạn thời để chỏm, tôi nghĩ là mọi người đều xem. Em bé gái hỏi em bé trai: “Bạn có yêu mình suốt đời không?", cậu bé trả lời: “Đương nhiên rồi, mình đã yêu bạn cả một tuần cơ mà!”. Xem xong cuốn phim này, người ta phải suy nghĩ rất nhiều, không hề giống một chút nào với suy nghĩ “tình cảm không trong sạch” của thầy cô và cha mẹ. Trung Quốc không thể nào làm và cũng không thể làm được những bộ phim như thế. Kì thực vấn đề giới tính chỉ là một hiện tượng bình thường còn nếu không có hiện tượng như thế mới là không bình thường.
Ngay lúc ấy có bạn bịt miệng cười:
_ Kinh nghiệm gớm!
Dư Phát ghé sát Lưu Hạ:
_ Có phải chuyện ấy đã xảy ra giữa bạn với Vương Tiếu Thiên không?
Vương Tiếu Thiên tiếp tục:
_ Ai mà chẳng tự thừa nhận rằng trong lòng đã từng quý mến một người nào đó, hay có cảm tình với bạn khác giới? Chỉ là vì không muốn nói ra mà thôi.
Người vừa bịt miệng cười Vương lúc nãy, giờ thấy im lặng. Câu nói vừa rồi giống như một nhát dao khía vào lòng mọi người. Mình phải thừa nhận rằng cậu ta nói đúng.
Lưu Hạ nói:
_ Bây giờ những thuật ngữ mà học sinh trung học sử dụng để hình dung chuyện yêu đương là quá nhiều, nào là “không nên ăn trái cấm”, “phạm một lỗi đẹp”, “sai lầm không nên đi vào”, “táo xanh nuốt không trôi”. Tất cả đều bao hàm hai nghĩa, thứ nhất là sự đẹp đẽ và sức quyến rũ, hai là sự quá sớm của việc đó.
Vương Tiếu Thiên và Lưu Hạ khi nói chuyện bao giờ cũng người hô kẻ ứng rất ăn ý. Dù hai người cãi nhau vì chuyện tờ tranh, nhưng khi nói chuyện vẫn luôn “Anh hát ả khen hay”. Chả trách bạn bè cứ trêu họ là “một cặp trời sinh”. Có đùa gì thì đùa chứ mình vẫn thật sự khâm phục đôi “Kim đồng Ngọc nữ”, họ rất trong sáng về mặt tình cảm. Mấy hôm trước dì họ mình ở Hồ Nam có nhờ mẹ mình giới thiệu đối tượng. Bản thân dì không có điều kiện hấp dẫn gì lắm nhưng lại yêu cầu rất cao. Một là phải có hộ khẩu ở Thâm Quyến, hai là phải có cơ sở kinh tế, ba là phải có bằng đại học trở lên, bốn là phải cao một mét bảy lăm trở lên, năm phải… Học sinh trung học thì không thế, họ “tìm hiểu” nhau không tầm thường và tính toán như người lớn. Họ trọng tình cảm.
Lúc ấy Liễu Thanh nói:
_ Tôi cũng không biết nói gì. Tôi đã từng đọc một quyển sách nói về tình yêu sớm của đôi thiếu niên, nhưng xem xong cũng thấy nó chẳng ra sao cả. Quyển sách đó kể về sự “tìm hiểu” của hai bạn học sinh, sau có bạn mách đến trường. Đối với chuyện này hai người thầy có thái độ khác hẳn nhau: thầy bí thư đoàn thì kiên quyết “giáo dục”, bắt học sinh phải viết bản kiểm điểm, nộp nhật kí, làm cho học sinh rất bất bình. Ngược lại cô chủ nhiệm có thái độ khác hẳn với việc này, cô giáo dục học trò bằng cách kể lại chuyện của chính mình: hồi trước bản thân cô cũng đã từng lầm lẫn ra sao, sau này thế nào, rồi cô còn họp lớp, cô còn viết những lời dự đoán tương lai sau từng bức ảnh của các em học sinh như: “Kiến trúc sư tương lai”, “Nhà khoa học tương lai”. Cô dạy học sinh: “Chủ nghĩa cộng sản đang vẫy gọi các bạn, các bạn hãy học tập cho tốt để tiến lên”. Cuối cùng các bạn học sinh đã nhận ra sai lầm của mình. Bạn trai đã phát biểu trên lớp: “Em xin cảm ơn sự giúp đỡ của cô giáo. Vâng, em đã phạm một số sai lầm, đã mất hướng, hiện giờ em cần phải ghìm cương trên bờ vực. Chủ nghĩa cộng sản đang vẫy gọi em…” Xem xong mình rất bực, cảm thấy buồn thay cho bạn gái kia. Làm sao một tình cảm chân thành như thế lại bị coi là “lầm đường” kia chứ? Sau đó xem sang trang đề bản quyền mới thấy cuốn sách đó xuất bản năm 1982, lúc ấy mới thở phào một hơi thảo não. Cái thứ của hơn chục năm trước mới “quê” làm sao!
Đây là lần đầu tiên Liễu Thanh nói chuyện trước mặt bao nhiêu người, nhưng mà nói thật là hay.
Các bạn đều lên nói rất hay, còn mình, mình biết nói gì đây? Mình không thể nói ra được rõ ràng sự cảm nhận của chính bản thân.
_ Có những khi, những khi tôi thấy tình yêu thật cụ thể, thật rõ ràng. Có những khi lại thấy tình yêu thật xa vời, thật mông lung. Có người bảo: “Con gái mười sáu mười bảy tuổi có những tình cảm đẹp đẽ nhất, qua đi là già rồi. Trước tuổi hai mươi mà chưa có mối tình đầu thì cuộc đời sẽ không hoàn chỉnh”. Nhưng cũng có người nói: “Chén rượu ấy rất thơm ngon đậm đà, nhưng hiện giờ chưa phải lúc thưởng thức”. Tất cả người lớn đều nói không nên yêu sớm, yêu sớm không tốt. Thực ra đây cũng không phải là chuyện có cần phải nghĩ ngợi hay không, mà là… tôi, tôi không biết nói thế nào cho rõ…
Phát biểu xong mình mới suy nghĩ lại về những điều vừa nói và cả về cảm giác muốn nói mà không nói ra được. Mình nhớ lại những tình cảm trong giai đoạn vừa qua của mình. Tiếp theo là các bạn khác phát biểu, mình chẳng còn tâm trí nào nghe nữa.
Thầy Giang cũng phát biểu. Thầy kể một câu chuyện:
_ Không biết tự khi nào có một cậu con trai cứ nghĩ đến cô ấy. Ngày nào không thấy cô, cậu bé cảm thấy trống rỗng trong lòng, nhưng gặp mặt cô lại không nói bao giờ. Cậu ta làm cho cô chú ý, cứ hễ khi nào có cô, cậu ta lại hết sức hoạt bát. Cho đến hôm tốt nghiệp, cả hai vẫn chẳng nói gì với nhau. Sau này khi mỗi người đều có gia đình, có bạn đời và con cái, tất cả mọi điều hồi trung học đều trở thành những kí ức tuyệt đẹp và vĩnh cửu. Thật đáng mừng cho người bạn trai ấy bởi cách giải quyết là im lặng ấy thật tuyệt diệu. Có thể các em sẽ nói rằng cậu ta nên nói ra những tình cảm của mình thì mới xứng đáng là con trai. Thích ai thì nên dũng cảm nói ra và theo đuổi nhưng điều đó chỉ nên dành cho những người đã trưởng thành và có sự hiểu biết về xã hội. Hai học sinh trung học đều đang  ở giai đoạn trưởng thành có nhiều thay đổi mà lại phải cùng duy trì một tình cảm vĩnh hằng không thay đổi, mặc dù tâm có thừa, nhưng sức thì không đủ!
_ Đúng là khẩu khí nhà trường – Dư Phát nói.
_ Thế còn cậu thì nghĩ sao?
_ Mình ấy à? Chả nghĩ sao cả. Trong làng mình có rất nhiều cô lấy chồng rồi thì nghỉ làm. Chồng mở công ty hoặc làm ở nhà máy kiếm tiền còn vợ thì ở nhà nội trợ. Hiện giờ có nhiều bạn gái ở nội địa như Hồ Nam, Tứ Xuyên được những người có tiền ở đây cưới về làm vợ, đương nhiên họ là những cô gái đẹp rồi. Suốt ngày họ chỉ ăn diện son phấn lòe loẹt, dắt chó cảnh lượn trên phố. Có rất nhiều người phản cảm với bọn họ, mình cũng thấy không thuận mắt – Dư Phát vừa nói vừa bắt chước quý bà đi lại trên đường phố làm cho tất cả phì cười, cậu ta cũng vui, đưa tay lên gãy gáy – Hà, chúng ta hãy nghe xem cách nhìn của Trần Minh nào!
Trần Minh bị các bạn vừa thúc vừa giục. Mình thấy cậu ta cứ kì kì thế nào ấy. Quả là “cool”, “cool” đến mức không chịu nổi. Nhưng mình cũng muốn nghe kiểu người ấy bàn về tình yêu.
Mãi Trần Minh mới đứng lên được, cậu ta nói:
_ Tôi nghĩ trước khi tôi có một cơ sở chắc chắn trong sự nghiệp, trước ba mươi tuổi, tôi không thể nghĩ đến chuyện ấy được. Tôi tin vào câu nói này: “Khi sự nghiệp thành công thì hạnh phúc cũng đến theo!”.
Nói xong không hiểu sao Trần Minh lại liếc nhìn mình một cái. Với ánh mắt và câu nói của cậu ấy, mình tin rằng cậu ấy sẽ thành công.
Nói xong, Trần Minh ngồi ngay xuống. Chỉ nghe thấy tiếng một bạn gái: “Trời!”. Mình nghĩ là tiếng của Liễu Thanh.
_ Có một số bạn căn bản không hiểu tình yêu là gì, nên cũng bắt chước tìm hiểu. Không có ai tìm hiểu hoặc không tìm hiểu được ai thì cho là mất thể diện, không cùng thời đại.
Thực ra có người kết bạn là theo phong trào, tìm sự kích thích. Có người do người khác nói vun mãi mà thành. Người khác cứ nói mãi họ tốt đôi thế là dần dần hai người cũng cảm thấy tốt đôi. Lại còn có kiểu kết bạn để động viên nhau cùng tiến bộ.
_ Tình cảm của cha mẹ tôi rất tốt. Tôi hy vọng sau này tôi cũng được như cha mẹ.
_ Thưa thầy Giang, yêu đương và học tập có mâu thuẫn nhau không ạ?
Thầy Giang gật đầu khẳng định:
_ Có chứ, điều đó không còn nghi ngờ gì nữa.
_ Thưa thầy, tuổi nào tìm hiểu là thích hợp nhất ạ?
_ Điều ấy hoàn toàn không thể căn cứ theo tuổi tác. Khi nào chín muồi thì là lúc thích hợp. Chưa chín hoặc chín quá đều không tốt. Người Quảng Đông gọi yêu đương là “buộc kéo”, các em có biết vì sao không? Vừa nghe thấy mấy từ ấy tôi cảm thấy không hiểu mà cũng không thể chấp nhận được, sau này biết được nguyên nhân của nó thì mới hiểu được. Hóa ra trước kia ở Châu Giang bởi thuyền gỗ không chạy được nên phải buộc vào thuyền máy để thuyền máy kéo đi. Tới bến thuyền máy không vào được nữa thì lại có thuyền gỗ cập mạn cho người và hàng lên bờ rồi lại lên thuyền, cuối cùng thì cặp ghép để cùng vào bờ. Vì thế đối với tình yêu, người ta dùng từ “buộc kéo” thì thật đúng. Có điều đối với lứa tuổi các em thì quả thực còn quá sớm và đó chính là lí do vì sao nhà trường và gia đình phản đối các em yêu. Các em cứ trách mọi người rằng không hiểu tình cảm của các em, hay can thiệp vào. Thực ra đó là kiểu thương yêu của người lớn mà không biết cách thể hiện cho tốt. Nếu như ngay đến điểm ấy các em cũng không hiểu thì sao có thể hiểu được những tình cảm khác?
Nghe tới đó, không ít bạn đã gật đầu tán thành.
Lúc ấy mình nhận ra Hân Nhiên không nói câu nào, chỉ cắn chặt môi. Sao bạn ấy không phát biểu nhỉ? Chắc chắn bạn ấy phải có suy nghĩ riêng chứ? Cách nhìn của bạn ấy thường chín chắn hơn người khác mà!
Rồi cũng có người nhắc đến tên:
_ Chúng tôi hoan nghênh Tạ Hân Nhiên phát biểu, cách kiến giải của bạn chắc phải cao hơn người khác một bậc.
Hân Nhiên cười cười:
_ Quả thực tôi cũng có một đôi điều suy nghĩ, nhưng giờ thì không nói ra được. Tôi chỉ có một câu thôi: tôi tin vào tình yêu, và tôi cũng tin vào cuộc sống, tin vào mặt trời của ngày mai. Chỉ cần chúng ta yêu cuộc sống thì cuộc sống sẽ không tệ bạc với chúng ta.
Tuy Hân Nhiên nói rất ít nhưng những lời nói tự trong lòng ấy thật chân thành. Mình cầu phúc cho bạn vì chúng ta là bạn thân mà!
Hân Nhiên nói xong rồi, nhưng còn Tiêu Dao? Bạn ấy có cao kiến gì không? Mình chờ đợi. Mình cứ tưởng mình đã chín chắn, hôm nay nghe các bạn phát biểu mới tỉnh ngộ ra là mình rất ấu trĩ. Hầu như bạn nào cũng có nhận thức riêng của mình, kể cả Dư Phát nữa. Bạn ấy cũng có cách nhìn riêng. Mọi người đều nói lên quan điểm của mình, thế giới dường như sáng rõ ra rất nhiều. Thầy Giang hầu như chỉ là một thành viên thường trong cuộc thảo luận của học trò. Thầy không gán ghép quan điểm của mình cho ai cả song chúng mình đều hiểu rất rõ dụng tâm của thầy, dù rằng vị tất chúng mình đã thừa nhận toàn bộ quan điểm của thầy. Lần thảo luận này giúp chúng mình phân tích sự vật một cách khách quan, bình tĩnh, trong đó có tình yêu. Có lẽ đó là ý nghĩa của cuộc thảo luận này.
Điều đáng tiếc duy nhất là từ đầu đến cuối Tiêu Dao không phát biểu. Phải chăng bạn là “người thật sự tài không lộ mặt?”.
Ôi, đã viết đến sáu bảy trang, tay đã mỏi rời song mình vẫn chưa ghi lại được hoàn chỉnh. Lúc ấy mà mang cái máy ghi âm thì đỡ biết bao!
Cuối cùng mình mượn lời thầy Giang để kết thúc những trang nhật ký này:
“Nếu vội vã bước chân xuống dòng sông yêu đương thì chi bằng lặng lẽ đợi ngày trưởng thành. Làm điều gì khởi điểm cũng cần phải cao thì tình yêu cũng cần có khởi điểm tương đối cao như thế”.
Hôm nay mình hơi xúc động, dường như đang sắp xếp lại những mối suy tư chồng chất của mình, dường như hiểu rõ được một điều mà mình luôn muốn hiểu rõ song lại chưa hiểu rõ được. Cuối cùng có người đã giải đáp được vấn đề mà mẹ từng dùng “sau này tự nhiên con sẽ hiểu” để khỏa lấp.
Bất chợt mình đã hiểu được những câu thơ bao hàm ý hướng tới và theo đuổi một tình yêu cao cả, đẹp đẽ của Hoắc Khứ Bệnh như “Gia đình để làm chi”, của Lý Thanh Chiếu như “Chở đâu nổi bấy nhiêu sầu”, của Gớt như “Thiếu nữ nào chẳng yêu đương”.
Sau này sẽ có một ngày mình sẽ có nhận thức mới khi mình đọc lại những trang nhật ký này để rồi đính chính lại cách nhìn của ngày hôm nay. Có lẽ mình sẽ thấy buồn cười về những ý kiến thảo luận tình yêu khi mình mới mười sáu, mười bảy tuổi hôm nay. Lúc ấy khẩu khí của mình chắc cũng lại giống như của các thầy và phụ huynh hôm nay. Nhưng hôm nay thì chưa đâu! Mình chỉ nghiêm chỉnh nhớ lại và ghi chép tỉ mỉ cách nhìn của lũ mười sáu mười bảy tuổi chúng mìnnh về tình yêu và gia đình mà thôi.

Học kỳ thứ hai năm lớp Mười, giờ học nói tiếng Anh do người nước ngoài lên lớp. Học kỳ này người được mời là cô Elizabeth, người nước ngoài. Cô Elizabeth rất chan hòa với học sinh, ai cũng thích cô. Cô trẻ đẹp, hoạt bát, hóm hỉnh, nhiều bạn gái trong lớp đều ngầm bắt chước cử chỉ của cô. Cô còn biết nói mấy câu tiếng địa phương của Bắc Kinh, còn tiếng phổ thông của cô đúng tiêu chuẩn hơn cả khối người Quảng Đông. Cô uốn nắn được cả tiếng phổ thông cho học sinh Quảng Đông:
_ Hình dung về người dùng “béo”, hình dung về động vật mới dùng “mỡ”. Người Quảng Đông gọi người béo là “mỡ”, nghiêm khắc mà nói là dùng từ không xác đáng!
Cô nói mới đắc ý làm sao! Cô còn bảo cô thích tiểu thuyết của Lỗ Tấn, còn tạp văn của Lỗ Tấn thì cô lại không thấy hay.
Cách dạy của cô khác hẳn nhiều thầy cô khác. Giờ học của cô rất nhẹ nhàng , rất sôi động song đến lúc kiểm tra thì rất nhiều bạn lại không đủ điểm trung bình, nguyên nhân là vì “cô giáo người nước ngoài” không lĩnh hội được kỹ đại cương giảng dạy của Trung Quốc. Nghe nói giáo viên các nước Âu Mỹ có quyền quyết định dùng tài liệu giảng dạy nào và phương thức dạy học như thế nào. Cô Elizabeth cho rằng mấu chốt là cố gắng cho học sinh học được nhiều.
Một lần giờ học là đối thoại. Các bạn hỏi cô một lô câu hỏi:
            _ Tại sao cô học đại học Trung văn?
_ Học sinh trung học các nước phương Tây sống như thế nào?
_ Cơm Tây ngon hay cơm Trung Quốc ngon ạ?
Cô Elizabeth nghiêm túc trả lời từng câu hỏi một, không hàm hồ chút nào, hơn nữa thường là một loạt câu trả lời rất hay.
Dư Phát hỏi cô Elizabeth:
_ Cô đúng ra là người nước nào?
Dư Phát hỏi như thế vì có bạn bảo cô là người Anh, có bạn lại bảo cô là người Mỹ. Sau đó thì chẳng ai biết cô rốt cuộc là người nước nào.
_ Mẹ cô là người Đức, đồng thời bà lại mang huyết thống Do Thái. Cha cô là người Airolen. Cô học ở Mỹ, sau khi tốt nghiệp đại học, cô sang Đài Loan học Trung Văn rồi lại học trường đại học Bắc Kinh.
_ Thảo nào, tiếng Trung của cô mới chuẩn đến thế.
_ Đâu có, nói không được chuẩn lắm đâu! “Nam xoang Bắc điệu” ấy mà!
_ A, cô biết dùng cả “Nam xoang Bắc điệu” cơ đấy! - Liễu Thanh nói.
_ Cô còn biết “tán gẫu” nữa kia! – Elizabeth tỏ ra “kiêu ngạo”.
Dư Phát vẫn hỏi đến cùng:
_ Thế vậy cô là người nước nào?
Elizabeth cố làm ra vẻ trầm tư, nhíu mày, lát sau mới cười:
_ Cô là người thế giới!
_ Người thế giới?
_ Cô mang huyết thống của nhiều dân tộc đến thế, nếu cô lại lấy người Trung Quốc thì chẳng phải cô là người thế giới là gì?
Người thế giới là câu nói phổ biến đời nay. Cô Elizabeth giỏi thật! Người thế giới giỏi thật!
Hân Nhiên rất khâm phục sự từng trải của Elizabeth. Cô còn rất trẻ mà hầu như đi khắp thế giới.
_ Trong con mắt cô, trái đất nhỏ thật, còn với chúng em thì nó lại quá lớn!
_ Thế cho nên bây giờ mới có nhiều lưu học sinh Trung Quốc sang học ở các nước phát triển, thành tài rồi thì trở về tổ quốc để đền đáp. Sau này sẽ tới ngày Trung Quốc phát triển, lúc đó người nước ngoài có lẽ sẽ đều tới Trung Quốc du học như người Trung Quốc du học ở nước ngoài hiện nay. Tới lúc đó, nhờ các em quan tâm chiếu cố đấy nhé! – Cô Elizabeth cúi gập người xuống như kiểu người Nhật Bản. Cô tốt thật!
Cô Elizabeth là người theo đạo Cơ Đốc. Như tất cả tín đồ khác, cô rất thành kính, rất cởi mở. Điều đó gợi trí tò mò của nhiều bạn.
Đối với Dư Phát, đó là một câu đố: “Con người do vượn biến thành, đó là điều thường thức, ai cũng biết. Làm sao con người lại có thể do Chúa trời sinh ra được?”
_ Em do vượn biến ra phải không nào? – Elizabeth mỉm cười hỏi.
Cả lớp cười vỡ ra, Dư Phát đỏ mặt lên:
_ Em…, đương nhiên em không phải do vượn biến thành!
_ Thế gà và trứng, cái nào có trước? – Cô Elizabeth hỏi.
_ Không biết ạ! – Các bạn đã từng tranh cãi rất lâu về vấn đề này song không đi tới đâu. Hoặc có thể nói, càng tranh cãi đáp án càng xa lắc.
_ Đối với chúng tôi, vấn đề này rất đơn giản: do thần sáng tạo ra cả.
Đúng là mỗi người có nhân sinh quan riêng. Cô giáo cười, các bạn cũng cười!
Không có chuyện gì mà cô Elizabeth không nói cho học trò biết. Cô kể cô có “mối tình búp bê” Puppy Love. Hồi đó cô lên năm, cô chơi rất thân với một bạn trai hàng xóm lên bảy. Sau nhà hàng xóm phải chuyển đi nơi khác. Mẹ cô giúp cô ngay tối hôm ấy làm một cái bánh ga tô hình trái tim đưa sang tặng cậu bạn hàng xóm. Cậu bạn cũng tặng cô một bó hoa. Sáng hôm sau họ chuyển đi, cô khóc rất thương tâm. Cha mẹ bèn cho cô lên xe, đi mấy giờ mới tới sân bay để đôi “người yêu  tí hon” gặp mặt nhau lần cuối. Bây giờ nhớ lại, cô vẫn còn cảm động, không chỉ cảm động với Puppy Love hồi ấy mà còn cảm động vì tình cảm cha mẹ đối với cô.
Các bạn bàn tán ầm lên:
_ Các bậc cha mẹ Trung Quốc không bao giờ chịu làm như thế!
Tiêu Dao cười nói:
_ Sự khác biệt giữa văn hóa Đông Tây dám chắc biểu hiện ở điểm ấy đấy!
Vương Tiếu Thiên tuy hơi ngượng nhưng hỏi rất to:
_ Miss Elizabeth, Do you have a boyfriend?
Lập tức, cả lớp lại cười vỡ ra, cười đến nỗi Tiếu Thiên cũng đỏ mặt.
Miss Elizabeth mỉm cười thừa nhận. Các bạn lại tò mò hỏi:
_ Người bạn trai ấy là ai ạ?
Cô Elizabeth không giận mà còn kể chuyện về người ấy: Bạn trai của cô là người Trung Quốc, hai người quen nhau hồi học ở Đại học Bắc Kinh rồi từ quen nhau mà yêu nhau. Họ đang chuẩn bị làm lễ cưới.
Câu chuyện yêu đương giữa đôi tình nhân khác quốc tịch này nghe ra rất bình thường song các bạn đều biết thực ra những cuộc hôn nhân với người nước ngoài này rất khác thường.
_ Sau khi kết hôn, cô và thầy đều về Đức cả sao?
_ Không, chúng tôi ở lại Trung Quốc.
_ Hoan nghênh cô là nàng dâu Trung Quốc ạ!
Ngày nay khi Trung Quốc đang bùng nổ hôn nhân với người nước ngoài và cơn sốt đi nước ngoài, một cô gái châu Âu lại tình nguyện kết duyên với một chàng trai Trung Quốc và ở lại trên đất Trung Quốc, điều đó khiến các bạn rất cảm động. Đặc biệt là Liễu Thanh, bạn đang nghĩ đến Liễu Mi và anh chàng râu quai nón, nghĩ đến lớp người xin vào diện được ra nước ngoài…
_ Chẳng cần lớn tiếng khen ngợi việc ra nước ngoài, lấy người nước ngoài mà cũng chẳng cần vì việc đó mà lo lắng! - Liễu Thanh nghĩ.
 
Trong phòng ngữ âm, cô Elizabeth không như các thầy cô giáo khác bắt học sinh nghe đi nghe lại đến phát ớn một đoạn băng luyện tai nghe mà cô cho nghe một đoạn băng âm nhạc.
_ Các em nghe thật chăm chú vào rồi cho biết cảm tưởng của các em.
Cô Elizabeth thường xuyên gọi học sinh liên tục phát biểu để khắc phục những trở ngại về giao tiếp do ngượng ngùng, e lệ. Cô luôn động viên học trò biểu đạt bằng lời vì theo cô biểu đạt được bằng lời là công phu cơ bản mà cũng là một môn nghệ thuật.
Đấy là phương pháp giảng dạy độc đáo của cô giáo dạy ngoại ngữ là người nước ngoài. Xem ra rất nhẹ nhàng song vô hình trung cô đang bồi dưỡng năng lực về nhiều mặt như thưởng thức, trí nhớ, dùng từ, đặt câu, diễn giảng… Lưu học sinh Trung Quốc quen với lối “Follow me, again” của các thầy, thường có lúc rất khó thích ứng với phương thức giảng dạy này của các nước phương Tây. Nhưng điệu nhạc du dương, uyển chuyển, mượt mà dễ nghe ấy đã rất nhanh chóng thu hút những học sinh trung học.
_ Có hiểu không?
_ Hiểu được ạ.
_ Vậy tiếp sau đây tôi mời các em lên nói trên bục giảng, nói những gì các em vừa nghe cùng những cảm thụ của các em. Cần phát âm chuẩn xác chứ không cần nói nhanh. Ai là người đầu tiên đây?
Các bạn nam kêu ầm lên:
_ Lady first, Lady first!
Các nữ sinh nhạo lại:
_ Đúng là những Gentlemen của Trung Quốc!
Các bạn nam bị nói khích, hăng lên. Tiêu Dao nổ phát đầu tiên:
_ Em nghe trong bài hát có tiếng vỗ tay, tiếng vỗ tay như sấm. Hồi học tiểu học, em lên sân khấu biểu diễn song ca. Em không hiểu tại sao mình lại được chọn. Khi tập, em hát rất hăng, rất say sưa. Thầy giáo dạy nhạc của em ngồi dưới sân khấu, vỗ tay rất to: “Bạn ấy hát có hay không?”. Các bạn của em đáp: “Hay ạ!”. “Có muốn hát lại không?”. “Có ạ!”. Thế là em hát thêm lần nữa, hát hăng hơn, say sưa hơn. Hát xong, thầy giáo lại vỗ tay: “Bạn ấy hát có hay không?”. “Hay ạ!”. “Có muốn hát thêm lần nữa không?”. “Có ạ!”. Cứ như thế, em hát đến sáu lần. Hát xong lần thứ sáu, em mệt đứt hơi. Thầy giáo lại vỗ tay: “Bạn hát có hay không?”. Em vội vàng đáp: “Không hay!”. Thầy giáo lại hỏi: “Hát thêm lần nữa nhé!”. Em đáp thật to: “Không ạ!”. Thầy giáo bèn nói: “Thế là em hiểu ra rồi!”. Lúc ấy em rất ngượng, thì ra thầy giáo bắt em hát thật chuẩn rồi mới cho em nghỉ. Chuyện đến đây vẫn chưa hết. Hôm biểu diễn chính thức, em hát mãi hát mãi, bỗng nổ ra một tràng vỗ tay nhiệt liệt. Em nghĩ hẳn không phải họ vỗ tay vì có dụng ý khác như thầy giáo dạy nhạc của em, vả chăng em hát cũng khá đấy chứ? Để cảm tạ thính giả em hát thật hăng say, còn cô bạn hát song ca với em thì không hát nữa, cứ nhìn em chằm chằm, dường như cô bối rối lắm. Tiếng vỗ tay vẫn cứ ran lên, bấy giờ thầy giáo mới tới bảo: “Tiêu Dao, đừng hát nữa, micro của em mất tiếng rồi!”. Bây giờ em mới hiểu ra. Không biết micro hỏng từ lúc nào. Cho nên em muốn nói, có lúc vỗ tay cũng không phải điều hay!
Các bạn nghe kể vui hẳn lên, cô giáo người nước ngoài cười rũ ra, vừa cười vừa kêu lên:
_ Ôi cậu bé đáng yêu, cậu bé đáng yêu quá!
Dư Phát vừa bước lên bục giảng đã gãi gáy:
_ Em nghe tiếng lá reo trong gió, nhà em ở bên bờ biển… nói thế nào nhỉ?
Em không biết diễn tả bằng tiếng Anh.
_ Try your best – Cô giáo động viên.
_ OK. Thôn em có một bãi… vải là gì nhỉ? … Có một vườn trồng vải. Hồi nhỏ chúng em thường hái trộm vải. Một lần, người canh vườn bắt được, ông không đánh chúng em mà phạt mỗi đứa chúng em phải ăn hết mười cân vải. Lúc đầu em mừng rơn, nhưng sau đó thì chịu. Mười cân, quá nhiều! Ăn đến phát sợ khủng khiếp. Ăn đến quả cuối cùng thì em chỉ chực nôn. Từ đó về sau, không khi nào em muốn ăn vải nữa. Ăn vải là chuyện ghê sợ đối với em.
Dư Phát vừa nói xong, các bạn đến từ nội địa hầu như đồng thanh lên tiếng:
_ Dư Phát, để chúng mình giúp đỡ cậu nhé!
Dư Phát ngẩn người không hiểu.
_ Bọn mình thích ăn vải lắm.
_ Cậu không ăn thì lần sau cứ đem đến nhà tớ, càng nhiều càng tốt.
Đến lượt các bạn gái lên nói, Lưu Hạ kể một “love story”. Không biết vì phải chọn từ hay là không tiện nói ra mà mắt cứ ngước lên trần.
_ Theo tôi, Lưu Hạ mà làm bộ trưởng bộ y tế thì thích hợp nhất. Ngay lúc này đây mà mắt bạn ấy vẫn ngước lên trần kiểm tra xem trên đó có mạng nhện hay không đấy!
Cô Elizabeth nói thế khiến cả lớp cười ha hả. Lưu Hạ vội vàng điều chỉnh ánh mắt, nhìn xuống mọi người, song cả lớp vẫn cười, cười rất thoải mái. Cô giáo ra dấu tay bảo ngừng, bấy giờ mọi người mới chịu thôi.
Lưu Hạ liền kể với bộ điệu sinh động “câu chuyện tình lãng mạn quanh co”. Có bạn cười “hắc hắc” hỏi:
_ Nhân vật nam là ai đấy?
_ Lại còn phải hỏi à? - Một bạn khác chọc.
Thế là lại được một mẻ cười vỡ lớp. Sau khi các bạn kể xong, thì đợi cô giáo cho điểm. Cô Elizabeth nói:
_ Trong tất cả các môn nghệ thuật, âm nhạc đối xử với người trung hậu nhất. Bất kể màu da gì, bất kể trình độ văn hóa đến đâu, bất kể tuổi tác bao nhiêu, đều có thể nói mình đã nghe hiểu. Chỉ cần lắng tai nghe, để tâm cảm nhận là nghe hiểu thôi mà!

Mấy hôm nay, mọi người toàn nói đến chuyện chia Văn và Vật lý ra thành hai lớp. Dường như ai học giỏi thì thi vào khoa Lý. Ai kém thông minh, chỉ giỏi học thuộc lòng thì thi vào khoa Văn. Tiêu Dao, Trần Minh đều vào khoa Lý, còn loại người như mình thì thi vào khoa Văn.
Mình thi vào khoa Văn là lẽ đương nhiên, cho nên không lúng túng như các bạn khác. Thoát được môn Lý, Hóa đáng ghét, thấy nhẹ hẳn trong lòng. Mình sợ học lắm rồi. Dù mình không muốn thừa nhận nhưng lại không thể không thừa nhận: mình có vấn đề về mặt sức lý giải môn Lý, còn ghi nhớ và học thuộc lòng thì được. Mình là đứa quen học gạo, học lấy được. Nửa học kỳ sau sẽ học Văn, chuyên tâm học Văn thì mình có thể tin tưởng vào việc thi đại học.
Liễu Thanh sắp thôi học rồi. Mẹ bạn ấy muốn con nghỉ học để ở nhà chuyên học Anh văn, chuẩn bị ra nước ngoài. Liễu Thanh sắp thôi học thật sao?
Hân Nhiên có lẽ phải trở về Thượng Hải. Bạn không có hộ khẩu ở Thâm Quyến, nếu bạn có hộ khẩu ở đây thì hay quá, bạn hẳn sung sướng lắm. Bạn có nhập được hộ khẩu không?
Lại còn Lưu Hạ nữa, nghe nói bạn cũng gặp phiền phức về việc chọn thi Văn hay thi Lý. Ai mà biết được?
Tiêu Dao và Trần Minh đang ganh đua nhau để được chọn là học sinh ưu tú đặc biệt. Không biết ai sẽ được chọn đây?
Ôi, ai cũng có con đường của người ấy. Nghĩ đến lớp mình sắp phải phân tán, mình rất buồn. Mình rất yêu lớp mình, lớp có biết bao bạn học, có thầy giáo rất tốt.
Bối Bối kéo đàn đã tiến bộ hơn chút ít rồi. Mẹ em hôm nay hớn hở đưa em đến ăn ở cửa hàng Mắc Đônan. Nhìn Bối Bối mới vui làm sao!

TƯƠNG LAI CỦA MÌNH KHÔNG PHẢI GIẤC MƠ
Qủa thật Hân Nhiên sắp phải về Thượng Hải rồi. Mấy hôm nay gia đình bạn đều chỉ bàn về chuyện ấy, cha mẹ bạn đều muốn bạn thi đại học. Chuyện của Đường Diễm Diễm là một đòn giáng mạnh vào Hân Nhiên song không làm bạn thay đổi ý định ban đầu, chẳng khác nào một người mải miết tiến tới mục tiêu, tuy gặp con sông chắn ngang đường, bạn có thể nảy ý nghĩ phải dừng lại nhưng không hề nghĩ tới quay về.
Hân Nhiên khát khao được trở thành sinh viên đại học, ngay từ nhỏ đã muốn như vậy. Bạn khao khát một ngày kia mình được đeo huy hiệu của một trường đại học nổi tiếng để cha mẹ được thơm lây và cũng để thỏa mãn ý nguyện của mình. Mặc dù nữ sinh đại học gặp rất nhiều khó khăn về việc phân phối công tác sau khi tốt nghiệp, mặc dù hiện thực ở Trung Quốc là lao động chân tay được coi trọng hơn lao động trí óc, mặc dù Hân Nhiên biết trở về Thượng Hải học đại học thì không thể chuyển hộ khẩu tới Thâm Quyến, bạn vẫn cứ thi đại học; dù người ta có nhìn nhận sinh viên đại học như thế nào, Hân Nhiên vẫn khát khao được vào đại học. Bốn năm học đại học sẽ làm đầy đặn toàn diện một con người. Hân Nhiên khao khát sự đầy đặn đó, bạn phải vào được đại học.
_ Hân Nhiên, con đã quyết định thì phải kiên quyết mới được, không nên như Đường Diễm Diễm, giữa đường mà còn do dự. Nếu con đi học mà lại có tâm trạng như thế thì chắc chắn là không chuyên tâm được. Chỉ một ý nghĩ “mình nhất định phải học đại học” thì mới dốc sức hết mình được – Ba Hân Nhiên nói.
_ Ba mẹ chuẩn bị cho con một sợi dây, một cây dùi, khi về Thượng Hải, con treo tóc lên xà nhà, đâm dùi vào đùi để học khỏi buồn ngủ nhé!
_ Xem kìa, có bao giờ nghiêm chỉnh đâu! - Mẹ Hân Nhiên mắng yêu - Nghỉ hè thì về Thượng Hải, như thế có đủ thời gian cho con kịp thích ứng và cũng để chọn một trường tốt. Đừng như một số học sinh đến năm học lớp Mười hai mới vội vã trở về nội địa, ảnh hưởng nhiều đến tinh thần và tình cảm. Về Thượng Hải học cũng tốt. Ở Thượng Hải, trình độ giảng dạy cao mà thầy cũng rất nghiêm.
_ Hân Nhiên, con còn nhớ tiếng Thượng Hải không? Trở về đừng để người ta cho con là người nơi khác đấy nhé!
Ở nhà, Hân Nhiên rất ít khi nói chuyện với cha mẹ bằng tiếng Thượng Hải. Bạn bèn nói mấy câu Thượng Hải chính cống khiến cha mẹ đều bật cười.
_ Về Thượng Hải thì con ở đâu? – Hân Nhiên nghĩ đến một vấn đề rất quan trọng.
_ Ở nhà cậu Hai. Mẹ đã nói với cậu mợ rồi, cậu mợ cũng đồng ý. Chị họ của con học đại học ở luôn trong trường. Hai bác một phòng, con và thằng em họ một phòng…
_ Mẹ ơi, mẹ định cho con ở chung với con trai à? – Hân Nhiên xịu mặt – Không được, con không chịu đâu.
_ Nó mới mười hai tuổi, ngố lắm, chẳng hiểu biết gì đâu.
_ Cũng không được. Em trai của Lâm Hiểu Húc cũng mới mười hai tuổi, song hai chị em mỗi người một phòng.
_ Xem chừng con ở lại Thâm Quyến ba năm thoải mái quen rồi. Cũng chỉ Thâm Quyến nhà ở mới rộng rãi. Con về nội địa mà xem, khối người tam đại chung phòng đấy. Con cũng chẳng phải chưa ở Thượng Hải bao giờ, nhà ở của Thượng Hải căng thẳng lắm. Cậu Hai nhận cho con ở, cho con một cái giường đã là tốt lắm rồi.
_ Dù sao con cũng không ở chung với thằng em họ, trông kỳ lắm!
_ Ở Thâm Quyến con chẳng học được cái gì hay, chỉ thấy cái dở là nhiều. Đấy là biện pháp khi không có biện pháp nào hơn. Cũng chỉ cậu Hai có nhà, các cậu các dì khác càng khó khăn hơn về nhà ở. Con đừng oán trách nữa, về Thượng Hải đừng có mà để lộ cái mặt ấy nhé, mợ Hai trông thấy hẳn không vui đâu. Chị họ con trước kia đều ở chung phòng với thằng em đấy.
_ Mẹ, tính của mợ Hai có phải mẹ không biết đâu. Con ở nhà mợ một vài ngày còn được, chứ ở lâu hẳn mợ ấy sẽ chảy dài mặt ra, con không thể sống chiều theo vẻ mặt của mợ ấy được.
_ Có cách nào hơn đâu. Con ngủ ngoài đường thế nào được? Nhiều nhất thì ba mẹ năng gửi tiền về cho con mà thôi.
Hân Nhiên sầm mặt xuống, không nói gì. Bạn gọi điện thoại cho Đường Diễm Diễm. Lâu rồi Hân Nhiên không gặp Diễm Diễm, không hiểu tình hình gần đây của bạn ấy ra sao. Đường dây điện thoại được nối song tiếc là Diễm Diễm không có nhà. Bà ngoại Diễm Diễm nói:
_ Diễm Diễm đi làm rồi. Đợi nó về, bà bảo nó gọi cho cháu.
 
Khi Đường Diễm Diễm xuất hiện trước mặt Hân Nhiên, mắt bạn sáng hẳn lên, tí nữa thì không nhận ra. Cả người Diễm Diễm ăn vận theo lối người đi làm, chín chắn hơn nhiều và cũng xinh đẹp hẳn ra.
_ Ôi, xinh quá! – Hân Nhiên nói.
_ Thế ra trước đây mình xấu lắm à? - Diễm Diễm cười, hỏi.
_ Xinh hơn thôi. Bây giờ bạn làm ở đâu?
_ Ở nhà hàng Nam Hải.
_ Làm ở miệng rắng à? Có dễ chịu không?
_ Tàm tạm. Bất chợt nghĩ đến chỉ còn hai tháng nữa là thi đại học, ruột cứ rối lên. Không biết ván bạc này sẽ đi tới đâu - Diễm Diễm nói.
Cuộc đời học sinh phổ thông trung học nhằm mục đích là thi đại học đã kết thúc, có đi học cũng chẳng ra sao, bèn đi làm, nhưng đi làm rồi thì Diễm Diễm lại cảm thấy trống vắng.
_ À đúng rồi, nói cho cậu biết nhé. Mình mua được hộ khẩu Quảng Đông rồi,mất bảy ngàn, hộ khẩu ở Đông Hoàn. Có hộ khẩu Quảng Đông là dễ được nhận vào làm việc. Không có thẻ xanh ở Thâm Quyến thì đừng hòng tìm được việc làm. Lần nào mình đi tìm việc cũng vấp, đều bị người ta xoay xở một hồi, hầu như tất cả những nơi tìm người làm đều một giuộc cả.
Hân Nhiên im lặng một lát rồi nghiêm trang nói:
_ Diễm Diễm, hôm nay mình muốn báo cho bạn một việc: mình phải về Thượng Hải học.
_ Quyết định rồi à?
_ Quyết định rồi.
Diễm Diễm gật gù như có gì đó phải suy nghĩ.
_ Theo mình, huy hiệu trường đại học có sức hấp dẫn hơn thẻ xanh ở Thâm Quyến đấy.
_ Chúc cậu thi đỗ đại học - Diễm Diễm nói.
Hân Nhiên cười:
_ Thế còn bạn? Sau này…
_ Đi bước nào biết bước ấy đã.
_ Thế còn các bạn khác?
_ Đều đang xoay quanh cái gậy chỉ huy là thi đại học.
Lúc này Đường Diễm Diễm chợt nhìn đồng hồ:
_ Gay rồi, mình phải đi làm đây!
Trước khi ra cửa, Diễm Diễm giơ tay xoa đầu Hân Nhiên, môi mím mím, ra vẻ người lớn:
_ Cố lên nhé!
_ Cố cái gì?
_ Cố lên trong cuộc sống ấy. Mình tin bạn sống xuất sắc hơn mình.
Câu nói ấy làm Hân Nhiên cảm động song cũng có chút thê lương khiến bạn thấy mủi lòng. Hân Nhiên cố ý hát với vẻ thoải mái:
_ Tương lai của mình không phải giấc mơ!
Diễm Diễm cũng hát:
_ Tương lai của mình không phải giấc mơ!

THỰC LÒNG KHÔNG NỠ THÔI HỌC
Lại đến thứ bảy. Ngày thứ sáu, các bạn ở kí túc xá đã thu dọn sẵn đồ đạc để đến chiều thứ bảy là túi to túi nhỏ về nhà.
Liễu Thanh xách một chiếc túi lớn đi về nhà, trong túi đều là quần áo bẩn với mấy đôi tất hôi. Liễu Thanh không giặt quần áo ở trường vì vòi nước máy trong nhà ở ít mà người lại đông, xếp hàng thì không xếp được, mà cũng chẳng có ai xếp chỗ hộ cho. Thế là Liễu Thanh xách luôn về nhà để giặt, thứ hai lại xách về trường.
Khó khăn lắm mới chen lên được xe chạy đường số Mười. Đây là tuyến xe đầu tiên ở Thâm Quyến không cần người bán vé. Không có người bán vé trên xe buýt là học hỏi từ Hồng Kông. Liễu Thanh lên xe, bỏ tiền vào thùng đựng tiền. Xe chật chội, Liễu Thanh phải ôm chặt lấy cái túi to như ôm một túi tiền lớn.
Trên xe không ít người đang nói chuyện về cổ phiếu. Một tuần nay giá cổ phiếu hạ từng ngày một, người mua vào với giá cao cuống cả lên như kiến bò chảo nóng. Dư Phát cũng là một trong số đó. Khi cổ phiếu tăng vọt, ai cũng nghĩ tới quy luật “vật cực tất phản” (tới cùng cực ắt sẽ quay ngược) dự đoán cổ phiếu rồi sẽ hạ, song vẫn le lói tia hy vọng là cổ phiếu hãy còn cao, có lẽ sẽ kiếm được món bẫm. Kết quả là xôi hỏng bỏng không. Tham lam không chán là tính chung của mọi người, Dư Phát cũng không thoát khỏi.
Cổ phiếu đột ngột sụt giá mạnh khiến Dư Phát chẳng còn lòng dạ nào đi học. Ngày xưa Quan Công thân tại nước Tào lòng gửi đất Hán, còn Dư Phát thân trong lớp học hồn ngoài thị trường cổ phiếu, trong lớp thỉnh thoảng lại nhìn máy BP. Thầy Giang biết chuyện liền gọi Dư Phát lên, phê bình cho một trận rồi trò chuyện rất lâu, khiến Dư Phát cũng bình tĩnh trở lại, đầu óc thoáng đãng hơn. Thôi thì cũng đành, bây giờ chẳng phải đúng như một câu nói rất hợp thời là “Chơi cho tim nhảy” hay sao?
Dư Phát còn đỡ hơn mẹ Liễu Thanh vì bạn ấy còn có thầy Giang gợi mở, còn mẹ Liễu Thanh, chẳng những không có ai san sẻ mà ba Liễu Thanh còn ra sức trách móc là tham lam. Một tờ lãi năm tệ mà còn không chịu tung ra bán. Thực ra lúc ấy không tung ra, một phần trách nhiệm không nhỏ là do ba, ba cứ bảo cổ phiếu mua cao bán hạ, đang lúc lên nhanh thế này, hãy đợi xem sao.
Liễu Thanh xuống xe, xách cái túi to tướng, lệch cả vai mới xách được tới nhà. Trời bắt đầu tối, thỉnh thoảng có máy bay bay qua, Liễu Thanh ngơ ngẩn nhìn lên trời. Chán thật, về nhà cũng chán, lại phải nghe những câu mắng chửi tàn tệ của mẹ và nhìn bộ mặt dài thượt ra của ba. Huống hồ mấy ngày nay cổ phiếu đang sụt giá, thị trường đang ở mức độ trì trệ. Thái độ của mẹ đối với bạn nhất định cũng theo đó mà xấu đi. Người ta bảo cổ phiếu là phong vũ biểu của kinh tế chính trị, Liễu Thanh thì bảo cổ phiếu là phong vũ biểu đo thái độ của mẹ đối với bạn. Hiện giờ cổ phiếu đang sụt, sắc mặt của mẹ hẳn khó coi đấy.
Hồi Liễu Mi à Râu Quai Nón lấy nhau, Râu Quai Nón đưa năm ngàn tờ cổ phiếu “Phát triển” cho ba mẹ coi như sính lễ. Sau đó “Phát triển” tăng tới 40, mẹ tung ra bán, được lời hai mươi vạn. Ít lâu sau “Phát triển” tăng tới 80, mẹ tiếc rẻ là đã bán ra quá sớm, nếu không được tới bốn mươi vạn thì cuộc đời này chẳng còn phải lo gì nữa.
Mẹ quyết tâm vớt vát lại số tiền đã mất, dùng hai mươi vạn kia buôn cổ phiếu, thế là thành tay buôn cổ phiếu chuyên nghiệp. Bây giờ các bà nội trợ trở thành quân chủ lực của Sở giao dịch cổ phiếu. Sở chứng khoán là nơi hàng ngày mẹ phải có mặt để thu thập tin tình báo về cổ phiếu, “dựng kho”, “xuất kho” trở thành bài học hàng ngày của bà. Công việc này có lời, có lỗ. Khi nào vận đỏ, chỉ sau giấc ngủ đã có hàng ngàn hàng vạn, mẹ vui vẻ, tươi roi rói; khi lỗ vốn, mẹ nhìn cái gì cũng thấy gai mắt, gặp ai là mắng chửi người ấy.
Quả nhiên, Liễu Thanh vừa bước vào cửa là mẹ đã giội một câu:
_ Chết ở đâu mới mò về thế?
Liễu Thanh mím môi, không nói gì. Cổ phiếu “Bảo an”, nhà mua vào 25 tệ, bây giờ giá chỉ còn 15 tệ. Ngày nào mẹ cũng như người nuốt thuốc súng nên rất sẵn lửa. Liễu Thanh vào toa lét lâu một chút là bị mắng; ba húp canh hơi to tiếng một tí cũng bị mẹ la.
Liễu Thanh đang xem phim hài Giàu sang lại ập đến của Hồng Kông do Phì Phì đóng vai chính, mẹ bỗng kêu thất thanh:
_ Điều khiển đâu, điều khiển đâu!
Mẹ chộp lấy điều khiển chuyển kênh sang đài Thâm Quyến.
“Dự báo thời tiết” đã báo xong, lẽ ra đến “tình hình cổ phiếu”, nhưng mãi đến khi “Báo giá ngoại hối” xong vẫn không có “Tình hình cổ phiếu”. Chương trình tiếp theo lại là phim nhiều tập Khát vọng.
_ Dớ dẩn! - Mẹ tức điên lên với ti vi.
Sao hôm nay lại không có mục “Tình hình cổ phiếu” nhỉ? Ô, Liễu Thanh nhớ ra rồi. Hôm nay là thứ Bảy, thị trường cổ phiếu nghỉ kinh doanh, bạn liền nhắc:
_ Hôm nay là thứ Bảy ạ!
_ Ừ, phải rồi! - Mẹ cũng chợt nhớ ra – Tao bảo nhé, chỉ vì mày mà tao đâm lú lẫn!
Liễu Thanh thầm nghĩ: “Lại tại mình rồi!”
Ti vi đang chiếu lại phim Khát vọng. Người Quảng Đông nghe không hiểu tiếng Bắc Kinh cứ uốn cong lưỡi ở âm cuối cùng song lại rất thích theo dõi câu chuyện cảm động này.
Ba cứ một mực trách mẹ:
_ Bà cũng tham lắm kia! Mấy hôm trước lên đến 30 mà bà còn không chịu tung ra. Bây giờ thì hay rồi, còn có 15, trong chốc lát lỗ đứt hai vạn.
Mẹ ngồi thừ người trên xô pha, không còn hơi sức đâu cãi nhau với ba nữa:
_ Tôi cứ nghĩ sẽ tăng lên đến 40 kia. Lần sau, lên đến 30 là tôi nhất định tung ra ngay.
_ Bà thì lòng tham không đáy!
_ Thế tôi kiếm nhiều tiền để làm gì hả? Chẳng phải vì cái nhà này sao? Vì ông, vì Liễu Thanh sao?
Thường là thế, ba mẹ nói nhau một hồi là thế nào cũng chuyển đầu đề sang Liễu Thanh. Mặc dù bạn một tuần mới về nhà một lần, song vẫn không cách gì thoát khỏi cái “nạn” này. Cả nhà chỉ mình Liễu Thanh phải tiêu tiền, chỉ Liễu Thanh là ngồi không ăn bám. Hễ tức giận điều gì là ba mẹ đều trút cho Liễu Thanh, dường như đó là nghĩa vụ của bạn.
_ Liễu Thanh này, hãy nhìn mày đi! Chỉ biết tiêu tiền thôi. Nếu Liễu Diệp, Liễu Mi ở nhà thì đã chẳng như vậy.
Suốt ngày mẹ nói đi nói lại “học không giỏi không hề gì, riêng tiếng Anh phải học giỏi, nhà chồng phải là nhà có tiền, có thế lực”. Người trong nhà đều cho Liễu Thanh là loại tốn cơm gạo, đều bảo Liễu Thanh học trung học phổ thông là thừa, học trường trung cấp chuyên nghiệp sau này chức cao lại giàu thực tế. Bị cha mẹ mắng, không bao giờ Liễu Thanh cãi lại. Nếu cãi lại thì bị chửi mắng nhiều hơn nữa. Liễu Thanh cũng có cái “mộc” để chống đỡ những “mũi giáo” điếc tai, đó là nghĩ phắt sang việc khác, nghĩ tới những chuyện vui hoặc mơ mộng về những điều đẹp đẽ. Liễu Thanh có thể nghĩ ra vô vàn chuyện thú vị để quên hết hiện thực đi và để hoàn toàn buông mình vào trong giấc mộng đó.
_ Thế nào, mày đã quyết định được chưa?
_ Con, con không muốn ra nước ngoài sớm thế đâu, càng không muốn thôi học đâu. Ở tuổi con mà không đi học thì người ta sẽ cảm thấy có gì đó không ổn.
_ Tao có bảo mày ở nhà làm cô tiểu thư đâu mà là để học Anh văn. Bây giờ nhiều môn học quá lắm, nào là địa lý, lịch sử, vô ích hết. Mày ở nhà chuyên chú học Anh văn cho tao.
_ Bây giờ có thầy dạy còn học chẳng ra gì, một mình con… Thôi, có nói mẹ cũng chẳng hiểu, mẹ đã học đại học bao giờ đâu!
_ Chỉ nói bậy! Nếu không có “đại cách mạng văn hóa” thì tao cũng vào Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa chứ kém gì!
Mẹ bắt Liễu Thanh phải nghỉ học, ở nhà học Anh văn, một vài năm sau ra nước ngoài. Liễu Thanh do dự. Thực tình Liễu Thanh không nỡ như thế này mà phải giã từ thời phổ thông trung học.
_ Còn không mau mà đi học tiếng Anh à? - Mẹ tách một cái tắt ti vi. Mẹ không xem, cũng không muốn cho người khác xem. Thật đúng là! Phim Khát vọng đang chiếu tới chỗ Lưu Tuệ Phương vất vả khổ sở để nuôi Tiểu Phương. “Không phải con đẻ mà yêu quý đến thế, còn mình thì sao?”. Liễu Thanh nảy ý nghi ngờ mình không phải là con đẻ của mẹ!