V
Lầu trang vàng chợt rắc sân,
Đầu thu vừa gặp giữa tuần trăng thanh.
Rước trăng giục giạo quấn mành,
Tớ thầy thơ thẩn tựa quanh triệu mồi
Gọi Vân Hương sẽ rỉ lời:
"Bốn mùa cảnh, bốn mùa trời xinh thay!
"Thu đâu chừng nửa tháng này,
"Là trăng là nước là mây thực là...
"Tiếc thay lục ố vàng pha,
"Gốc dương trơ một cột già khói tan."
Chực bên nguyệt cũng thở than.
"Giục người phong cảnh năm tàn lại năm.
"Nhớ ngày nào liễu đã đâm,
"Le te bên vũng độ tầm ngang vai.
"Chợt đâu bóng cả cành dài,
"Đã sương đã khói đã vài năm nay.
"Xuân sang lục mới khoe mày,
"Thu về vàng đã ố tay lạ gì.
"Tưởng người lấy liễu mà suy,
"Người đi xuân cỗi liễu khi thu cằn.
"Liễu kia thu lại còn xuân,
"Người kia đã dễ mấy lần xuân chăng!"
Đỡ lời, Hương lại thưa rằng:
"Gió mây khôn xiết nói năng sự đời.
"Biết trăng hãy nói trăng chơi,
"Vẻ trăng soi khắp cõi người mấy thung.
"Người thời trướng trập uyên trùng,
"Người thời cầm dạo loan chung chưa từng.
"Người thời tựa bóng xem vừng,
"Người e áo mảnh, người ngừng quê khơi.
"Người đương giấc bướm Dương dài,
"Giấc tàn nhường thấy biên cài ngẩn ngơ.
"Cũng sầu song cũng vừa vừa,
"Riêng người gối chiếc tương tư là sầu.
"Thanh cao soi dễ thấu đâu,
"Nên soi đâu cũng một mầu thanh cao.
"Làm người nên nghĩ với nao,
"Một năm một tuổi nỡ nào luống qua.
"Dù vui dù tẻ cũng là,
"Bóng đưa trăng mọc, trăng tà đợi ai!"
Đàn đâu réo rắt bên tai,
Lửa đâu chất chứa nhường khơi trận hằng.
Sầu đau dở dói biếng rằng
Nhủ hoàn khép cửa đẩy trăng trả trời.
Thủng tha loan lánh về dài,
Mặt nhồi lau sạch, mối cài rũ tung.
Buông màn nhẹ bước vào trong,
Gối tiên trằn trọc luống dong canh dài.
Bàn riêng những sự mới rồi.
"Mấy lời Hương, Nguyệt thực lời nói ngay.
Lân la mười sáu thu nay,
"Tơ kia quấn, bóng kia xoay mấy mà?
"Xót thay những kẻ vì ta,
"Liễu gầy trăng lạnh sa đà bấy lâu.
"Giá nào, nào dễ mấy đâu,
"Duyên nào, nào biết về sau nhường nào?"
Dập sầu nhịn suốt tàn sao,
Tiếng gà đã gọi lầu cao dậy nằm.
Trang thôi nhè nhẹ nưng cằm,
Bóng doành lặng ngắm, chiều đăm đăm chiều.
Hương đà lén trước phòng thêu.
Tình hôm nay hẳn vì điều hôm qua.
Gửi rằng: "Vườn mới thêm hoa,
"Êm cơn phải buổi hay là dạo chơi."
Thực lòng nàng cũng tin lời,
Một Hương theo gót vội dời sân ngô
Chòm chòm sương điểm khói tô,
Đầu cây rắc phấn, mặt hồ lau gương.
Dần dà lén bước lần sang
Cửa son bỗng nhác thấy chàng đến sau.
Tiếng vàng vội gọi con hầu,
Gót sen nhè nhẹ dạo mau về nhà.
Cố tình ép liễu nài hoa,
Lối về Sinh đã rẽ qua theo đoàn.
Nước thu lóng lánh một làn,
Môi đào e ấp, vẻ lan dạn dầy.
Định tình Sinh mới giãi bầy:
"Duyên chi may lại phen này gặp nhau.
"Tấm riêng đặng đột bấy lâu,
"Tiện lân phỏng thấu bên lầu chút chăng?
"Ngày xanh đã dễ đâu rằng,
"Luống thay cử gió tuần trăng hỡi người."
Ngại ngùng e tiếng lệ hơi,
Gọi Hương mau bước liệu lời cho nao.
Rằng: "Nay sửa mũ dưới đào,
"Vả trong lễ cấm phép nào chẳng kiêng."
Ngập ngừng sinh mới thưa chiềng:
"Lẽ chung đành vậy tình riêng sao mà?
"Đeo đai trót một tiếng đà,
"Đài linh hổ có trăng già chứng lâm.
"Thề phai nguyền nhạt khôn cầm,
"Cũng liều đầu bạc dám lầm tuổi xanh. "
Nặng lời dở nhẹ làm thinh,
Rằng: "Trong cửa gửi phòng canh biết gì.
"Dầu cho nền lễ sân thi,
"Cùng nhau đôi lứa cũng tuỳ nơi xe.
"Rẽ đường hãy lánh cho về,
"Lẽ thường hẳn chẳng e nề chút ru?"
Nể lời có lẽ cầm lâu,
Lánh sang Sinh lại theo sau gạn nài:
"Lời vàng ý ngọc dám sai,
"Lửa gần lại bảo cho bài nước xa.
"Tin kinh diệu vợi tin nhà,
"Thưa chừng những sợ hoặc là sao chăng?
"Chút chi gắn bó gọi rằng,
"Cho đành mối gió tin giăng sau này."
Tai nghe vội dạo gót giầy,
Mắt đưa ai luống trông ngay tận lầu.
Về song vò võ mày châu,
Một phen gặp gỡ thêm sầu một phen.
Với hoa những ngại ngùng duyên,
Thôi hờn nụ thắm thời ghen nhuỵ vàng.
Sóng tình sao khéo lênh lang,
Trúc mai sao khéo mơ màng chăng ai?
Ngại ngần khi lại trang đài,
Tấm riêng, riêng để chất cài một bên:
"Thảo nào yến mối oanh tin,
"Thấy tình thực cũng đã nên là tình.
"Nhửng nhưng nước vốn xuôi doành,
"Hoa sao hoa khéo gập ghềnh chao xuân.
"Lời đâu quyến luyến thanh tân,
"Rủ rê gió Sở mây Tần bởi ai.
"Nói chi phong vị lâu đài,
"Vả trong khách luống lữ hoài biết sao.
"Thà cho xong một bề nào,
"Chẳng thà cách trở lân giao nhường này".
Non xuân trễ chút mái mây,
Phượng xo phiếm lựa, loan gầy bóng treo,
Ngẫm nên Hương đã biết chiều,
Trình: "Sao như thể có điều chi đây?"
Dạy rằng: "Hiu hắt hơi may,
"Chiều thu nhường cũng nên say chiều người".
Mượn thu Hương lại uấn lời,
Tả nơi thu cảnh bàn nơi thu tình.
Đá đưa như gỡ tầm oanh,
Gạn lời nàng mới đinh ninh dạy cùng:
"Đã là thác dạ gửi lòng,
"Liệu xem nọ phải gạn gùng làm chi.
"Người hay gỗ đá chi chi,
"Đã đành tình ấy còn suy nỗi này.
"Thói đời giọt nước làn mây,
"Đấu nào ao được vơi đầy mà tin.
"Lại khi đôi tuổi kén duyên,
"Biết là đã hẳn như nguyền cho chưa...
"Bấy giờ chẳng bõ bây giờ,
"Luống dây điều nghĩ mà dơ trò cười"
Hương rằng: "Thực cũng như lời,
"Thấy chàng ẩn trạng khác người thường nhân.
"Nền thi lễ, nếp đai cân,
"Giá nào dẫu nhắc đồng cân cũng già.
"Nghĩ người lại ngắm vào ta,
"Nhân sinh đệ nhất thật là xứng đôi.
"Ngọc lành được giá thì thôi,
"Làm chi đợi đến những lời ong ve.
"Dù khi bạc mẫu trầm tre,
"Châu nên đấu, gấm nên xe cũng liều.
"Từ xưa tài sắc còn nhiều,
"Để gương ngẫm lại bao nhiêu đấy mà:
"ải vân oán điệu tỳ bà,
"Dấu giầy non mã sương pha nên đồ.
"Buồm mây khơi toả năm hồ,
"Lăm tăm bờ cỏ sông Ô khắp đường.
"Tưởng nơi cung lạnh ngòi ngang,
"Phú Tương Như dễ mấy vàng chuốc nên.
"Sao bằng đôi lứa phỉ nguyền
"Chữ tình thêm vẹn chữ duyên thêm nồng.
"Nghĩ lòng dù chẳng quyết lòng,
"Cắm sào đợi nước chờ trong được nào."
Dở lời chưa dạy rằng sao,
Tiểu hoàn đâu đã pha vào việc ngang.
Chắc tin Hương những trễ tràng,
Ngóng tin ai, những mơ màng chờ thăm.
Tiết thu vừa giữa đêm rằm,
Viện thơ họp thưởng, sân cầm đua chơi.
Trước lơn riêng lặng một người,
Tờ duyên lần mở, chén mời để dưng.
Hoa lay trúc động mơ chừng,
Nhác trông cửa tía, vội ngừng gác son.
Tiêu đâu rủ phượng véo von,
Một xoang như gọi nước non mấy niềm
Phất phơ tơ liễu buông rèm,
Nửa sân lưu lệ bóng thiềm xế ngang.
Nói cười sang sảng gieo vàng,
Thảnh thơi với Nguyệt với Hương trước đình.
Dạo ra đến trước tự tình:
"Gọi là được thoả bình sinh ít nhiều.
"May đây xin một hai điều,
"Đêm lành khéo lẽ sương gieo hẹn lành.
Tỏ chơi Nguyệt hãy đành hanh:
"Rằng đây chẳng phải là gành mã đương.
"Liệu xin bảo trọng phải đường,
"Nặng lời trẻ mỏ bằng nhường chẳng thông".
Nấu nung đâu sẵn lò lòng,
Chợt nghe thoạt đã đôi giòng nhường pha.
Nỗi niềm thỏ thẻ gần xa,
Một chiều càng một thiết tha một chiều.
"Nỡ vì một nỗi bấy nhiêu,
"Ngấn bào giọt ngọc ít nhiều thử coi.
"Thương ưa phải sự ép đòi,
"Lượng xuân đành quyết hẹp hòi chốc ru!
"Thẳm cao dám trách trăng thu,
"Trách trăng trách lẫn đường tu vụng về".
Mấy lời năn nỉ tỉ tê,
Xót vì Hương cũng ủ ê khôn hàn.
Ngập ngừng ra trước khuyên van,
Rằng: "Trong tình ý thế gian hiếm tày
"Vàng bền ví quyết chẳng lay,
"Không gươm mà cũng đang tay nỡ người.
"Khuôn duyên trộm nghĩ linh đời
"Rẩy run báu nước hương trời sánh nhau.
"Chung tình trước một ai đâu,
"Càng dan díu lắm càng âu yếm nhiều.
"Chén tương rủ khách tam kiều,
"Bữa huân nơi rước, cung tiêu chốn mời.
"Ấy trên tiên, nọ dưới người,
"Pho tình biết mấy mươi nơi còn truyền.
"Trong duyên gặp gỡ là duyên,
"Trọn tình vẹn vẻ đôi bên mới tình.
"Trọng quyền mà chẳng dời kinh,
"Dám xin rộng chuẩn mảnh tình tôi con.
"Hội này người họp trăng tròn,
"Niềm son giải một chén son cùng thề.
"Một là giai tiết phòng khuê
"Hai là mượn kẻ liệu bề mối manh.
"Đào non sớm nghĩ thơ lành,
"Vui vầy một hội nức danh muôn đời."
Được lời Sinh lại thêm tươi,
Đỡ lời Nguyệt cũng kíp lời gửi qua.
Nàng nghe ngần ngại nét hoa,
Đăm đăm lặng ngắm bóng nga biếng rằng.
Nguyệt, Hương biết ý dùng dằng,
Tiệc bày ghế sắp dăng dăng trước đình.
Trên yên bút giá hương bình,
Tiên hoa ngày trước để dành hai chương.
Tiên thề tay thảo một chương,
Trọn lời chép núi đầy hàng tạc sông
Chứng trên vằng vặc vừng trong,
Lại ghi Hương, Nguyệt trên dòng cuối chương.
Triện thành nghi ngút tuôn nhang,
Mấy lời khấn nguyện mặc chàng trước sau.
Ép nài nể ý đôi hầu,
Vén xiêm ngồi xuống gật đầu vài phen.
Văn thề trao chịu hai tiên,
Kìa lòng vàng đá nọ nguyền tóc tơ.
ỷ hoa song sóng người thơ,
Bóng lồng chung vẻ, hương đưa lẫn mùi.
Cờ lòng nghe cũng láng lai,
Trong khi gắn bó ra chồi lần khân.
Nàng rằng: "Bồ liễu chút thân,
"Móc đường những lệ chúa xuân phải phiền.
"Trăm năm nhẹ một tấm nguyền,
"Vừng soi đã hổ với trên đỉnh đầu.
"Thề lòng đợi bến Hà châu,
"Đợi nhau trên bộc trong dâu ru mà!
"Dám xin tính rộng toan xa,
"Bảng vàng treo đã, đuốc hoa vội gì."
Một chiều thêm một nể vì,
"Lọ mây ngồi với mưa đi mới tình".
Chuyện trò thêm gắn sắt đanh,
Dùi sương chợt mảnh trên thành điểm năm.
Giục ai giọt lệ khôn cầm,
Rốn thêm căn vặn, lưu tâm mấy lời.
Sầu đâu cũ mới xui người,
Bên băng gác tía, bên dời song thưa.
VI
Những đành cải bén kim ưa,
Máy thiêng đâu đã nhiệm lừa biết đâu.
Lương gia vào các bấy lâu,
Sáng soi gương đức rộng lâu nền bình.
Vạc mai chán nếm tràng danh,
Rau thuần chạnh nhớ mùi canh ngọt ngào.
Làm chi một giấc lá hươu,
Ràng nhau đầu gạc ốc bươu khó lòng.
Dẫn nhàn gửi dưới bệ rồng,
Đền xuân yến mở cửa đông tiệc bày.
Vẻ vang rờ rỡ gấm ngày,
Ai ai chả muốn bạn bày với tiên.
Có Lưu Lại Bộ bạn hiền,
Cùng người bản huyện cùng xin viện lề.
Dòng theo một cữ thuyền về,
Sớm đưa bến sỹ, hôm về sông dâu.
Phôi pha trăng mạn gió lèo,
Rộng ngâm vân thuỷ bơi chèo yên ba.
Khi vui thóc mách chuyện nhà,
Họ Lưu một gái tên là Ngọc Khanh.
Tuần mười lẻ bảy xuân xanh,
Người trang trọng nết đoan trinh vẹn mười.
Rõ tin Lương mượn chén mời:
"Đường quan anh cũng nhác đời như em.
"Vòng trần hẳn đã không thèm,
"Chút nguyền du nhạc còn hiềm chửa nguôi.
"Trộm toan kén lứa chọn đôi,
"Tấn Tần có lẽ với người phồn hoa.
"Thôi thì ta lại biết ta,
"Chỉ e rêu cỏ biết là nên chăng?"
Cạn lời Lưu mới thưa rằng:
"Từng vào chi thất xem bằng Long môn.
"Một lời đã với nước non,
"Vâng xe mối chỉ cho tròn duyên tơ.
"Quản bao tuyết đợi sương chờ,
"Xin đem dây sắn may nhờ bóng thung."
Khiển tình mấy chén thung dung,
Việc hai nhà để hai lòng định nên.
Dập dìu buồm nghĩa gió duyên,
Lòng tên thuyền cũng như tên chiều lòng.
Non xuân mới rõ làn trông,
Cờ bay ngọn gấm, xe lồng thức mây.
Giang đình đôi ngả chia tay,
Lương đài gióng ngựa ruổi ngay quê nhà.
Dập dìu cầm sắt xướng hoà,
Phu nhân đã giục tin ra rước chàng.
Tướng công dẫn sự dọc đường,
Gặp Lưu cao nghĩa được nàng tốt đôi.
Nhà huyên thêm nỗi lòng vui
Người băng đưa thiếp đã sai đệ trình
Dự trao một lễ cho đành,
Lệ thường chẳng nỡ chờ Sinh trễ ngày.
Sinh vừa vâng thấy tin bay,
Tạ từ cậu thị sắp bày qui trang.
Lại sang bái tạ đài Dương,
Tiễn đưa ông mới tỏ tường lòng riêng:
"Nỗi lòng luống những cần quyền
"Chút còn e lệ cho nên ngại ngùng.
"Lời quê hãy gửi tôn ông,
"Bấy lâu trộm đã ơn lòng nhầm yêu.
"Ngây thơ một chút yêu đào,
"Khuôn vàng cho lĩnh ít nhiều là may."
Nghe lời như cởi niềm tây,
Tạ từ thôi lại dạo ngay sảnh đình.
Gặp Hương mới kể sự tình:
"Xin nhờ dì gió đệ trình trướng loan.
"Một mai vội gióng Dương quan,
"Diện từ xin giải niềm đan mấy lời."
Chợt nghe chín khúc tơi bời,
Thềm lan lặng đứng vội dời gót lan.
"Duyên ưa mai liễu một đoàn
"Nay ai đã vội giở màn Đình cao ".
Sinh rằng: "Chút nghĩa tương giao,
"Chưa cùng sum họp nỡ nào chia phôi.
"Dắt tơ nay mới vâng lời,
"Đành hay người định thì trời phải theo.
"Sớm khuya gác gấm buồng thêu,
"Ngọc vàng mình phải nâng niu lấy mình.
"Dập dìu lá thắm chim xanh,
"Quả mai chi để trên mành bảy ba.
"Tình xa bao quản người xa,
"Tương tri có thế mới là tương tri."
Rằng: "Nay nam bắc phân kỳ
"Đã đành trời nọ trăng kia mới lòng.
"Gió mây hãy gắng chí hồng,
Trông mong cho bõ tấm lòng bấy nay."
Mặt nhìn chẳng nỡ rời tay,
Non xa liễu đã tơ xoay bóng vàng.
Gửi tình nửa ngọn cành dương,
Hồn quê thơ thẩn như đường theo ai.
Tuyệt mù cây khuất bóng người,
Ngại ngần năm bước ra mười về hiên.
Thanh gươm cặp sách xuống thuyền,
Lưng khoang chất thảm đầy then chứa sầu.
Song bồng mưa vẩy gió mau,
Trận nhàn chép nhớ, ngọn lau gẩy buồn.
Dòng xuôi một giải nhường tuôn,
Đầu mui đã thấy hương thôn gần gần.
Vào hầu lạy trước đài xuân,
Hương đưa chén chuốc, gấm nhuần tiệc cao.
"Bấy lâu con học thế nào?
"Ngọc kinh nghe đã xôn xao mở trường.
"Nệ gì định tỉnh lễ thường,
"Làm cho thân hiển danh dương mới là."
Phu nhân lại dạy chuyện nhà:
"Đại khoa nhân thể tiểu khoa cũng vừa."
Nỗi Lưu nói kể sau xưa,
Tay trao cho nhận mấy tờ thiếp canh.
Nỗi mình lại ngán cho mình,
Trời sao sấm dậy đất bình sầu xây.
Lòng thơ như dại như ngây,
Gửi qua thoắt đã trở giày về song.
"Thôi thôi lòng đã phụ lòng!
"Trăm năm bẻ một chữ đồng vì ai.
"Bẽ bàng trăng tối mưa mai,
"Sao duyên ngang ngửa cho người dở dang?
"Người xa đành lẽ chưa tường,
"Cửa thu luống chực tin sương góc trời.
"Dẫu vàng dẫu đá với người,
"Nặng tình đâu dám nhẹ lời song thân.
"Năm canh cung nguyệt lựa dần,
"Năm lần xa nhớ năm lần thở than.
"Ông tơ khéo đã đa đoan,
"Ba sinh luống đợi, Ngọc Hoàn còn lâu.
"Khuôn xanh kia mới hiểm sâu,
"Đã lừa nhau, lại tỏ nhau nữa mà".
VII
Ác vàng thấm thoát thoi đưa,
Phủ Dương sinh nhật một nhà đầy vui.
Chàng Diêu đệ lễ sang chơi,
Rượu đua cuộc thánh thơ bồi câu tiên.
Khi vui trạnh nhớ bạn hiền,
Thấy Diêu hầu dễ nên quên sự chàng.
Rằng: "Từ bẻ liễu lên đường,
"Gửi mai sao hãy trễ tràng đến nay".
Việc Lưu, Diêu mới giãi bày:
"ý vì hôn sự nên chầy chưa sang".
Nàng vừa đứng trước rèm tương,
Bên tai một trận thê lương gió ào.
Nghe qua vội trở gót vào,
Sóng trôi lớp lớp nhường xao bể lòng.
"Vì ai lở đỉnh lấp dòng,
"Đã dành gối chiếc chăn mong nhầm người.
Cạn lời Hương mới lựa lời:
"Dù ai nỡ phụ chi ai luống chờ!
"Nhuỵ đào vẹn vẻ còn tơ,
"Vì ai bướm lạc ong lừa hiếm ai."
Thoảng nghe những tiếng trái tai,
Thét rằng: "Giọng khéo dông dài gớm chăng!
"Vì ai quyến gió rủ trăng,
"Bây giờ còn dám đãi đằng với ai?
"Phận đàn bà ngỡ là chơi,
"Một ngày tăm tiếng muôn đời mắt tai.
"Mặc ai hẹn nhạt nguyền phai,
"Tự ta xuân khoá then cài với ta."
Đỡ lời Nguyệt mới thưa qua:
"Tơ duyên cũng chửa hẳn là dứt xong.
"Duyên kia dù hẳn phụ lòng,
"Mặc ai xin hãy thung dung nghĩ nào!"
Mưa tuôn ngấn ngọc như bào
Phận đành là thế dẫu sao cũng đành
Từ đây bèo nước lênh đênh
Cành hoa vô chủ đã đành từ đây.
Buồng riêng thức thức phô bày,
Lòng nào vui những của này với ai.
Ngón cầm dù lựa vào tai,
Điệu cao đã vậy nào người tri âm.
Túi thơ dù đúc nên ngâm,
Phẩm đề ai kẻ đồng tâm với mình?
Bút hoa dù vẽ nên tranh,
Lấy ai mà nhận nét tình cho hay?
Cuộc cờ ai kẻ ngang tay?
Thấy cờ mà tưởng những ngày chơi đêm.
Nào gương nào chỉ nào kim,
Vì ai mà để chi thêm bận lòng.
Sạch sanh phó trận lửa nồng,
Tiên thề đành để ghi lòng kiếp sau.
Bập bùng chưa nguội bếp sầu,
Nhện sa chợt mảng tin đâu trước mành.
Dương gia chuyển thụ thăng kinh,
Đề huề chuyển soạn thuỷ trình trẩy ra.
Nỗi mình thêm rộn nỗi nhà,
Khi xa, xa biết là xa mấy trùng.
Hành trang sắm sửa vừa xong,
Con thuyền chen chúc đưa dong cánh lèo.
Giang sơn tám bức sầu treo,
Cảnh may để chạnh sắc chiều như xui,
Kìa đâu cát bẵng một doi,
Mấy chòm lếch đếch lôi thôi trận nhàn
Kìa đâu mây tận chân ngàn,
Lưng đèo xao xác hợp tan chợ chiều.
Kìa đâu viễn phố quạnh hiu,
Chân trời thấp thoáng con chèo về khơi.
Kìa đâu bờ bến lôi thôi,
Ngư thôn mấy nóc mặt trời tà dương.
Kìa đâu nghi ngút khói sương,
Chày khuya mấy tiếng chuông vang bên chùa.
Kìa đâu nước lạnh chiều thu,
Động Đình phẳng lặng mặt hồ trăng in.
Kìa đâu ban tối đỗ thuyền,
Trắng bay hoa tuyết giang thiên một mầu.
Kìa đâu trúc lệ nhuộm thâu,
Tiêu tương lích chích mưa mau canh chầy.
Cảnh kia thêm bận lòng này,
Phượng thành sáng mở nào hay đã gần.
Cửa doanh Liễu mới rước xuân,
Biên thư đã thấy tấu văn bệ thiều
Rợ Hồ lỗng thói con kiêu,
Ruỗi mù bụi ngựa trẩy theo ải nhàn.
Sân phong lựa mặt sai quan,
Lại sai Dương tướng giữ giàng việc biên.
Hịch mau một mảnh sao truyền,
Đành chăm việc nước phải quên việc nhà.
Hàn lâm sẵn có Tiền nha,
Với phu nhân vả cũng là đồng thân.
Hãy sang tạm trú cho gần,
Đợi ngày dẹp giặc xem chừng chẳng khơi.
Tiền nghe đón rước tận nơi,
Dọn lầu sửa chốn nghỉ ngơi thanh nhàn.
Chị em cậu cháu đoàn viên,
Đành lòng Dương mới gióng yên cõi ngoài.
Một phương đóng vững thành dài,
Nuốt không Hồ Yết sa loài khuyển dương.
Tình kiều tử, dạ phần hương,
Dù cay đắng cũng phận nhường nghĩ nao.
VIII
Sầu kia kể đã là bao,
Nỗi người chiếc bóng ra vào lại thương.
Sinh từ núm náu phần hương,
Trời thu ba cữ doành tương một ngày.
Bụi trông muôn hộc chất đầy,
Cánh nào bay đến ngỏ bày trước trang.
Liệu cơ ra lạy tôn đường,
Tràng châu xin lại tìm sang cựu trình.
Được lời theo lối thuỷ hành,
Thẳng giong buồm lá thênh thênh xuôi dòng.
Sông thuyền bể dặn trùng trùng,
Phũ phàng nọ những thẹn thùng nước non.
Vườn riêng còn thú cầm tôn,
Hoàng Diêu, Tử Nguỵ vẫn còn chưa phai.
Cành trông cỗi ngắm chờ ai
Đầy song tuyết điểm hoa mai trắng ngần.
Lần sang thăm thú vườn gần,
Một vùng cỏ biếc mấy lần cửa son.
Lơ thơ cây cỗi cành non,
Rêu in cầu đá, tuyết mòn lối thơm.
Lầu thơ khói toả mây trùm,
Chồi sai thưa bẻ, khóm sờm vắng vin.
Biết ai hầu hỏi sự duyên,
Viên ông đã thấy trong miền dò ra.
Mon men thăm hỏi gần xa,
Mới tường môn mạch nay đà phó kinh.
Ngán chiều lã chã đôi doành,
Buồn nương bên triện dạo quanh khắp toà.
Băn khoăn đến trước đình Ba,
Lương không yến đẻ, song tà nhện giăng.
Dấu thơ vách hãy dăng dăng,
Xã thơ cách mấy mươi chừng người thơ.
Hiên cài lác đác sao thưa,
Sân rêu nọ chốn ngày xưa chén đồng.
Mày dương liễu mặt phù dung,
Ngắm hoa thêm nhắc tấm lòng sinh ly.
Trăng thề vẫn đó tri tri,
Liễu chương đài biết nay đi đâu rồi,
Mừng xuân đào hãy ngậm cười,
Vẻ hòng trơ đó, mặt người nào đâu?
Khi sao son gác phấn lầu,
Giờ sao tan tác mặt dầu khói sương.
Ấy ai dập lửa vùi hương,
Để ai nát đá phai vàng với ai?
Giận riêng trăm nỗi chất đầy,
Một hơi giá ngắt hai tay lạnh đồng.
May sao vừa gặp viên công,
Rụng rời kíp gọi gia đồng thuốc thang.
Tỉnh ra về đến trú phòng,
Giấc buồn chưa giã, mạch tương lại đầy.
Nỗi chàng kể đã chua cay,
Nỗi nàng nào biết đến rầy những sao
Một mình một ngọn đèn hao,
Áng mây biên ải chiêm bao cho liền.
Chợt nghe Tiền cậu báo tin:
"Giặc Hồ nghiêng nước vây miền Ngọc quan
"Dương công luỹ mảnh quân đơn,
"Miếu đường truyền hịch mưa toan tơi bời."
Một nhà nghe nói rụng rời,
Sự mình kia với sự đời hay sao:
"Ví chăng làm kiếp má đào,
"Thì ra tay thước quản bao cát lầm."
Lầu khuya thẻ cạn canh trầm,
Thôi lai láng tưởng lại thầm thì than.
Ải mây tin tức khơi ngàn,
Cửa bèo nênh nổi nhà lan lật lừa.
Xiết bao phận mỏng như tờ,
Nợ bình sinh, nỗi tóc tơ chưa đền.
Đêm đêm vừng nguyệt hoa đèn,
Mai gầy guộc vóc, liễu đen đủi mày.
Bể sầu càng vợi càng đầy
Đã đường kia lại nỗi này mới ghê!
Đình Ba từ gót trở về,
Tiếng quyên đã gọi bóng hoè theo xuân.
Diêu Sinh thăm hỏi ân cần,
Lấy kỳ thi cử ép phần thuốc thang.
Sinh rằng: "Duyên nghiệp dở dang,
"Thôi thời còn nghĩ chi đường lợi danh."
Dám thưa: "Dậy thế sao đành,
"Sân lai sáu kỷ, song huỳnh mười thu.
"Lại gì cho trọng hơn ru?
"Mà coi muôn dặm vân cù làm chơi.
"Gió bằng chín vạn bay khơi,
"Bất bình dẫu việc tày trời cũng xong."
Nghe lời như dẹp cơn nồng
Nhân kỳ phó cử quyết lòng tầm phương.
Sử kinh lại gắng việc thường,
Gấm hoa thêm cải, ngọc vành thêm lau.
Sắc thi vang dậy đâu đâu,
Hồi trang Sinh mới gióng câu dặm hồng.
Tôn sư án khảo vừa xong,
Lọt tài sớm đã tỏ dòng tiền xanh.
Tản hoè vàng chất sây cành,
Trước sân vào gửi đăng trình ra thi.
Dạy rằng: "Mây gió gặp kỳ,
"Vin rồng nay hội nam nhi vẫy vùng.
"Tiện cho Diêu đệ theo cùng,
"Hàn song phong nguyệt bõ công sách đèn.
"Bảng thu sớm sớm đề tên,
"Tiện đường sớm lại ruổi liền hội xuân.
"Đi về lọ quản dưới chân,
"Hãy cho ba tiệp trao lần nay mai."
Lĩnh lời lạy trước sân lai,
Diêu Sinh đã hẹn cũng dời chân sang.
Túi Ôn tráp Lý nhẹ nhàng,
Đồ thư nửa mạn, phong quang một chèo.
Đòi phen dốc sớm địch chiều,
Bóng ngư mặt nước bóng tiều chân mây.
Cảnh thanh trải mấy mà hay,
Gót phồn hoa thực nơi này Nam kinh.
Y kỳ nạp quyển đề danh,
Trận thu cờ trống luỹ thành một ai.
Mấy phen thử sức đua tài,
Tỉnh nguyên giật giải tên bài Diệc Thương
Vòng năm Diêu cũng chen hàng,
Gió đưa cờ tiệp bờ sương nhặt truyền.
Trải tuần yến ẩm lưu liên,
Yên kinh lại gióng con thuyền ruổi mau.
Vui này dễ ngã sầu đâu,
Nỗi riêng riêng chạnh đòi nau một mình!
Trông về chỗ biếc chòm xanh,
Núi gầy gò vóc, sông quanh quất lòng.
Phẩm đề biếng giở thư đồng,
Thành xuân đã rõ mây lồng thứ năm.
Tin xưa vốn đã toan thầm,
Mật sai kíp đã cho thăm việc nàng.
Chỉ nghe phấp phỏng tin Dương,
Còn ai lưu lạc chưa tường biết nơi.
Mặt bèo chân sóng tuyệt vời,
Giận duyên xốc nổi thương người bơ vơ.
Việc chi nên cũng hững hờ,
Hết ngày Diêu nói tận từ mới nghe.
Nẩy tài nhả ngọc phun khuê,
Nhẹ nhàng vây sóng, lập loè cánh mây.
ất bằng một tiếng sấm bay,
Hai sinh cùng dự một ngày nguy khoa.
Truyền lô Lương dự Thám hoa,
Diêu sinh Hoàng giáp cũng là á khôi.
Phấn vua lộc nước ân trời,
Muôn nghìn danh giá năm mười nhân duyên.
Đá đưa thêm gợi tấc phiền,
Chén trăng xưa đã nặng nguyền sá đâu.
Vinh qui vừa định tuần sau,
Vừa nghe biên báo vội hầu quan sai.
IX
Diêu ra quan chính cõi ngoài,
Lương vào Hàn uyển thảnh thơi ngọc đường.
Vườn sau trúc thạch sẵn sàng,
Liền công thự đó là tường Tiền nha.
Nàng từ tin ải truyền ra,
Nỗi mình nỗi khách biết là bao nhiêu!
Trọn ngày khoá lặng song thêu,
Nguyệt, Hương biết ý dập dìu ra chơi.
Trước hoa lần bóng hoa rơi,
Dưới trăng lần bóng, trăng soi người sầu.
Cảnh đâu dễ nhắc người đâu,
Vừa than tình mới vừa sầu nỗi xưa:
"Ngàn mây trắng bạc như tờ,
"Bóng dâu chênh chếch đã vừa ngang vai.
"Bờ sương lối tuyết bao nài,
"Nào ai ấm lạnh nào ai ngọt bùi.
"Tưởng người chén nguyệt thề bồi,
"Phòng hương trộm tưởng đã người nào thôi!
"Ba xuân những chốn làm vui,
"Dương thanh liễu lục những ai đó chờ!"
Cho hay thanh khí tương cờ,
Cách tường Sinh cũng khi vừa đạo thanh.
Buồn tanh trăng ngọn gió cành,
Dịp chầy dạ khách tiếng kình đêm thu.
Cảnh sầu như ghẹo người sầu,
Khi than thở bóng khi châu chan mày.
"Nghĩ người mặt sóng chân mây,
"Tiên thề đành để đến ngày tái sinh.
"Lỡ làng bèo nước lênh đênh,
"Ấy duyên phụ khách hay mình phụ duyên.
"Nào ai bể dặn non nguyền,
"Lòng nào chuông vạn, ngựa nghìn với ai."
Nỉ non đêm ngắn tình dài,
Nguyệt cài bên triện hoa rơi trước rèm.
Cánh hoa lạnh ngắt bóng thiềm,
Mây lồng tha thướt làm xiêm một người.
Cây quỳnh thánh thót sương rơi,
Đào rầu rầu ủ liễu hơi hơi gầy.
Rõ người ngày trước chẳng sai,
Nguyệt, Hương cũng đến chi đây lạ đời?
Những là vắng mặt khuất lời,
Non bồng xem ngỡ mấy mươi mươi trùng.
Tường hoa quanh quất mấy vòng,
Bên hoa nhường có nẻo thông cuối tường.
Hài văn lần bước bước sang,
Cách tường văng vẳng tiếng vàng xa đưa.
Tưởng bây giờ là bao giờ?
Song song đôi mắt còn ngờ chiêm bao
"Bấy lâu mưa khoá gió rào,
"Ngoài muôn nghìn dặm biết bao nhiêu tình.
"Biết đâu hương lửa ba sinh,
"Còn trăng còn gió còn dành duyên ta.
"Dịp đàn đã lỡ lại hoà,
"Mới là tơ vận mới là nguyệt xoay."
Nàng nghe giọt tủi thêm đầy,
Cạn lời lại giải niềm tây mọi lời
Rằng: "Vâng mừng trộm cho người,
"Dã duyên đằm thắm lại vời giàu sang.
"Tiếc thay sương tuyết cũ càng,
"Lối duyên ai nghĩ tự chàng rắc gai.
"Thề hoa vì tiếng hơi hơi,
"Vẫn ghi lòng, kẻo thẹn lời với hoa.
"Soi người còn đó trăng già,
"Ai ngờ vàng đá xảy ra cát lầm.
"Duyên đâu nữa để mà lầm!
"Nhện vương lại mấy phen lầm nữa đây.
"Bấy lâu chút mảnh riêng tây,
"Ái ân này đến đêm này là xong.
"Tiên thề dù hãi chút lòng,
"Trên mồ một chén rượu trong cũng là.
"Thói thường ấm lạnh thế mà,
"Trách ai rẻ rúng cho ta sượng sùng.
"Giãi lòng với mảnh trăng trong,
"Tạ lòng vâng đã biết lòng thế thôi."
Trước lan so bóng ngán lời,
Trăng mờ gương lạnh dế rời khúc ngâm.
Gió thương mây thảm âm thầm,
Dần dần ngọn hạnh như dầm hạt mưa.
"Chủ trương kia bởi ông tơ,
"Nào ai gió lật trăng lừa với ai!
"Mảnh gương ai bẻ làm hai,
"Biết đâu mà được giãi bày duyên do.
"Mảnh son dầu được giãi cho,
"Thì cam há quản tươi khô đâu mà.
"Kể từ doanh liễu dời xa,
"Cửa Lưu khi khép, đình Ba khi tìm.
"Bắc nam dặm dứt đường chim,
"Vì ai bèo nổi mây chìm bấy lâu!
"Nắm xương mai, sá nghĩ đâu,
"Nghĩ chăng những nghĩ lầm nhau tại mình.
"Hay đâu cơ hội còn dành,
"Gác Đằng lại nhủ gió thanh đem đường.
"Buổi này họp mặt tròn gương,
"Mới hay còn có lửa hương kiếp này.
"Nhân sao nương náu chi đây,
"Những sao nông nỗi bấy nay dạy cùng".
Càng nghe càng một não nùng,
Ai hay ai cũng còn lòng chưa quên.
"Tình kia nào phụ chi duyên,
"Gió run mây rẩy cho nên cớ nào!
"Sự mình kể hết tiêu hao,
"Đã đành chiếc bách sóng dào lênh đênh.
"Thương ôi muôn dặm biên thành
"Xa xôi nào thấu dữ lành tin hơi.
"Xót lời nên mới ngỏ lời,
"Gặp nhau cùng khách quê người biết sao!"
Một cơn gió giật mưa dào,
Lẽ này người quyết dạ nào đinh ninh.
"Bụi Hồ quét sạch sành sanh,
"Ơn trên sau nữa nghĩa mình trả xuôi.
"Hẳn dù lầm lỡ lứa đôi,
"Trót thề để chút đền bồi cũng xong.
"Hoạ khi trời cũng chiều lòng,
"Một chuông vàng một chỉ hồng cũng hay.
"Bọc da dù đến thân này,
"Cũng đành tỏ chút tình ngay với người.
"Kiếp này đã dở dang rồi,
"Sá chi mà có tiếc đời làm chi!
"Thôi thời thôi có nghĩa gì,
"Thiệt mình mà trả được nghì cũng nên."
Tử sinh quyết một mảnh nguyền.
Cành than ngọn thở nhường quên bóng trời.
Giục khuya hoàn chợt gửi lời,
Hiểu trang lầu nợ tiếng người đã đông.
Biệt ly ai vẽ nên lòng,
Càng mau giọt tủi càng nồng tấm thương.
Kẻ về người lại sảnh đường,
Liền tay chép biểu tan sương lên chầu.
X
Lãm qua chuẩn doãn lời tâu,
Cờ sai gươm hộp mặc dầu tiện nghi,
Lệnh trao ruổi phát tức thì
Tinh binh mười vạn thuộc tuỳ trăm viên.
Bệ từ vâng chỉ đặc truyền,
Ầm ầm ngựa gác xe chen khởi hành.
Mịt mù bãi cát đồi gianh,
Cùng nhau khi nặng vì tình quản bao.
Ái xa mấy trận binh đao,
Truy quân quá đất lầm vào thành không.
Súng đâu dậy tiếng đùng đùng,
Bốn bề giáp đánh ba vòng bọc quanh.
Một hai tin lũ bại binh,
Đồn rằng Lương đã liều mình trong quân.
Miếu đường rốt lẽ xử phân,
Hành biên lại khiến trọng thần chỉ huy.
Tiện nghi các việc biên thuỳ,
Vận lương Diêu cũng tức thì trẩy ra.
Mới hay mợ trú Tiền nha,
Vấn an tiện thể cáo qua lên đường.
Việc biên nói chuyện tin Lương,
Chực sau, Hương đã tỏ tường tai nghe.
Liền vào gửi trước phòng khuê,
Nghe tin nàng những e nề đòi cơn.
Vật mình khóc lóc thở than,
Quyết ngay nào sá lời can lẽ nài.
"Vì ai cho luỵ đến ai,
"Thà liều mệnh bạc kẻo sai chữ đồng."
Cháo cơm quyết chẳng bợn lòng,
Nguyệt đà cạn lẽ riêng chung rầm rì.
Trình rằng: "Thôi đã vậy thì,
"Dẫu liều đâu nữa ích gì đây chăng.
"Tình kia bể núi thực rằng,
"Tình này sao lại xem bằng hiếu kia.
"Gìn lòng ngọc tạc vàng ghi,
"Hiếu tình cân lại nhắc đi cho toàn."
Chấp nê nàng đã đâu tin,
Gỡ dần Hương lại đứng bên rén bày:
"Đào kia đành trả mận này,
"Có chăng đợi chút một dây ông về.
"Cho phu nhân chút hả hê,
"Vẹn trong lúc ấy chi hề dám ngăn."
Êm lời nàng cũng dãn dần,
Ngày giờ núm náu đêm tuần khói hương.
Nghe tin chẳng xiết nỗi nàng,
Dặm xa lại nỗi đài Lương ở nhà.
Vừa mừng cá nhảy đợt ba,
Lại thêm chinh tiễu sa đà hành biên.
Sau nghe những sự ngoa truyền,
Xót lòng luống những xây phiền đắp thương.
Thực hư ai biện cho tường,
Lễ chiêu tuần điện lệ thường thiếu đâu.
Cuộc đời chưa đến bể dâu,
Bỗng dưng mua não chuốc sầu mà chơi.
Tiếng oan dậy đất lở trời,
Tin đưa Lưu cũng rã rơi tâm thần.
Ngọc Khanh xiết nỗi ngại ngần,
Đổi mầu xiêm trắng kém phân cơm vàng.
Xót vì chúng cũng khuyên nàng:
"Dây đàn đứt nối là thường nghĩ sao?"
Thấy lời oanh yến lao xao,
Càng chan giọt thắm càng bào lòng son.
Rằng: "Cương thường nặng núi non,
"Hãy còn giời đất, hãy còn di luân.
"Vẻ chi một mảnh hồng quần,
"Chủ hoa đành đã đông quân đấy rồi.
"Thôi thôi đã vậy thời thôi,
"Cũng liều má phấn cho rồi ngày xanh.
"Luân thường quyết gánh lấy mình,
"Treo gương trinh bạch rành rành cho coi,
"Mảng bao dầy mỏng thói đời,
"Đợi tuần ráo cỏ chê cười như không.
"Dẫu rằng mòn núi cạn sông,
"Gương này quyết chẳng soi chung với người."
Lưỡi oanh khéo uấn ra lời,
Gớm thay cái mặt con người vô lương.
Mấy lời tạc đá ghi vàng,
Mối manh ai dám đọc đường nữa đâu.
Duyên kia thôi vậy cũng dầu,
Nợ kia ai lại làm rầu cho ai.
XI
Ngày xuân lo những thiệt thòi,
Phu nhân vội đã toan bài ép duyên.
Lễ đưa truyền lại dẫn điền,
Trước bình thử mở xem tên ai vào.
Họ Lam có một người nào,
Nghe tin sai mối lại trao chỉ hồng.
Một lời gắn bó vừa xong,
Biết con đã hẳn như lòng cho chưa.
Đòi nàng khuyên nhủ sau xưa,
Rén quì thoắt đã tuôn mưa đôi hàng.
Ngập ngừng nàng mới gửi tường:
"Yếu thơ bồ liễu lỡ làng tóc tơ.
"Phận sao phận bạc như tờ,
"Nợ sinh thành biết bao giờ trả xong.
"Nâng khăn trót đã long đong,
"Còn toan tiếc mảnh má hồng nữa ru!
"Bên đường nấm cỏ rầu rầu,
"Mặt nào quên não khuây sầu với ai.
"Dẫu sao cũng một thân người,
"Dong cho chiếc gối trọn đời là cam."
Lời ngay dễ trái dạ tham,
Đem lời nửa mặt coi làm trăm năm.
Chước nên mụ những mừng thầm,
Lại đem trời bể mà cầm giầu sang.
Uấn mềm hết tấc khoe khoang,
Trái tai nàng mới kể tường gần xa:
"Nói chi những sự người ta,
"Nghĩ mình nên chửa hay là chửa nên?
"Chữ trinh là phận thuyền quyên,
"Ôm cầm ấy lại qua thuyền nào ru.
"Nỗi mình riêng những thẹn thò,
"Lại mang lấy tiếng pha trò mà chơi".
Phu nhân nghe hết mọi lời,
Dậy rằng: "Khuê các sao hay chuyện ngoài.
"Duyên này chẳng được bàn dai,
"Nhẹ đem vàng đá mà coi làm thường".
Thiếp canh truyền hãy phó sang
Được lời gửi trước đài trang bước vào.
"Trăng già xe vẩn hay sao,
"Tơ kia lựa với môi nào khéo sinh?
"Dựng gây dám nghĩ sinh thành,
"Biết thân mình biết phận mình thế thôi.
"Hiếu trinh riêng những gồm đôi,
"Ơn nhà hãy trước nghĩa người thì sau.
"Phận mà ra vậy cũng dầu,
"Nghĩ người đáy giếng thang lầu chẳng nhưng.
"U minh đôi ngả khơi chừng,
"Một niềm sắt đá biết rằng thấu không?
"Kiếp này đã lỏng giải đồng,
"Mảnh gương gắn bó còn hòng kiếp sau".
Nỗi riêng càng nghĩ càng đau,
Càng hơn non nước càng rầu gió trăng.
Nghĩ đi nghĩ lại ngập ngừng,
Ngọc xuôi đồ sắm hương lừng mã thay,
Lầu khuya vắng vẻ ai hay,
Lần nghe văng vẳng canh chầy điểm ba.
Vườn sau rén ngõ then hoa,
Đè chừng sông cái ruổi pha một mình.
Khóc than ri rỉ cuối ghềnh,
Giãi lòng với nước bầy tình với trăng:
"Tiếc đời chi nữa cũng rằng,
"Dầu mà có thác cầm bằng không sinh.
"Há rằng chuốc tiếng mua danh,
"Sao cho phải phận sự mình thì cam.
"Trông vời trời bể mênh mang,
"Đem thân băng tuyết gửi hàm giao long."
Bất bình chi mấy hoá công,
Cho người lấy mảnh má hồng mà chi?
Người hạnh nghị khách dung nghi,
Làm cho trâm gẫy gương lìa mới thôi.
Mênh mang bể khổ sóng trôi,
Biết rằng phúc thiện có trời nữa không?
Có quan Đề học họ Long,
Hồi kinh vừa gặp thuận giòng chạy qua.
Tiếng người lanh lảnh nghe xa,
Kíp truyền thuỷ thủ bỏ chà vớt xem.
Trước thuyền lướt mướt làn xiêm,
Gạn tường mới giải mọi niềm sâu nông.
Thung dung quan mới ướm lòng,
Khen rằng: "Tuyết sạch giá trong thực là.
"Tiếc thay trong ngọc trắng ngà,
"Nỡ hoài chi để trôi hoa dạt bèo.
"Rừng thuyền cõi tĩnh là nhiều,
"Sạch mình chi lọ là liều đến ai.
"Đem mình mà giả nghĩa người,
"Để công chín chữ thiệt thòi về sau.
"May đây bèo nước gặp nhau,
"Thôi thì hợp phố cho châu lại về".
Lặng nghe giọt ngọc đầm đìa,
Lạy thôi mới kể tỉ tê sự mình:
"Trẻ thơ đội đức sinh thành
"Sớm khuya ai dễ dứt tình được đâu.
"Ông tơ lật lọng lừa nhau,
"Cực thân nên phải ngậm sầu bước ra.
"Gốc phần dù lại dạo qua,
"Cành vin chẳng kẻ bẻ hoa tay người.
"Lại trơ mặt với người đời,
"Thì liều sóng bạc cho rồi ngày xanh.
"Muôn vàn tạ chút hậu tình,
"Ơn này may có lai sinh là còn.
"Rồi đây đáy vực ngọn nguồn,
"Xin cho bụng cá lại chôn mày ngài".
Yêu vì nết, trọng vì người,
Phu nhân lại dạy đến lời đa mang:
"Thân già vì chút muộn màng,
"Mới hay máy tạo tuần hoàn dành cho.
"Trăm năm dan díu nghĩa vô,
"Mai sau trông cậy già nua được dành.
"Rồi ra lá kệ câu kinh,
"Mặc tiêu sái đó cho thanh thả đời".
Ơn lòng dám lĩnh lược lời,
Ta từ thôi thoắt thuyền xuôi bến nào.
Nhà Lưu kinh hãi xiết bao,
Mơ màng đón hỏi xôn xao sai tìm.
Đầu gành cuối bãi lần xem,
Khác gì đáy bể mò kim hững hờ.
Mối sầu đòi đoạn như tơ,
Nguồn cơn nghĩ lại sau xưa tại mình:
"Quá thương chút phận lênh đênh,
"Nghìn thu để chịu bạc tình với con.
"Máy duyên nghĩ đã vào khuôn,
"Toan nài chỉ thắm cho tròn tuổi xanh.
"Ai hay xem nghĩa hơn mình,
"Nổi nênh bèo bọt tan tành cải kim.
"Đã đành mặt nước nổi chìm,
"Biết đâu tăm cá bóng chim bây giờ".
Nàng đành được chốn nương nhờ,
Khóc là khóc vẩn thương vơ nực cười.
Bến mê ngán ngẩm sự đời,
Cái vòng con tạo khéo chơi lững lờ.
Người còn đôi mặt sờ sờ,
Bên mê Thuỷ quốc bên ngờ Vân hương.
Vàng thau ngọc đá mơ màng,
Làm cho ố thắm phai vàng thế thôi.
XII
Mấy thu tên đá bời bời,
Biết đâu Sinh hãy trong vây giữ gìn.
Vỗ về lẽ khích lời khuyên,
Đắp cao thành nghĩa chống bền rào trung.
Hãm lương Hồ những để rông,
Chắp rằng cá chậu chim lồng vội đâu.
Dằng dai bạng duật bao lâu,
Bóng ô hè giục sang thâu bấy chầy,
Diêu từ ruổi chốn ải mây,
Tin Lương biết hãy trong vây đã mừng.
Hiềm vì thống tướng non lưng,
Đóng quân kín luỹ cầm chừng chẳng sai.
Lĩnh quân Diêu mới quyết bài,
"Đặc truyền" tức khắc hàm mai tiềm hành
Đêm khuya lét thấy binh tình,
Ngọn cờ ngơ ngác trống canh trễ tràng.
Phá kiêu nghĩ cũng dễ dàng,
Đóng doanh kíp thảo hai chương mật bài.
Hẹn cho giờ sửu đêm mai,
Giấu cờ hiệu súng trong ngoài giáp công.
Lên nơi cao phụ đứng trông,
Mũi tên thuận gió một phong bắn vào.
Lương vừa khuya tựa trướng sao,
Thấy quân bẩm được thư nào trình xem.
Phong thư vẹn vẻ còn in,
Mở xem thực dấu chữ em rõ mười.
Suốt canh ngẫm nghĩ đòi thôi,
Mấy tên chiến tướng cũng đòi vào ngay.
Chư quân trông ngóng lâu nay,
Biết mưu mài cánh day tay đợi truyền.
Luỹ Dương gần cũng thông tin,
Hội binh một khắc giải liền hai vây.
Khác gì hùm cũi ra ngoài,
Ấy là thoát tội đoạn rồi lập công.
Thừa cơ lò lửa mũi lông
Cúc kềnh lớp lớp bụi hồng lưng lưng.
Thanh bình một biểu tâu dâng,
Thảnh thơi yên khấu chân nưng khải hoàn,
Gia thư nhẹ ruổi chân nhàn,
Tin lành sớm đã lọt màn Tiền nha.
Vân Hương vào trước trình qua,
Nỗi thân nỗi nghĩa như hoa nở lòng.
Gánh sầu cất nhẹ như không,
Càng xem tin báo càng mong độ về.
Thương canh lần địch dóng khuya,
Rõ tường bán đạo kéo về kinh đô.
Rồng mây một hội nghìn thu,
Gác đường vẽ mặt, yến Chu thoả lòng.
Người tài lược, kẻ trinh trung,
So vào công tải đều phong liệt hầu.
Lại cho thế tập về sau,
Rành rành khoán núi, làu làu thư sông.
Móc mưa nhuần gội chập chùng,
Bể sôi chợ họp người trong sảnh đường.
Rước mừng tân hữu rõ ràng.
Có Lưu công tử anh nàng Ngọc Khanh.
Mới vâng ấm bổ phó kinh,
Đến mừng nhân kể ngọn cành sự em.
Dẫu khi vui cũng chạnh niềm,
Chửa cam tình nọ lại thêm nghĩa này:
"Lửa hương nào đã chi đây,
"Mà liều cung nước làng mây hỡi người!
"Khối tình mang nặng nghìn đời,
"Đỉnh chung hầu dễ ăn ngồi được đâu."
Tiếc hoa ngần ngại nét sầu,
Vừa khi Dương tướng thôi chầu vào chơi.
"Việc gì nhường khác vẻ vui?"
Thấy lời Sinh mới kể lời duyên do
Thương tình mà ngậm ngùi cho,
Rằng: "Danh tiết ấy thơm tho ai bì.
"Sao không tâu đến đan trì,
"Hoạ là tinh biểu chút gì giả nhau."
Nghe lời vội thảo bản tâu,
Vào trong tiện điện buổi sau tiến trình.
Gương trời soi rõ mảnh tình,
Vẽ lòng lá sắc tạc danh biển vàng.
Khi thân nghị đạo cương thường,
Thung dung lại phán hỏi Dương sự nhà.
Thềm phong khúm núm tâu qua:
"Hiếm hoi một gái tuần đà thèm hai
"Những là giong ruổi cõi ngoài,
"Phòng lương nên hãy còn cài cửa thoi."
Năm mây chiếu dụ rạch ròi,
Giao Tiên truyền kíp sánh đôi cùng chàng.
Tạ ơn cùng xuống điện vàng,
Vội mừng nào đã kịp đường tính xa.
Về dinh ngẫm nghĩ việc nhà:
"Đành người có nghĩa sao ta vô tình.
"Bến Tương việc hãy rành rành,
"Nào đà kết cỏ ngậm vành chi đâu.
"Vì ai cho thiệt thòi nhau,
"ấy ai dứt được mối sầu cho đang.
"Chưa cầm sắt cũng tao khang,
"Nối dây thề chẳng vội vàng lắm ru.
"Mai sau chín suối thấy nhau,
"Cậy ai đổi được mặt đâu với người.
"Duyên kia chót đã nặng lời,
"Kíp chầy trong mấy thu trời quản đâu."
Nghĩ duyên càng gảy tơ sầu,
Nghĩ mình mình lại thêm đau đớn mình.
Sang chơi vừa gặp Diêu Sinh,
Thở than mới kể sự tình khúc nhôi:
"Thôi thôi anh đã lầm rồi,
"Chấp kinh nhường ấy ra hơi trần trần.
"Tình phu phụ nghĩa quân thân,
"Trong tam cương ấy xem phần nào hơn?
"Tôi con chút phận thờn bơn
"Xe duyên là mấy đội ơn cao dầy.
"Băn khoăn xuân cỗi huyên gầy,
"Mảnh nguyền hữu thất đến rày chửa nguôi.
"Mặc người tựa cửa hôm mai,
"Cầm lòng vì lánh một người thế ru?
"Sợ khi đương bể mà dâu,
"Hiếu tình lại dở dang nhau mặc lòng.
"Nghĩa kia đành tạc non sông,
"Biển vàng may thế chữ đồng cũng cân.
"Dù chưa cắt hết tơ trần,
"Đành cho lập miếu phong thần về sau.
"ấy lời tâm phúc cùng nhau,
"Tính sao cho được trước sau vẹn nghì."
Tưng bừng sắm sửa lễ nghi,
Đào phen xanh chỗi hoa kỳ thắm sây.
Rõ ràng một cuộc vui vầy,
Đủ lề nạp thái, định ngày nghênh hôn.
Đuốc hoa lồng bóng giăng tròn,
Tình riêng vẹn cả vào khuông xướng tuỳ.
Trai tài gái sắc ai bì,
Doanh châu ấy khách, Dao trì nọ tiên.
Đã người mới lại người quen,
Tiên hoa chép chữ lương duyên đến già.
XIII
Gió đưa lời cánh bay xa,
Vừa Long Đề Học thuyền đà tới kinh.
Rõ nghe hết thảy các tình,
Bài sai lại thấy biển tinh chữ bài.
Đòi nàng ngỏ dậy trước đài,
Cùng làm một sớ đến mai lên chầu.
Nàng nghe ren rén cúi đầu:
"Bọt bèo dám động cao sâu thêm nhàm.
"Rủi may theo phận là cam,
"Đã đành duyên ấy lại tham nỗi nào.
"Vả trên chín bệ thẳm cao,
"Dễ đâu mà tỏ âm hao cho mình.
"Sao bằng mình sạch lấy mình,
"Mặc ai lạt nghĩa mặn tình nghĩ chi."
Cạn lời ông mới gạt đi,
Rằng: "Như bài ấy sắc kia phụ gì.
"Ví dù bội chốn kết nghì,
"Là vâng chỉ ngọc dám ghì lòng đanh.
"Ví sưng sưng quyết lấy mình,
"Bóng dâu quê cũ phỏng đành đấy chăng?
"Ngẫm cơ ghềnh Thái các Đằng,
"Hay đâu là chẳng xích thằng sẵn xe."
Dứt lời bần bật lặng nghe,
Tạ rồi liền dạo gót về hiên sau.
Tan canh vừa buổi ban chầu,
Sớ văn Long đã quỳ tâu sân đền.
Khen rằng: "Này thực thiên duyên,
"Ngọc Khanh đọ với Ngọc Liên chi nhường."
Đòi Lưu công tử xem tường,
Chân tơ kẽ tóc rõ ràng chăng nhe!
Ông tơ khoảnh khắc mới kỳ!
Mượn ơn mây móc kết ghì bóng mai.
Cửa Lương duyên lại sánh đôi.
Dồi dào tình trước đền bồi nghĩa sau.
Cũng ban nhất phẩm như nhau,
Khuê môn cho rệt mối đầu chính phong.
Ngửa trông ơn sóng trùng trùng,
Hai bên khấu tạ sân phong ra về.
Lòng hoa phất phới đôi bề,
Vội vàng vào trước hương khuê ngỏ lời.
Nhơn nhơn nét phấn thêm tươi,
Rõ ràng kể hết đầu đuôi sự tình.
Tưởng rằng: "Trong đạo thường kinh,
"Thân bồ liễu lấy chữ trinh làm lề.
"Hay đâu sống thác chẳng nề,
"Nỗi niềm nghĩ lại mà ghê gớm đời.
"Nghìn xưa âu hẳn một người,
"ấy ai lại dám xem ai làm thường.
"Vả gì chút nghĩa cũ càng,
"Dẫn thân vào chốn chiến tràng với nhau.
"Làm cho liễu ủ đào rầu,
"Trăm năm riêng để gánh sầu cho ai.
"Đành rằng nát ngọc trầm trai,
"Ai ngờ trong cõi tuyền đài thấy nhau.
"ấy là cơ tạo nhiệm mầu,
"Bể oan tưởng có trên đầu sáng soi.
"Bây giờ lầm cát mặc ai,
"Vinh hoa riêng lấy một đời hay sao.
"Khi ăn nói, lúc ra vào,
"Nghĩ nguồn cơn ấy làm sao cho đành."
Mấy lời sắt đá đinh ninh,
Khúc tằm đem mối tơ tình gỡ ra.
Sắm sanh vội mở tiệc hoa,
Quản huyền ríu rít, ỷ la rỡ ràng.
Xe châu trăm lạng chen hàng,
Gió xuân Đồng tước bằng nhường là đây.
Hội đào xưa đã lại rầy,
Tiên đưa vẻ ngọc, ngọc vầy đoàn tiên.
Xin nhau trân trọng muôn nghìn,
Chút nào là thẹn với duyên nguyện thề.
Xét cho công khoá đi về,
Nguyệt, Hương đều cũng cam bề tiểu tinh.
Nhà yên vừa dịp nước bình,
Hai sinh đều tấu đan đình vinh qui.
Cẩm hoàn một lá hồng kỳ,
Lương thì qui tỉnh, Diêu thì hoàn hôn.
Diêu đường Dương nhạc hai thân,
Viện lề nhân cũng sớ trần minh nông.
Thênh thênh dặm tía lối hồng,
Vẻ nhuần mã gấm hương lồng vó câu.
Mảng vui cờ cuộc rượu bầu,
Cầm bên bóng nguyệt thi đầu ngàn thông.
Viện đường thuỷ lộ thong dong,
Con thuyền lại thuận một dòng nước xuôi.
Chiều ai hoa cỏ đua tươi.
Tiếng chim đâu đã gọi người cố nhân.
Hương bay muôn dậm tử phần,
Tràng châu nay đã gần gần tới nơi.
Người đón rước, kẻ mừng vui,
Ghé thuyền Sinh cũng tiện dời vào ngay.
Phủ Diêu tiệc ngọc phô bày,
Mây lồng cờ mở, hương bay chén kèo
Động phòng kim bảng đủ điều,
Khi vui kể hết bao nhiêu là tình.
Đài Dương về Vọng Ba đình,
Tiệc vui cũng rước hai Sinh sang nhà.
Rõ ràng cưỡi ngựa xem hoa,
Bức thư sớm đã sai nha đệ về.
Từ ngày tin tức đến quê,
Hai lần cáo thú đã nghe rõ ràng.
Phong thư nay lại xem tường,
Tình càng thêm thoả, cảnh càng thêm thanh.
Dập dìu nghi lễ sắm sanh,
Ngựa yên khảm ngọc xe mành ken châu.
Ngọn cờ mây rợp thôn dâu,
Bồng lai xe hạc, Dương châu lưng tiền.
Tiếng thơm dậy đất sấm rền,
Cửa Lưu xa cũng nhặt truyền tin sương.
Tấc riêng mừng rỡ trăm đường,
Nhạt tanh chuyện cũ bằng nhường đã quên.
Kiệu hoa dạo giục rước liền,
Đành theo tình mới cho đền lỗi xưa.
Vui lòng xuân cỗi huyên tơ,
Rước mừng xem cũng bơ vơ những điều.
Đoàn viên một cuộc gấm thêu.
Cúc đầy vơi chén, cầm dìu đặt cung.
Tân bằng yến ẩm vừa xong,
Thung dung Lưu mới vào trong ngỏ bày:
"Từ xưa biết lỗi đã đầy,
"Tấm lòng ngậm hổ từ rầy về sau.
"Vị Dương một tấm tình sâu,
"Sang mừng vội tả chút sầu bấy nay.
"Hạt châu trót đã sẩy tay,
"Tự mình trăm nỗi chả hay đã đành."
Cúi đầu nàng mới rén trình:
"Rủi may âu cũng phận mình xui ra.
"Móc mưa sấm sét cũng là,
"Cao sâu đâu nữa chẳng qua vòng trời
"Vả trong dại dạ hèn đời,
"Trắng trong đã vậy ngọt bùi làm sao.
"Bỗng đâu rồng trúc sóng đào,
"Chia ra đã hẳn ép vào khéo xinh.
"Vẹn tròn bên nghĩa bên tình,
"Khuôn duyên kia đã chiều mình là may.
"Tam công chẳng đổi một ngày,
"Chuyện xưa còn để đến rầy sao nên."
Giúp lời Sinh cũng mở khuyên,
Thuận hoà từ đấy cũng in một lòng.
Đòi phen cợt phấn cười hồng,
Ngọc lung lay động, hương nồng nã rơi.
Xuân quang cả bốn mùa trời,
Gió đưa trăng nước, hoa mời tuyết khuyên.
Phồn hoa bõ lúc truân chiên,
Đã đầy phúc hậu lại bền hiển vinh.
Ngửa vâng phượng chiếu rành rành,
Lại đem gia quyến đến kinh lên chầu.
Buồm quan một lá dòng sâu,
Siêu thăng thoắt đã đứng đầu nam nha.
Quan châm chẳng chút sai ngoa,
Lộc trời chung đỉnh gánh nhà quân dân
Gió thu gợi dạ tử phần,
Sớ từ lại lấy tỉnh thân làm lề.
Rõ ràng áo gấm về quê,
Vó câu lỏng khấu bánh xe êm bồ.
Mạch văn còn dõi dòng nho,
Hùng bi mấy giấc đã phô điềm lành.
Sởn sơ lan huệ nức cành,
Lễ thi cứ phép cửu canh giữ lề.
Ân tình đủ cả hai bề,
Nẩy thân Long hạm kết nghì Diêu môn.
Phúc thường để đến nhi tôn,
Bảng vàng theo nếp cửa son dõi đời.
Gót đầu bàn lại mà chơi,
Phong hoa hai chữ cõi đời ai không.
Lấy tình gặp gỡ đã xong,
Trước sau vẹn một chữ tòng mới ghê.
Lời quê dù đã nhầm nghe,
Gác bên tình tứ giữ bề hiếu trinh.
Luân thường sáng để rành rành,
Chớ đem bác hẳn mà khinh làm thường.
Nôm na đỡ chút canh trường,
Kể rồi dặn lại hai đường thế hay.
* HẾT *
Chán đời đi lang thang !
★
★
★
★
★
0
![[:)]](/images/smiley/s1.gif)
