<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2005-03-29 22:21:50mickey>
Đằm thắm tình người
Hoàng Minh Châu
“Bức tranh quê” rút từ trong dân, từ sau luỹ tre làng của một miền quê quen thuộc. Tất nhiên, bao cảnh vật thông thường ấy đều diễn qua đôi mắt tác giả. “Bến vắng” là tranh của đời, còn mưa đổ bụi êm êm là do tác giả nghe ra. Trâu bò, vật vô tri biết thong thả cúi ăn mưa là nhận xét tinh vi, còn chuồn chuồn nhớ nắng ngẩn ngơ bay là tâm hồn thi sĩ.
… Một bác lái ghé buồn vào hút điếu/ Mặc bà hàng sù sụ sặc hơi ho… câu thơ đó là của cô gái tóc bỏ đuôi gà khi đứng nhìn quán vắng. Nhưng Thả con thuyền uống rượu với trăng trôi thì lại là của con nhà Nho, con nhà “Vương viên ngoại” rồi đấy! Chính vì thế mà ta cảm thấy nhiều bức tranh của Anh Thơ phác hoạ được nhiều màu. Có một nét đơn sơ dân dã: “Em bé ngồi nhào đất nặn tò te”, lại có một nét lòng u uẩn… Mông lung, mênh mông/ đêm dài thăm thẳm buồn trông hướng nào. Có một trưa hiền hoà Không một chèo khua nắng đọng trên sông, lại cũng có một đêm Sét thịnh nộ từ trời cao giáng lại…
*
Nhưng rồi cảnh mưa dầm, gió thoảng cây rung cũng chỉ phả qua hồn cô gái thời ấy thôi. Phải đến cách mạng 1945, lúc mang ba lô lên đường, đôi mắt nhà thơ mới nhận ra bão táp của cuộc sống.
Thực tế hai cuộc kháng chiến đã ùa vào thơ Anh Thơ. Cũng như nhiều nhà thơ khác, chị muốn thơ mình vào được lòng người. Bao giờ chị cũng dành sự ngạc nhiên, sự kính trọng nhất với những cuộc đời và số phận chị em trong giới, từ cô văn công tóc gội trắng bụi đường, đến 37 cô gái vùng tuyến lửa. ở đây, ngoài sự đồng cảm của nhà thơ còn có lý do là chính họ, những cô gái ấy, đã giúp chị nhận ra “mùa xuân màu xanh” khắp nơi trên đất nước.
Hơn một lần, Anh Thơ tâm sự về việc Có chàng trai chạm ngõ/ Bỗng lửa khói ngút trời buộc chị nhập cuộc, dâng cả trái tim mình cho đất nước. Trước kia, chợp mắt trong đêm yên ả, nghe tiếng đàn bầu, chị bật thở dài lành lạnh ý cô đơn, thì từ đây, mọi cảm xúc bâng quơ được cày xới lên. Không thấy cảnh quấn quít cừu non vẫy bước chân, hẳn chị khó lòng nghĩ ra nét đẹp cô gái nông trường; không xót xa thấy bóng ai gục góc bờ/ máu đầm khu ruộng tối, có thể nào thốt được lời: Nằm đây đồng rét lắm/ Về cùng dân anh ơi.
Thật ra, Anh Thơ đã quên nỗi buồn riêng để đi tìm niềm vui lớn. Chị yêu quê cha, để nhớ một quê chồng. Chị bước từ nội tâm ra cùng thế giới hiện thực. Một bài thơ đánh dấu thơ chị đạt tầm cao nội dung lẫn điệu thức, bài Chiếc áo vân màu sen:
Tôi đi đường tuyết trắng
Mạc Tư Khoa nổi dáng mây đào
Bởi vì những văn hào Xô-viết - những cô gái Nga đẹp như tiểu thuyết, đã cho tác giả của xóm chợ nương dâu trước kia niềm vui mới, nâng hồn chị lên:
Trời xuân ngan ngát trôi bông tuyết
Không rượu lòng ta cũng đảo say!
Thơ Anh Thơ đằm thắm còn nhờ mang tình người. Giữa bộn bề thực tế của cuộc sống, chị thường không quên tâm sự chân thành về những người gần gũi nhất. Một trong những bài thơ nổi tiếng của chị, bài Tiếng chim tu hú đã nói rõ điều này. Qua nỗi nhớ nhà, nhớ Cha già thêm tóc bạc/ Chống gậy bước lên đồi, tác giả đã xoá được sự phân chia nghĩ vụ công dân với nhà thơ, giữa chính trị và nghệ thuật. Ai đọc bài thơ mà chẳng cảm thông với tình phu tử của người cán bộ. Hãy tưởng tượng nếu trong cuộc chiến đấu lớn lao mà để mất đi, quên đi cái tình nhất trong chữ tình này, thơ sẽ trơ khấc ra, hụt hẫng biết chừng nào! Anh Thơ đến được mọi miền là nhờ tình lớn thúc đẩy và chính sự dấn thân đã bù đắp cho chị những thiệt thòi. Khi nước nhà còn bị chia cắt, chị đã tìm được một Mặt trăng của mẹ/ Mẹ nâng trong tay/ mặt trăng tươi thế/ mẹ cắn vào đây (Hôn con). Và nhờ có: “Nơi anh sinh có núi sông Dinh”, để chị có thêm nỗi nhớ Má trong Nam, nhớ đồng bào trong nửa nước…
*
Một bạn đọc ở xa Tổ quốc sau khi đọc Tuyển tập Anh Thơ có thư hỏi tôi cho biết tác giả hiện ở đâu, sinh sống thế nào. Cũng dịp may, sau mười năm về gần quê chồng, anh chị lại chuyển ra khu tập thể Văn Chương - Hà Nội. Một sáng đầu năm, tôi đến mừng chị bảy mươi xuân. Căn phòng không đầy đủ tiện nghi như ở Sài Gòn, nhưng vào tay người thích dọn dẹp như chị, trông xinh xắn ngăn nắp hẳn ra.
Chị kéo ghế lại gần, tâm sự:
- Về già, quả là viết khó hơn lúc trước. Hạn chế việc đi lại, lấy tài liệu, hồi ký dở dang. Hơn nữa, con đi xa, chồng thì ốm. Lớp bạn trẻ thì nói vậy, chứ cũng ít đứa đến nhà. Mình định dùng cách đón “nhân vật” về nhà cho vui. Chẳng hạn, đón Bạch Trà, người đã đóng vai trong vở chèo của mình viết thời kháng chiến về nhà để cùng ôn chuyện cũ. Nhưng rồi cả “nhân vật” lẫn mình đều bị áp huyết, lại phải vào viện! Tóm lại, chẳng phải đời phơi phới, thơ tô hồng như ai nghĩ đâu!
Sinh thời, Thanh Tịnh - người hay pha trò nhất trong đám nhà văn đã đúc kết tâm trạng: “Trẻ con đi đàn, thanh niên đi đôi, già rồi đi lẻ”. Nhưng ngước lên đôi mắt của Anh Thơ chỉ mới thoáng nét hằn, tôi lại nghĩ: Chị sẽ không bao giờ “đi lẻ”. Chị đang chờ chồng ra viện để chóng được “đi đôi” sang Pháp thăm con cháu. Chị sắp rủ mấy ông bạn “tiền chiến” còn lại, bàn chuyện hội ngộ văn đàn. Vân Đài, Hằng Phương, cả Xuân Quỳnh nữa, mất rồi, nhưng lớp em của chị còn kia, còn Cẩm Lai, Phan Thị Thanh Nhàn, Hồng Ngát, còn Mỹ Dạ, ý Nhi, Dư Thị Hoàn và bảy mươi xuân của chị sẽ còn đi với đông đảo anh chị em đồng nghiệp.
(Báo Văn nghệ)
Hoàng Minh Châu
“Bức tranh quê” rút từ trong dân, từ sau luỹ tre làng của một miền quê quen thuộc. Tất nhiên, bao cảnh vật thông thường ấy đều diễn qua đôi mắt tác giả. “Bến vắng” là tranh của đời, còn mưa đổ bụi êm êm là do tác giả nghe ra. Trâu bò, vật vô tri biết thong thả cúi ăn mưa là nhận xét tinh vi, còn chuồn chuồn nhớ nắng ngẩn ngơ bay là tâm hồn thi sĩ.
… Một bác lái ghé buồn vào hút điếu/ Mặc bà hàng sù sụ sặc hơi ho… câu thơ đó là của cô gái tóc bỏ đuôi gà khi đứng nhìn quán vắng. Nhưng Thả con thuyền uống rượu với trăng trôi thì lại là của con nhà Nho, con nhà “Vương viên ngoại” rồi đấy! Chính vì thế mà ta cảm thấy nhiều bức tranh của Anh Thơ phác hoạ được nhiều màu. Có một nét đơn sơ dân dã: “Em bé ngồi nhào đất nặn tò te”, lại có một nét lòng u uẩn… Mông lung, mênh mông/ đêm dài thăm thẳm buồn trông hướng nào. Có một trưa hiền hoà Không một chèo khua nắng đọng trên sông, lại cũng có một đêm Sét thịnh nộ từ trời cao giáng lại…
*
Nhưng rồi cảnh mưa dầm, gió thoảng cây rung cũng chỉ phả qua hồn cô gái thời ấy thôi. Phải đến cách mạng 1945, lúc mang ba lô lên đường, đôi mắt nhà thơ mới nhận ra bão táp của cuộc sống.
Thực tế hai cuộc kháng chiến đã ùa vào thơ Anh Thơ. Cũng như nhiều nhà thơ khác, chị muốn thơ mình vào được lòng người. Bao giờ chị cũng dành sự ngạc nhiên, sự kính trọng nhất với những cuộc đời và số phận chị em trong giới, từ cô văn công tóc gội trắng bụi đường, đến 37 cô gái vùng tuyến lửa. ở đây, ngoài sự đồng cảm của nhà thơ còn có lý do là chính họ, những cô gái ấy, đã giúp chị nhận ra “mùa xuân màu xanh” khắp nơi trên đất nước.
Hơn một lần, Anh Thơ tâm sự về việc Có chàng trai chạm ngõ/ Bỗng lửa khói ngút trời buộc chị nhập cuộc, dâng cả trái tim mình cho đất nước. Trước kia, chợp mắt trong đêm yên ả, nghe tiếng đàn bầu, chị bật thở dài lành lạnh ý cô đơn, thì từ đây, mọi cảm xúc bâng quơ được cày xới lên. Không thấy cảnh quấn quít cừu non vẫy bước chân, hẳn chị khó lòng nghĩ ra nét đẹp cô gái nông trường; không xót xa thấy bóng ai gục góc bờ/ máu đầm khu ruộng tối, có thể nào thốt được lời: Nằm đây đồng rét lắm/ Về cùng dân anh ơi.
Thật ra, Anh Thơ đã quên nỗi buồn riêng để đi tìm niềm vui lớn. Chị yêu quê cha, để nhớ một quê chồng. Chị bước từ nội tâm ra cùng thế giới hiện thực. Một bài thơ đánh dấu thơ chị đạt tầm cao nội dung lẫn điệu thức, bài Chiếc áo vân màu sen:
Tôi đi đường tuyết trắng
Mạc Tư Khoa nổi dáng mây đào
Bởi vì những văn hào Xô-viết - những cô gái Nga đẹp như tiểu thuyết, đã cho tác giả của xóm chợ nương dâu trước kia niềm vui mới, nâng hồn chị lên:
Trời xuân ngan ngát trôi bông tuyết
Không rượu lòng ta cũng đảo say!
Thơ Anh Thơ đằm thắm còn nhờ mang tình người. Giữa bộn bề thực tế của cuộc sống, chị thường không quên tâm sự chân thành về những người gần gũi nhất. Một trong những bài thơ nổi tiếng của chị, bài Tiếng chim tu hú đã nói rõ điều này. Qua nỗi nhớ nhà, nhớ Cha già thêm tóc bạc/ Chống gậy bước lên đồi, tác giả đã xoá được sự phân chia nghĩ vụ công dân với nhà thơ, giữa chính trị và nghệ thuật. Ai đọc bài thơ mà chẳng cảm thông với tình phu tử của người cán bộ. Hãy tưởng tượng nếu trong cuộc chiến đấu lớn lao mà để mất đi, quên đi cái tình nhất trong chữ tình này, thơ sẽ trơ khấc ra, hụt hẫng biết chừng nào! Anh Thơ đến được mọi miền là nhờ tình lớn thúc đẩy và chính sự dấn thân đã bù đắp cho chị những thiệt thòi. Khi nước nhà còn bị chia cắt, chị đã tìm được một Mặt trăng của mẹ/ Mẹ nâng trong tay/ mặt trăng tươi thế/ mẹ cắn vào đây (Hôn con). Và nhờ có: “Nơi anh sinh có núi sông Dinh”, để chị có thêm nỗi nhớ Má trong Nam, nhớ đồng bào trong nửa nước…
*
Một bạn đọc ở xa Tổ quốc sau khi đọc Tuyển tập Anh Thơ có thư hỏi tôi cho biết tác giả hiện ở đâu, sinh sống thế nào. Cũng dịp may, sau mười năm về gần quê chồng, anh chị lại chuyển ra khu tập thể Văn Chương - Hà Nội. Một sáng đầu năm, tôi đến mừng chị bảy mươi xuân. Căn phòng không đầy đủ tiện nghi như ở Sài Gòn, nhưng vào tay người thích dọn dẹp như chị, trông xinh xắn ngăn nắp hẳn ra.
Chị kéo ghế lại gần, tâm sự:
- Về già, quả là viết khó hơn lúc trước. Hạn chế việc đi lại, lấy tài liệu, hồi ký dở dang. Hơn nữa, con đi xa, chồng thì ốm. Lớp bạn trẻ thì nói vậy, chứ cũng ít đứa đến nhà. Mình định dùng cách đón “nhân vật” về nhà cho vui. Chẳng hạn, đón Bạch Trà, người đã đóng vai trong vở chèo của mình viết thời kháng chiến về nhà để cùng ôn chuyện cũ. Nhưng rồi cả “nhân vật” lẫn mình đều bị áp huyết, lại phải vào viện! Tóm lại, chẳng phải đời phơi phới, thơ tô hồng như ai nghĩ đâu!
Sinh thời, Thanh Tịnh - người hay pha trò nhất trong đám nhà văn đã đúc kết tâm trạng: “Trẻ con đi đàn, thanh niên đi đôi, già rồi đi lẻ”. Nhưng ngước lên đôi mắt của Anh Thơ chỉ mới thoáng nét hằn, tôi lại nghĩ: Chị sẽ không bao giờ “đi lẻ”. Chị đang chờ chồng ra viện để chóng được “đi đôi” sang Pháp thăm con cháu. Chị sắp rủ mấy ông bạn “tiền chiến” còn lại, bàn chuyện hội ngộ văn đàn. Vân Đài, Hằng Phương, cả Xuân Quỳnh nữa, mất rồi, nhưng lớp em của chị còn kia, còn Cẩm Lai, Phan Thị Thanh Nhàn, Hồng Ngát, còn Mỹ Dạ, ý Nhi, Dư Thị Hoàn và bảy mươi xuân của chị sẽ còn đi với đông đảo anh chị em đồng nghiệp.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,