Đọc bài thơ con số không của Khánh Nguyên
Phạm Đình Ân
Trước không em bình thản sống vô tư
Giờ trở lại không em đầy bão tố
Tưởng rồi sẽ hoàn nguyên như cũ
Ai có ngờ không lại chẳng bằng không.
Khánh Nguyên làm thơ từ lâu, nhưng anh công bố thơ mình không thường xuyên. Có những năm tháng bạn đọc quên bẵng anh. Có thể anh có nhiều bài thơ hay mà tôi chưa có may mắn được đọc. Chợt một lần tôi sững sờ khi gặp bài tứ tuyệt, nhan đề Con số không của Khánh Nguyên, in trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội số 547, tháng 4-2002. Tôi đọc đi đọc lại mấy lần, một cảm giác thú vị dâng trào trong tôi. Tôi nhập tâm, rồi đôi khi ngày này, tháng nọ lẩm nhẩm đọc thầm, để thưởng ngoạn, để sẻ san nỗi niềm buồn vui về tình yêu và hạnh phúc cùng tác giả.
Xin đọc kỹ câu thơ:
Trước không em bình thản sống vô tư
Chàng trai khi chưa gặp được người mình yêu, hẳn là chưa phải (chưa được) bận tâm tới việc yêu đương. Vô tư đối với người khác giới, đối với tình yêu, có thể bị coi là thiệt thòi. Câu thơ này nói về cái không khi chưa có cái có, nhưng lại chính là lời thốt ra của một chàng trai vừa trải qua cái không khi đã có cái có.
Câu thứ hai:
Giờ trở lại không em đầy bão tố
Giữa câu thơ thứ nhất và câu thơ thứ hai bước chuyển rất quan trọng trong tình yêu, hạnh phúc, số phận của hai người. Trên thực tế, hai bước chuyển từ không sang có rồi lại từ có sang không kia không hề giản đơn, chónh vánh; nếu kể ra có thể hết buổi hết ngày, viết ra có thể tốn nhiều giấy mực. Tác giả chỉ dùng duy nhất một câu thơ thứ hai để diễn tả hai bước chuyển ấy: Giờ trở lại là bước chuyển thứ hai, tức là ở thời điểm sau khi không em bình thản sống vô tư mà chàng trai đã có em rồi là bước chuyển thứ nhất (sự việc có em bị tác giả lược ẩn). Bão tố ở đây là bão tố khi có em, cũng là bão rớt khi không còn em nữa. Cơn bão lòng ta thổi mãi, như một câu thơ của nhà thơ Tế Hanh. Câu thơ thứ hai, chỉ một câu đó thôi, đã đầy gợi cảm về sự có em rồi lại không em một cách bất thường, về cuộc chia ly đầy bão tố giữa hai người.
Hai câu cuối:
Tưởng rồi sẽ hoàn nguyên như cũ
Ai có ngờ không lại chẳng bằng không.
Sau khi được yêu đắm đuối, cuồng nhiệt, chàng trai lại phải chịu đựng sự rạn vỡ của tình yêu, để rồi dẫn đến chia tay đầy bão tố. Do mệt mỏi, ân hận vì đã trót yêu lầm hoặc ngược lại, xót tiếc vì vừa đánh mất một mối tình quí giá, chàng trai muốn mình được hoàn nguyên như cũ, tức là muốn thoát ra khỏi bi kịch của nỗi bất hạnh, muốn lánh xa đường tình ái, trở về ngày chưa biết yêu, chưa được hưởng tình yêu. Nhưng, thật trớ trêu: Ai có ngờ không lại chẳng bằng không! Muốn là không nhưng làm sao lại là không được. Dù có là không, thì không này chẳng giống không xưa. Không một ai trở về được chốn xưa, quá khứ nguyên vẹn buổi đầu tiên. Mặt khác, lòng người vốn như một tờ giấy trắng, chỉ có thể viết vào đó, viết thêm nữa, nhưng xoá thì khó đấy, càng khó nếu những dòng viết đã quá đậm màu. Hơn nữa, người ta có thể dễ quên niềm vui sướng, sự thuận lợi nhưng lại rất khó xoá sạch khổ đau, bất hạnh hoặc lỗi lầm, nghịch cảnh.
Bài thơ được trình bày như một chuyện kể, bố cục của nó loáng thoáng dáng dấp của truyện ngắn, tiểu thuyết. Chỉ 4 câu đủ chứa đựng một câu chuyện đời, có thể dài chục năm, đi hết từ tuổi thanh xuân của một chàng trai, đẫm tâm trạng xót xa, day dứt, buồn phiền và đầy nghịch lý, bi kịch.
Giấc mơ hoặc ý muốn đơn thuần không phải là thực tế ngoài đời. Một dấu chấm than duy nhất đặt ở chỗ chót cùng đã góp phần lớn khẳng định điều đó, gói chốt lại tứ thơ của toàn bài. Như vậy đó, sinh ra ở đời, yêu là phần thưởng đắt giá, cũng có thể là hình phạt nặng nề. Đã yêu rồi lại muốn mình trở thành người chưa yêu, không yêu là điều không thể xảy ra.
Tách riêng từng câu thơ, thấy câu nào cũng như lời thường ngày. Cái hay của bài thơ là ở tứ toàn bài: cái có không muốn có, cái không lại không phải là không. Để hay, từng câu phải nương dựa, quyện chặt vào các câu khác trong cấu trúc toàn vẹn cả bài thơ.
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Phạm Đình Ân
Trước không em bình thản sống vô tư
Giờ trở lại không em đầy bão tố
Tưởng rồi sẽ hoàn nguyên như cũ
Ai có ngờ không lại chẳng bằng không.
Khánh Nguyên làm thơ từ lâu, nhưng anh công bố thơ mình không thường xuyên. Có những năm tháng bạn đọc quên bẵng anh. Có thể anh có nhiều bài thơ hay mà tôi chưa có may mắn được đọc. Chợt một lần tôi sững sờ khi gặp bài tứ tuyệt, nhan đề Con số không của Khánh Nguyên, in trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội số 547, tháng 4-2002. Tôi đọc đi đọc lại mấy lần, một cảm giác thú vị dâng trào trong tôi. Tôi nhập tâm, rồi đôi khi ngày này, tháng nọ lẩm nhẩm đọc thầm, để thưởng ngoạn, để sẻ san nỗi niềm buồn vui về tình yêu và hạnh phúc cùng tác giả.
Xin đọc kỹ câu thơ:
Trước không em bình thản sống vô tư
Chàng trai khi chưa gặp được người mình yêu, hẳn là chưa phải (chưa được) bận tâm tới việc yêu đương. Vô tư đối với người khác giới, đối với tình yêu, có thể bị coi là thiệt thòi. Câu thơ này nói về cái không khi chưa có cái có, nhưng lại chính là lời thốt ra của một chàng trai vừa trải qua cái không khi đã có cái có.
Câu thứ hai:
Giờ trở lại không em đầy bão tố
Giữa câu thơ thứ nhất và câu thơ thứ hai bước chuyển rất quan trọng trong tình yêu, hạnh phúc, số phận của hai người. Trên thực tế, hai bước chuyển từ không sang có rồi lại từ có sang không kia không hề giản đơn, chónh vánh; nếu kể ra có thể hết buổi hết ngày, viết ra có thể tốn nhiều giấy mực. Tác giả chỉ dùng duy nhất một câu thơ thứ hai để diễn tả hai bước chuyển ấy: Giờ trở lại là bước chuyển thứ hai, tức là ở thời điểm sau khi không em bình thản sống vô tư mà chàng trai đã có em rồi là bước chuyển thứ nhất (sự việc có em bị tác giả lược ẩn). Bão tố ở đây là bão tố khi có em, cũng là bão rớt khi không còn em nữa. Cơn bão lòng ta thổi mãi, như một câu thơ của nhà thơ Tế Hanh. Câu thơ thứ hai, chỉ một câu đó thôi, đã đầy gợi cảm về sự có em rồi lại không em một cách bất thường, về cuộc chia ly đầy bão tố giữa hai người.
Hai câu cuối:
Tưởng rồi sẽ hoàn nguyên như cũ
Ai có ngờ không lại chẳng bằng không.
Sau khi được yêu đắm đuối, cuồng nhiệt, chàng trai lại phải chịu đựng sự rạn vỡ của tình yêu, để rồi dẫn đến chia tay đầy bão tố. Do mệt mỏi, ân hận vì đã trót yêu lầm hoặc ngược lại, xót tiếc vì vừa đánh mất một mối tình quí giá, chàng trai muốn mình được hoàn nguyên như cũ, tức là muốn thoát ra khỏi bi kịch của nỗi bất hạnh, muốn lánh xa đường tình ái, trở về ngày chưa biết yêu, chưa được hưởng tình yêu. Nhưng, thật trớ trêu: Ai có ngờ không lại chẳng bằng không! Muốn là không nhưng làm sao lại là không được. Dù có là không, thì không này chẳng giống không xưa. Không một ai trở về được chốn xưa, quá khứ nguyên vẹn buổi đầu tiên. Mặt khác, lòng người vốn như một tờ giấy trắng, chỉ có thể viết vào đó, viết thêm nữa, nhưng xoá thì khó đấy, càng khó nếu những dòng viết đã quá đậm màu. Hơn nữa, người ta có thể dễ quên niềm vui sướng, sự thuận lợi nhưng lại rất khó xoá sạch khổ đau, bất hạnh hoặc lỗi lầm, nghịch cảnh.
Bài thơ được trình bày như một chuyện kể, bố cục của nó loáng thoáng dáng dấp của truyện ngắn, tiểu thuyết. Chỉ 4 câu đủ chứa đựng một câu chuyện đời, có thể dài chục năm, đi hết từ tuổi thanh xuân của một chàng trai, đẫm tâm trạng xót xa, day dứt, buồn phiền và đầy nghịch lý, bi kịch.
Giấc mơ hoặc ý muốn đơn thuần không phải là thực tế ngoài đời. Một dấu chấm than duy nhất đặt ở chỗ chót cùng đã góp phần lớn khẳng định điều đó, gói chốt lại tứ thơ của toàn bài. Như vậy đó, sinh ra ở đời, yêu là phần thưởng đắt giá, cũng có thể là hình phạt nặng nề. Đã yêu rồi lại muốn mình trở thành người chưa yêu, không yêu là điều không thể xảy ra.
Tách riêng từng câu thơ, thấy câu nào cũng như lời thường ngày. Cái hay của bài thơ là ở tứ toàn bài: cái có không muốn có, cái không lại không phải là không. Để hay, từng câu phải nương dựa, quyện chặt vào các câu khác trong cấu trúc toàn vẹn cả bài thơ.
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,