“Say sưa quên cả cuộc đời”
Nguyễn Tý
ởcái thời phong kiến nữ được học được làm thơ là rất hiếm ví như bà Đoàn Thị Điểm với Chinh phụ ngâm, Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương hay Lê Ngọc Hân làm thơ khóc hoàng đế Quang Trung… là những tác giả đã vượt qua định kiến của xã hội lúc bấy giờ chỉ biết “tam tòng tứ đức” để tròn trách nhiệm làm con, làm vợ, làm mẹ, làm bà. Thế nên những lời thơ được các bà sáng tác quả là mang dấu ấn thời đại mà mình đang sống. Đến những năm ba mươi của thế kỷ XX, phụ nữ vừa thực hiện “thiên chức” cao quý của mình vừa tham gia đánh giặc và làm thơ. Có thể trên văn đàn khi ấy xuất hiện một loạt tài năng quý hiếm như các nữ sĩ: Tương Phố, Nguyễn Thị Kiêm, Vân Đài, Hằng Phương, Ngân Giang và hiện nay là nữ sĩ thời Thơ đó là Anh Thơ.
Với dòng thơ Đường luật
Thơ của các nữ sĩ còn mang nhiều âm luật thơ Đường, cũng vịnh cảnh nước non như thời Bà Huyện Thanh Quan. ở đây, nữ sĩ Vân Đài có ảnh hưởng thơ Bà Huyện Thanh Quan. Ví như trong bài Chiều thu:
Hiu hắt chiều hôm ngọn gió thu
Vừng ô gác núi bóng thêm mù.
Ngập ngừng cánh nhạn bầu trời thẳm
Thấp thoáng thuyền ngư bến nước xưa.
Như lời bài thơ Cảnh chiều hôm:
Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn
Tiếng ốc xa đưa lẫn trống dồn
Gác mái, ngư ông về viễn phố
Gõ sừng, mục tử lại cô thôn
Ngàn mai gió cuốn, chim bay mỏi
Dặm liễu sương sa, khách buớc dồn
Kẻ chốn chương đài nguời lữ thứ
Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn.
Hòa nhập vào dòng thơ mới lãng mạn
Cũng như bao trái tim nhà thơ khác, nữ sĩ khi đề cập đến tình yêu cũng có những câu thơ hóm hỉnh thời bấy giờ cũng là lạ. Lạ là bởi vì thời cuộc ấy đã cách xa chúng ta quá nhiều mà ngôn từ lại hóm hỉnh, vui vẻ và đầy chất tinh nghịch đáng yêu của thiếu nữ đương thì rằng:
Tình bâng khuâng khi cắp sách qua cầu
Hờ hững mắt trao duyên bằng cặp mắt,
rồi tinh quái hơn:
Dùng đường mật ngọt, lưới tơ tình
Để lừa quấn riết đôi chân nhỏ
Của những nàng tiên trẻ rất xinh.
Trong Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh – Hoài Chân khi tuyển chọn thơ Vân Đài đã phân vân: “Chọn thơ Vân Đài tôi phân vân quá. Bài nào cũng được. Không có gì sâu sắc. Vân Đài chỉ là một người chơi thơ” thì ờ Chân dung Văn học, nhà thơ Hoài Anh đã có cái nhìn thông thoáng, ông cho Hoài Thanh nhận định như thế là “e khe khắt quá chăng? Chỉ độc một bài Tiếng đêm mà Hoài Thanh trích tuyển, cũng trội hơn thơ của nhiều nhà thơ khác trong Thi nhân Việt Nam. Còn nói là hai câu: Gió xuân đâu biết cho lòng thiếp, Ôm ấp bên mình thiếp mãi chi, là những câu “phỏng theo thơ Đường” của các nhà thơ khác, đến nỗi Hoài Thanh đã nghĩ đến một dòng Đường trong thơ Việt”. Rồi Hoài Anh minh chứng: “Phấn đấu đi kịp với phong trào thơ mới để viết những câu có “giọng Tây” như:
Hy vọng là giấc mơ bao kẻ tỉnh,
Là bóng râm trên bãi cát nắng sa.
Là hào quang đêm u tối sau mưa,
Là nước suối lúc trời thiêu nắng cháy.
Lòng không chết vì bao tư tưởng ấy,
Hằng ước ao mong đến quán che mưa,
Mặc dầu sau không tới được bao giờ,
Không tới được mới còn mong mỏi mãi…
cũng đã là một sự kiên trì và can đảm lắm rồi”.
Đoạn tình khấp khểnh
Người làm thơ thường hay tài - tình bạc. Nữ sĩ Vân Đài trong cuộc tình duyên cũng gặp không ít những nỗi truân chuyên. Bà gốc Hà Nội nhưng lấy chồng ở tận phương Nam, Trà Vinh sống một thời gian nhưng lại chia tay, tái giá với một công chức chuyên viên ngành vô tuyến điện, nên phải theo chồng thuyên chuyển khắp nơi, khi thì ở Viên Chăn, lúc lại ở Mường Sinh bên Lào. Có lúc lại sống bốn năm trên đảo Cát Bà, nên đã hình thành nên một phong cách thơ bằng những ghi nhận thực tế trước cảnh thiên nhiên đất nước luôn thay đổi như chính cuộc đời sóng gió, tha phương của bà lúc bấy giờ vậy, nổi bật có những câu: Bể mừng muôn đợt sóng ngây; Núi tươi xuân ý, gió hây mạch đời và Say sưa quên cả cuộc đời; Thân tôi ước chết ở nơi bến này… Thật cảm động biết bao trước cảnh thiên nhiên hòa cùng con người trong hạnh phúc chỉ được bình yên. Để sau này về lại thôn quê miền Bắc, bà đã viết nên những câu thơ đằm thắm nét duyên quê thật trữ tình và cao đẹp:
Gánh thóc em về xóm Giếng xa,
Đường mai non lá, trắng mùa hoa.
Đôi bên bờ ruộng ngô xanh bắp,
Một bến đầu sông nụ tím cà.
Mái sớm sương tan vàng rạ mời
Đồi chiều mây tạnh đỏ cờ pha.
Xóm thôn ơi ới mời nhau họp,
Anh đợi chở em trước cửa nhà.
Vài nét về nữ sĩ Vân Đài
Tên thật Đào Thị Minh, sinh ngày 19 tháng 1 năm 1903. Quê gốc Hà Nội, mất ngày 31 tháng 12 năm 1964 tại Hà Nội. Hội viên khai sáng Hội Nhà văn Việt Nam (1957).
Nữ sĩ Vân Đài làm thơ từ thời kỳ Thơ mới. Gia nhập bộ đội ngay từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Từ 1954 công tác ở các báo Phụ nữ Việt Nam, Văn học, tham gia Ban chấp hành Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam và Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam.
Tác phẩm đã xuất bản: Hương xuân (thơ, in chung 1943); Về quê mẹ (thơ, 1960); Mùa hái quả (thơ, 1966).
Vân Đài làm thơ khá sớm. Đăng trên các báo Phụ nữ Tân văn, Phụ nữ Thời đàm, Phong hóa, Ngày nay, Tinh hoa, Đàn bà;… là những bài thơ hầu hết làm theo thể Đường luật. Trong kháng chiến chống Pháp, tình đồng đội, tình quân dân là cảm hứng sáng tác chính trong thơ Vân Đài. Mùa hái quả là tuyển tập thơ tiêu biểu cho hơn ba mươi năm lao động nghệ thuật của nữ thi sĩ (Theo Nhà văn Việt Nam hiện đại, Nxb Hội Nhà văn, 1995, trang 167).
Nữ sĩ Vân Đài đành gởi lại cho đời những câu thơ và ra đi ở tuổi 61. Bà đã kịp ghi tên mình trong danh sách hiếm hoi những nhà thơ nữ tài hoa, nhưng rất đỗi nhân hậu của đất Việt.
(Báo Văn nghệ trẻ)
Nguyễn Tý
ởcái thời phong kiến nữ được học được làm thơ là rất hiếm ví như bà Đoàn Thị Điểm với Chinh phụ ngâm, Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương hay Lê Ngọc Hân làm thơ khóc hoàng đế Quang Trung… là những tác giả đã vượt qua định kiến của xã hội lúc bấy giờ chỉ biết “tam tòng tứ đức” để tròn trách nhiệm làm con, làm vợ, làm mẹ, làm bà. Thế nên những lời thơ được các bà sáng tác quả là mang dấu ấn thời đại mà mình đang sống. Đến những năm ba mươi của thế kỷ XX, phụ nữ vừa thực hiện “thiên chức” cao quý của mình vừa tham gia đánh giặc và làm thơ. Có thể trên văn đàn khi ấy xuất hiện một loạt tài năng quý hiếm như các nữ sĩ: Tương Phố, Nguyễn Thị Kiêm, Vân Đài, Hằng Phương, Ngân Giang và hiện nay là nữ sĩ thời Thơ đó là Anh Thơ.
Với dòng thơ Đường luật
Thơ của các nữ sĩ còn mang nhiều âm luật thơ Đường, cũng vịnh cảnh nước non như thời Bà Huyện Thanh Quan. ở đây, nữ sĩ Vân Đài có ảnh hưởng thơ Bà Huyện Thanh Quan. Ví như trong bài Chiều thu:
Hiu hắt chiều hôm ngọn gió thu
Vừng ô gác núi bóng thêm mù.
Ngập ngừng cánh nhạn bầu trời thẳm
Thấp thoáng thuyền ngư bến nước xưa.
Như lời bài thơ Cảnh chiều hôm:
Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn
Tiếng ốc xa đưa lẫn trống dồn
Gác mái, ngư ông về viễn phố
Gõ sừng, mục tử lại cô thôn
Ngàn mai gió cuốn, chim bay mỏi
Dặm liễu sương sa, khách buớc dồn
Kẻ chốn chương đài nguời lữ thứ
Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn.
Hòa nhập vào dòng thơ mới lãng mạn
Cũng như bao trái tim nhà thơ khác, nữ sĩ khi đề cập đến tình yêu cũng có những câu thơ hóm hỉnh thời bấy giờ cũng là lạ. Lạ là bởi vì thời cuộc ấy đã cách xa chúng ta quá nhiều mà ngôn từ lại hóm hỉnh, vui vẻ và đầy chất tinh nghịch đáng yêu của thiếu nữ đương thì rằng:
Tình bâng khuâng khi cắp sách qua cầu
Hờ hững mắt trao duyên bằng cặp mắt,
rồi tinh quái hơn:
Dùng đường mật ngọt, lưới tơ tình
Để lừa quấn riết đôi chân nhỏ
Của những nàng tiên trẻ rất xinh.
Trong Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh – Hoài Chân khi tuyển chọn thơ Vân Đài đã phân vân: “Chọn thơ Vân Đài tôi phân vân quá. Bài nào cũng được. Không có gì sâu sắc. Vân Đài chỉ là một người chơi thơ” thì ờ Chân dung Văn học, nhà thơ Hoài Anh đã có cái nhìn thông thoáng, ông cho Hoài Thanh nhận định như thế là “e khe khắt quá chăng? Chỉ độc một bài Tiếng đêm mà Hoài Thanh trích tuyển, cũng trội hơn thơ của nhiều nhà thơ khác trong Thi nhân Việt Nam. Còn nói là hai câu: Gió xuân đâu biết cho lòng thiếp, Ôm ấp bên mình thiếp mãi chi, là những câu “phỏng theo thơ Đường” của các nhà thơ khác, đến nỗi Hoài Thanh đã nghĩ đến một dòng Đường trong thơ Việt”. Rồi Hoài Anh minh chứng: “Phấn đấu đi kịp với phong trào thơ mới để viết những câu có “giọng Tây” như:
Hy vọng là giấc mơ bao kẻ tỉnh,
Là bóng râm trên bãi cát nắng sa.
Là hào quang đêm u tối sau mưa,
Là nước suối lúc trời thiêu nắng cháy.
Lòng không chết vì bao tư tưởng ấy,
Hằng ước ao mong đến quán che mưa,
Mặc dầu sau không tới được bao giờ,
Không tới được mới còn mong mỏi mãi…
cũng đã là một sự kiên trì và can đảm lắm rồi”.
Đoạn tình khấp khểnh
Người làm thơ thường hay tài - tình bạc. Nữ sĩ Vân Đài trong cuộc tình duyên cũng gặp không ít những nỗi truân chuyên. Bà gốc Hà Nội nhưng lấy chồng ở tận phương Nam, Trà Vinh sống một thời gian nhưng lại chia tay, tái giá với một công chức chuyên viên ngành vô tuyến điện, nên phải theo chồng thuyên chuyển khắp nơi, khi thì ở Viên Chăn, lúc lại ở Mường Sinh bên Lào. Có lúc lại sống bốn năm trên đảo Cát Bà, nên đã hình thành nên một phong cách thơ bằng những ghi nhận thực tế trước cảnh thiên nhiên đất nước luôn thay đổi như chính cuộc đời sóng gió, tha phương của bà lúc bấy giờ vậy, nổi bật có những câu: Bể mừng muôn đợt sóng ngây; Núi tươi xuân ý, gió hây mạch đời và Say sưa quên cả cuộc đời; Thân tôi ước chết ở nơi bến này… Thật cảm động biết bao trước cảnh thiên nhiên hòa cùng con người trong hạnh phúc chỉ được bình yên. Để sau này về lại thôn quê miền Bắc, bà đã viết nên những câu thơ đằm thắm nét duyên quê thật trữ tình và cao đẹp:
Gánh thóc em về xóm Giếng xa,
Đường mai non lá, trắng mùa hoa.
Đôi bên bờ ruộng ngô xanh bắp,
Một bến đầu sông nụ tím cà.
Mái sớm sương tan vàng rạ mời
Đồi chiều mây tạnh đỏ cờ pha.
Xóm thôn ơi ới mời nhau họp,
Anh đợi chở em trước cửa nhà.
Vài nét về nữ sĩ Vân Đài
Tên thật Đào Thị Minh, sinh ngày 19 tháng 1 năm 1903. Quê gốc Hà Nội, mất ngày 31 tháng 12 năm 1964 tại Hà Nội. Hội viên khai sáng Hội Nhà văn Việt Nam (1957).
Nữ sĩ Vân Đài làm thơ từ thời kỳ Thơ mới. Gia nhập bộ đội ngay từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Từ 1954 công tác ở các báo Phụ nữ Việt Nam, Văn học, tham gia Ban chấp hành Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam và Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam.
Tác phẩm đã xuất bản: Hương xuân (thơ, in chung 1943); Về quê mẹ (thơ, 1960); Mùa hái quả (thơ, 1966).
Vân Đài làm thơ khá sớm. Đăng trên các báo Phụ nữ Tân văn, Phụ nữ Thời đàm, Phong hóa, Ngày nay, Tinh hoa, Đàn bà;… là những bài thơ hầu hết làm theo thể Đường luật. Trong kháng chiến chống Pháp, tình đồng đội, tình quân dân là cảm hứng sáng tác chính trong thơ Vân Đài. Mùa hái quả là tuyển tập thơ tiêu biểu cho hơn ba mươi năm lao động nghệ thuật của nữ thi sĩ (Theo Nhà văn Việt Nam hiện đại, Nxb Hội Nhà văn, 1995, trang 167).
Nữ sĩ Vân Đài đành gởi lại cho đời những câu thơ và ra đi ở tuổi 61. Bà đã kịp ghi tên mình trong danh sách hiếm hoi những nhà thơ nữ tài hoa, nhưng rất đỗi nhân hậu của đất Việt.
(Báo Văn nghệ trẻ)
Love mickey,