Đọc "Toạ thiền" của Ngô Quân Miện
Hoài Anh
Anh ngồi thiền định tìm vô thức
Mắt nhắm đêm sâu dội tiếng đời
Ngắn lại câu thơ, dài sợi tóc
Kiến đốt gai châm giữa chiếu ngồi
Ngô Quân Miện
Người toạ thiền là để cầu đốn ngộ (chợt hiểu ra chí đạo). Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải nói về pháp yếu đốn ngộ: “Trước hết phải bặt hết các duyên, dẹp bỏ muôn việc, các pháp thiện hay bất thiện, thế gian và xuất thế gian thảy đều buông bỏ, đừng ghi đừng nhớ, đừng duyên đừng niệm, buông bỏ thân tâm để được tự tại, tâm như gỗ đá, miệng không biện luận, tâm không mống niệm, tâm địa nếu không thì mặt trời trí tuệ tự hiệu như tan lớp mây mù thì vầng dương ló hiện”.
Nhà thơ Ngô Quân Miện tả người toạ thiền mà vẫn lắng nghe dội tiếng đời, tức là tâm chưa dứt được niệm trần; nghĩ cách sửa sao cho ngắn lại câu thơ, nghĩ mãi không ra nên nóng ruột, thấy như có kiến đốt gai châm giữa chiếu ngồi, tức là thân không được tự tại, làm sao có thể tìm vô thức.
Thế nhưng ngoài cách toạ thiền “thân thể đều quên, muôn niệm đều lặng”, vẫn còn những cách cầu đốn ngộ khác, như cứ tự nhiên làm công việc bình thường hàng ngày. Lâm Tế Nghĩa Huyền nói: “Phật pháp chẳng có chỗ dụng công, chỉ là bình thường vô sự, mặc áo ăn cơm, đi tiêu đi tiểu, mệt thì đi ngủ, người ngu cười ta, người trí mới biết ta. Người xưa nói: “Hướng bên ngoài làm công phu đều là kẻ ngu si. Các người phải tuỳ thời làm chủ, chỗ lập đều chân, tất cả các duyên lôi kéo chẳng được”. Ngưỡng Sơn Huệ Tịch có bài thơ (dẫn theo Thơ Thiền Đường Tống của Đỗ Tùng Bách, Phước Đức dịch, Nhà xuất bản Đồng Nai, 2000):
Thao thao bất trì giới,
Ngột ngột bất toạ thiền.
Nghiệm trà tam lưỡng uyển,
ý tại quắc đầu biên.
(Tâm niệm nổi lên cuồn cuộn, chưa dứt được niệm trần, nên tuy trì giới mà thực chẳng trì giới. Ngây ngây dáng như cây khô, nhưng vừa rời khỏi bồ đoàn thì bị cảnh chuyển nên chẳng thể gọi đó là toạ thiền. Ta chỉ tự bình thường, lúc khát thì uống đôi ba chén trà, và dụng tâm ở bên cày cuốc).
Nhà thơ của Ngô Quân Miện vẫn làm công việc bình thường hàng ngày là làm thơ và sửa thơ. Muốn cho câu thơ ngắn lại, cô đọng hơn phải nhiều gian nan vất vả, tốn nhiều thời gian, nên nhà thơ viết Ngắn lại câu thơ dài sợi tóc. Từ Trinh Khanh trong Đàm nghệ lục cho rằng thơ “chẳng nói lý vu vơ mà thuật lại trạng thái sự vật để sáng tỏ, cho nên nhà thơ không thể không quan tâm đến sự sống, đến tiếng đời. Thẩm Đức Tiềm trong Thuyết thi tối ngữ cho rằng thơ có bộ phận ngụ lý nhưng cần phải biết ngụ lý thành thú (ý vị). Văn Chinh Công lập ra một loại thần cơ và giải thích thần cơ là “vô tâm mà gặp gỡ, ngẫu nhiên mà tiếp xúc”, như vậy vẫn không phải là trạng thái vô thức, vì nếu không có ý thức thì lấy cái gì để gặp gỡ tiếp xúc. Cho nên làm thơ không thể vứt bỏ ý thức, đó là chỗ Thơ khác với Thiền. Nghiêm Vũ trong Thương lãng thi thoại nói: “Thơ quí ở chỗ diệu ngộ”, diệu ngộ có ý trỏ tâm thần lãnh hội đối với sự vật, trong đời sống phải nắm bắt được linh cảm. Như vậy, nếu nhà thơ làm cho cái tâm của mình sáng, thấu suốt tự tính của mình, đối với sự vật không câu chấp danh, tướng, thì vẫn có thể diệu ngộ đạo lý, từ đó nảy sinh linh cảm tìm được cách sửa cho thơ ngắn gọn. Đó là chỗ Thơ giống với Thiền.
Một nhà văn Pháp nói: “Ngắn gọn là chị của tài năng”. Trong tiểu thuyết Bác sĩ Faustus, Thomas Mann đã mượn lời của nhân vật Lêvéccun nói lên nhận định của mình về nghệ thuật: Chỉ có cái gì được cô đọng lại đến giới hạn cái khoảnh khắc của âm nhạc thì cái đó mới là chân thực và nghiêm túc. Nhà lí luận hiện đại chủ nghĩa Adorano nói: Nghệ thuật là “những biên bản”, “sự ghi lại những va chạm”, vì thế phải làm sao cho cô đọng nhất vì trong tình trạng cô đọng ngắn gọn và cụ thể của từng giây phút trong quan hệ ghi chép đối với đối tượng xuất hiện một tính cụ thể mới “tính vật chất”.
Câu Ngắn lại câu thơ, dài sợi tóc, chữ ngắn đối với dài là sự lập thể hoá làm cho câu thơ nổi hình lên dường như có thể sờ mó được. Câu Kiến đốt gai châm giữa chiếu ngồi là hình tượng mang biểu cảm động gợi lên cảm giác về xác thịt. Bài thơ chỉ gồm 28 chữ, không thừa một chữ không thiếu một chữ, rút gọn đến cao độ, khiến người ta nghĩ đến kĩ thuật thu nhỏ lại khối lượng để tăng cường tính năng máy móc của khoa học hiện đại. Bài thơ hàm súc, gợi cho người đọc thấy ý ở ngoài lời, đúng là một bài thơ tứ tuyệt đặc sắc.
(Báo Văn nghệ)
Hoài Anh
Anh ngồi thiền định tìm vô thức
Mắt nhắm đêm sâu dội tiếng đời
Ngắn lại câu thơ, dài sợi tóc
Kiến đốt gai châm giữa chiếu ngồi
Ngô Quân Miện
Người toạ thiền là để cầu đốn ngộ (chợt hiểu ra chí đạo). Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải nói về pháp yếu đốn ngộ: “Trước hết phải bặt hết các duyên, dẹp bỏ muôn việc, các pháp thiện hay bất thiện, thế gian và xuất thế gian thảy đều buông bỏ, đừng ghi đừng nhớ, đừng duyên đừng niệm, buông bỏ thân tâm để được tự tại, tâm như gỗ đá, miệng không biện luận, tâm không mống niệm, tâm địa nếu không thì mặt trời trí tuệ tự hiệu như tan lớp mây mù thì vầng dương ló hiện”.
Nhà thơ Ngô Quân Miện tả người toạ thiền mà vẫn lắng nghe dội tiếng đời, tức là tâm chưa dứt được niệm trần; nghĩ cách sửa sao cho ngắn lại câu thơ, nghĩ mãi không ra nên nóng ruột, thấy như có kiến đốt gai châm giữa chiếu ngồi, tức là thân không được tự tại, làm sao có thể tìm vô thức.
Thế nhưng ngoài cách toạ thiền “thân thể đều quên, muôn niệm đều lặng”, vẫn còn những cách cầu đốn ngộ khác, như cứ tự nhiên làm công việc bình thường hàng ngày. Lâm Tế Nghĩa Huyền nói: “Phật pháp chẳng có chỗ dụng công, chỉ là bình thường vô sự, mặc áo ăn cơm, đi tiêu đi tiểu, mệt thì đi ngủ, người ngu cười ta, người trí mới biết ta. Người xưa nói: “Hướng bên ngoài làm công phu đều là kẻ ngu si. Các người phải tuỳ thời làm chủ, chỗ lập đều chân, tất cả các duyên lôi kéo chẳng được”. Ngưỡng Sơn Huệ Tịch có bài thơ (dẫn theo Thơ Thiền Đường Tống của Đỗ Tùng Bách, Phước Đức dịch, Nhà xuất bản Đồng Nai, 2000):
Thao thao bất trì giới,
Ngột ngột bất toạ thiền.
Nghiệm trà tam lưỡng uyển,
ý tại quắc đầu biên.
(Tâm niệm nổi lên cuồn cuộn, chưa dứt được niệm trần, nên tuy trì giới mà thực chẳng trì giới. Ngây ngây dáng như cây khô, nhưng vừa rời khỏi bồ đoàn thì bị cảnh chuyển nên chẳng thể gọi đó là toạ thiền. Ta chỉ tự bình thường, lúc khát thì uống đôi ba chén trà, và dụng tâm ở bên cày cuốc).
Nhà thơ của Ngô Quân Miện vẫn làm công việc bình thường hàng ngày là làm thơ và sửa thơ. Muốn cho câu thơ ngắn lại, cô đọng hơn phải nhiều gian nan vất vả, tốn nhiều thời gian, nên nhà thơ viết Ngắn lại câu thơ dài sợi tóc. Từ Trinh Khanh trong Đàm nghệ lục cho rằng thơ “chẳng nói lý vu vơ mà thuật lại trạng thái sự vật để sáng tỏ, cho nên nhà thơ không thể không quan tâm đến sự sống, đến tiếng đời. Thẩm Đức Tiềm trong Thuyết thi tối ngữ cho rằng thơ có bộ phận ngụ lý nhưng cần phải biết ngụ lý thành thú (ý vị). Văn Chinh Công lập ra một loại thần cơ và giải thích thần cơ là “vô tâm mà gặp gỡ, ngẫu nhiên mà tiếp xúc”, như vậy vẫn không phải là trạng thái vô thức, vì nếu không có ý thức thì lấy cái gì để gặp gỡ tiếp xúc. Cho nên làm thơ không thể vứt bỏ ý thức, đó là chỗ Thơ khác với Thiền. Nghiêm Vũ trong Thương lãng thi thoại nói: “Thơ quí ở chỗ diệu ngộ”, diệu ngộ có ý trỏ tâm thần lãnh hội đối với sự vật, trong đời sống phải nắm bắt được linh cảm. Như vậy, nếu nhà thơ làm cho cái tâm của mình sáng, thấu suốt tự tính của mình, đối với sự vật không câu chấp danh, tướng, thì vẫn có thể diệu ngộ đạo lý, từ đó nảy sinh linh cảm tìm được cách sửa cho thơ ngắn gọn. Đó là chỗ Thơ giống với Thiền.
Một nhà văn Pháp nói: “Ngắn gọn là chị của tài năng”. Trong tiểu thuyết Bác sĩ Faustus, Thomas Mann đã mượn lời của nhân vật Lêvéccun nói lên nhận định của mình về nghệ thuật: Chỉ có cái gì được cô đọng lại đến giới hạn cái khoảnh khắc của âm nhạc thì cái đó mới là chân thực và nghiêm túc. Nhà lí luận hiện đại chủ nghĩa Adorano nói: Nghệ thuật là “những biên bản”, “sự ghi lại những va chạm”, vì thế phải làm sao cho cô đọng nhất vì trong tình trạng cô đọng ngắn gọn và cụ thể của từng giây phút trong quan hệ ghi chép đối với đối tượng xuất hiện một tính cụ thể mới “tính vật chất”.
Câu Ngắn lại câu thơ, dài sợi tóc, chữ ngắn đối với dài là sự lập thể hoá làm cho câu thơ nổi hình lên dường như có thể sờ mó được. Câu Kiến đốt gai châm giữa chiếu ngồi là hình tượng mang biểu cảm động gợi lên cảm giác về xác thịt. Bài thơ chỉ gồm 28 chữ, không thừa một chữ không thiếu một chữ, rút gọn đến cao độ, khiến người ta nghĩ đến kĩ thuật thu nhỏ lại khối lượng để tăng cường tính năng máy móc của khoa học hiện đại. Bài thơ hàm súc, gợi cho người đọc thấy ý ở ngoài lời, đúng là một bài thơ tứ tuyệt đặc sắc.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,