Cái khác biệt:Tuổi cao biếu tim vị thành niên
Lê Đạt
Tìm một tiếng nói khác biệt là công việc hết sức khó khăn. Trước hết do cái mà các nhà xã hội học gọi là bản năng bầy đàn của chúng ta (instinet grégeire). Con người được giáo dục và dẫn dắt để giống người khác. Giống người khác là điều kiện cần của sự yên ổn. Khác người là bước đầu của sự gian nan, của khổ nạn.
Khác người là trạng thái không bình thường - không bình thường là có vấn đề - Là bệnh tật - Nguy hiểm. Thời Trung Cổ, những kẻ khác người có thể bị nhốt trong các nhà thương điên.
Chế độ tự kiểm duyệt khe khắt được thiết lập từ khi đứa bé mới ra đời tạo thành một hàng rào thuế quan hết sức nghiêm ngặt của siêu ngã.
Cộng đồng là môi trường lý tưởng của sự giống nhau. Một con chuột có mùi lạ lập tức bị cộng đồng chuột tiêu diệt.
Trong giới động vật hình như chỉ con người là chấp nhận thậm chí đòi hỏi sự khác biệt.
Paxcan đã rất sâu sắc khi định nghĩa con người là một cây sậy tư duy.
Tư duy là gốc của sự khác biệt, sự khác biệt là gốc của văn hoá.
Văn hoá chính là tri thức về sự khác biệt.
Không có sự khác biệt thì không có văn hoá, hay nói một cách tổng quát hơn không có lịch sử.
Chao ôi! Chúng ta không bao giờ tắm hai lần trên cùng một đoạn sông.
Tìm được một tiếng nói khác đã khó, duy trì được nó lại càng khó hơn.
Một trong những quy luật phổ biến trong vận hành của tự nhiên là định luật về sự nỗ lực ít nhất (loi du moindre effort). Vũ khí lợi hại nhất của cộng đồng là thói quen - Sống theo thói quen là đỡ tốn năng lượng nhất.
Sao anh lại sống khác thiên hạ?
Anh có chập mạch không đấy?
- Người sống khác thiên hạ thường bị tập thể nghi ngờ thậm chí cô lập. Nhiều nhà triết học quan niệm rằng đời sống con người là một bi kịch - Nó luôn luôn bị co kéo giữa hai đối lực, lực ì của thói quen và lực chống ì của cái khác.
Cho nên nói thơ thứ thiệt bao giờ cũng lên đường cũng thức.
Con người không phải tìm cái khác để khác, để lập dị để làm phiền đồng loại mà vì cái khác chính là sự sống.
Không gì giống nhau bằng cái chết.
Một xã hội lành mạnh là một xã hội mở, đa dạng dung nhận được nhiều sự khác biệt.
Lý thuyết thông tin đã cung cấp cho sự khác biệt một chỗ dựa khoa học quan trọng.
Theo lý thuyết trên lượng thông tin tỷ lệ thuận với độ khác biệt (hay độc đáo) - Càng độc đáo càng nhiều tin. Một thông điệp hoàn toàn lặp lại, khối lượng tin bằng 0, là một thông điệp vứt đi. Hàng ngày nhân loại đã lãng phí bao nhiêu thời gian và công sức cho việc phát ra những thông điệp rác ấy.
Các nhà phê bình thường nói: Người làm thơ chỉ có thể cách tân vào tuổi trẻ của cuộc đời.
Thanh niên nhiều đam mê, nhiều cả gan “dám được ăn cả ngã về không” và coi sự khác biệt như một hành vi tự khẳng định mình trong cuộc sống.
Càng già lòng đam mê và cả gan càng teo lại - Tuổi già ưa sự yên ổn trong những đồng cảnh quen thuộc, biết rồi. Người già ưa nghỉ chân hơn là xê dịch.
Đành là thế. Nhưng cũng có một số trường hợp (lẽ dĩ nhiên không nhiều) con người có thể già về thân xác nhưng trẻ về tinh thần do một quá trình khổ luyện và tu dưỡng kiên trì để tự tạo cho mình một trí tuệ cường tráng.
Thế nào là một trí tuệ cường tráng?
Đó là một trí tuệ có khả năng thiết lập những tương quan mới giữa cái sự vật để sản sinh ra những nghĩa khác, chưa có.
Khả năng phát nghĩa là thước đo sức trẻ khoẻ của tinh thần.
Trong một cộng đồng chữ cần phân biệt những cháu già và những ông trẻ.
Người ta nói nhà thơ cách tân bao giờ cũng trẻ chính là xuất phát từ bản lĩnh phát nghĩa độc đáo của họ.
Khoa học gọi khả năng phát nghĩa độc đáo này là entrôpi-âm (néguentropie) nó đi ngược lại với entrôpi hay xu thế lão hoá huỷ diệt của thời gian.
Trong ngôn ngữ tri thức học, entrôpi-âm đồng nghĩa với sự phát triển, sự sống và entrôpi với sự suy thoái, cái chết.
Thơ hay bao giờ cũng đi ngược thời gian.
Có lẽ nhờ vậy mà chúng đôi khi có cơ may kỳ ngộ sự bất diệt.
Tôi xin phép được nhắc lại.
Con người là một sinh vật xã hội - Có nhu cầu hơi ấm của cộng đồng.
Người ta thường tuyên bố nhà thơ viết cho tương lai, trên đầu độc giả của hiện tại: Không phải - Nhà thơ cách tân đến mấy cũng muốn được những người đương thời thông cảm, trở thành những bạn đồng hành trên con đường xa lắc xa lơ của chữ. Họ rất khổ tâm vì không thể chia sẻ nỗi niềm của mình với bạn đọc. Nhà thơ bao giờ cũng cho việc độc giả không hiểu mình là một điều bất hạnh.
Đó là cái giá phải trả cho nỗ lực cách tân (không ai hâm mà lại chủ trương trả giá càng cao càng tốt!)
Vì tương lai mà các nhà thơ cam phận sống một hiện tại cô đơn và lạnh lẽo.
Chẳng ai thích cô đơn cả!
Tuổi già thường là tuổi của cô đơn. Một nhà thơ cách tân càng cô đơn hơn. Nhiều đêm mất ngủ “Giường rộng tha hồ gió” anh ta những muốn nhắm mắt lại trở về những con đường cũ của những tụ điểm đông vui của lễ hội.
Độc giả nên hiểu rằng cách tân không phải một ham muốn ngông cuồng, lập dị, chọc quấy thiên hạ, đó là một nghiệp, một số phận.
Quấy đảo cái đơn điệu, sói mòn gây sự bất ổn trong ngôn ngữ không cho người làm thơ một đời sống an nhàn.
Nạn nhân đầu tiên của sự cách tân không phải là độc giả mà chính là bản thân nhà thơ.
Anh ta luôn sống đèo heo hút gió ở những vùng sâu vùng xa của ngôn ngữ, và luôn nơm nớp lo mình lẫn đường. Tôi không mong cái đinh ninh của người đắc đạo. Người làm thơ hiện đại luôn tự tạo ra cho mình những ngã tư chữ.
Tôi rất thú từ lạc trong ca khúc Thiên Thai của một người bạn.
Nhớ Lưu Nguyễn ngày xưa lạc tới Đào Nguyên. Sự lạc đó chính là cơ duyên. Không ai tới Đào Nguyên theo những tấm bản đồ địa chính cả!
Những câu thơ trong những chiếc chai lênh đênh biển liệu có ngày cập bến và nhận được hơi ấm một bàn tay tri kỷ hay mất tích trong biệt vô âm tính đại dương.
Nhà thơ cách tân luôn sống cuộc đời bất định với những câu hỏi cốt tử mong được trả lời. Những bức thư tình gửi đi nhiều khi không đến được địa chỉ lúc sinh thời.
Phần lớn những thư hồi âm thường hậu mộ. Một nhà thơ già gọi đó là “những truy tình”.
Kể cũng khá lâm li (!)
Được cái đa phần giống nhà thơ này đều là những kẻ lạc quan, ngoan cố.
Nhà thơ cách tân hôm nào cũng ra ga đón bạn và thường trở về một mình.
Đèn đỏ sân ga tàu đợi chuyến
Đêm một mau già kỷ niệm lắm ma.
Trong bài tựa Mái Tây Lý Trác Ngô viết “Tấc lòng người đời xưa gửi lại đời nay đáng thương biết mấy!
Lời người đời nay gửi người đời sau chẳng lẽ không đáng thương sao?”.
(Phụ bản báo Văn nghệ)
Lê Đạt
Tìm một tiếng nói khác biệt là công việc hết sức khó khăn. Trước hết do cái mà các nhà xã hội học gọi là bản năng bầy đàn của chúng ta (instinet grégeire). Con người được giáo dục và dẫn dắt để giống người khác. Giống người khác là điều kiện cần của sự yên ổn. Khác người là bước đầu của sự gian nan, của khổ nạn.
Khác người là trạng thái không bình thường - không bình thường là có vấn đề - Là bệnh tật - Nguy hiểm. Thời Trung Cổ, những kẻ khác người có thể bị nhốt trong các nhà thương điên.
Chế độ tự kiểm duyệt khe khắt được thiết lập từ khi đứa bé mới ra đời tạo thành một hàng rào thuế quan hết sức nghiêm ngặt của siêu ngã.
Cộng đồng là môi trường lý tưởng của sự giống nhau. Một con chuột có mùi lạ lập tức bị cộng đồng chuột tiêu diệt.
Trong giới động vật hình như chỉ con người là chấp nhận thậm chí đòi hỏi sự khác biệt.
Paxcan đã rất sâu sắc khi định nghĩa con người là một cây sậy tư duy.
Tư duy là gốc của sự khác biệt, sự khác biệt là gốc của văn hoá.
Văn hoá chính là tri thức về sự khác biệt.
Không có sự khác biệt thì không có văn hoá, hay nói một cách tổng quát hơn không có lịch sử.
Chao ôi! Chúng ta không bao giờ tắm hai lần trên cùng một đoạn sông.
Tìm được một tiếng nói khác đã khó, duy trì được nó lại càng khó hơn.
Một trong những quy luật phổ biến trong vận hành của tự nhiên là định luật về sự nỗ lực ít nhất (loi du moindre effort). Vũ khí lợi hại nhất của cộng đồng là thói quen - Sống theo thói quen là đỡ tốn năng lượng nhất.
Sao anh lại sống khác thiên hạ?
Anh có chập mạch không đấy?
- Người sống khác thiên hạ thường bị tập thể nghi ngờ thậm chí cô lập. Nhiều nhà triết học quan niệm rằng đời sống con người là một bi kịch - Nó luôn luôn bị co kéo giữa hai đối lực, lực ì của thói quen và lực chống ì của cái khác.
Cho nên nói thơ thứ thiệt bao giờ cũng lên đường cũng thức.
Con người không phải tìm cái khác để khác, để lập dị để làm phiền đồng loại mà vì cái khác chính là sự sống.
Không gì giống nhau bằng cái chết.
Một xã hội lành mạnh là một xã hội mở, đa dạng dung nhận được nhiều sự khác biệt.
Lý thuyết thông tin đã cung cấp cho sự khác biệt một chỗ dựa khoa học quan trọng.
Theo lý thuyết trên lượng thông tin tỷ lệ thuận với độ khác biệt (hay độc đáo) - Càng độc đáo càng nhiều tin. Một thông điệp hoàn toàn lặp lại, khối lượng tin bằng 0, là một thông điệp vứt đi. Hàng ngày nhân loại đã lãng phí bao nhiêu thời gian và công sức cho việc phát ra những thông điệp rác ấy.
Các nhà phê bình thường nói: Người làm thơ chỉ có thể cách tân vào tuổi trẻ của cuộc đời.
Thanh niên nhiều đam mê, nhiều cả gan “dám được ăn cả ngã về không” và coi sự khác biệt như một hành vi tự khẳng định mình trong cuộc sống.
Càng già lòng đam mê và cả gan càng teo lại - Tuổi già ưa sự yên ổn trong những đồng cảnh quen thuộc, biết rồi. Người già ưa nghỉ chân hơn là xê dịch.
Đành là thế. Nhưng cũng có một số trường hợp (lẽ dĩ nhiên không nhiều) con người có thể già về thân xác nhưng trẻ về tinh thần do một quá trình khổ luyện và tu dưỡng kiên trì để tự tạo cho mình một trí tuệ cường tráng.
Thế nào là một trí tuệ cường tráng?
Đó là một trí tuệ có khả năng thiết lập những tương quan mới giữa cái sự vật để sản sinh ra những nghĩa khác, chưa có.
Khả năng phát nghĩa là thước đo sức trẻ khoẻ của tinh thần.
Trong một cộng đồng chữ cần phân biệt những cháu già và những ông trẻ.
Người ta nói nhà thơ cách tân bao giờ cũng trẻ chính là xuất phát từ bản lĩnh phát nghĩa độc đáo của họ.
Khoa học gọi khả năng phát nghĩa độc đáo này là entrôpi-âm (néguentropie) nó đi ngược lại với entrôpi hay xu thế lão hoá huỷ diệt của thời gian.
Trong ngôn ngữ tri thức học, entrôpi-âm đồng nghĩa với sự phát triển, sự sống và entrôpi với sự suy thoái, cái chết.
Thơ hay bao giờ cũng đi ngược thời gian.
Có lẽ nhờ vậy mà chúng đôi khi có cơ may kỳ ngộ sự bất diệt.
Tôi xin phép được nhắc lại.
Con người là một sinh vật xã hội - Có nhu cầu hơi ấm của cộng đồng.
Người ta thường tuyên bố nhà thơ viết cho tương lai, trên đầu độc giả của hiện tại: Không phải - Nhà thơ cách tân đến mấy cũng muốn được những người đương thời thông cảm, trở thành những bạn đồng hành trên con đường xa lắc xa lơ của chữ. Họ rất khổ tâm vì không thể chia sẻ nỗi niềm của mình với bạn đọc. Nhà thơ bao giờ cũng cho việc độc giả không hiểu mình là một điều bất hạnh.
Đó là cái giá phải trả cho nỗ lực cách tân (không ai hâm mà lại chủ trương trả giá càng cao càng tốt!)
Vì tương lai mà các nhà thơ cam phận sống một hiện tại cô đơn và lạnh lẽo.
Chẳng ai thích cô đơn cả!
Tuổi già thường là tuổi của cô đơn. Một nhà thơ cách tân càng cô đơn hơn. Nhiều đêm mất ngủ “Giường rộng tha hồ gió” anh ta những muốn nhắm mắt lại trở về những con đường cũ của những tụ điểm đông vui của lễ hội.
Độc giả nên hiểu rằng cách tân không phải một ham muốn ngông cuồng, lập dị, chọc quấy thiên hạ, đó là một nghiệp, một số phận.
Quấy đảo cái đơn điệu, sói mòn gây sự bất ổn trong ngôn ngữ không cho người làm thơ một đời sống an nhàn.
Nạn nhân đầu tiên của sự cách tân không phải là độc giả mà chính là bản thân nhà thơ.
Anh ta luôn sống đèo heo hút gió ở những vùng sâu vùng xa của ngôn ngữ, và luôn nơm nớp lo mình lẫn đường. Tôi không mong cái đinh ninh của người đắc đạo. Người làm thơ hiện đại luôn tự tạo ra cho mình những ngã tư chữ.
Tôi rất thú từ lạc trong ca khúc Thiên Thai của một người bạn.
Nhớ Lưu Nguyễn ngày xưa lạc tới Đào Nguyên. Sự lạc đó chính là cơ duyên. Không ai tới Đào Nguyên theo những tấm bản đồ địa chính cả!
Những câu thơ trong những chiếc chai lênh đênh biển liệu có ngày cập bến và nhận được hơi ấm một bàn tay tri kỷ hay mất tích trong biệt vô âm tính đại dương.
Nhà thơ cách tân luôn sống cuộc đời bất định với những câu hỏi cốt tử mong được trả lời. Những bức thư tình gửi đi nhiều khi không đến được địa chỉ lúc sinh thời.
Phần lớn những thư hồi âm thường hậu mộ. Một nhà thơ già gọi đó là “những truy tình”.
Kể cũng khá lâm li (!)
Được cái đa phần giống nhà thơ này đều là những kẻ lạc quan, ngoan cố.
Nhà thơ cách tân hôm nào cũng ra ga đón bạn và thường trở về một mình.
Đèn đỏ sân ga tàu đợi chuyến
Đêm một mau già kỷ niệm lắm ma.
Trong bài tựa Mái Tây Lý Trác Ngô viết “Tấc lòng người đời xưa gửi lại đời nay đáng thương biết mấy!
Lời người đời nay gửi người đời sau chẳng lẽ không đáng thương sao?”.
(Phụ bản báo Văn nghệ)
Love mickey,