Say

Đêm xuân một trận nô cười,
Dưới đèn chẳng biết rằng người hay hoa.
Khi vui quên cả cái già,
Khi say chẳng dốc giang hà cũng say.
Kim tịch thị hà tịch?
Mảnh gương nga đã tếch lối non đoài
Đó kìa ai ba bốn bốn năm người
Người đâu tá còn chơi trong mộng thế?
Nhãn ngoại trần ai không nhất thế,
Hung trung khối luỹ thuộc tiền sinh (1)
Kiếp say sưa đã chấm sổ thiên đình,
Càng đắm sắc mê thinh càng mải miết.
Say lắm vẻ: say mệt, say mê, say nhừ, say tít,
Trong làng say, ai biết nhất ai say?
Mảnh hình hài quen giả trá xưa nay,
Chúng sinh tướng, lúc này coi mới hiện. (2)
Thôi xếp cả nguyệt hoa hoa nguyệt,
Cảnh bồng lai trải biết gọi làm duyên.
Tửu trung ưng thị thần tiên. (3)
(1) Ngoài mắt không biết cõi trần là gì nữa
Trong bụng toàn chứa những gì thuộc kiếp trước
(2) Hình tướng của chúng sinh, lúc uống rượu hiện ra hết.
(3) Trong lúc uống rượu là lúc làm thần tiên.

Lại say

Say sưa nghĩ cũng hư đời,
Hư thời hư vậy, say thời cứ say.
Đất say đất cũng lăn quay,
Trời say mặt cũng đỏ gay, ai cười?
Say chẳng biết phen này là mấy!
Nhìn non xanh chẳng thấy, lại là say.
Quái! Say sao say mãi thế này?
Say suốt cả đêm ngày như bất tỉnh.
Thê ngôn tuý tửu chân vô ích
Ngã dục tiêu sầu thả tự do. (1)
Việc trần ai, ai tỉnh ai lo
Say tuý luý nhỏ to đều bất kể.
Trời đất nhỉ, cái say là sướng thế!
Vợ can chồng, ai dễ đã chừa ngay?
Muốn say lại cứ mà say!
1921
(1) Vợ bảo: say rượu thật là vô ích. Ta muốn giải sầu nên cứ mặc sức uống

Thơ rượu

Đời người như giấc chiêm bao
Nghìn xưa đã mấy ai nào trăm năm?
Một đoàn lao lực lao tâm,
Quí chi chữ thọ mà lăm sống nhiều!
Có tiền chưa dễ mà tiêu,
Ham danh lắm kẻ như diều đứt dây.
Thương ai cho bận lòng đây
Cho vơi hũ rượu, cho đầy túi thơ!
Cảnh đời gió gió mưa mưa,
Buồn trông ta phải say sưa đỡ buồn!
Rượu say, thơ lại khơi nguồn
Nên thơ, rượu cũng thêm ngon giọng tình.
Rượu thơ mình lại với mình
Khi say quên cả cái hình phù du.
Trăm năm thơ túi rượu vò
Nghìn năm thi sĩ tửu đồ là ai?

Gặp xuân

Gặp xuân ta giữ xuân chơi,
Câu thơ chén rượu là nơi đi về.
Hết xuân, cạn chén, xuân về
Nghìn thu nét mực xuân đề vẫn xuân!
Xuân ơi xuân hỡi!
Vắng xuân lâu ta vẫn đợi chờ mong
Trải bao nhiêu ngày tháng hạ, thu, đông
Ròng rã nỗi nhớ nhung, xuân có biết?
Khứ tuế xuân qui, sầu cửu biệt
Kim niên xuân đáo, khách tương phùng. (1)
Gặp ta nay xuân chớ lạ lùng
Tóc có khác, trong lòng ta chẳng khác.
Kể từ thuở biết xuân bốn chín năm về trước
Vẫn rượu thơ non nước thú làm vui,
Đêm xuân nay ta tuổi đã năm mươi
Tính trăm tuổi, đời người ta có nửa,
Còn sau nữa lại bao nhiêu xuân nữa
Mặc trời cho, ta chửa hỏi làm chi.
Sẵn rượu đào xuân uống với ta đi,
Chỗ quen biết kể gì ai chủ khách?
Thiên cổ vị văn song Lý Bạch
Nhất niên hà đắc lưỡng Đông quân? (2)
Dẫu trăm năm gặp gỡ đủ trăm lần
Thơ với rượu cùng xuân, ta cứ thế.
Ngoài trăm tuổi vắng ta trần thế,
Xuân nhớ ta chưa dễ biết đâu tìm!
Cùng nhau nay hãy uống thêm!
1938
(1) Năm ngoái xuân về, ta buồn vì phải xa cách lâu.
Năm nay xuân đến, ta lại gặp nhau.
(2) Xưa nay chưa nghe có hai Lý Bạch. Một năm làm sao có hai chúa xuân?

Chơi Huế

Đường vô xứ Huế quanh quanh,
Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
Yêu em anh cứ anh vô,
Kệ chuông nhà Hồ, mặc phá Tam Giang.
Xe hơi đã tới đèo Ngang,
ấy qua Hà Tĩnh đường sang Quảng Bình.
Danh sơn gặp khách hữu tình,
Đèo Ngang ơi hỡi, là mình với ta.
Con cháu chúa, nước non nhà,
Không đi không lại nên ra lạ lùng.
Dừng xe, lên đỉnh ta trông
Mặt ngoài bể nước, bên trong núi rừng.
Nhớ từ Hoàng Nguyễn Long Hưng,
Cơ đồ gây dựng cũng rằng từ đây.
Giang sơn từ bấy đến nay,
Nào trăng mặt bể, nào mây trên ngàn.
ải xưa bến cũ còn truyền,
Oai linh cảnh thắng, bàn hoàn khách du.
Chiều xuân êm ả như ru,
Thuận xe lại cứ dậm cù như bay.
Càng vào mãi càng xinh thay,
Càng trông cảnh vật đổi thay lạ thường.
Nhỏ to mả trắng bên đường,
Xa xa mé biển cồn vàng thấp cao.
Dọc đường dân chúng biết bao,
Ruộng tình hữu ái như rào trận mưa.
Rồng tiên cùng họ từ xưa,
Ba mươi năm mới bây giờ gặp nhau.
Nhận xem áo vải quần nâu,
Gái trai già trẻ một màu không hai.
Văn minh rày đã bán khai,
Mà đây còn hãy như đời Hùng Vương!
Trời tây ngả bóng tà dương,
Ô tô lại đổi lên đường hoả xa.
ấy từ Quảng Trị, Đông Hà,
Đi năm ga nữa vừa là tới Kinh.
Kinh thành gái lịch trai thanh,
Lại thêm Hương Thuỷ, Ngự Bình điểm tô.
Con người xứ Bắc mới vô,
Mừng thay được thấy đế đô một lần.
Hoàng thành cung điện liên vân,
Dinh quan công sứ đóng gần một nơi.
Quan, dân ở cả thành ngoài,
Quanh thành tám cửa, sông dài bọc quanh.
Lại bao phố xá ngoài thành,
Trên cầu xe ngựa, ghe mành dưới sông.
Đông Ba, Gia Hội càng đông,
Dịp cầu nhẹ bước xa trông càng tình.
Dòng sông trắng, lá cây xanh,
Xuân giang xuân thụ, cho mình nhớ ai!
Ngày xuân có lúc đi chơi
Lăng, chùa qua biết các nơi quanh gần.
Đế kinh đã gội mưa nhuần,
Tiện theo đường sắt vô dần xứ trong.
Một đi thêm một lạ lùng,
Xe chui hầm tối, biển trùng sóng cao.
Dưới dường sóng biển nhảy reo,
Như mừng bạn mới, như chào khách xa.
Hải Vân đèo lớn vừa qua,
Mưa xuân ai bỗng đổi ra nắng hè.
Tiết trời như đã sang hè,
Mà theo phận đất thời về Quảng Nam.
Càng đi rộng càng biết thêm,
Tu Ran cảnh đẹp càng xem càng mừng.
Nước xuân sóng lục vô chừng,
"Lục ba xuân thuỷ ai từng hoạ chưa?
Vào nhà tích cổ xem qua.
Chiêm Thành này tượng ngày xưa hãy còn.
Biết bao vật lớn hình con,
Chạm rồng cội đá chưa mòn nét dao.
Cảnh còn như rước như chào
Tiếc thay, ai mới qua vào đã ra!
Đường về cũng thế mà xa,
Chiều hôm mười tám đến ga Hà Thành.
Chơi xuân kể lại hành trình,
Ngày ba mươi tết hứng tình ra đi.
Từ Bất Bạt qua Việt Trì
Còn năm kỉ vị, còn thì tiết đông.
Canh thân ăn tết Thăng Long,
Sang ngày mồng bốn vào trong Trung Kì.
Chơi xuân ta nghĩ cũng kì
Dịp đâu may mắn cũng vì có ai.
Cám ơn hai chữ "yêu tài"
Con đường thiên lí còn dài tấc son.
Còn trời còn nước còn non,
Tiền trình vạn lí anh còn chơi xa.
Chơi cho biết mặt sơn hà,
Cho sơn hà biết ai là mặt chơi.
1921

Còn chơi

Ai đã hay đâu tớ chán đời
Đời chưa chán tớ, tớ còn chơi.
Chơi cho thật chán, cho đời chán,
Đời chán nhau thời tớ sẽ thôi.
Nói thế, can gì tớ đã thôi?
Đời đương có tớ, tớ còn chơi
Người ta chơi đã già đời cả
Như tớ năm nay mới nửa đời.
Nửa đời chính độ tớ đương chơi
Chơi muốn sao cho thật sướng đời.
Đời người ai có chơi như tớ
Chơi cứ bằng văn mãi chửa thôi.
Chơi văn sướng đến tớ là thôi,
Một mảnh trăng non chiếu cõi đời
Văn vận nước nhà đương buổi mới
Như trăng mới mọc tớ còn chơi.
Làng văn chi thiếu khách đua chơi,
Dan díu ai như tớ với đời?
Tớ đã với đời dan díu mãi,
Muốn thôi, đời cũng chửa cho thôi.
Đời đương dan díu, chửa cho thôi
Tớ dám xa xôi để phụ đời?
Vắng tớ bấy lâu đời nhớ tớ,
Nhớ đời nên tớ vội ra chơi.
Tớ hãy chơi cho quá nửa đời
Đời chưa quá nửa tớ chưa thôi.
Tớ thôi, tớ nghĩ buồn cho tớ,
Buồn cả cho đời vắng bạn chơi.
Nào những ai đâu bạn của đời?
Sao mà bỏ vắng ít ra chơi?
Chờ ai, chờ mãi, ai đâu tá?
Hay ngán cho đời chẳng muốn chơi?
Nếu tớ như ai cũng ngán đời
Đời thêm vắng bạn, lấy ai chơi?
Cuộc đời tớ nghĩ chưa nên ngán.
Nên ngán thời xưa tớ đã thôi.
Tớ nhớ năm xưa nửa ngán đời,
Nghĩ đi nghĩ lại, lại ra chơi.
Mê chơi cho tớ thành dan díu,
Đời dẫu cho thôi tớ chửa thôi.
Tớ muốn chơi cho thật sướng đời,
Đời chưa thật mãn, tớ chưa thôi.
Chẳng hay đời tớ lâu hay chóng?
Dù chóng hay lâu, tớ hãy chơi.
Trăm năm: tớ độ thế mà thôi,
ức triệu ngàn năm chửa hết đời.
Chắc có một phen đời khóc tớ
Đời chưa khóc tớ, tớ còn chơi.
Trăm năm còn độ bảy mươi thôi,
Ngoài cuộc trăm năm tớ dặn đời:
ức triệu ngàn năm đời nhớ tớ,
Tớ thôi tớ cũng hãy còn chơi!
Bút đã thôi rồi lại chửa thôi,
Viết thêm câu nữa hỏi đời chơi:
"Lộng hoàn" này điệu từ đâu trước?" (1)
Hoạ được hay không, tớ đố đời!
1921
(1) Lộng hoàn: tung ba quả cầu (làm xiếc), ứng với bài thơ này, chỉ dùng ba vận: chơi, đời, thôi.

Thú ăn chơi

Trời sinh ra bác Tản Đà,
Quê hương thời có, cửa nhà thời không.
Nửa đời Nam, Bắc, Tây, Đông,
Bạn bè sum họp, vợ chồng biệt li.
Túi thơ đeo khắp ba kì,
Lạ chi rừng biển, thiếu gì gió trăng.
Thú ăn chơi cũng gọi rằng
Mà xem chửa dễ ai bằng thế gian.
Hà tươi cửa biển Tu Ran,
Long Xuyên chén mắm, Nghệ An chén cà.
Sài Gòn nhớ vị cá tra
Cái xe song mã, chén trà Nhất Thiên (1)
Đa tình con mắt Phú Yên,
Hữu tình rau bó ông Quyền Thuận An(2)
Cơn ngâm Chợ Lớn chưa tàn,
Tiệc xèo lại có Văn Bàn, Vũ Lao.(3)
Chấn Phòng đất khách cơm tầu(4)
Con ca xứ Huế, cô đầu tỉnh Thanh.
Mán Sừng, cái bánh chưng xanh(5)
Hoa Kì tiệc bánh Tin lành nhớ ai(6)
Sơn dương, sò huyết Hòn Gai,
Đồng Sành cá đối, Giáp Lai lợn rừng.(7)
Vân quan, Hoành lĩnh xe từng,(8)
Con tầu ca nốt trông chừng Mê Kông.
Tuồng Bình Định, rạp Phú Phong,
ổ Nam nước mắm, tỉnh Đông chè tầu.
Phong lưu chẳng thiếu đâu đâu
Nước non đưa đón khắp hầu gần xa.
Nay về Bất Bạt quê nhà
Sông to cá nhớn lại là thứ ngon.
Vắng bè bạn có vợ con,
Xa xôi xã hội, vuông tròn thất gia.
Trăm năm hai chữ Tản Đà,
Còn sông còn núi còn là ăn chơi.
Dở hay muôn sự ở đời
Mây bay nước chảy mặc người thế gian.
(1) Hiệu cao lâu lớn ở Chợ Lớn
(2) Người gác Trấn hải quan, Cửa Thuận.
(3) Thuộc tỉnh Yên Bái. Tiệc xoè có con gái Thổ múa hát, chuốc rượu.
(4) Thuộc tỉnh Lao Kay
(5) Người Mán Sừng ở Lao Kay.
(6) Mục sư người Hoa Kỳ thết nhà thơ tiệc bánh.
(7) Đồng Sành thuộc Hải Phòng, Giáo Lai thuộc Hưng Hoá.
(8) Hải Vân và Hoành Sơn.

Xem cô chài đánh cá

Ngày ngày vô sự đứng ven sông,
Ướm hỏi cô chài bán cá không?
Đủng đỉnh ghe nan dòng Hát Thuỷ,
Phất phơ tà áo ngọn đông phong.
Thầy đồ bến nọ khèo chân ngó,
Bác xã nhà đâu sốt ruột mong.
Cô cất lưới lên bồng bỗng tếch,
Lấy chi nuôi nấng cái, con, chồng?

Xẩm chợ
I
Chúng anh xưa chẳng biết ở nơi nào,
Ông trời xô đẩy, anh mới phải sinh vào cái chốn nhân gian.
Thẹn vì tình mà ngơ mắt với giang san,
Công danh chẳng có, cũng xẩm xoan cho nó hào!
Bấy lâu nay anh nghe tiếng má đào,
Mà thề có thấy một cô nào, anh cũng đui!
Nói đây cho chúng chị em cười
Anh đây nào phải cái con người thong manh!
Yêu nhau ta chẳng liếc cũng tình
II
Sự phong lưu xưa anh đã trải mọi mùi,
Bây giờ nhà xiêu vách nát, vợ đói con rét, dễ anh ngồi sao yên?
Chết nỗi trong lưng không sẵn đồng tiền
Đôi ba câu hão (anh mới phải) kiếm ăn miền xẩm xoan.
Kể từ ngày trống hát chốn nhân gian
Mắt xanh anh chẳng để khách hồng nhan có một ai vào!
Cái cách ăn chơi anh nghĩ thế mà lại (có bên) hào
Gầm trời một chiếu chẳng lúc nào anh không xuân!
ở đời nhắm mắt mà đưa chân...
III
Ngoảnh trông lên anh đếch thấy có ra gì
Ai rằng trăng sáng, anh vẫn thấy tối sì sì cái bóng đêm đen.
Hội chùa Thầy còn đương lúc đua chen
Mau chân lên thời tới, hễ ươn hèn thời xa.
Anh tiếc cho đôi con ngươi bên chột lại bên loà!
Trèo non xuống dốc dễ mà ai giúp nhau?
Cái phận ông trời có khi tưởng đến mà đau
Trời chưa cho mở mắt, biết mai sau ra thế nào?
Bây giờ đất thấp mà trời cao.

Vợ chồng người đốt than

Đèn Hà Nội sáng trưng lửa điện,
Quanh hồ Gươm xe điện cao su,
Rừng Ngang sương khói mịt mù,
Gió âm trăng lạnh, cây lù rù đen.
Rừng một dải câu chen vạn gốc
Gốc cây rừng một nóc nhà gianh.
Trong nhà một ngọn đèn xanh
Dưới đèn mờ vẽ bức tranh ba người.
Con thời quấy, vợ thời miệng dỗ,
Chồng lui cui đan giỏ đựng than.
Đêm khuya con ngủ, đèn tàn
Một hai thế sự, muôn vàn tình thâm.
- "Chàng chàng hỡi, tri âm từ thuở
Nỗi sinh nhai rìu búa, bếp lò.
Nghĩ mình cũng đấng trượng phu,
Tay nho chữ nghĩa không thua chi đời.
Đời nào đã mấy ai tài trí
Cũng vinh hoa phú quí như không
Cũng xe bóng, cũng ngựa hồng
Cũng trăm nghìn vạn bạc đồng trong tay.
Chàng chẳng nghĩ cho tày người khác,
Lối công danh chen bước kịp thì,
Làm cho phỉ chí nam nhi
Trước là phú quí, sau thì phụ vinh.
Chẳng hơn ở rừng xanh một dải
Sớm sương non, tối lại trăng ngàn!
Bòng bong đôi mớ củi tàn
Con deo dắt đói, vợ than thở nghèo!"
- "Mình mình hỡi, nghĩ sao mà hẹp!
Kiếp ở đời là kiếp phù sinh
Mây vàng chớp nhoáng bên mình
Sinh sinh hoá hoá cái hình phù du.
Xưa nay ngẫm sang giàu cũng lắm
Cuộc trăm năm trơ nắm đất vàng!
Cõi đời nghĩ đã mơ màng
Nỗi đời lắm nỗi nghĩ càng thêm đau.
Mình chẳng thấy kêu sầu mùa hạ
Con cuốc kêu ròng rã nắng mưa.
ấy hồn Thục Đế khi xưa
Bởi đâu thương tiếc, hồn chưa hoá hồn?
Lại chẳng thấy kêu buồn con mối
Tắc lưỡi kêu khỏi nỗi não nùng
ấy xưa cự phú Thạch Sùng
Bởi đâu thương tiếc cho lòng còn căm!
Lại lắm kẻ còn lăm phú quý
Lấm đầu lươn luồn lụy vào ra.
Chồng chồng vợ vợ vinh hoa
Mà trong vinh hiển xót xa đã nhiều!
Cũng có kẻ hồn tiêu mũi bể
Ngọn trào tan giọt lệ tha hương.
Người thời tội gánh nợ mang
Kẻ thời con bán vợ nhường chia tan.
Đời sầu thảm muôn vàn xiết kể,
Cảnh phong lưu ai dễ hơn thày
Bụi hồng mặc khách Đông Tây
Quẩy than đủng đỉnh tháng ngày tiêu dao.
Nhà gianh cỏ leo teo mà mát,
Cơm muối dưa suông nhạt càng thanh
Đôi khi ngọn núi đầu ghềnh,
Vui duyên trăng gió, mặn tình cỏ hoa.
Khi than đắt rượu ba bảy hớp,
Vợ, chồng, con hoà hợp một đoàn.
Thú vui lắm thú thanh nhàn
Khúc ca tiếng hạc, cung đàn gió thông.
Sướng đến thế mà không biết sướng!
Còn than thân mong tưởng như ai!
Dại đâu có dại lạ đời,
Ngu đâu mà lại có người quá ngu!
Người phải biết tự do là thú,
Mất tự do còn có ra chi!
Canh tàn thôi liệu ngủ đi,
Ngủ cho đẫy giấc, mai thì bán than!"
1921