Bài thơ “Khát” của Nguyễn Hoa
Lê Quốc Hán
Khát
Một chữ - một giọt lệ
Gió lau khô mắt trời
Một chữ - một giọt máu
Đau ròng ròng chảy tươi…
Khát bài thơ ít chữ
Vía hồn cả kiếp người.
Nguyễn hoa
(Rút trong Mùa xuân không bị bỏ quên, Nxb Hội Nhà văn, 2000)
Lời bình: Đọc tên bài thơ, ta ngỡ như tác giả nói về cơn khát của đội quân trong một đồn bốt bị bao vây, của những người dân trong một vùng đất bị đại hạn, những cơn khát đang dày vò thể xác. Hoá ra, đọc xong bài thơ ta mới vỡ lẽ rằng đây là cơn khát của tinh thần, của tâm hồn, một cơn khát đôi khi vô phương cứu chữa. Trong lúc đó, cơn khát của thể xác có thể chế ngự được. Nhớ lại câu chuyện cũ: Một đoàn quân đi qua một vùng đất hoang vu không một nguồn nước giữa trưa hè chói nắng. Nhiều người ngỡ như đã kiệt sức vì cơn khát. Thế mà khi viên chỉ huy khuyên mọi người hãy nhớ tới một rừng mơ trĩu quả mà mình sắp đi qua, cơn khát liền bị đẩy lùi và cuộc hành quân lại tiếp tục.
Ngày nay, những cơn khát về thể xác không còn dày vò, đe doạ chúng ta nữa. Thậm chí, chúng ta còn bị ngập chìm bởi rượu ta và rượu tây, giữa bia và nước khoáng - một phần tất yếu của cuộc sống - và cả những nguồn mạch nuôi dưỡng tinh thần cũng dồi dào, nhưng nhu cầu của con người mãi mãi vô hạn. Cái khát mà nhà thơ Nguyễn Hoa muốn nói ở đây, rộng ra là sự khát khao sáng tạo, một sự sáng tạo đích thực.
Những từ giọt lệ, giọt mưa… ngỡ như sáo mòn đã trở nên hiện đại bởi hình ảnh đẹp: Gió lau khô mắt trời, bằng từ gợi tả: ròng ròng. Nhưng có lẽ, quan trọng nhất là cấu tứ của bài thơ. Nó được nén chặt bằng những câu thơ như đúc lại, kiệm lời nhưng có sức gợi. Ta ngỡ như đang đứng trước một cơn dông sắp đến. Và cuối cùng, tia chớp loé lên: Khát bài thơ ít chữ/ Vía hồn cả kiếp người. Và dưới ánh chớp đó, bất ngờ ta đọc được ước mơ cao cả của tác giả: Ước mơ được làm tia chớp giữa đời.
Bản thân Khát cũng là bài thơ ít chữ, dẫu chưa đủ làm cho Vía hồn cả kiếp người, nhưng đã giúp cho tác giả và cho mỗi chúng ta được tắm mình trong cơn mưa khát khao sáng tạo.
Thành Vinh, 12-2001
(Báo Văn nghệ)
Lê Quốc Hán
Khát
Một chữ - một giọt lệ
Gió lau khô mắt trời
Một chữ - một giọt máu
Đau ròng ròng chảy tươi…
Khát bài thơ ít chữ
Vía hồn cả kiếp người.
Nguyễn hoa
(Rút trong Mùa xuân không bị bỏ quên, Nxb Hội Nhà văn, 2000)
Lời bình: Đọc tên bài thơ, ta ngỡ như tác giả nói về cơn khát của đội quân trong một đồn bốt bị bao vây, của những người dân trong một vùng đất bị đại hạn, những cơn khát đang dày vò thể xác. Hoá ra, đọc xong bài thơ ta mới vỡ lẽ rằng đây là cơn khát của tinh thần, của tâm hồn, một cơn khát đôi khi vô phương cứu chữa. Trong lúc đó, cơn khát của thể xác có thể chế ngự được. Nhớ lại câu chuyện cũ: Một đoàn quân đi qua một vùng đất hoang vu không một nguồn nước giữa trưa hè chói nắng. Nhiều người ngỡ như đã kiệt sức vì cơn khát. Thế mà khi viên chỉ huy khuyên mọi người hãy nhớ tới một rừng mơ trĩu quả mà mình sắp đi qua, cơn khát liền bị đẩy lùi và cuộc hành quân lại tiếp tục.
Ngày nay, những cơn khát về thể xác không còn dày vò, đe doạ chúng ta nữa. Thậm chí, chúng ta còn bị ngập chìm bởi rượu ta và rượu tây, giữa bia và nước khoáng - một phần tất yếu của cuộc sống - và cả những nguồn mạch nuôi dưỡng tinh thần cũng dồi dào, nhưng nhu cầu của con người mãi mãi vô hạn. Cái khát mà nhà thơ Nguyễn Hoa muốn nói ở đây, rộng ra là sự khát khao sáng tạo, một sự sáng tạo đích thực.
Những từ giọt lệ, giọt mưa… ngỡ như sáo mòn đã trở nên hiện đại bởi hình ảnh đẹp: Gió lau khô mắt trời, bằng từ gợi tả: ròng ròng. Nhưng có lẽ, quan trọng nhất là cấu tứ của bài thơ. Nó được nén chặt bằng những câu thơ như đúc lại, kiệm lời nhưng có sức gợi. Ta ngỡ như đang đứng trước một cơn dông sắp đến. Và cuối cùng, tia chớp loé lên: Khát bài thơ ít chữ/ Vía hồn cả kiếp người. Và dưới ánh chớp đó, bất ngờ ta đọc được ước mơ cao cả của tác giả: Ước mơ được làm tia chớp giữa đời.
Bản thân Khát cũng là bài thơ ít chữ, dẫu chưa đủ làm cho Vía hồn cả kiếp người, nhưng đã giúp cho tác giả và cho mỗi chúng ta được tắm mình trong cơn mưa khát khao sáng tạo.
Thành Vinh, 12-2001
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,