1. Nghĩ đến thân thể thì đừng cầu không bịnh khổ, vì không bịnh khổ thì dục vọng dễ sanh.
Quá luật sinh, lão, bệnh tử hay thành, trụ, dị diệt vốn là không chừa người nào hay vật nào. Thân thể này có được do tinh cha, huyết mẹ và sự hòa hợp của tứ đại: đất(chất rắn), nước(chất lỏng), gió(tính vận động), lửa(hơi ấm) mà thành. Một ngày kia bốn chất này không hòa hợp, âm dương không cân bằng sinh ra bệnh tật đủ thứ. Vậy nên đừng khi nào cầu mong rằng thân thể tráng kiện này không bị bệnh. Nếu như thân thể này không bị bệnh thì ta sẽ ỷ vào sức khỏe, coi thường mọi thứ dẫn đến trong ý niệm phát sinh đủ thứ ham muốn. “Mình khỏe mạnh thế này, sợ gì…”. Ham muốn thì vô cùng làm sao dừng lại được. Nhiều ham muốn thì dễ sinh ra nhiều tội lỗi, làm việc bất thiện.
2. Ở đời đừng cầu không hoạn nạn, vì không hoạn nạn thì kiêu xa nổi dậy.
Sống trong cuộc đời này, người thọ lắm được trăm tuổi. Trong sự sinh tồn đó không ai là không có hoạn nạn. Chữ Hán có câu: “Phúc bất trùng lai, họa vô đơn chí” nghĩa là “Phúc chẳng đến hai lần nhưng họa thì không chỉ có một lần”. Tất cả do nghiệp báo nhân quả mà nên. Có người nói chẳng biết tai họa từ đâu giáng xuống. Không cái gì là không có nguyên nhân hết. Người tu đời này mong rằng sẽ trừ được những nhân xấu ngay trong hiện tại. Do vậy có câu: “Bồ tát sợ nhân, chúng sinh sợ quả”. Bồ tát biết rằng nếu mình gây cái nhân này xấu, mai mốt hậu họa khó lường nên quyết tâm trừ cái nhân xấu này đi, làm cái nhân tốt. Chúng sinh vì không biết trước được, vì lợi mà làm đến khi nó đủ duyên thành quả báo lúc đó lại kêu rên. Nếu người không bao giờ gặp hoạn nạn thì tâm nổi lên ý nghĩ rằng “chẳng có tai họa nào ráng xuống đầu ta cả” dẫn đến làm đủ chuyện phi lý, trái luân thường như vậy có được chăng?

3. Cứu xét tâm tánh đừng cầu không khúc mắc, vì không khúc mắc thì sở học không thấu đáo.
Cứu xét tâm tính nghĩa là suy nghĩ vậy. Không ai suy nghĩ mà không bị khúc mắc. Vì mâu thuẫn làm cho xã hội phát triển(nói theo triết học) hay sự phân biệt vốn là tiềm thức của mọi người, có đen, tất có trắng, có lành tất có dữ v.v… Nhân cái khúc mắc này, ta lại suy nghĩ tìm ra để giải thích cho cái khúc mắc đó. Khi cái khúc mắc đó đã được hóa giải lại có những khúc mắc phát sinh. Giống như anh nông dân trồng lúa, vụ này anh bị rầy nâu, đi hỏi anh bảo vệ thực vật mua thuốc trừ rầy nâu về phun, đến vụ sau lại bị sâu quấn lá lại đi mua thuốc trừ sâu quấn lá, rồi sâu tim, rồi đạo ôn v.v…Dần dà anh đúc kết được kinh nghiệm, hễ có dấu hiệu này thì phun thuốc trừ rầy nâu v.v…Vì có khúc mắc nên cái mình học được mới thấu đáo, mới mở mang. Nếu không có khúc mắc thì từ xưa đến giờ loài người chỉ biết ăn nông ở lỗ mà thôi.

4. Xây dựng đạo hạnh thì đừng cầu không bị ma chướng, vì không bị ma chướng thì chí nguyện không kiên cường. Đạo hạnh là gì? Đạo hạnh là việc làm đúng. Đạo hạnh là cái hạnh nguyện tu đạo. Bao nhiêu điều tốt đẹp, nào là bỏ dữ, làm lành, nào bố thí, nào trì giới v.v… Tự mình nguyện với lòng mình làm bao việc tốt giúp mình, giúp đời nhưng bị ma chướng. Ma chướng là gì? Là những chướng ngại xấu cản trở. Nói đơn giản mình muốn sáng dậy tọa thiền, khuya về niệm phật. Nhưng sáng dậy từ 5 giờ con mắt nó buồn ngủ, nó cứ nhắm lại, thân thể rã rời vì không quen. Khuya đến cũng vậy. Thêm vì hôm nay ngồi thiền được một ít, mai lại nghỉ ông chồng đi qua, bà vợ đi qua lườm, nguýt thêm vài câu khó nghe. Lòng sân hận nổi lên như biển lửa. Người tu liền xả bỏ, nhẫn nhục, cắn răng chịu mới có thành quả được. Nếu làm một việc gì đó mà thuận buồm xuôi gió, mình sẽ sinh ra kiêu ngạo, tính đến kéo cả mặt trời xuống để chơi. Có ma chướng để thử lòng, thử lập trường mình có kiên định không? Dẫn các câu nói của các cụ:“Lửa thử vàng, gian nan thử sức”.

5. Việc làm đừng mong dễ thành, vì việc dễ thành thì lòng khinh thường, kiêu mạn.
Trên con đường đi đến thành công có bao chông gai, khó khăn phải vượt qua. Không có việc gì bao giờ cũng “thuận buồm xuôi gió” được. Một việc muốn thành tựu thì tất cả phải chuẩn bị đầy đủ, hội đủ các nhân duyên vì như muốn có nồi cơm ngon thì gạo phải ngon, phải vừa nước, nhiệt lượng vừa đủ để chín cơm v.v…Nếu việc gì mình mong cầu cũng dễ thành thì ta đã không phải là người nữa rồi. Thần thánh và các cõi trời trong phim như vậy, thích gì có lấy. Còn mình là người trần, một việc muốn thành tựu phải trải qua nhiều khó khăn.
6. Giao tiếp đừng cầu lợi mình, vì lợi mình thì mất đạo nghĩa.
Giao tiếp xã hội đừng cầu lợi mình. Ai cũng không thích chơi với người mà chỉ cầu lợi cho bản thân mình. Các cụ có câu: “Có qua có lại, cho toại lòng nhau”. Lợi cho mình thì bất lợi cho người khác, như buôn bán, người bán cũng ăn lãi vừa phải thì sẽ đắt hàng. Người bán mà ăn lãi quá nhiều thì chỉ bán được một lần lại thêm bán hảng giả, kém chất lượng thì chẳng những mất khách mà người mua trong lòng còn chửi thầm.

7. Với người thì đừng mong tất cả đều thuận theo ý mình, vì được thuận theo ý mình thì lòng tất kiêu căng.
Câu này tương tự các câu trên.
8. Thi ân đừng cầu đền đáp, vì cầu đền đáp thì thi ân có ý mưu đồ.
Thi ân là làm ơn. Thấy ai hoạn nạn đem tâm giúp. Tương tự như bố thí. Đã giúp người mà cầu mong rằng sau mình đến mình đòi người ta trả công. Thật không phải chút nào. Như vậy là giúp có mưu đồ, ở đời không phải cái gì cũng sòng phẳng được. Nếu cái gì cũng sòng phẳng thì ân tình chẳng sâu. Mình giúp người ta tất có người giúp lại mình. Ai đó làm ơn rồi đi rêu rao về việc mình làm thì gây cho người chịu ơn tư tưởng không thoải mái. Người kia sẽ tìm đủ mọi cách trả quách cho nó xong. Làm ơn rồi mình không nghĩ gì đến việc trả ơn thì mới được cái phúc dài lâu. Ai cũng mến, ai cũng nể.

9. Thấy lợi đừng nhúng vào, vì nhúng vào thì si mê phải động.
Phật dạy đệ tử: “Thiểu dục tri túc”. Ít ham muốn, biết đủ. Ham muốn có mức độ nào đó thôi, khi đạt được mức rồi thì nên biết cách dừng. Giống như câu chuyện dân gian cây khế, người em nghèo khó may túi ba gang đem đi đựng vàng, đầy rồi là đủ dùng cho mình, lại còn bố thí cho gia đình nghèo, lợi mình lợi người. Người anh tâm keo kiệt, bỏn xẻn, tham lam may túi 9 gang thậm chí 12 gang trong khi đại bàng chỉ chở được người có túi ba gang. Kết quả là gì ai cũng biết. Lợi ở đây cũng vậy. Chúng ta thường phải suy nghĩ kỹ trước khi làm. Thấy lợi đó nhưng xét xem lợi đó có hại không? Lắm người thấy lợi nhúng tay vào rồi không rút ra được. Trong đầu nghĩ: “Biết thế này mình không làm cho xong” hỏi có ích gì? Các cụ nói: “Đâm lao, phải theo lao”. Đã nhúng tay vào rồi thì dù hay dù dỡ cũng phải gánh chịu một mình thôi.

10. Oan ức không cần biện bạch, vì biện bạch thì nhân ngã chưa xả.
Câu này ai không tu không làm được. Tích truyện Quan Âm Thị Kính, Tiểu Kính Tâm trải qua bao oan khuất, kêu trời cao đâu có thấu, nói người đâu có nghe. Cuối cùng cô ngậm ngùi chịu đựng, không một lời oán trách. Người tu hiểu rằng oan trái đời nay do nhân từ kiếp trước hoặc hiện tại đem lại. Ta nên gắng chịu, thậm chí còn xả bó, không trách mắng với người gây hàm oan. Trong kinh Phật còn dạy: “Lấy oán báo oán, oán càng tăng trưởng, lấy ân báo oán, oán liền tiêu diệt”. Dễ hiểu thôi, ngay đời nay ta thấy có những mối thù xuyên qua nhiều thế hệ, đời ông, đời cha cho đến đời con. Hễ gặp nhau là có chuyện chẳng lành. Chớ trêu thay, trong mối thù đó có mầm mống của một tình yêu hay một việc gì đó tạo thành cái ơn khiến cho hai bên ngồi lại với nhau. Oán thù xưa không còn nữa. Nhân ngã, người và ta là khái niệm phân biệt. Làm việc gì đó gây cho người khác đau đớn. Ta nghĩ xem mình trong hoàn cảnh đó có đau đớn không? Nếu đã trải qua rồi thì sao ta lại gây cho người ta đau đớn đây.

Giải thích thêm, tu hành giống như vượt ngược dòng suối, nếu ta buông tay chèo lập tức thuyền trôi xuôi dòng. Ngược dòng nghĩa là đấu tranh, sửa mình với những việc thiện, xuôi dòng nghĩa là thả mình trôi theo cái ác, lăn trong sáu nẻo luân hồi. Kinh đức Phật nói, hễ nơi nào có người tu là có rất nhiều ma vương quấy nhiễu. Ma vương ở đây là nội ma và ngoại ma. Nội ma là những thứ trong thân làm lung lạc ý chí tu hành như buồn ngủ, đau người, đau đầu v.v…. Ngoại ma là tác nhân bên ngoài do ngoại cảnh tác động. Khi đức Phật tham thiền để ngộ ra chân lý, ngài đối mặt với chính mình(nội ma). Khi đó ma vương thấy nếu để vị này thành Phật sẽ mất đi nhiều quyến thuộc(nhiều người tu theo, trừ bỏ cái ác). Chúng liền hóa ra hình ảnh kinh sợ, hóa ra mỹ nữ v.v… nhằm lung lạc ý chí của người. Nhưng trước sự phát khởi tâm Bồ đề kiên cố của ngài chúng đã phải bỏ chạy.
Hiểu rõ 10 điều tâm niệm này mong rằng chúng ta đã chuẩn bị được hành trang, để đối mặt với cuộc đời, để vững tin tu hành với phẩm hạnh của mình. Ngày mai, mặt trời lên xóa tan màn đêm vô minh tăm tối, hòa nhập thể tánh của Như Lai.