Những con ngựa đêm
Trúc Thông
(Thơ Nguyễn Việt Chiến, Nxb Hội Nhà văn 2003)
Nguyễn Việt Chiến có phẩm cách của một nhà siêu thực. Anh đúng là một nhà thơ theo nghĩa đắt nhất, anh tư duy bằng hình ảnh, chen chúc hình ảnh, bằng nhịp điệu và sự lôi cuốn từ ngữ kéo anh đi. Anh đúng là một thi sĩ, chống lại lối tư duy bằng ý niệm bằng luận lý, anh luôn luôn hồn nhiên, xa lạ với lối khộng khệnh sách vở ra vẻ uyên giả, trí thức. Có bài, có chỗ người đọc không nên hỏi tại sao lại viết thế này, thế kia, đừng thắc mắc về sự hợp lý khi đọc anh.
Những con ngựa đêm đi qua mặt hồ
Để lại dấu chân trên sóng
Những con ngựa hoang thức dậy từ đáy nước sâu
Những ngôi sao hoang mọc dậy từ đáy nước sâu
…..
Những con ngựa đêm cõng chúng ta đi qua mặt hồ
Khi chiếc kẹo bạc hà trong miệng em chưa tan
… Em cởi bỏ sợi dây buộc tóc
Mái tóc đêm xoã ấm
Em cũng giống chú ngựa đêm đi qua mặt hồ
Nhưng không để lại dấu chân trên sóng
Bởi em là trăng xanh
Làm gì có ngựa thật, đó là ảo giác thi sĩ vụt loé ở một khoảnh khắc quý hiếm đã được diễn tấu bằng một sự say sưa với tiết tấu như thế, sự chuyển động hình ảnh và dừng lại bất ngờ như thế. Những con ngựa đêm, tên tập thơ là một ẩn dụ mang tính tuyên ngôn của Nguyễn Việt Chiến về cách sáng tạo thơ theo lối riêng của anh. Nghĩa là được quyền tự do “mơ ngủ”, nhập đồng, liên tưởng như phi lí, ngôn từ nhiều khi như tự động rơi khỏi ngòi bút, dẫn đi.
Trong một số bài, đặc biệt thơ dài về nhiều chủ đề có tính khái quát Nguyễn Việt Chiến đã đạt hiệu quả cao trong khi hành xử nghệ thuật theo cách của anh (Phố, Con người, Trận mạc, Trẻ em trên mặt đất).
Nhưng người thi sĩ có tố chất siêu thực này đã viết:
Thơ không thể/ Cứ réo tràn như cỏ/ Xanh tột cùng/ Xanh tới mức lãng quên (Con người)
Trong trường ca Trẻ em trên mặt đất, giữa những tung hoành sáng tạo thi ảnh, lại nhói lên:
Cứ hai phút một trẻ con chết đói/ Trên hành tinh đầy ắp súng và thơ
Hoặc: Khi em đói thơ biết mình bất lực/ Trên cánh đồng của giấy với mực in/ Khi ngôn ngữ mùa nào thơ cũng gặt/ Những hạt đời lép rụng chẳng tuổi tên
Như tất cả mọi thi sĩ ở Việt Nam, Nguyễn Việt Chiến đâu có được rong chơi trong miền duy mĩ suốt trong, anh là con người của bụi bặm, gian lao, chịu thương tích trong chiến tranh và cuộc đời thường nhật. Riêng với Hà Nội của chúng ta, Nguyễn Việt Chiến có nhiều đóng góp đậm hơn, thời đại hơn, sâu sắc hơn khi dùng thơ diễn đạt một cách hấp dẫn nội tâm không một chiều của người Hà Nội đầy từng trải và dằn vặt:
(…) Nhưng trong những ngõ ngách tối tăm/ Nơi bóng tối cần vạch mặt/ Thì ánh sáng lại rút lui hoặc quá mù mờ/ (…) Họ/ Đám mây/ của một ngày/ Cáu bẩn/ Trôi trên dòng sông/ Của sự lo âu/ Quánh đặc/ Họ/ Mảnh vỡ/ Của những đêm rừng cháy/ Hoá thạch vào đêm/ Những ẩn ức tro tàn
Còn nhiều chi tiết thơ rất thành thực, rất đắt nữa chứng tỏ Nguyễn Việt Chiến là một nhà thơ hiện thực của Hà Nội. Đầy tài hoa, say đắm, mộng mơ nhưng cũng bất an trong những cảm xúc và suy tư đầy trách nhiệm.
Như tình yêu, thơ Nguyễn Việt Chiến hấp dẫn người đời có lý do và cả không rõ lý do. Không thể cặn kẽ tính toán yêu vì điểm A hay điểm B. Đó là bản lĩnh, bản năng sáng tạo của một thi sĩ từ trong máu. Tôi được anh dẫn đi rất thích thú trong miền thẩm mỹ mê man. Cũng có lúc thấm mệt bởi có cuộc (bài) hơi lan man. Đoạn cuối bài thơ dài Trẻ em trên mặt đất rõ ràng nhạt đi, nhẹ đi, bởi sự trùng lặp, kéo dài. Cũng cần nói thêm rằng Nguyễn Việt Chiến rất nhạy, rất yêu nghệ thuật dân tộc dân gian, tiếng Việt trong: Yếm đũi, Ba đứa trẻ trong tranh Thành Chương… thật duyên dáng, đầy sức truyền dẫn. Nhưng cũng có khi anh diêm dúa phố phường, cách rách chứ không phải cách tân:
Mơ ca/ Réo rắt/ Mơ xa/ Chiều không mộng mị/ Đêm là cố nhân
Hoặc: Chiều không bờ bến/ Sóng tan tác sầu
Lời chữ ở đây có vẻ sáo cũ, như nhạc vàng.
Tôi không muốn tỉa lỏi ra đây một vài chỗ chưa chỉnh chưa hay.
Tôi ham muốn lớn hơn: Nguyễn Việt Chiến là một tay thơ đáng mặt của Hà Nội ta. Vậy cùng với tài hoa phóng túng, người nghệ sĩ vùng văn hoá Thăng Long trong cuộc chơi nghệ thuật cũng thường tỏ rõ một gien trội trong sự khe khắt, trong yêu cầu ngày càng cao về tính chỉnh thể của thẩm mỹ.
(Phụ bản thơ - Báo Văn nghệ)
Trúc Thông
(Thơ Nguyễn Việt Chiến, Nxb Hội Nhà văn 2003)
Nguyễn Việt Chiến có phẩm cách của một nhà siêu thực. Anh đúng là một nhà thơ theo nghĩa đắt nhất, anh tư duy bằng hình ảnh, chen chúc hình ảnh, bằng nhịp điệu và sự lôi cuốn từ ngữ kéo anh đi. Anh đúng là một thi sĩ, chống lại lối tư duy bằng ý niệm bằng luận lý, anh luôn luôn hồn nhiên, xa lạ với lối khộng khệnh sách vở ra vẻ uyên giả, trí thức. Có bài, có chỗ người đọc không nên hỏi tại sao lại viết thế này, thế kia, đừng thắc mắc về sự hợp lý khi đọc anh.
Những con ngựa đêm đi qua mặt hồ
Để lại dấu chân trên sóng
Những con ngựa hoang thức dậy từ đáy nước sâu
Những ngôi sao hoang mọc dậy từ đáy nước sâu
…..
Những con ngựa đêm cõng chúng ta đi qua mặt hồ
Khi chiếc kẹo bạc hà trong miệng em chưa tan
… Em cởi bỏ sợi dây buộc tóc
Mái tóc đêm xoã ấm
Em cũng giống chú ngựa đêm đi qua mặt hồ
Nhưng không để lại dấu chân trên sóng
Bởi em là trăng xanh
Làm gì có ngựa thật, đó là ảo giác thi sĩ vụt loé ở một khoảnh khắc quý hiếm đã được diễn tấu bằng một sự say sưa với tiết tấu như thế, sự chuyển động hình ảnh và dừng lại bất ngờ như thế. Những con ngựa đêm, tên tập thơ là một ẩn dụ mang tính tuyên ngôn của Nguyễn Việt Chiến về cách sáng tạo thơ theo lối riêng của anh. Nghĩa là được quyền tự do “mơ ngủ”, nhập đồng, liên tưởng như phi lí, ngôn từ nhiều khi như tự động rơi khỏi ngòi bút, dẫn đi.
Trong một số bài, đặc biệt thơ dài về nhiều chủ đề có tính khái quát Nguyễn Việt Chiến đã đạt hiệu quả cao trong khi hành xử nghệ thuật theo cách của anh (Phố, Con người, Trận mạc, Trẻ em trên mặt đất).
Nhưng người thi sĩ có tố chất siêu thực này đã viết:
Thơ không thể/ Cứ réo tràn như cỏ/ Xanh tột cùng/ Xanh tới mức lãng quên (Con người)
Trong trường ca Trẻ em trên mặt đất, giữa những tung hoành sáng tạo thi ảnh, lại nhói lên:
Cứ hai phút một trẻ con chết đói/ Trên hành tinh đầy ắp súng và thơ
Hoặc: Khi em đói thơ biết mình bất lực/ Trên cánh đồng của giấy với mực in/ Khi ngôn ngữ mùa nào thơ cũng gặt/ Những hạt đời lép rụng chẳng tuổi tên
Như tất cả mọi thi sĩ ở Việt Nam, Nguyễn Việt Chiến đâu có được rong chơi trong miền duy mĩ suốt trong, anh là con người của bụi bặm, gian lao, chịu thương tích trong chiến tranh và cuộc đời thường nhật. Riêng với Hà Nội của chúng ta, Nguyễn Việt Chiến có nhiều đóng góp đậm hơn, thời đại hơn, sâu sắc hơn khi dùng thơ diễn đạt một cách hấp dẫn nội tâm không một chiều của người Hà Nội đầy từng trải và dằn vặt:
(…) Nhưng trong những ngõ ngách tối tăm/ Nơi bóng tối cần vạch mặt/ Thì ánh sáng lại rút lui hoặc quá mù mờ/ (…) Họ/ Đám mây/ của một ngày/ Cáu bẩn/ Trôi trên dòng sông/ Của sự lo âu/ Quánh đặc/ Họ/ Mảnh vỡ/ Của những đêm rừng cháy/ Hoá thạch vào đêm/ Những ẩn ức tro tàn
Còn nhiều chi tiết thơ rất thành thực, rất đắt nữa chứng tỏ Nguyễn Việt Chiến là một nhà thơ hiện thực của Hà Nội. Đầy tài hoa, say đắm, mộng mơ nhưng cũng bất an trong những cảm xúc và suy tư đầy trách nhiệm.
Như tình yêu, thơ Nguyễn Việt Chiến hấp dẫn người đời có lý do và cả không rõ lý do. Không thể cặn kẽ tính toán yêu vì điểm A hay điểm B. Đó là bản lĩnh, bản năng sáng tạo của một thi sĩ từ trong máu. Tôi được anh dẫn đi rất thích thú trong miền thẩm mỹ mê man. Cũng có lúc thấm mệt bởi có cuộc (bài) hơi lan man. Đoạn cuối bài thơ dài Trẻ em trên mặt đất rõ ràng nhạt đi, nhẹ đi, bởi sự trùng lặp, kéo dài. Cũng cần nói thêm rằng Nguyễn Việt Chiến rất nhạy, rất yêu nghệ thuật dân tộc dân gian, tiếng Việt trong: Yếm đũi, Ba đứa trẻ trong tranh Thành Chương… thật duyên dáng, đầy sức truyền dẫn. Nhưng cũng có khi anh diêm dúa phố phường, cách rách chứ không phải cách tân:
Mơ ca/ Réo rắt/ Mơ xa/ Chiều không mộng mị/ Đêm là cố nhân
Hoặc: Chiều không bờ bến/ Sóng tan tác sầu
Lời chữ ở đây có vẻ sáo cũ, như nhạc vàng.
Tôi không muốn tỉa lỏi ra đây một vài chỗ chưa chỉnh chưa hay.
Tôi ham muốn lớn hơn: Nguyễn Việt Chiến là một tay thơ đáng mặt của Hà Nội ta. Vậy cùng với tài hoa phóng túng, người nghệ sĩ vùng văn hoá Thăng Long trong cuộc chơi nghệ thuật cũng thường tỏ rõ một gien trội trong sự khe khắt, trong yêu cầu ngày càng cao về tính chỉnh thể của thẩm mỹ.
(Phụ bản thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,