Khoanh tay cúi đầu
Lê Hoài Nam
Chưa có dịp sang thăm Nhật Bản, Hàn Quốc nhưng tác phẩm văn học nghệ thuật của hai nước này tôi cũng đã ít nhiều được thưởng thức. Riêng lĩnh vực điện ảnh tôi tiếp xúc nhiều hơn bởi truyền hình của chúng ta mấy năm nay phát khá nhiều phim của hai nước này, đặc biệt là Hàn Quốc. Phim của họ cũng có phim hay, phim dở; nhưng có một cử chỉ cứ lặp đi lặp lại nhưng bao giờ cũng thu hút sự quan tâm theo dõi của tôi: khoanh tay và cúi đầu. Khi gặp nhau, chào nhau: khoanh tay và cúi đầu. Khi trao đổi chuyện trò mà thụ lý ý kiến của nhau: khoanh tay và cúi đầu. Khi bất đồng ý kiến cần phải dừng lại để đôi bên cùng suy nghĩ: khoanh tay và cúi đầu. Khi tiễn biệt chia xa: khoanh tay và cúi đầu. Khi xin lỗi hoặc thứ lỗi: khoanh tay và cúi đầu…
Mỗi lần thấy tôi tỏ ra thích thú, đồng cảm với cử chỉ ấy, ông bạn ngồi bên cạnh lên tiếng phê phán tôi có đầu óc phong kiến. Ông ấy nói đại khái đã hàng ngàn năm ông cha ta phải khoanh tay cúi đầu, thậm chí quỳ gối hầu hạ đám cường quyền ăn trên ngồi chốc; đến đời chúng ta mới thoát ra được; ông thích cử chỉ sặc mùi nô lệ ấy nghĩa là ông muốn chúng ta và con cháu chúng ta trở về với kiếp sống làm thân trâu ngựa nữa sao! Ông bạn đã “quy kết” tội của tôi có vẻ to tát thế, lẽ đương nhiên tôi buộc phải tranh luận, bộc lộ chủ kiến của mình. Tôi nói đại để, cái cử chỉ khoanh tay và cúi đầu của người Nhật, người Hàn có điểm xuất phát từ nguồn gốc nô lệ thật, nhưng lại chính nó góp phần làm cho hai quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất khu vực á châu ấy vẫn giữ được nề nếp, trật tự, giảm thiểu tối đa thảm cảnh “người ăn thịt người” mà nước nào trải qua thời kỳ tư bản hoang dại cũng thường mắc phải.
Có thể vào thuở hai nước Nhật, Hàn còn lạc hậu, cái động tác khoanh tay cúi đầu chỉ buộc phải có đơn phương ở người bề dưới, còn người bề trên sẽ đáp lại bằng một cái gật đầu hay một cái nhếch môi chẳng hạn. Nhưng rồi giờ đây, như các bạn thấy đấy, người bề dưới khoanh tay cúi đầu chào thì người bề trên cũng khoanh tay cúi đầu đáp lễ. Con với cha mẹ, trò với thầy, nhân viên với giám đốc, đệ với huynh, bằng hữu với nhau đều thế cả. Như vậy cử chỉ khoanh tay cúi đầu ở đây không còn phản ánh sự phân biệt thân phận kẻ tôi đòi trước quyền uy của ai đó nữa mà nó thể hiện rất rạch ròi kẻ trên người dưới mà vẫn tôn trọng lẫn nhau; tràn đầy tinh thần bình đẳng và quyền sống. Nó biểu thị con người là một chỉnh thể, một sinh vật đáng quý nhất, nghiêm cẩn và thiêng liêng nhất; không thể sống và ứng xử với nhau một cách cẩu thả, rẻ rúng được.
Khoảng gần một tháng nay, cứ sau chương trình thời sự buổi sáng, khán giả truyền hình lại được xem bộ phim Sakua của Nhật Bản. Bộ phim này không gây dư luận xôn xao như nhiều bộ phim trước đó, nhưng với tôi thì lại rất thích xem. Cái môi trường học đường trong phim đã làm xao động trái tim tôi. Thầy đúng ra thầy, trò đúng ra trò. Các thầy cô ở đây trong con mắt học trò vừa thiêng liêng thành kính như một vị linh mục trước đám con chiên lại vừa thân mật gần gũi như những người bạn. Thầy cô nào cũng có một tâm hồn đẹp, đúng như ai đó đã mệnh danh “người kỹ sư tâm hồn”. Lũ trò cũng manh nha, lấp lánh những vẻ đẹp của tâm hồn vì chúng là tấm gương phản chiếu của người thầy. Tôi đặc biệt thích cái cử chỉ khoanh tay cúi đầu của cô giáo trẻ Sakura trước cấp trên, trước đồng nghiệp và trước cả học trò. Phim lấy bối cảnh thời hiện đại mà sao cái bản sắc Nhật Bản nguyên sơ vẫn không hề bị pha trộn. Tôi trộm nghĩ: Giá cuộc sống ngoài đời giống như trong phim này thì thiên đường trên mặt đất là hoàn toàn có thật.
Thuở còn nhỏ, tôi thường được song thân dạy khoanh tay cúi đầu, dạy chữ lễ trước khi dạy văn. Nhưng rồi cái kiểu dạy dỗ có tính nho giáo ấy đã dần biến mất tự khi nào. Bây giờ cứ mỗi lần xem xong một tập của bộ phim Sakura, nhìn ra xung quanh trong tôi lại bộn lên một tâm trạng man mác buồn. Đến cơ quan, công sở thì cán bộ và nhân viên đi sát qua nhau mà không thèm ban tặng cho nhau một lời chào. Nếu có chăng thì hoặc là biểu lộ thái độ khúm núm, thớ lợ, xu phụ quá; hoặc là sàm sỡ, nhâng nháo quá. Nhìn về gia đình thì con cái khi đi khi về không hề có một cử chỉ cung kính với bố mẹ, một lời chào cũng không. Trò gặp thầy cô giáo ngoài đường không những không chào mà còn ngoảnh nhìn sang phía khác. Thầy cô cũng không một chút đau buồn, dằn vặt trước thái độ khiếm nhã của trò. Cứ như là cuộc sống nó hiển nhiên là thế. Cán bộ vừa mới được tuyển dụng vào cơ quan năm trước, năm sau củng cố xong ghế ngồi liền tìm cách hất cẳng sếp, người đã từng ký quyết định tuyển dụng mình. Đảng viên mới kết nạp năm trước, năm sau chính thức liền kéo bè kéo cánh ký đơn kiện bí thư. Những chuyện như thế ở thời điểm này không còn là cá biệt nữa. Lại có những cơ quan, công sở hầu như tất cả mọi người dành thời gian cho công việc chuyên môn rất ít mà chủ yếu bị cuốn vào những chuyện phe nhóm, tranh dành; không hiếm những cuộc mua bán trắng trợn đến mức khó tin trong guồng máy công quyền. Hụt hẫng kiến văn, tâm hồn xơ xác, trống rỗng, lại thiếu chữ lễ, con người trở nên tẻ ngắt và trơ trẽn.
Mỗi lần chứng kiến những hiện tượng như thế tôi lại ước: Giá ở xứ sở mình thiết lập được cử chỉ nào đó thể hiện được sự chữ lễ, chữ nhân như của ông cha ta ngày xưa.
(Báo Văn nghệ)
Lê Hoài Nam
Chưa có dịp sang thăm Nhật Bản, Hàn Quốc nhưng tác phẩm văn học nghệ thuật của hai nước này tôi cũng đã ít nhiều được thưởng thức. Riêng lĩnh vực điện ảnh tôi tiếp xúc nhiều hơn bởi truyền hình của chúng ta mấy năm nay phát khá nhiều phim của hai nước này, đặc biệt là Hàn Quốc. Phim của họ cũng có phim hay, phim dở; nhưng có một cử chỉ cứ lặp đi lặp lại nhưng bao giờ cũng thu hút sự quan tâm theo dõi của tôi: khoanh tay và cúi đầu. Khi gặp nhau, chào nhau: khoanh tay và cúi đầu. Khi trao đổi chuyện trò mà thụ lý ý kiến của nhau: khoanh tay và cúi đầu. Khi bất đồng ý kiến cần phải dừng lại để đôi bên cùng suy nghĩ: khoanh tay và cúi đầu. Khi tiễn biệt chia xa: khoanh tay và cúi đầu. Khi xin lỗi hoặc thứ lỗi: khoanh tay và cúi đầu…
Mỗi lần thấy tôi tỏ ra thích thú, đồng cảm với cử chỉ ấy, ông bạn ngồi bên cạnh lên tiếng phê phán tôi có đầu óc phong kiến. Ông ấy nói đại khái đã hàng ngàn năm ông cha ta phải khoanh tay cúi đầu, thậm chí quỳ gối hầu hạ đám cường quyền ăn trên ngồi chốc; đến đời chúng ta mới thoát ra được; ông thích cử chỉ sặc mùi nô lệ ấy nghĩa là ông muốn chúng ta và con cháu chúng ta trở về với kiếp sống làm thân trâu ngựa nữa sao! Ông bạn đã “quy kết” tội của tôi có vẻ to tát thế, lẽ đương nhiên tôi buộc phải tranh luận, bộc lộ chủ kiến của mình. Tôi nói đại để, cái cử chỉ khoanh tay và cúi đầu của người Nhật, người Hàn có điểm xuất phát từ nguồn gốc nô lệ thật, nhưng lại chính nó góp phần làm cho hai quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất khu vực á châu ấy vẫn giữ được nề nếp, trật tự, giảm thiểu tối đa thảm cảnh “người ăn thịt người” mà nước nào trải qua thời kỳ tư bản hoang dại cũng thường mắc phải.
Có thể vào thuở hai nước Nhật, Hàn còn lạc hậu, cái động tác khoanh tay cúi đầu chỉ buộc phải có đơn phương ở người bề dưới, còn người bề trên sẽ đáp lại bằng một cái gật đầu hay một cái nhếch môi chẳng hạn. Nhưng rồi giờ đây, như các bạn thấy đấy, người bề dưới khoanh tay cúi đầu chào thì người bề trên cũng khoanh tay cúi đầu đáp lễ. Con với cha mẹ, trò với thầy, nhân viên với giám đốc, đệ với huynh, bằng hữu với nhau đều thế cả. Như vậy cử chỉ khoanh tay cúi đầu ở đây không còn phản ánh sự phân biệt thân phận kẻ tôi đòi trước quyền uy của ai đó nữa mà nó thể hiện rất rạch ròi kẻ trên người dưới mà vẫn tôn trọng lẫn nhau; tràn đầy tinh thần bình đẳng và quyền sống. Nó biểu thị con người là một chỉnh thể, một sinh vật đáng quý nhất, nghiêm cẩn và thiêng liêng nhất; không thể sống và ứng xử với nhau một cách cẩu thả, rẻ rúng được.
Khoảng gần một tháng nay, cứ sau chương trình thời sự buổi sáng, khán giả truyền hình lại được xem bộ phim Sakua của Nhật Bản. Bộ phim này không gây dư luận xôn xao như nhiều bộ phim trước đó, nhưng với tôi thì lại rất thích xem. Cái môi trường học đường trong phim đã làm xao động trái tim tôi. Thầy đúng ra thầy, trò đúng ra trò. Các thầy cô ở đây trong con mắt học trò vừa thiêng liêng thành kính như một vị linh mục trước đám con chiên lại vừa thân mật gần gũi như những người bạn. Thầy cô nào cũng có một tâm hồn đẹp, đúng như ai đó đã mệnh danh “người kỹ sư tâm hồn”. Lũ trò cũng manh nha, lấp lánh những vẻ đẹp của tâm hồn vì chúng là tấm gương phản chiếu của người thầy. Tôi đặc biệt thích cái cử chỉ khoanh tay cúi đầu của cô giáo trẻ Sakura trước cấp trên, trước đồng nghiệp và trước cả học trò. Phim lấy bối cảnh thời hiện đại mà sao cái bản sắc Nhật Bản nguyên sơ vẫn không hề bị pha trộn. Tôi trộm nghĩ: Giá cuộc sống ngoài đời giống như trong phim này thì thiên đường trên mặt đất là hoàn toàn có thật.
Thuở còn nhỏ, tôi thường được song thân dạy khoanh tay cúi đầu, dạy chữ lễ trước khi dạy văn. Nhưng rồi cái kiểu dạy dỗ có tính nho giáo ấy đã dần biến mất tự khi nào. Bây giờ cứ mỗi lần xem xong một tập của bộ phim Sakura, nhìn ra xung quanh trong tôi lại bộn lên một tâm trạng man mác buồn. Đến cơ quan, công sở thì cán bộ và nhân viên đi sát qua nhau mà không thèm ban tặng cho nhau một lời chào. Nếu có chăng thì hoặc là biểu lộ thái độ khúm núm, thớ lợ, xu phụ quá; hoặc là sàm sỡ, nhâng nháo quá. Nhìn về gia đình thì con cái khi đi khi về không hề có một cử chỉ cung kính với bố mẹ, một lời chào cũng không. Trò gặp thầy cô giáo ngoài đường không những không chào mà còn ngoảnh nhìn sang phía khác. Thầy cô cũng không một chút đau buồn, dằn vặt trước thái độ khiếm nhã của trò. Cứ như là cuộc sống nó hiển nhiên là thế. Cán bộ vừa mới được tuyển dụng vào cơ quan năm trước, năm sau củng cố xong ghế ngồi liền tìm cách hất cẳng sếp, người đã từng ký quyết định tuyển dụng mình. Đảng viên mới kết nạp năm trước, năm sau chính thức liền kéo bè kéo cánh ký đơn kiện bí thư. Những chuyện như thế ở thời điểm này không còn là cá biệt nữa. Lại có những cơ quan, công sở hầu như tất cả mọi người dành thời gian cho công việc chuyên môn rất ít mà chủ yếu bị cuốn vào những chuyện phe nhóm, tranh dành; không hiếm những cuộc mua bán trắng trợn đến mức khó tin trong guồng máy công quyền. Hụt hẫng kiến văn, tâm hồn xơ xác, trống rỗng, lại thiếu chữ lễ, con người trở nên tẻ ngắt và trơ trẽn.
Mỗi lần chứng kiến những hiện tượng như thế tôi lại ước: Giá ở xứ sở mình thiết lập được cử chỉ nào đó thể hiện được sự chữ lễ, chữ nhân như của ông cha ta ngày xưa.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,