Phê bình lối phê bình thô sơ, xuyên tạc
Đào Duy Hiệp
(Nhân đọc “Một lối bình thơ tư biện và khiên cưỡng” của PGS. TS Linh Giang. Văn nghệ Trẻ số 20, 16-5-2004)
Bài Kiểu tự sự trong bài thơ Không nói của tôi đã đăng: Văn nghệ Trẻ số 44, (2-11-2003); Văn nghệ số Tết Giáp Thân, 3+4+5 (7-31-1-2004) và tạp chí Ngôn ngữ và đời sống (3-2004). Mới đây, có người ký PGS.TS Linh Giang viết bài phê bình bài viết của tôi. Trước cách đọc phê bình và viết phê bình lạ lùng của ông này (do không biết là ai nên tôi tạm gọi là ông, nếu có gì sơ xuất xin được lượng thứ), tôi buộc lòng phải viết bài trao đổi. Tất cả những câu của ông tôi cho vào ngoặc kép, in đậm.
I. Về lý luận:
1. Để phê bình bài viết của tôi, ông Linh Giang tra từ điển tiếng Hán (“tự sự” là “kể chuyện, kể các sự kiện”) và một câu trích Timôphiép không để trong ngoặc kép: “Hình tượng trữ tình chỉ tập trung thể hiện một vài tâm trạng cá biệt, còn trong loại văn kể chuyện, tính cách con người được khắc hoạ qua một hoặc nhiều giai đoạn trong cuộc đời nhân vật, cụ thể tức là qua những sự kiện tạo thành cốt truyện”.
Vậy: “tâm trạng cá biệt” là gì? Nếu không “cá biệt” có là “trữ tình” không? Còn “Hình tượng trữ tình chỉ tập trung thể hiện một vài tâm trạng cá biệt” là không đúng ngữ pháp, vì “Hình tượng” không thể làm chủ ngữ để cầm quản bút viết thay nhà văn được (!) Cuối cùng, câu trên là để phân biệt hai loại nhân vật trong “văn kể chuyện” hay cho hai loại thơ “trữ tình” và “tự sự”? (Nên biết, những quan điểm, lập trường của Timôphiép đã bị M.B.Khrapchekô, Giáo sư Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Nga phê phán trong Cá tính sáng tạo… Từ đây, những cuốn sách tôi dẫn giúp ông Linh Giang đều theo cách này: không viết đầy đủ).
2. Ngay sau câu trích, ông viết: “Sự khác biệt giữa thơ trữ tình và thơ tự sự cũng là ở đặc điểm này. Thơ tự sự khác với văn xuôi tự sự ở chỗ thơ có ít sự kiện, cốt truyện cũng đơn giản hơn, còn trong văn xuôi, sự kiện có thể có rất nhiều và cốt truyện có thể rất phức tạp”.
“ở đặc điểm này” là đặc điểm nào? Còn “thơ tự sự” khác với “văn xuôi tự sự” thì hiển nhiên và ngây thơ đến nỗi ta phải mỉm cười nhớ đến một câu của người Pháp: “Trước khi chết mười lăm phút ngài vẫn còn sống”! Lối nghĩ của ông như sau: Câu 1. “thơ trữ tình” (A) khác với “thơ tự sự” (B); câu 2. “thơ tự sự” (B) khác với “văn xuôi tự sự” (C).
Ta có: A = B; B = CgA = C;
Suy ra: “ thơ trữ tình” khác với “văn xuôi tự sự” (!)
Cách đây trên ba thế kỷ, ông Jourdain đã phân biệt, dẫu ngô nghê, hài hước, nhưng còn bản chất hơn nhiều: thơ và văn xuôi (sự khác hẳn nhau của hai thể loại; chứ không phải râu ria “trữ tình” với “tự sự”, vì mỗi thể loại trên đều có các thứ “râu” này). Cứ như: Bí khác Bầu, Bầu khác Cà; thế là: Bí khác Cà (!)
3. ông quan niệm: “ Khi kể một sự kiện nào đó, nhà thơ ắt phải kể về quá trình nảy sinh, diễn biến, phát triển và kết thúc của sự kiện đó’’(sic!). Cứ như xung đột kịch. Rồi: “Tất nhiên trong thơ tự sự, quá trình này thường ngắn gọn và giản lược nhiều so với văn xuôi tự sự, nhưng dù sao người đọc cũng cảm nhận thấy sự chuyển động của một sự kiện nào đó”. Ông nhấn mạnh đến “chuyển động” và “sự kiện” (có đến 9 từ “sự kiện”). Theo đó, thơ phải có “sự kiện”, mà “sự kiện” phải “chuyển động” thì mới “tự sự” được; nếu không, nó phải là “trữ tình”(!). (Cần đọc: Tác phẩm trữ tình và Tác phẩm tự sự - trữ tình của V.E.Khalizep, người Nga; 150 thuật ngữ văn học).
“Tự sự” với “trữ tình” cứ “siêu hình”, nhập nhòe làm sao. Các nhân vật tối dạ của Flaubert cũng “siêu hình” khi nhìn ngọn nến cháy mà hoang mang không biết mắt mình sáng hay ngọn nến sáng?! Phải “sáng lòng” mới nên “tự sự”.
Ông nên biết: Cả văn xuôi và thơ đều có “tự sự” và “trữ tình”; có khi hai thứ trộn vào nhau. “Tự sự” (“nhân vật tách rời tác giả được làm nội dung cho tác giả”); “trữ tình” (“sự trùng hợp của chủ thể và khách thể trong một ngôi” - Hegel). “Tự sự” đã có từ trong dân gian; trong các trường ca Homère; thơ Cổ điển được làm theo vần luật; thơ Lãng mạn đã phá bỏ vần luật để réo rắt “kể” theo kiểu khác, tự do hơn; tiếp đó, thơ “kể” tượng trưng, siêu thực,... và vẫn “kể” tới tận bây giờ ở thơ hậu hiện đại. Tôi chỉ muốn nói đến riêng các kiểu tự sự thôi. Song ngay cả “tự sự” dù ở nghệ thuật dân gian hay nghệ thuật cao, (thơ luyện- élaboré), cũng không cứ phải “kể về quá trình nảy sinh, diễn biến, phát triển và kết thúc của sự kiện”. Các cụ chúng ta ngày xưa “tự sự” kiểu lạ lắm: “Đôi ta bắt gặp nhau đây / Như con bò gầy gặp bãi cỏ non” hoặc “Đêm qua ba bốn lần mơ / Chiêm bao thì thấy dậy sờ thì không”. Mấy câu trên chả thấy các cụ “kể về quá trình nảy sinh...” tình cảm, chả biết anh chị quen biết nhau thế nào, bao giờ, con cái nhà ai mà đã “chuyển động” đến “gặp nhau”, “mơ” mòng thấy nhau!
II. Về đọc thơ.
Ông kiên trì: “Rõ làng là bài thơ Không nói của Nguyễn Đình Thi tràn trề tâm trạng và cảm xúc, không hề có sự chuyển động của một sự kiện nào đó”. Rồi khẳng định: “ ở đây không có một kiểu tự sự nào cả. (...). Bài thơ rất ngắn, chỉ gồm mười mấy dòng thơ, thì làm sao có thể kể lại được một câu chuyện cảm động về một số phận, một cuộc đời”. Nên nhớ, ngay cả ở một bài thơ rất dài (bài thơ không phải truyện thơ), nhà thơ đâu có phải “kể lại được một câu chuyện...”. Còn bình thơ, kiểu: “tràn trề tâm trạng và cảm xúc”; “mang phong cách trữ tình nhẹ nhàng, êm dịu, thanh thoát, nhưng sâu lắng. Có nỗi buồn, nhưng nỗi buồn cũng dìu dịu, man mác”... thì đã hiếm gặp ngay ở những sinh viên khoa Văn hôm nay.
Ai cũng thắc mắc vì động cơ gì mà ông lại cứ khăng khăng phủ nhận tính “tự sự” trong bài thơ Không nói và dứt khoát nó chỉ là “trữ tình”? Vui thay, ngay dưới đây đã có câu trả lời:
Trong lúc hăng hái phủ nhận tính chất tự sự của bài thơ, thì chính ông Linh Giang lại quên béng mất là mình vừa phủ nhận, nên đã “kể chuyện” rất hùng hồn ở cuối cột thứ 3, trang 7 của bài báo! Tôi trích lại nhé: “Rõ ràng đề tài bài thơ nói về hai người yêu nhau chia tay nhau để lên đường tham gia công tác kháng chiến. Trong đêm mưa, họ dừng chân trước một ngôi nhà ven đường”. Và sau đó, ông lại say sưa “lập trường”: “những ý thơ nói lên quyết tâm và nghị lực của hai nhân vật (...) Bài thơ nói về một việc quan trọng trong cuộc sống của cán bộ thời kỳ kháng chiến. Người ta yêu nhau, gắn bó với nhau, nhưng do nhu cầu công tác, họ vẫn phải xa nhau”, v.v.
Ông đang “tự sự” về những “chuyển động” có thật của bài thơ! Ông đã phản bội, mâu thuẫn lại chính ông một cách hồn nhiên như vậy sao? Nguyên do tại đâu đã khiến ông mờ mịt để mới viết dòng sau đã quên dòng trước như vậy?
III. Đọc phê bình:
1. Ông Linh Giang phê bình theo lối: “bỏ sót”, “cắt dán” và xuvên tạc nội dung văn bản.
Bạn đọc chắc hẳn còn tờ Văn nghệ số Tết Giáp Thân 2004 trong tay, có thể dễ dàng kiểm tra lại nguyên văn đoạn tôi viết: “Thơ Nguyễn Đình Thi đã mang một hơi thở mới qua kiểu tự sự kiệm chữ, loại bỏ những tình cảm réo rắt kí sinh, “những luồng run rẩy” của trái tim nhà thơ trên bình diện ngữ nghĩa, nhất là bỏ kiểu “kể chuyện” tâm tình của Thơ Mới. Nguyễn Đình Thi đã nhập vào thi pháp chung của thời đại: Thơ Kháng chiến”.
Tôi đã phân biệt rõ ràng đến thế lúc gần kết bài để phân biệt - kiểu tự sự của thơ Nguyễn Đình Thi với thơ lãng mạn, nhưng do một ẩn ý nào đó mà ông đã “bỏ sót” và vặn vẹo: “bài thơ Không nói thuộc kiểu tự sự gì?” rồi phê tôi đã “san bằng sự khác biệt (...) giữa các loại thơ tình với thơ Nguyễn Đình Thi và thơ kháng chiến”. Đến nay, “các loại thơ tình”, trong đó có Thơ Mới, đã không còn có tội nữa, tiếc thay! Để cho rõ bài thơ “thuộc kiểu tự sự gì”, tôi lấy thêm một vài ví dụ: Tống biệt hành của Thâm Tâm, Những bóng người trên sân ga của Nguyễn Bính... cũng là chia tay, nhưng chúng khác rất xa với kiểu bài Không nói ở giọng điệu, câu chữ, hình ảnh và ở chính tính chất “tự sự” của nó.
Khi tôi viết: “(đây là một đối thoại giả, đúng hơn là cử chỉ “hạ quyết tâm”)”, thì ông chép lại: “một đối thoại giả hơn là cử chỉ hạ quyết tâm”. Ông “bỏ sót” một cách rất tâm địa vào đúng chữ đúng. Theo đó thì câu chép lại của ông sẽ phải được hiểu là: đối thoại giả... dối đấy chứ làm gì có quyết tâm và “cái bắt tay chặt chẽ của hai người yêu nhau” lên đường “tham gia công tác kháng chiến”(!) (Ông Linh Giang nên bồi dưỡng thêm về tri thức lý luận để đừng bị “choáng” vì những thuật ngữ mà cả thế giới đã sử dụng trên nửa thế kỉ nay. Nên đọc: Các khái niệm và thuật ngữ… ở Tây âu và Hoa Kỳ thế kỷ 20).
2. Ông còn “cắt dán”. Tôi viết ở gần đầu bài: “Nếu liền mạch, lôgic kiểu văn xuôi như trên, hai câu thơ của Nguvễn Đình Thi có lẽ sẽ có chung “kiểu dáng”, chẳng hạn. “Dừng chân trong mưa bay / Nào ta nghỉ lại đây”: đây là tình trạng sức khoẻ sau hôn nhân” để nói cho vui nếu câu thơ của Nguyễn Đình Thi cũng giống “kiểu dáng” ngô nghê như thế. Nhưng ông Linh Giang đã “cắt” ra để “dán” vào: “Tâm hồn các nhân vật của Nguyễn Đình Thi, Phạm Tiến Duật rất tế nhị, rất tinh tế (...). Sự thiếu tế nhị này còn bộc lộ rõ trong đoạn bình luận về cảnh chia tay, khi Đào Duy Hiệp thêm một ý: “Đây là tình trạng sức khỏe sau hôn nhân”(!) Xin hỏi: “trong đoạn bình luận về cảnh chia tay” là trong đoạn nào? Lần sau ông PGS.TS Linh Giang cần phải trung thực, trích dẫn rõ ràng, đầy đủ.
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Đào Duy Hiệp
(Nhân đọc “Một lối bình thơ tư biện và khiên cưỡng” của PGS. TS Linh Giang. Văn nghệ Trẻ số 20, 16-5-2004)
Bài Kiểu tự sự trong bài thơ Không nói của tôi đã đăng: Văn nghệ Trẻ số 44, (2-11-2003); Văn nghệ số Tết Giáp Thân, 3+4+5 (7-31-1-2004) và tạp chí Ngôn ngữ và đời sống (3-2004). Mới đây, có người ký PGS.TS Linh Giang viết bài phê bình bài viết của tôi. Trước cách đọc phê bình và viết phê bình lạ lùng của ông này (do không biết là ai nên tôi tạm gọi là ông, nếu có gì sơ xuất xin được lượng thứ), tôi buộc lòng phải viết bài trao đổi. Tất cả những câu của ông tôi cho vào ngoặc kép, in đậm.
I. Về lý luận:
1. Để phê bình bài viết của tôi, ông Linh Giang tra từ điển tiếng Hán (“tự sự” là “kể chuyện, kể các sự kiện”) và một câu trích Timôphiép không để trong ngoặc kép: “Hình tượng trữ tình chỉ tập trung thể hiện một vài tâm trạng cá biệt, còn trong loại văn kể chuyện, tính cách con người được khắc hoạ qua một hoặc nhiều giai đoạn trong cuộc đời nhân vật, cụ thể tức là qua những sự kiện tạo thành cốt truyện”.
Vậy: “tâm trạng cá biệt” là gì? Nếu không “cá biệt” có là “trữ tình” không? Còn “Hình tượng trữ tình chỉ tập trung thể hiện một vài tâm trạng cá biệt” là không đúng ngữ pháp, vì “Hình tượng” không thể làm chủ ngữ để cầm quản bút viết thay nhà văn được (!) Cuối cùng, câu trên là để phân biệt hai loại nhân vật trong “văn kể chuyện” hay cho hai loại thơ “trữ tình” và “tự sự”? (Nên biết, những quan điểm, lập trường của Timôphiép đã bị M.B.Khrapchekô, Giáo sư Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Nga phê phán trong Cá tính sáng tạo… Từ đây, những cuốn sách tôi dẫn giúp ông Linh Giang đều theo cách này: không viết đầy đủ).
2. Ngay sau câu trích, ông viết: “Sự khác biệt giữa thơ trữ tình và thơ tự sự cũng là ở đặc điểm này. Thơ tự sự khác với văn xuôi tự sự ở chỗ thơ có ít sự kiện, cốt truyện cũng đơn giản hơn, còn trong văn xuôi, sự kiện có thể có rất nhiều và cốt truyện có thể rất phức tạp”.
“ở đặc điểm này” là đặc điểm nào? Còn “thơ tự sự” khác với “văn xuôi tự sự” thì hiển nhiên và ngây thơ đến nỗi ta phải mỉm cười nhớ đến một câu của người Pháp: “Trước khi chết mười lăm phút ngài vẫn còn sống”! Lối nghĩ của ông như sau: Câu 1. “thơ trữ tình” (A) khác với “thơ tự sự” (B); câu 2. “thơ tự sự” (B) khác với “văn xuôi tự sự” (C).
Ta có: A = B; B = CgA = C;
Suy ra: “ thơ trữ tình” khác với “văn xuôi tự sự” (!)
Cách đây trên ba thế kỷ, ông Jourdain đã phân biệt, dẫu ngô nghê, hài hước, nhưng còn bản chất hơn nhiều: thơ và văn xuôi (sự khác hẳn nhau của hai thể loại; chứ không phải râu ria “trữ tình” với “tự sự”, vì mỗi thể loại trên đều có các thứ “râu” này). Cứ như: Bí khác Bầu, Bầu khác Cà; thế là: Bí khác Cà (!)
3. ông quan niệm: “ Khi kể một sự kiện nào đó, nhà thơ ắt phải kể về quá trình nảy sinh, diễn biến, phát triển và kết thúc của sự kiện đó’’(sic!). Cứ như xung đột kịch. Rồi: “Tất nhiên trong thơ tự sự, quá trình này thường ngắn gọn và giản lược nhiều so với văn xuôi tự sự, nhưng dù sao người đọc cũng cảm nhận thấy sự chuyển động của một sự kiện nào đó”. Ông nhấn mạnh đến “chuyển động” và “sự kiện” (có đến 9 từ “sự kiện”). Theo đó, thơ phải có “sự kiện”, mà “sự kiện” phải “chuyển động” thì mới “tự sự” được; nếu không, nó phải là “trữ tình”(!). (Cần đọc: Tác phẩm trữ tình và Tác phẩm tự sự - trữ tình của V.E.Khalizep, người Nga; 150 thuật ngữ văn học).
“Tự sự” với “trữ tình” cứ “siêu hình”, nhập nhòe làm sao. Các nhân vật tối dạ của Flaubert cũng “siêu hình” khi nhìn ngọn nến cháy mà hoang mang không biết mắt mình sáng hay ngọn nến sáng?! Phải “sáng lòng” mới nên “tự sự”.
Ông nên biết: Cả văn xuôi và thơ đều có “tự sự” và “trữ tình”; có khi hai thứ trộn vào nhau. “Tự sự” (“nhân vật tách rời tác giả được làm nội dung cho tác giả”); “trữ tình” (“sự trùng hợp của chủ thể và khách thể trong một ngôi” - Hegel). “Tự sự” đã có từ trong dân gian; trong các trường ca Homère; thơ Cổ điển được làm theo vần luật; thơ Lãng mạn đã phá bỏ vần luật để réo rắt “kể” theo kiểu khác, tự do hơn; tiếp đó, thơ “kể” tượng trưng, siêu thực,... và vẫn “kể” tới tận bây giờ ở thơ hậu hiện đại. Tôi chỉ muốn nói đến riêng các kiểu tự sự thôi. Song ngay cả “tự sự” dù ở nghệ thuật dân gian hay nghệ thuật cao, (thơ luyện- élaboré), cũng không cứ phải “kể về quá trình nảy sinh, diễn biến, phát triển và kết thúc của sự kiện”. Các cụ chúng ta ngày xưa “tự sự” kiểu lạ lắm: “Đôi ta bắt gặp nhau đây / Như con bò gầy gặp bãi cỏ non” hoặc “Đêm qua ba bốn lần mơ / Chiêm bao thì thấy dậy sờ thì không”. Mấy câu trên chả thấy các cụ “kể về quá trình nảy sinh...” tình cảm, chả biết anh chị quen biết nhau thế nào, bao giờ, con cái nhà ai mà đã “chuyển động” đến “gặp nhau”, “mơ” mòng thấy nhau!
II. Về đọc thơ.
Ông kiên trì: “Rõ làng là bài thơ Không nói của Nguyễn Đình Thi tràn trề tâm trạng và cảm xúc, không hề có sự chuyển động của một sự kiện nào đó”. Rồi khẳng định: “ ở đây không có một kiểu tự sự nào cả. (...). Bài thơ rất ngắn, chỉ gồm mười mấy dòng thơ, thì làm sao có thể kể lại được một câu chuyện cảm động về một số phận, một cuộc đời”. Nên nhớ, ngay cả ở một bài thơ rất dài (bài thơ không phải truyện thơ), nhà thơ đâu có phải “kể lại được một câu chuyện...”. Còn bình thơ, kiểu: “tràn trề tâm trạng và cảm xúc”; “mang phong cách trữ tình nhẹ nhàng, êm dịu, thanh thoát, nhưng sâu lắng. Có nỗi buồn, nhưng nỗi buồn cũng dìu dịu, man mác”... thì đã hiếm gặp ngay ở những sinh viên khoa Văn hôm nay.
Ai cũng thắc mắc vì động cơ gì mà ông lại cứ khăng khăng phủ nhận tính “tự sự” trong bài thơ Không nói và dứt khoát nó chỉ là “trữ tình”? Vui thay, ngay dưới đây đã có câu trả lời:
Trong lúc hăng hái phủ nhận tính chất tự sự của bài thơ, thì chính ông Linh Giang lại quên béng mất là mình vừa phủ nhận, nên đã “kể chuyện” rất hùng hồn ở cuối cột thứ 3, trang 7 của bài báo! Tôi trích lại nhé: “Rõ ràng đề tài bài thơ nói về hai người yêu nhau chia tay nhau để lên đường tham gia công tác kháng chiến. Trong đêm mưa, họ dừng chân trước một ngôi nhà ven đường”. Và sau đó, ông lại say sưa “lập trường”: “những ý thơ nói lên quyết tâm và nghị lực của hai nhân vật (...) Bài thơ nói về một việc quan trọng trong cuộc sống của cán bộ thời kỳ kháng chiến. Người ta yêu nhau, gắn bó với nhau, nhưng do nhu cầu công tác, họ vẫn phải xa nhau”, v.v.
Ông đang “tự sự” về những “chuyển động” có thật của bài thơ! Ông đã phản bội, mâu thuẫn lại chính ông một cách hồn nhiên như vậy sao? Nguyên do tại đâu đã khiến ông mờ mịt để mới viết dòng sau đã quên dòng trước như vậy?
III. Đọc phê bình:
1. Ông Linh Giang phê bình theo lối: “bỏ sót”, “cắt dán” và xuvên tạc nội dung văn bản.
Bạn đọc chắc hẳn còn tờ Văn nghệ số Tết Giáp Thân 2004 trong tay, có thể dễ dàng kiểm tra lại nguyên văn đoạn tôi viết: “Thơ Nguyễn Đình Thi đã mang một hơi thở mới qua kiểu tự sự kiệm chữ, loại bỏ những tình cảm réo rắt kí sinh, “những luồng run rẩy” của trái tim nhà thơ trên bình diện ngữ nghĩa, nhất là bỏ kiểu “kể chuyện” tâm tình của Thơ Mới. Nguyễn Đình Thi đã nhập vào thi pháp chung của thời đại: Thơ Kháng chiến”.
Tôi đã phân biệt rõ ràng đến thế lúc gần kết bài để phân biệt - kiểu tự sự của thơ Nguyễn Đình Thi với thơ lãng mạn, nhưng do một ẩn ý nào đó mà ông đã “bỏ sót” và vặn vẹo: “bài thơ Không nói thuộc kiểu tự sự gì?” rồi phê tôi đã “san bằng sự khác biệt (...) giữa các loại thơ tình với thơ Nguyễn Đình Thi và thơ kháng chiến”. Đến nay, “các loại thơ tình”, trong đó có Thơ Mới, đã không còn có tội nữa, tiếc thay! Để cho rõ bài thơ “thuộc kiểu tự sự gì”, tôi lấy thêm một vài ví dụ: Tống biệt hành của Thâm Tâm, Những bóng người trên sân ga của Nguyễn Bính... cũng là chia tay, nhưng chúng khác rất xa với kiểu bài Không nói ở giọng điệu, câu chữ, hình ảnh và ở chính tính chất “tự sự” của nó.
Khi tôi viết: “(đây là một đối thoại giả, đúng hơn là cử chỉ “hạ quyết tâm”)”, thì ông chép lại: “một đối thoại giả hơn là cử chỉ hạ quyết tâm”. Ông “bỏ sót” một cách rất tâm địa vào đúng chữ đúng. Theo đó thì câu chép lại của ông sẽ phải được hiểu là: đối thoại giả... dối đấy chứ làm gì có quyết tâm và “cái bắt tay chặt chẽ của hai người yêu nhau” lên đường “tham gia công tác kháng chiến”(!) (Ông Linh Giang nên bồi dưỡng thêm về tri thức lý luận để đừng bị “choáng” vì những thuật ngữ mà cả thế giới đã sử dụng trên nửa thế kỉ nay. Nên đọc: Các khái niệm và thuật ngữ… ở Tây âu và Hoa Kỳ thế kỷ 20).
2. Ông còn “cắt dán”. Tôi viết ở gần đầu bài: “Nếu liền mạch, lôgic kiểu văn xuôi như trên, hai câu thơ của Nguvễn Đình Thi có lẽ sẽ có chung “kiểu dáng”, chẳng hạn. “Dừng chân trong mưa bay / Nào ta nghỉ lại đây”: đây là tình trạng sức khoẻ sau hôn nhân” để nói cho vui nếu câu thơ của Nguyễn Đình Thi cũng giống “kiểu dáng” ngô nghê như thế. Nhưng ông Linh Giang đã “cắt” ra để “dán” vào: “Tâm hồn các nhân vật của Nguyễn Đình Thi, Phạm Tiến Duật rất tế nhị, rất tinh tế (...). Sự thiếu tế nhị này còn bộc lộ rõ trong đoạn bình luận về cảnh chia tay, khi Đào Duy Hiệp thêm một ý: “Đây là tình trạng sức khỏe sau hôn nhân”(!) Xin hỏi: “trong đoạn bình luận về cảnh chia tay” là trong đoạn nào? Lần sau ông PGS.TS Linh Giang cần phải trung thực, trích dẫn rõ ràng, đầy đủ.
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,