Trần Chấn Uy, một tâm hồn mùa đông trong thân xác mùa hè
Trần Mạnh Hảo
Trần Chấn Uy mang từ Nha Trang vào Sài Gòn cho tôi đọc trước với tình bạn bè một tập bản thảo thơ dầy và to cồm cộm, hệt như một con cá đuối bị cụt đuôi, để trên bàn mà hình như con cá - bản - thảo - thơ vẫn còn nhúc nhích đòi quay về biển cả? Đọc xong tập bản thảo, tôi bảo Trần Chấn Uy: Có nên in cả một biển thơ như thế này không? Hay là ta nên lấy 50 hoặc 60 bài trong số 153 bài trong bản thảo, để bạn đọc đọc xong còn thòm thèm, còn ngóng đợi thơ của mình; chứ đánh bắt được bao nhiêu cá, tôm, tép, nghêu, sò, ốc, hến, lớn bùi, bé mềm, dọn tuốt tuồn tuột ra bàn tiệc mời khách, e rằng người "ăn đọc" chỉ nhìn vào thực đơn đã ngấy ngầy ngậy món "đặc sản thơ - seafood" mà mất đi cái cảm giác ngon miệng khi "ăn dạ tiệc thơ" chăng? Vả lại, tôi bảo Uy: Tuổi ông chưa đến 50, chưa vội làm tuyển tập. Thơ quý hồ tinh, bé hạt tiêu, không cậy biển người, không cần rồng rắn đi đâu vuốt râu cho hùm. Con "hùm thơ" đi đâu cũng kéo rồng rắn theo để vuốt giúp râu tiền hô hậu ủng thì chỉ có mà chết đói giơ xương. Hùm giỏi là hùm biết mai phục, nhìn chẳng thấy đâu, thoắt một cái, nhảy ra từ chỗ bất ngờ mà bắt được nai, được hoẵng. Cái anh "hùm thơ" có lúc đã biết núp trong trang thơ Trần Chấn Uy mà nhảy ra vồ được "anh tứ tuyệt" thật hay:
Thành phố co mình nghiêng biển xa
Đường lười run rẩy ánh trăng ma
Gió về chở rét xô bờ cát
Lặng lẽ người đi bóng mất đà
(Mùa đông)
Bài thơ hay như thế này đọc xong thấy xúc cảm mà lại khó bình giảng vì nó đa ngữ nghĩ, cứ bắt tôi dông dài nghĩ ngợi. Hoá ra Trần Chấn Uy có một tâm hồn mùa đông. Nhà thơ lặng nghe thành phố co ro, co mình lại trong giá rét như cùng đường, cám cảnh thương con "đường run rẩy ánh trăng ma"… Và cái dáng người đi, thành phố đi, con đường đi, gió đi, cát đi… thui thủi để bóng mất đà, hồn mất đà, thơ mất đà, trang giấy mất đà mà ngã vào lòng độc giả cả một trời buồn thương từ vạn nẻo Trần Chấn Uy. Bài thơ hay làm tâm trạng người đọc cứ miên man hoài đôi lúc lẫn lộn lòng mình với lòng thi sĩ, qua thơ, được hoà mình vào cảnh vật như mùi thơ hoa huệ hoà nhài hoà vào buổi chiều xưa hoang vắng riêng ta. Bài thơ nhỏ tí con con mà có hồn vía lênh láng đất trời, tôi thách Trần Chấn Uy huy động "quần hùng" một số bài thơ dài trong tập, địch nổi "mắt muỗi thơ" này đấy?
Trần Chấn Uy nhìn bên ngoài thấy anh có một dáng dấp xum xuê mùa hạ, vẻ hoa trái được mùa hiện rõ lên gương mặt, cứ tưởng số này sinh ra để hưởng thiên đàng trên mặt đất, nhưng đọc thơ anh, mới thấy cái diện mạo trĩu quả đầy mùi hương và lời chim chóc này, quả tình có một tâm hồn mùa đông, một nỗi niềm gió bấc, một co ro buốt giá run rẩy cả hồn thơ lúc nào cũng u buồn, tê tái, cũng thiết tha tìm chút lửa sưởi ấm của tri âm người đọc. Rét từ trong hồn ra, chứ nào phải từ "rét tháng Ba bà già chết cóng":
Ngày về hoa gạo đỏ triền đê
Tháng Ba mưa bụi lạnh chân tóc
(Ngày về)
Cái lòng đau nó xui tác giả cái nhìn đau, khiến dòng nước sông La quê anh cũng rớm máu hoa phượng:
Con đò xưa bến sông La
Hoa như máu tan vào dòng nước
(Ngày về)
Ngay cả những kỉ niệm tình yêu của Trần Chấn Uy cũng bị cõi lòng mùa đông biến tiếng chim, biến cây mơ… thành đoạn trường xót đắng, với một cảm thức, một xúc động thơ thật hay, mà cũng thật u hoài:
Làng xưa lối cũ xanh tre trúc
Bìm bịp kêu rơm rớm triền sông
Cây mơ vườn em giờ đã chết
Gốc cũ còn vương hận lấy chồng…
(Làng xưa)
Cái cây mơ biểu tượng, cây mơ hay là tình cũ, người cũ đã "chết" mà gốc vẫn còn trơ ra một "hận lấy chồng". Nhà thơ dù đi khắp nơi, vẫn không sao thoát khỏi ám ảnh của gốc cây mơ cô đơn nằm "chết" chưa chồng sau luỹ tre. Lòng nhà thơ ràng buộc với thương yêu, với nỗi đau tình, đau đời nhiều quá, nên như "cô em gái" một thời bỏ tình đi tu mà vẫn không tu đặng vì "Nụ hôn xưa còn ngọt mãi cơm chùa":
Mười lăm năm em đi tu
Lửa dục đốt ngực
Nụ hôn xưa còn ngọt mãi cơm chùa
(Mê Lộ)
Ngay cả những nụ hôn của thiên hạ (chưa chắc đã phải của mình - biết đâu có người mượn thi ca mà hôn kẻ khác?) vẫn còn ngọt đắng trong mỗi miếng ăn, giấc ngủ của nhà thơ, nên trong một tình cờ, người đẹp giáng xuống thơ Uy chợt làm rung rinh thế giới:
Đến từ xa xăm, em mặc chiếc áo vàng lộng lẫy
Đi ngang qua chiều thành phố bỗng rung rinh
Người căn cứ vào hình thức chữ có thể giễu nhà thơ rằng: Người đẹp của ông chắc là có thân hình núi non, hay ít ra là dáng vóc bồ tượng, nên mỗi bước đi mới hoá xe tăng mà "rung rinh thành phố". Không, cái rung rinh đây là rung rinh của hồn phố, của hồn người, của nỗi ngơ ngác đẹp, sững sờ đẹp, chuyển động đẹp, tình đẹp, mắt liếc đẹp, hệt như vẻ đẹp của hoa làm rung rinh sương gió vậy. Và tôi khoái cái sự rung rinh, cái sự lay động của hồn chữ trong một số câu thơ, bài thơ trong tập này của Trần Chấn Uy. Anh là người tình của mùa đông, một người dám yêu cả cái tàn tạ, thiệt thòi, xế bóng:
Chẳng thể trở về với cuộc đời đã mất
Anh lang thang ân ái với trăng tàn
Hàn Mặc Tử xưa mê đắm trăng dậy thì, trăng khoả thân trinh nữ làm chết mệt nhành liễu và thi ca: "Trăng nằm sóng xoài trên cành liễu/ Đợi gió xuân về để lả lơi". Trần Chấn Uy nay hình như đã làm hôn thú với trăng tàn mùa đông từng bị thi ca nghìn năm bỏ rơi trong rét buốt. Anh tìm ra ngay trong cái tàn tạ, trăng vẫn còn nét đẹp trinh nguyên một lời cầu hôn với thi ca.
Không phải trang nào của tập thơ này cũng có những câu thơ tài năng như trên. Và Trần Chấn Uy, còn cần phải biết tiết kiệm lời, bớt dàn trải đi chút nữa, tăng hình tượng, hình ảnh thơ lên để phát lộ chất mùa đông trong hồn mà làm xuýt xoa người đọc. Tôi rất thích cái tiếng gà kì ảo, rất Trần Chấn Uy trong bài Nhật kí Đà Lạt; Và tiếng gà ngái ngủ. Tôi hi vọng thơ Uy, và nói chung là thơ của chúng ta hôm nay, sẽ ngân vang như tiếng gà không phải để làm người đọc ngái ngủ, mà phải mất ngủ vì thơ…
(Báo Văn nghệ)
Trần Mạnh Hảo
Trần Chấn Uy mang từ Nha Trang vào Sài Gòn cho tôi đọc trước với tình bạn bè một tập bản thảo thơ dầy và to cồm cộm, hệt như một con cá đuối bị cụt đuôi, để trên bàn mà hình như con cá - bản - thảo - thơ vẫn còn nhúc nhích đòi quay về biển cả? Đọc xong tập bản thảo, tôi bảo Trần Chấn Uy: Có nên in cả một biển thơ như thế này không? Hay là ta nên lấy 50 hoặc 60 bài trong số 153 bài trong bản thảo, để bạn đọc đọc xong còn thòm thèm, còn ngóng đợi thơ của mình; chứ đánh bắt được bao nhiêu cá, tôm, tép, nghêu, sò, ốc, hến, lớn bùi, bé mềm, dọn tuốt tuồn tuột ra bàn tiệc mời khách, e rằng người "ăn đọc" chỉ nhìn vào thực đơn đã ngấy ngầy ngậy món "đặc sản thơ - seafood" mà mất đi cái cảm giác ngon miệng khi "ăn dạ tiệc thơ" chăng? Vả lại, tôi bảo Uy: Tuổi ông chưa đến 50, chưa vội làm tuyển tập. Thơ quý hồ tinh, bé hạt tiêu, không cậy biển người, không cần rồng rắn đi đâu vuốt râu cho hùm. Con "hùm thơ" đi đâu cũng kéo rồng rắn theo để vuốt giúp râu tiền hô hậu ủng thì chỉ có mà chết đói giơ xương. Hùm giỏi là hùm biết mai phục, nhìn chẳng thấy đâu, thoắt một cái, nhảy ra từ chỗ bất ngờ mà bắt được nai, được hoẵng. Cái anh "hùm thơ" có lúc đã biết núp trong trang thơ Trần Chấn Uy mà nhảy ra vồ được "anh tứ tuyệt" thật hay:
Thành phố co mình nghiêng biển xa
Đường lười run rẩy ánh trăng ma
Gió về chở rét xô bờ cát
Lặng lẽ người đi bóng mất đà
(Mùa đông)
Bài thơ hay như thế này đọc xong thấy xúc cảm mà lại khó bình giảng vì nó đa ngữ nghĩ, cứ bắt tôi dông dài nghĩ ngợi. Hoá ra Trần Chấn Uy có một tâm hồn mùa đông. Nhà thơ lặng nghe thành phố co ro, co mình lại trong giá rét như cùng đường, cám cảnh thương con "đường run rẩy ánh trăng ma"… Và cái dáng người đi, thành phố đi, con đường đi, gió đi, cát đi… thui thủi để bóng mất đà, hồn mất đà, thơ mất đà, trang giấy mất đà mà ngã vào lòng độc giả cả một trời buồn thương từ vạn nẻo Trần Chấn Uy. Bài thơ hay làm tâm trạng người đọc cứ miên man hoài đôi lúc lẫn lộn lòng mình với lòng thi sĩ, qua thơ, được hoà mình vào cảnh vật như mùi thơ hoa huệ hoà nhài hoà vào buổi chiều xưa hoang vắng riêng ta. Bài thơ nhỏ tí con con mà có hồn vía lênh láng đất trời, tôi thách Trần Chấn Uy huy động "quần hùng" một số bài thơ dài trong tập, địch nổi "mắt muỗi thơ" này đấy?
Trần Chấn Uy nhìn bên ngoài thấy anh có một dáng dấp xum xuê mùa hạ, vẻ hoa trái được mùa hiện rõ lên gương mặt, cứ tưởng số này sinh ra để hưởng thiên đàng trên mặt đất, nhưng đọc thơ anh, mới thấy cái diện mạo trĩu quả đầy mùi hương và lời chim chóc này, quả tình có một tâm hồn mùa đông, một nỗi niềm gió bấc, một co ro buốt giá run rẩy cả hồn thơ lúc nào cũng u buồn, tê tái, cũng thiết tha tìm chút lửa sưởi ấm của tri âm người đọc. Rét từ trong hồn ra, chứ nào phải từ "rét tháng Ba bà già chết cóng":
Ngày về hoa gạo đỏ triền đê
Tháng Ba mưa bụi lạnh chân tóc
(Ngày về)
Cái lòng đau nó xui tác giả cái nhìn đau, khiến dòng nước sông La quê anh cũng rớm máu hoa phượng:
Con đò xưa bến sông La
Hoa như máu tan vào dòng nước
(Ngày về)
Ngay cả những kỉ niệm tình yêu của Trần Chấn Uy cũng bị cõi lòng mùa đông biến tiếng chim, biến cây mơ… thành đoạn trường xót đắng, với một cảm thức, một xúc động thơ thật hay, mà cũng thật u hoài:
Làng xưa lối cũ xanh tre trúc
Bìm bịp kêu rơm rớm triền sông
Cây mơ vườn em giờ đã chết
Gốc cũ còn vương hận lấy chồng…
(Làng xưa)
Cái cây mơ biểu tượng, cây mơ hay là tình cũ, người cũ đã "chết" mà gốc vẫn còn trơ ra một "hận lấy chồng". Nhà thơ dù đi khắp nơi, vẫn không sao thoát khỏi ám ảnh của gốc cây mơ cô đơn nằm "chết" chưa chồng sau luỹ tre. Lòng nhà thơ ràng buộc với thương yêu, với nỗi đau tình, đau đời nhiều quá, nên như "cô em gái" một thời bỏ tình đi tu mà vẫn không tu đặng vì "Nụ hôn xưa còn ngọt mãi cơm chùa":
Mười lăm năm em đi tu
Lửa dục đốt ngực
Nụ hôn xưa còn ngọt mãi cơm chùa
(Mê Lộ)
Ngay cả những nụ hôn của thiên hạ (chưa chắc đã phải của mình - biết đâu có người mượn thi ca mà hôn kẻ khác?) vẫn còn ngọt đắng trong mỗi miếng ăn, giấc ngủ của nhà thơ, nên trong một tình cờ, người đẹp giáng xuống thơ Uy chợt làm rung rinh thế giới:
Đến từ xa xăm, em mặc chiếc áo vàng lộng lẫy
Đi ngang qua chiều thành phố bỗng rung rinh
Người căn cứ vào hình thức chữ có thể giễu nhà thơ rằng: Người đẹp của ông chắc là có thân hình núi non, hay ít ra là dáng vóc bồ tượng, nên mỗi bước đi mới hoá xe tăng mà "rung rinh thành phố". Không, cái rung rinh đây là rung rinh của hồn phố, của hồn người, của nỗi ngơ ngác đẹp, sững sờ đẹp, chuyển động đẹp, tình đẹp, mắt liếc đẹp, hệt như vẻ đẹp của hoa làm rung rinh sương gió vậy. Và tôi khoái cái sự rung rinh, cái sự lay động của hồn chữ trong một số câu thơ, bài thơ trong tập này của Trần Chấn Uy. Anh là người tình của mùa đông, một người dám yêu cả cái tàn tạ, thiệt thòi, xế bóng:
Chẳng thể trở về với cuộc đời đã mất
Anh lang thang ân ái với trăng tàn
Hàn Mặc Tử xưa mê đắm trăng dậy thì, trăng khoả thân trinh nữ làm chết mệt nhành liễu và thi ca: "Trăng nằm sóng xoài trên cành liễu/ Đợi gió xuân về để lả lơi". Trần Chấn Uy nay hình như đã làm hôn thú với trăng tàn mùa đông từng bị thi ca nghìn năm bỏ rơi trong rét buốt. Anh tìm ra ngay trong cái tàn tạ, trăng vẫn còn nét đẹp trinh nguyên một lời cầu hôn với thi ca.
Không phải trang nào của tập thơ này cũng có những câu thơ tài năng như trên. Và Trần Chấn Uy, còn cần phải biết tiết kiệm lời, bớt dàn trải đi chút nữa, tăng hình tượng, hình ảnh thơ lên để phát lộ chất mùa đông trong hồn mà làm xuýt xoa người đọc. Tôi rất thích cái tiếng gà kì ảo, rất Trần Chấn Uy trong bài Nhật kí Đà Lạt; Và tiếng gà ngái ngủ. Tôi hi vọng thơ Uy, và nói chung là thơ của chúng ta hôm nay, sẽ ngân vang như tiếng gà không phải để làm người đọc ngái ngủ, mà phải mất ngủ vì thơ…
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,