Rimma Kazakova: Cần gõ vào tất cả các cánh cửa
Rimma Kazakova (sinh năm 1932) thuộc thế hệ nhà văn Nga Xô Viết nổi lên trên văn đàn vào những năm 60 thế kỷ trước. Bà là tác giả của 20 tập thơ, tập chính luận và dịch thuật. Sáng tác của bà được biết tới tại Tây Ban Nha, Rumani, Bungari, Tiệp, Hoa Kỳ và nhiều nước trên thế giới. Bà là một nhà thơ chân thành, cởi mở, không chịu được sự giả tạo, trí trá. Trong thơ của bà ta thấy có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức mạnh, nghị lực và sự dịu dàng đầy nữ tính.Các nhà thơ trẻ thường xuyên đến để xin bà những lời góp ý và sự giúp đỡ. Sau đây là cuộc trò chuyện giữa nhà thơ và phóng viên báo VEK( Thế Kỷ) của Liên Bang Nga
- Thưa Rimma Fedorovna, theo bà, ngày nay, ở cái thế kỷ thực dụng chúng ta, liệu có xuất hiện những nhà thơ tài hoa không?
- Những nhà thơ xuất sắc cũng xuất hiện như đang xúât hiện một số lượng nhất định các nhà kỹ thuật, các kỹ sư, các nghệ sĩ. Có điều đối với các nhà thơ trẻ thì hình như hiện nay rất khó khăn: được nghe họ và nhìn thấy họ không phải là đơn giản. Mới đây Tổng biên tập một tờ tạp chí lớn đã nói với tôi: “Lớp trẻ viết yếu lắm!” Ông ấy nói không đúng.
Hãy lấy những bài thơ đầu tay của tôi là một ví dụ: chúng không thua kém những bài thơ viết ở những thời kì sau. Nếu như chúng kém cỏi thì người ta đã chả in chúng bên cạnh những bài thơ của Tvarđovski hoặc những truyện ngắn của Kataev. Cần phải đối xử với lớp trẻ một cách bình đẳng. Tài năng lúc nào cũng có, còn kinh nghiệm thì dần dần sẽ đến.
- Có lẽ hồi trẻ ai cũng thích gieo vần. Nhưng đã có một số rất ít trở thành nhà thơ mà thôi.
- Người ta không trở thành nhà thơ mà sinh ra là nhà thơ. Tôi không nhận thức ngay được điều đó; tôi đã đi bằng những con đường khác nhau cho đến khi tìm ra được con đường chính của mình. Khoa Sử trường đại học Tổng hợp Lêningrad. Sau đó tôi định vào trường Hàng không nhưng không thành. Rồi chuyển sang học quay phim. Vẫn không có năng khiếu. Thế nhưng ngay từ hồi còn là học sinh trung học tôi đã xin bố mua cho tôi Belinski và Pisarev.
“ - Nhưng bỗng nhiên tôi đột ngột sáng ra rằng: ngay từ thời thơ ấu con người đã xác định rõ tương lai” Bà đã viết như vậy. Chính bà đã chọn lựa số phận của mình có đúng không?
- Số phận đã chọn tôi đấy chứ?
- Thế bà có tin vào số phận không?.
- Nói chung tôi chẳng tin vào một cái gì cả. Tôi sống một cách tự nhiên. Nếu như tôi thức dậy và thích uống trà chứ không phải cà phê thì tôi uống trà. Tôi làm thơ, thế thôi! Có người thích nhảy múa, có người thích đàn hát, có người thích làm thơ. Nhưng trong tôi bao giờ cũng có sự ngờ vực về tính chất đặc biệt của mình.
- Cái đó cũng là số phận?
- Có lẽ tôi chẳng rõ.
- Thế số phận có nuông chiều bà không?
- Tôi chắc là không...cuộc sống là sự chống đối mà hàng ngày cần phải khắc phục. Mọi cái tự mình phải làm lấy. Nếu có vấn đề thì hãy giải quyết nó.
- Bà có thái độ như thế nào đối với ý niệm rằng nỗi đau khổ là kích thích tố cho sự sáng tạo và nguồn cảm hứng?
- Tốt nhất là không nên có nỗi đau khổ nào cả. Tôi không tin rằng nỗi đau khổ tạo ra thơ. Nhưng đáng tiếc là trong cuộc sống nỗi buồn nhiều hơn là ta mong muốn. Nhưng cả niềm vui và nỗi đau khổ, cần phải chấp nhận một cách đàng hoàng. Để sau này khỏi hối tiếc rằng ta đã hèn nhát, đã bối rối, đã xử sự không đúng. Có những nỗi đau khổ và bất hạnh là không thể tránh khỏi.
- Thế bà có hay nhớ lại những thời kỳ hạnh phúc không?
- Tôi bao giờ cũng hạnh phúc. Những thời kỳ hạnh phúc- đó là bao giờ cũng nhất thiết phải làm một cái gì đấy, phải lao động phải khám phá ra cái mới ở nơi mình và ở chung quanh. Vâng tôi hai mươi năm sống một mình. Nhưng tôi không phải là người bất hạnh mà thậm chí còn là một người được thu xếp ổn thỏa. Tôi quý những đứa cháu, yêu cậu con trai, các bạn bè, yêu đất nước, yêu công việc mà tôi đang làm. Chẳng nhẽ tôi không phải là người hạnh phúc sao!
- Thế tuổi tác có làm bà sợ hãi không?
- Có lần trong một bài báo tôi được gọi là “nữ thi sĩ không tuổi”. Theo tôi đây là một sự xúc phạm. Người ta nói cứ y như nói về một chiếc giày cũ, bị giẫm bẹp. Trong thâm tâm tôi tôi cảm thấy mình luống tuổi và già nua. Thôi được, người đàn bà già đi, có ai đó còn nhớ rằng bà ấy từng có đôi tay mới đẹp đẽ, yểu điệu làm sao! Bây giờ không nên để tay trần, làn da không còn mịn màng như xưa nữa. Song đó không phải là lí do để làm mình làm mẩy, chỉ cần mặc chiếc áo váy có đôi tay áo dài là ổn. Hoặc chẳng hạn người phụ nữ đẫy đà. Nếu như không thể gầy bớt đi thì cũng không nên lấy làm buồn bực về chuyện đó, tốt nhất là nên mua bộ y phục che lấp những khiếm khuyết của hình thể. Lời khuyên của tôi đối với các bà các cô là đừng buồn phiền vì những cái vớ vẩn ấy, đừng nghĩ rằng bạn kém cỏi hơn những người khác. Đối với những thứ như thế này, tôi nhìn nhận một cách thực dụng và xây dựng.
- Và một lối sống phù hợp chứ?
- Tất nhiên rồi. Tôi cố giữ gìn sức khỏe, sức khỏe là cơ sở của sắc đẹp và tinh thần lạc quan. Nếu bạn đau tim thì hãy ngủ thêm một giờ nữa. Nên đi dạo. Nói chung tôi bây giờ ủng hộ lối sống lành mạnh mà trước đây tôi không hề nghĩ tới. Bây giờ là một chế độ sinh hoạt khác- không rượu, không bia mà chỉ uống nước lọc và sữa. Tôi ủng hộ sự điều độ và sự ôn hòa.
- Hiện nay với tư cách là một nhà thơ, bà có cảm nghĩ gì? Bây giờ thơ ca có cần thiết không. Sứ mệnh của nó là gì?
- Tôi là một phần của thế hệ mình. Hiện nay tôi cảm nhận mình không phải là một người của những năm sáu mươi mà như một người của những năm chín mươi. Tôi sống trong chiều đo của ngày hôm nay. ở thời buổi ngày nay sự nổi tiếng đến với thế hệ chúng ta nhờ vô tuyến truyền hình; người ta bắt đầu biết rõ tận mặt. Bây giờ không cần những hội trường lớn, những phòng họp nhỏ cũng được rồi. Nhưng ngay cả những phòng họp nhỏ này cũng khó tập hợp mọi người. Thời đại tuyên truyền cổ động đã kết thúc. Trước đây chúng tôi kiêm luôn cả vai trò các phương tiện thông tin đại chúng, các nhà thơ đã tẩy rửa đất nước khỏi chế độ cực quyền.
Những con người của những năm sáu mươi
những kị sĩ đầu tiên của niềm hi vọng mới
Thời đại này không phải là gánh nặng cho chúng ta
Trong trận chiến đấu sắp tới giữa ánh sáng
và bóng tối
Các người rửa những đồng tiền bẩn thỉu
Còn chúng tôi rửa một thời kì bẩn thỉu.
Nhưng dù sao chăng nữa sẽ tuyệt hơn nếu như xuất hiện trên màn ảnh không chỉ là những người kể lại về thơ ca mà còn cả chính các nhà thơ bằng xương bằng thịt. Cần phải gõ vào tất cả các cánh cửa.
- Bà có nghĩ rằng thơ ca có thể làm thay đổi một cái gì không?
- Đôi khi tôi được gọi là chiến sĩ. Nhưng chiến đấu là thơ ca chứ không phải là tôi. Bài thơ được viết ra, rồi, như các trẻ em, bước vào một cuộc sống tự lập. Điều đáng buồn là hiện nay không có một nhà xuất bản quốc gia nào dám in thơ. Không nghe thấy được những điều bình luận về thơ ca. Hiện nay văn phòng tổng thống đang soạn thảo một đường lối quốc gia đối với giới trẻ sáng tạo. Tôi đặt niềm hi vọng lớn về điều đó. Bởi lẽ khi trong nhà trường số giờ văn bị cắt giảm thì điều đó chứa đầy tai họa. Tôi hoàn toàn đồng ý với nhà viết kịch nổi tiếng Mikhail Roshin đã phát biểu trên vô tuyến: “Hãy bớt đi hai tiết Vật lí và một tiết Hóa học và đưa Bunhin vào, đồ quỷ tha ma bắt!”
Nếu không thì chúng ta sẽ đào tạo những rô bốt biết chơi các trò chơi trên máy tính nhưng nói không sõi tiếng mẹ đẻ và thậm chí không muốn hiểu thế nào là Hội họa, là Âm nhạc và văn hóa nói chung. Chúng ta sẽ nhận được những con người nghèo nàn, bất hạnh và họ sẽ làm méo mó bộ mặt quốc gia.
- Trước đây nhà nước hỗ trợ cho việc truyền bá văn học chân chính, các nhà văn dưới chính quyền Xô viết sống không đến nỗi nào. Còn hiện nay thì sao?
- Các nhà văn sống túng thiếu. Cho đến nay đạo luật về các tổ chức sáng tác chưa được thông qua. Các nhà văn tồn tại bên ngoài tầm hiến pháp. Họ dường như không tồn tại bởi vì theo sắc lệnh năm 1991 việc tham gia các hội sáng tác không được tính vào thâm niên lao động. Thế còn tiền hưu trí thì sao? Có nhiều vấn đề đại loại như vậy. Thơ được công bố nhưng tác giả không được hưởng nhuận bút. Không hiểu sẽ sống ra sao? Tất nhiên cũng le lói một chút hi vọng nào đó. Chẳng hạn Genađi Degtev, một quận trưởng trẻ tuổi của một trung tâm ở một thủ đô đã giành một số tiền từ ngân sách của mình để trả thù lao cho các nhà văn có tham luận trong cơ quan văn hóa. Các nhà thơ được đọc thơ trên kênh vô tuyến “thủ đô”. Hàng năm các nhà văn ưu tú được trao giải thưởng “Vòng nguyệt quế”...Bây giờ có những cái chúng ta quay trở lại quá khứ, bởi lẽ không phải mọi thứ trong quá khứ là tồi tệ hết.
- Thế hệ của bà thường được gọi là thế hệ lãng mạn. Vậy bà có suy nghĩ gì về thế hệ hiện nay?
- Thế hệ hiện nay thì muôn hình muôn vẻ. Có những em tốt, có những em xấu, có những em ngổ ngáo, quậy phá, nhưng cũng có những em hiền lành, điềm đạm. Tôi chưa nhìn thấy những khuynh hướng gì. Chẳng qua là thời buổi mới. Tôi sống ở gần trường đại học nhân văn của nước Nga và tôi thấy các bạn trẻ lo lắng dự các kì thi cử và họ mong muốn học tập như thế nào, mặc dầu ở đây có nhiều trở ngại, bởi vì việc học hành rất tốn kém. Tất nhiên cũng có loại thanh niên:
Không thích học mà chỉ thích rong chơi
Thích đi nghe nhạc, thích liếc mắt đưa tình.
Họ không mơ ước đến sự nghiệp, niềm ước mơ của họ rất đơn sơ.
Họ muốn có thật nhiều tiền, thật nhiều tờ xanh như lá rừng
- Đáng tiếc là loại thanh niên như vậy cũng thường gặp rất nhiều. Tại sao lại có chuyện những người được tôi luyện về mặt tinh thần lại sinh ra những đứa con bạc nhược như vậy?
- Tại vì hiện nay mọi người chỉ tán dóc về văn hóa, nhưng lại làm rất ít cho nó. Thời trẻ người ta thúc ép chúng tôi thăm viện bảo tàng Ermitazh, đưa chúng tôi tham gia các tổ ngoại khóa, dạy chúng tôi trong trường nhạc tùy theo năng khiếu. Chuyện đó chẳng tốn kém, ai cũng có thể làm được. Con trai của tôi đã học ở trường nhạc cùng với cô con gái của một chị bồi bàn. Hiện nay có nhiều cái được nhìn nhận một cách rất thực dụng. Và điều này nói chung không phải là xấu bởi lẽ tốt nghiệp xong lại ăn bám bố mẹ hay sao. Hiện nay là một thời điểm phức tạp. Xã hội và nhà nước đang ở trong một thời kì quá độ. Vậy phải làm sao đây?
Cháu gái tôi, chẳng hạn, học múa, học tiếng Anh, tập ghi ta. Nó bảo rằng khi lớn lên nó sẽ làm Bộ trưởng và nhất định sẽ có một chiếc Mersedes màu bạc. Chuyện bình thường! Nó sống trong xã hội mà. Nhưng tôi thường xuyên đọc cho nó nghe Puskin, trao đổi nhiều với nó. Nó mới có mười tuổi, nhưng tôi cho rằng bao giờ cũng cần phải định ra cho nó một kế hoạch nhỏ về chuẩn mực tinh thần, những gì được hấp thụ ở tuổi thơ ấu sẽ còn lại mãi mãi.
- Tôi cảm thấy rằng bà dành nhiều sự quan tâm cho các cháu. Nhưng đó cũng là thời thế! Song bà còn là thư kí thứ nhất của Hội nhà văn Moskva. Vậy bà kết hợp những công việc đó như thế nào?
- Hội nhà văn chúng tôi gồm một nghìn rưởi nhà văn ưu tú của đất nước. ở đây có Boris Vasiliev, Bella Akhmađulina, Fazil Iskanđer, Nikolai Shmelev, Leonid Zhukhoviski và nhiều vị khác. Tất nhiên, hoạt động này đòi hỏi không ít công sức. Nhưng như người ta thường nói, “nếu không phải là tôi thì ai sẽ làm đây”. Không ai muốn kham lấy cái gánh nặng ấy. Những nghệ sĩ lớn như Akhmadulnia... rất bận công việc của mình đến nỗi tôi không dám nhờ các vị đó giúp đỡ. Song có ai đó phải gánh vác cái việc tôi đang làm chứ. Và tôi đã đảm nhận phần việc ấy. Có lẽ đó là nghiệp chướng của tôi.
- Thế còn thơ ca? tôi xin nhắc lại một câu thơ của bà Tôi chết ngạt vì thơ để mà thở sự sống. Bà vẫn tiếp tục viết chứ?
- Đối với tôi đó là chuyện bình thường như là ăn ,uống, rửa ráy vậy. Hiện nay người ta định in cho tôi một cuốn sách, nhưng khi tôi được biết là sẽ phải trả bao nhiêu tiền thì tôi liền tuyên bố rằng điều đó đối với tôi không ổn. Một số tiền quá lớn! Tôi không cần danh vọng lẫn sự nổi tiếng. Những thứ đó tôi đã có. Tôi cần tiền.
- Có ý kiến cho rằng nhà thơ không bao giờ được dính dáng đến chính trị. Nhưng có lẽ đó là một ý tưởng không thể thực hiện được ở mọi thời đại, một ý tưởng không tưởng.
- Tất nhiên không thể nào không nghĩ đến những gì xảy ra xung quanh ta. “Liệu pháp sốc” của chúng ta có hợp lí không? Liệu chúng ta có phải trả một giá quá đắt cho việc các hàng hóa trong nháy mắt xuất hiện trên các quầy hàng. Chúng ta đã chuyển sang một thế giới mới như có phép thần thông biến hóa và gần 70 triệu người bỗng dưng lâm vào cảnh bần cùng hóa. Không ai trong số đó được báo trước. Tại sao không động lòng trắc ẩn đối với mọi người và lại không ủng hộ tất cả các biện pháp nhằm nâng mức tiền lương hưu, nâng mức sống. Mới đây tổng thống đã nói thực rằng, nạn lạm phát gia tăng. Tôi thích thái độ thẳng thắn như vậy. Thông thường thì người ta hay nói dối; chúng ta sống càng ngày càng khá hơn! Nhưng đi vào hiệu bán thực phẩm thì bánh mì đã tăng giá! Cần phải học cách nói thật. Song tôi lại muốn bổ xung thêm : Trong một nhà nước dân chủ mà chúng ta tự xếp mình vào, cũng không nên có kiểm duyệt và nên có tự do ngôn luận, song mặt khác chúng ta vẫn chưa được chuẩn bị cho các bước ấy. Đó là một mâu thuẫn. Một số người cho rằng giai đoạn quá độ từ xã hội cực quyền sang chế độ dân chủ chỉ có thể được thực hiện thông qua chế độ quyền uy. Điều đó có đúng như thế không. Tôi chưa thật tin, nhưng tôi thấy rõ ràng nước Nga cần một bàn tay mạnh: Những sự tệ lậu, bậy bạ đang diễn ra đòi hỏi một sự can thiệp bằng sức mạnh, chế độ một thủ trưởng, một chính quyền duy nhất.
- Thưa Rimma Feđorovna, bà có thừa nhận rằng công việc và thậm chí thơ ca đôi lúc làm người ta phát chán. Chẳng lẽ bà không bao giờ muốn nghỉ ngơi đôi chút hay sao?
-Tôi xin trả lời bằng thơ:
Cần phải, cần phải nghỉ ngơi
như cánh đồng nghỉ ngơi thực sự
dưới lớp tuyết từ trên trời
rơi xuống
Để rồi sau đó lại cày lên...
Thế hệ chúng tôi không biết
nghỉ ngơi.
- Bà đọc gì?
- Tôi thích những tác phẩm cổ điển. Hồi trẻ tôi đọc các nhà sử học: Kljuchevski, Soloviev, Tatishev. Nhưng bây giờ hầu như tôi không còn thời gian để đọc.
- Bà tự nhận định về mình như thế nào?
- Tôi là người nóng tính. Khi nào tôi kìm hãm được thì tôi rất vui. Tôi thích chăm sóc các cháu, con trai và bạn bè. Tôi thích tặng quà. Nếu như tôi vô tình làm phật lòng ai đó hoặc tôi thể hiện sự khiếm nhã thì tôi rất khổ tâm.
- ở con người, bà coi trọng những phẩm chất nào?
- Lòng nhân hậu, tính khiêm tốn. Bản thân tôi không biết phản bội và ở những người khác tôi coi trọng lòng chung thủy. Đó là một đức tính rất cao đẹp. Tôi không ưa những người ngạo mạn, thích đề cao mình bằng cách chà đạp những người khác. Bao giờ cũng nên nghĩ về mình một cách khiêm nhường hơn so với bản thân mình trên thực tế. Hãy tránh những chuyện buồn bực. Nếu như bạn biết rằng còn có ai đó tài giỏi hơn bạn, thành đạt hơn bạn, quan trọng hơn bạn thì điều đó thậm chí là đáng mừng với bạn. Tôi có một quy tắc sống như sau: Nếu như tôi không thể dựa vào ai đó thì chính tôi phải trở thành điểm tựa. Lúc ấy những người mà tôi giúp đỡ sẽ ủng hộ tôi.
- Bà có hay mắc sai lầm không?
- Thường xuyên. Chúng ta đưa ra những quyết định, nhưng chúng bao giờ cũng có những nguy cơ trở thành sai lầm, và đôi khi không phải do lỗi của chúng ta. Tôi bao giờ cũng sẵn sàng đón nhận những điều không may mắn và những điều bất ngờ. Thậm chí tôi cũng sợ cả cái tốt vì tiếp sau nó nhất định sẽ có cái xấu. Bởi vậy tôi luôn sống trong tư thế chiến đấu để khỏi rơi vào tình thế không được bảo vệ. Kinh nghiệm sống được tích lũy bằng một giá đắt, mà trong tình yêu có biết bao nhiêu là sai lầm!
Tôi nghĩ rằng tôi bước vào trận
chiến đấu
Lòng tràn đầy quyết tâm và ý chí
Nhưng chỉ tăng thêm nỗi đau
Vào nỗi đau chưa lắng dịu
-Bà có nhớ lại mối tình cũ không?
- Tôi đã qua hai lần đò. Tám năm sống với người chồng thứ nhất và bảy năm sống với người chồng thứ hai. Chúng tôi đã chia tay cách đây hai mươi năm. Mới đây tôi tìm thấy những bức thư của anh ấy và hiểu rằng anh ấy đã yêu tôi như thế nào? Con người như vậy ta không thể loại ra khỏi cuộc đời. Nhưng tôi không cảm thấy mình bị thiếu thốn. Kinh nghiệm yêu đương của tôi trước hết đó là tình cảm lớn lao về mặt tinh thần. Tất nhiên phải mang cả tính nhục thể, nhưng nếu thiếu yếu tố tinh thần thì không thể có tình yêu. Trong đời tôi từng có những người đàn ông ve vãn tán tỉnh tôi, nhưng thiếu sự gắn bó tinh thần nên tôi không chấp nhận.
- Bà có đơn thuốc làm thế nào để trở thành người hạnh phúc không. Hạnh phúc của người phụ nữ là ở đâu?
- Chính hạnh phúc của người phụ nữ à? Có nhiều loại phụ nữ khác nhau; người tình, người nội trợ, “con mọt sách”... Tôi là người đàn bà làm mẹ. Tôi đối xử với cả thế giới bằng lòng trắc ẩn và tình yêu của người mẹ, với con trai và với những trẻ em khác, với các chú lính đi đều bước trên đường phố, với bất cứ con côn trùng bé bỏng nào. Và cái yếu tố mẫu tử đó mang tính chất rất xây dựng. Trước mắt tôi có một tấm gương: Người đàn bà sống suốt đời với chồng nhưng lại nói: “nếu anh nghĩ rằng em hạnh phúc hơn anh thì anh thật nhầm lẫn”. Vâng tôi thường ngủ thiếp đi với cuốn sách và chiếc gối. Và tôi thích điều đó. Bởi vậy nên tôi không cảm thấy sự cô đơn.
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Rimma Kazakova (sinh năm 1932) thuộc thế hệ nhà văn Nga Xô Viết nổi lên trên văn đàn vào những năm 60 thế kỷ trước. Bà là tác giả của 20 tập thơ, tập chính luận và dịch thuật. Sáng tác của bà được biết tới tại Tây Ban Nha, Rumani, Bungari, Tiệp, Hoa Kỳ và nhiều nước trên thế giới. Bà là một nhà thơ chân thành, cởi mở, không chịu được sự giả tạo, trí trá. Trong thơ của bà ta thấy có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức mạnh, nghị lực và sự dịu dàng đầy nữ tính.Các nhà thơ trẻ thường xuyên đến để xin bà những lời góp ý và sự giúp đỡ. Sau đây là cuộc trò chuyện giữa nhà thơ và phóng viên báo VEK( Thế Kỷ) của Liên Bang Nga
- Thưa Rimma Fedorovna, theo bà, ngày nay, ở cái thế kỷ thực dụng chúng ta, liệu có xuất hiện những nhà thơ tài hoa không?
- Những nhà thơ xuất sắc cũng xuất hiện như đang xúât hiện một số lượng nhất định các nhà kỹ thuật, các kỹ sư, các nghệ sĩ. Có điều đối với các nhà thơ trẻ thì hình như hiện nay rất khó khăn: được nghe họ và nhìn thấy họ không phải là đơn giản. Mới đây Tổng biên tập một tờ tạp chí lớn đã nói với tôi: “Lớp trẻ viết yếu lắm!” Ông ấy nói không đúng.
Hãy lấy những bài thơ đầu tay của tôi là một ví dụ: chúng không thua kém những bài thơ viết ở những thời kì sau. Nếu như chúng kém cỏi thì người ta đã chả in chúng bên cạnh những bài thơ của Tvarđovski hoặc những truyện ngắn của Kataev. Cần phải đối xử với lớp trẻ một cách bình đẳng. Tài năng lúc nào cũng có, còn kinh nghiệm thì dần dần sẽ đến.
- Có lẽ hồi trẻ ai cũng thích gieo vần. Nhưng đã có một số rất ít trở thành nhà thơ mà thôi.
- Người ta không trở thành nhà thơ mà sinh ra là nhà thơ. Tôi không nhận thức ngay được điều đó; tôi đã đi bằng những con đường khác nhau cho đến khi tìm ra được con đường chính của mình. Khoa Sử trường đại học Tổng hợp Lêningrad. Sau đó tôi định vào trường Hàng không nhưng không thành. Rồi chuyển sang học quay phim. Vẫn không có năng khiếu. Thế nhưng ngay từ hồi còn là học sinh trung học tôi đã xin bố mua cho tôi Belinski và Pisarev.
“ - Nhưng bỗng nhiên tôi đột ngột sáng ra rằng: ngay từ thời thơ ấu con người đã xác định rõ tương lai” Bà đã viết như vậy. Chính bà đã chọn lựa số phận của mình có đúng không?
- Số phận đã chọn tôi đấy chứ?
- Thế bà có tin vào số phận không?.
- Nói chung tôi chẳng tin vào một cái gì cả. Tôi sống một cách tự nhiên. Nếu như tôi thức dậy và thích uống trà chứ không phải cà phê thì tôi uống trà. Tôi làm thơ, thế thôi! Có người thích nhảy múa, có người thích đàn hát, có người thích làm thơ. Nhưng trong tôi bao giờ cũng có sự ngờ vực về tính chất đặc biệt của mình.
- Cái đó cũng là số phận?
- Có lẽ tôi chẳng rõ.
- Thế số phận có nuông chiều bà không?
- Tôi chắc là không...cuộc sống là sự chống đối mà hàng ngày cần phải khắc phục. Mọi cái tự mình phải làm lấy. Nếu có vấn đề thì hãy giải quyết nó.
- Bà có thái độ như thế nào đối với ý niệm rằng nỗi đau khổ là kích thích tố cho sự sáng tạo và nguồn cảm hứng?
- Tốt nhất là không nên có nỗi đau khổ nào cả. Tôi không tin rằng nỗi đau khổ tạo ra thơ. Nhưng đáng tiếc là trong cuộc sống nỗi buồn nhiều hơn là ta mong muốn. Nhưng cả niềm vui và nỗi đau khổ, cần phải chấp nhận một cách đàng hoàng. Để sau này khỏi hối tiếc rằng ta đã hèn nhát, đã bối rối, đã xử sự không đúng. Có những nỗi đau khổ và bất hạnh là không thể tránh khỏi.
- Thế bà có hay nhớ lại những thời kỳ hạnh phúc không?
- Tôi bao giờ cũng hạnh phúc. Những thời kỳ hạnh phúc- đó là bao giờ cũng nhất thiết phải làm một cái gì đấy, phải lao động phải khám phá ra cái mới ở nơi mình và ở chung quanh. Vâng tôi hai mươi năm sống một mình. Nhưng tôi không phải là người bất hạnh mà thậm chí còn là một người được thu xếp ổn thỏa. Tôi quý những đứa cháu, yêu cậu con trai, các bạn bè, yêu đất nước, yêu công việc mà tôi đang làm. Chẳng nhẽ tôi không phải là người hạnh phúc sao!
- Thế tuổi tác có làm bà sợ hãi không?
- Có lần trong một bài báo tôi được gọi là “nữ thi sĩ không tuổi”. Theo tôi đây là một sự xúc phạm. Người ta nói cứ y như nói về một chiếc giày cũ, bị giẫm bẹp. Trong thâm tâm tôi tôi cảm thấy mình luống tuổi và già nua. Thôi được, người đàn bà già đi, có ai đó còn nhớ rằng bà ấy từng có đôi tay mới đẹp đẽ, yểu điệu làm sao! Bây giờ không nên để tay trần, làn da không còn mịn màng như xưa nữa. Song đó không phải là lí do để làm mình làm mẩy, chỉ cần mặc chiếc áo váy có đôi tay áo dài là ổn. Hoặc chẳng hạn người phụ nữ đẫy đà. Nếu như không thể gầy bớt đi thì cũng không nên lấy làm buồn bực về chuyện đó, tốt nhất là nên mua bộ y phục che lấp những khiếm khuyết của hình thể. Lời khuyên của tôi đối với các bà các cô là đừng buồn phiền vì những cái vớ vẩn ấy, đừng nghĩ rằng bạn kém cỏi hơn những người khác. Đối với những thứ như thế này, tôi nhìn nhận một cách thực dụng và xây dựng.
- Và một lối sống phù hợp chứ?
- Tất nhiên rồi. Tôi cố giữ gìn sức khỏe, sức khỏe là cơ sở của sắc đẹp và tinh thần lạc quan. Nếu bạn đau tim thì hãy ngủ thêm một giờ nữa. Nên đi dạo. Nói chung tôi bây giờ ủng hộ lối sống lành mạnh mà trước đây tôi không hề nghĩ tới. Bây giờ là một chế độ sinh hoạt khác- không rượu, không bia mà chỉ uống nước lọc và sữa. Tôi ủng hộ sự điều độ và sự ôn hòa.
- Hiện nay với tư cách là một nhà thơ, bà có cảm nghĩ gì? Bây giờ thơ ca có cần thiết không. Sứ mệnh của nó là gì?
- Tôi là một phần của thế hệ mình. Hiện nay tôi cảm nhận mình không phải là một người của những năm sáu mươi mà như một người của những năm chín mươi. Tôi sống trong chiều đo của ngày hôm nay. ở thời buổi ngày nay sự nổi tiếng đến với thế hệ chúng ta nhờ vô tuyến truyền hình; người ta bắt đầu biết rõ tận mặt. Bây giờ không cần những hội trường lớn, những phòng họp nhỏ cũng được rồi. Nhưng ngay cả những phòng họp nhỏ này cũng khó tập hợp mọi người. Thời đại tuyên truyền cổ động đã kết thúc. Trước đây chúng tôi kiêm luôn cả vai trò các phương tiện thông tin đại chúng, các nhà thơ đã tẩy rửa đất nước khỏi chế độ cực quyền.
Những con người của những năm sáu mươi
những kị sĩ đầu tiên của niềm hi vọng mới
Thời đại này không phải là gánh nặng cho chúng ta
Trong trận chiến đấu sắp tới giữa ánh sáng
và bóng tối
Các người rửa những đồng tiền bẩn thỉu
Còn chúng tôi rửa một thời kì bẩn thỉu.
Nhưng dù sao chăng nữa sẽ tuyệt hơn nếu như xuất hiện trên màn ảnh không chỉ là những người kể lại về thơ ca mà còn cả chính các nhà thơ bằng xương bằng thịt. Cần phải gõ vào tất cả các cánh cửa.
- Bà có nghĩ rằng thơ ca có thể làm thay đổi một cái gì không?
- Đôi khi tôi được gọi là chiến sĩ. Nhưng chiến đấu là thơ ca chứ không phải là tôi. Bài thơ được viết ra, rồi, như các trẻ em, bước vào một cuộc sống tự lập. Điều đáng buồn là hiện nay không có một nhà xuất bản quốc gia nào dám in thơ. Không nghe thấy được những điều bình luận về thơ ca. Hiện nay văn phòng tổng thống đang soạn thảo một đường lối quốc gia đối với giới trẻ sáng tạo. Tôi đặt niềm hi vọng lớn về điều đó. Bởi lẽ khi trong nhà trường số giờ văn bị cắt giảm thì điều đó chứa đầy tai họa. Tôi hoàn toàn đồng ý với nhà viết kịch nổi tiếng Mikhail Roshin đã phát biểu trên vô tuyến: “Hãy bớt đi hai tiết Vật lí và một tiết Hóa học và đưa Bunhin vào, đồ quỷ tha ma bắt!”
Nếu không thì chúng ta sẽ đào tạo những rô bốt biết chơi các trò chơi trên máy tính nhưng nói không sõi tiếng mẹ đẻ và thậm chí không muốn hiểu thế nào là Hội họa, là Âm nhạc và văn hóa nói chung. Chúng ta sẽ nhận được những con người nghèo nàn, bất hạnh và họ sẽ làm méo mó bộ mặt quốc gia.
- Trước đây nhà nước hỗ trợ cho việc truyền bá văn học chân chính, các nhà văn dưới chính quyền Xô viết sống không đến nỗi nào. Còn hiện nay thì sao?
- Các nhà văn sống túng thiếu. Cho đến nay đạo luật về các tổ chức sáng tác chưa được thông qua. Các nhà văn tồn tại bên ngoài tầm hiến pháp. Họ dường như không tồn tại bởi vì theo sắc lệnh năm 1991 việc tham gia các hội sáng tác không được tính vào thâm niên lao động. Thế còn tiền hưu trí thì sao? Có nhiều vấn đề đại loại như vậy. Thơ được công bố nhưng tác giả không được hưởng nhuận bút. Không hiểu sẽ sống ra sao? Tất nhiên cũng le lói một chút hi vọng nào đó. Chẳng hạn Genađi Degtev, một quận trưởng trẻ tuổi của một trung tâm ở một thủ đô đã giành một số tiền từ ngân sách của mình để trả thù lao cho các nhà văn có tham luận trong cơ quan văn hóa. Các nhà thơ được đọc thơ trên kênh vô tuyến “thủ đô”. Hàng năm các nhà văn ưu tú được trao giải thưởng “Vòng nguyệt quế”...Bây giờ có những cái chúng ta quay trở lại quá khứ, bởi lẽ không phải mọi thứ trong quá khứ là tồi tệ hết.
- Thế hệ của bà thường được gọi là thế hệ lãng mạn. Vậy bà có suy nghĩ gì về thế hệ hiện nay?
- Thế hệ hiện nay thì muôn hình muôn vẻ. Có những em tốt, có những em xấu, có những em ngổ ngáo, quậy phá, nhưng cũng có những em hiền lành, điềm đạm. Tôi chưa nhìn thấy những khuynh hướng gì. Chẳng qua là thời buổi mới. Tôi sống ở gần trường đại học nhân văn của nước Nga và tôi thấy các bạn trẻ lo lắng dự các kì thi cử và họ mong muốn học tập như thế nào, mặc dầu ở đây có nhiều trở ngại, bởi vì việc học hành rất tốn kém. Tất nhiên cũng có loại thanh niên:
Không thích học mà chỉ thích rong chơi
Thích đi nghe nhạc, thích liếc mắt đưa tình.
Họ không mơ ước đến sự nghiệp, niềm ước mơ của họ rất đơn sơ.
Họ muốn có thật nhiều tiền, thật nhiều tờ xanh như lá rừng
- Đáng tiếc là loại thanh niên như vậy cũng thường gặp rất nhiều. Tại sao lại có chuyện những người được tôi luyện về mặt tinh thần lại sinh ra những đứa con bạc nhược như vậy?
- Tại vì hiện nay mọi người chỉ tán dóc về văn hóa, nhưng lại làm rất ít cho nó. Thời trẻ người ta thúc ép chúng tôi thăm viện bảo tàng Ermitazh, đưa chúng tôi tham gia các tổ ngoại khóa, dạy chúng tôi trong trường nhạc tùy theo năng khiếu. Chuyện đó chẳng tốn kém, ai cũng có thể làm được. Con trai của tôi đã học ở trường nhạc cùng với cô con gái của một chị bồi bàn. Hiện nay có nhiều cái được nhìn nhận một cách rất thực dụng. Và điều này nói chung không phải là xấu bởi lẽ tốt nghiệp xong lại ăn bám bố mẹ hay sao. Hiện nay là một thời điểm phức tạp. Xã hội và nhà nước đang ở trong một thời kì quá độ. Vậy phải làm sao đây?
Cháu gái tôi, chẳng hạn, học múa, học tiếng Anh, tập ghi ta. Nó bảo rằng khi lớn lên nó sẽ làm Bộ trưởng và nhất định sẽ có một chiếc Mersedes màu bạc. Chuyện bình thường! Nó sống trong xã hội mà. Nhưng tôi thường xuyên đọc cho nó nghe Puskin, trao đổi nhiều với nó. Nó mới có mười tuổi, nhưng tôi cho rằng bao giờ cũng cần phải định ra cho nó một kế hoạch nhỏ về chuẩn mực tinh thần, những gì được hấp thụ ở tuổi thơ ấu sẽ còn lại mãi mãi.
- Tôi cảm thấy rằng bà dành nhiều sự quan tâm cho các cháu. Nhưng đó cũng là thời thế! Song bà còn là thư kí thứ nhất của Hội nhà văn Moskva. Vậy bà kết hợp những công việc đó như thế nào?
- Hội nhà văn chúng tôi gồm một nghìn rưởi nhà văn ưu tú của đất nước. ở đây có Boris Vasiliev, Bella Akhmađulina, Fazil Iskanđer, Nikolai Shmelev, Leonid Zhukhoviski và nhiều vị khác. Tất nhiên, hoạt động này đòi hỏi không ít công sức. Nhưng như người ta thường nói, “nếu không phải là tôi thì ai sẽ làm đây”. Không ai muốn kham lấy cái gánh nặng ấy. Những nghệ sĩ lớn như Akhmadulnia... rất bận công việc của mình đến nỗi tôi không dám nhờ các vị đó giúp đỡ. Song có ai đó phải gánh vác cái việc tôi đang làm chứ. Và tôi đã đảm nhận phần việc ấy. Có lẽ đó là nghiệp chướng của tôi.
- Thế còn thơ ca? tôi xin nhắc lại một câu thơ của bà Tôi chết ngạt vì thơ để mà thở sự sống. Bà vẫn tiếp tục viết chứ?
- Đối với tôi đó là chuyện bình thường như là ăn ,uống, rửa ráy vậy. Hiện nay người ta định in cho tôi một cuốn sách, nhưng khi tôi được biết là sẽ phải trả bao nhiêu tiền thì tôi liền tuyên bố rằng điều đó đối với tôi không ổn. Một số tiền quá lớn! Tôi không cần danh vọng lẫn sự nổi tiếng. Những thứ đó tôi đã có. Tôi cần tiền.
- Có ý kiến cho rằng nhà thơ không bao giờ được dính dáng đến chính trị. Nhưng có lẽ đó là một ý tưởng không thể thực hiện được ở mọi thời đại, một ý tưởng không tưởng.
- Tất nhiên không thể nào không nghĩ đến những gì xảy ra xung quanh ta. “Liệu pháp sốc” của chúng ta có hợp lí không? Liệu chúng ta có phải trả một giá quá đắt cho việc các hàng hóa trong nháy mắt xuất hiện trên các quầy hàng. Chúng ta đã chuyển sang một thế giới mới như có phép thần thông biến hóa và gần 70 triệu người bỗng dưng lâm vào cảnh bần cùng hóa. Không ai trong số đó được báo trước. Tại sao không động lòng trắc ẩn đối với mọi người và lại không ủng hộ tất cả các biện pháp nhằm nâng mức tiền lương hưu, nâng mức sống. Mới đây tổng thống đã nói thực rằng, nạn lạm phát gia tăng. Tôi thích thái độ thẳng thắn như vậy. Thông thường thì người ta hay nói dối; chúng ta sống càng ngày càng khá hơn! Nhưng đi vào hiệu bán thực phẩm thì bánh mì đã tăng giá! Cần phải học cách nói thật. Song tôi lại muốn bổ xung thêm : Trong một nhà nước dân chủ mà chúng ta tự xếp mình vào, cũng không nên có kiểm duyệt và nên có tự do ngôn luận, song mặt khác chúng ta vẫn chưa được chuẩn bị cho các bước ấy. Đó là một mâu thuẫn. Một số người cho rằng giai đoạn quá độ từ xã hội cực quyền sang chế độ dân chủ chỉ có thể được thực hiện thông qua chế độ quyền uy. Điều đó có đúng như thế không. Tôi chưa thật tin, nhưng tôi thấy rõ ràng nước Nga cần một bàn tay mạnh: Những sự tệ lậu, bậy bạ đang diễn ra đòi hỏi một sự can thiệp bằng sức mạnh, chế độ một thủ trưởng, một chính quyền duy nhất.
- Thưa Rimma Feđorovna, bà có thừa nhận rằng công việc và thậm chí thơ ca đôi lúc làm người ta phát chán. Chẳng lẽ bà không bao giờ muốn nghỉ ngơi đôi chút hay sao?
-Tôi xin trả lời bằng thơ:
Cần phải, cần phải nghỉ ngơi
như cánh đồng nghỉ ngơi thực sự
dưới lớp tuyết từ trên trời
rơi xuống
Để rồi sau đó lại cày lên...
Thế hệ chúng tôi không biết
nghỉ ngơi.
- Bà đọc gì?
- Tôi thích những tác phẩm cổ điển. Hồi trẻ tôi đọc các nhà sử học: Kljuchevski, Soloviev, Tatishev. Nhưng bây giờ hầu như tôi không còn thời gian để đọc.
- Bà tự nhận định về mình như thế nào?
- Tôi là người nóng tính. Khi nào tôi kìm hãm được thì tôi rất vui. Tôi thích chăm sóc các cháu, con trai và bạn bè. Tôi thích tặng quà. Nếu như tôi vô tình làm phật lòng ai đó hoặc tôi thể hiện sự khiếm nhã thì tôi rất khổ tâm.
- ở con người, bà coi trọng những phẩm chất nào?
- Lòng nhân hậu, tính khiêm tốn. Bản thân tôi không biết phản bội và ở những người khác tôi coi trọng lòng chung thủy. Đó là một đức tính rất cao đẹp. Tôi không ưa những người ngạo mạn, thích đề cao mình bằng cách chà đạp những người khác. Bao giờ cũng nên nghĩ về mình một cách khiêm nhường hơn so với bản thân mình trên thực tế. Hãy tránh những chuyện buồn bực. Nếu như bạn biết rằng còn có ai đó tài giỏi hơn bạn, thành đạt hơn bạn, quan trọng hơn bạn thì điều đó thậm chí là đáng mừng với bạn. Tôi có một quy tắc sống như sau: Nếu như tôi không thể dựa vào ai đó thì chính tôi phải trở thành điểm tựa. Lúc ấy những người mà tôi giúp đỡ sẽ ủng hộ tôi.
- Bà có hay mắc sai lầm không?
- Thường xuyên. Chúng ta đưa ra những quyết định, nhưng chúng bao giờ cũng có những nguy cơ trở thành sai lầm, và đôi khi không phải do lỗi của chúng ta. Tôi bao giờ cũng sẵn sàng đón nhận những điều không may mắn và những điều bất ngờ. Thậm chí tôi cũng sợ cả cái tốt vì tiếp sau nó nhất định sẽ có cái xấu. Bởi vậy tôi luôn sống trong tư thế chiến đấu để khỏi rơi vào tình thế không được bảo vệ. Kinh nghiệm sống được tích lũy bằng một giá đắt, mà trong tình yêu có biết bao nhiêu là sai lầm!
Tôi nghĩ rằng tôi bước vào trận
chiến đấu
Lòng tràn đầy quyết tâm và ý chí
Nhưng chỉ tăng thêm nỗi đau
Vào nỗi đau chưa lắng dịu
-Bà có nhớ lại mối tình cũ không?
- Tôi đã qua hai lần đò. Tám năm sống với người chồng thứ nhất và bảy năm sống với người chồng thứ hai. Chúng tôi đã chia tay cách đây hai mươi năm. Mới đây tôi tìm thấy những bức thư của anh ấy và hiểu rằng anh ấy đã yêu tôi như thế nào? Con người như vậy ta không thể loại ra khỏi cuộc đời. Nhưng tôi không cảm thấy mình bị thiếu thốn. Kinh nghiệm yêu đương của tôi trước hết đó là tình cảm lớn lao về mặt tinh thần. Tất nhiên phải mang cả tính nhục thể, nhưng nếu thiếu yếu tố tinh thần thì không thể có tình yêu. Trong đời tôi từng có những người đàn ông ve vãn tán tỉnh tôi, nhưng thiếu sự gắn bó tinh thần nên tôi không chấp nhận.
- Bà có đơn thuốc làm thế nào để trở thành người hạnh phúc không. Hạnh phúc của người phụ nữ là ở đâu?
- Chính hạnh phúc của người phụ nữ à? Có nhiều loại phụ nữ khác nhau; người tình, người nội trợ, “con mọt sách”... Tôi là người đàn bà làm mẹ. Tôi đối xử với cả thế giới bằng lòng trắc ẩn và tình yêu của người mẹ, với con trai và với những trẻ em khác, với các chú lính đi đều bước trên đường phố, với bất cứ con côn trùng bé bỏng nào. Và cái yếu tố mẫu tử đó mang tính chất rất xây dựng. Trước mắt tôi có một tấm gương: Người đàn bà sống suốt đời với chồng nhưng lại nói: “nếu anh nghĩ rằng em hạnh phúc hơn anh thì anh thật nhầm lẫn”. Vâng tôi thường ngủ thiếp đi với cuốn sách và chiếc gối. Và tôi thích điều đó. Bởi vậy nên tôi không cảm thấy sự cô đơn.
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,