Sergei Mikhalkov- Bậc trưởng lão của nền văn học Nga
(Cuộc trao đổi giữa Mikhalkov với phóng viên Báo Văn học của Nga)
- Thưa Sergei Vladimirovich, sau lưng ông là một con đường sáng tạo dài 75 năm. Ông có hài lòng về những gì đã làm được không?
- Nhu cầu đối với những tác phẩm của tôi trong các thư viện, các hiệu sách, trên các sân khấu của nhà hát và rất nhiều thư từ của độc giả gửi cho tôi đã nói lên rằng tôi từng ấy năm trời đã không viết lách một cách uổng phí. Trước hết tôi biết ơn các độc giả của tôi vì tấm lòng vị tha của họ và tôi vui mừng khi các tác phẩm của tôi giúp đỡ mọi người trên bước đường đời của họ. Bằng toàn bộ sáng tác của mình tôi khẳng địng những chân lý đơn sơ và vĩnh cửu: lòng yêu Tổ quốc, làm điều thiện, tôn trọng lẫn nhau.
- Trong những năm chiến tranh vệ quốc vĩ đại ông đã làm phóng viên chiến tranh. Liệu còn có thời gian cho thơ ca hay không?
- Trong thời gian chiến tranh tôi luôn luôn làm thơ về chiến công quân sự và lao động của nhân dân Liên Xô cho trẻ em và cho người lớn nhằm duy trì ý chí chiến thắng ở họ. Do hoàn thành nhiệm vụ công tác, tôi đã được tặng thưởng huân chương Cờ đỏ và huân chương Sao đỏ. Hiện nay tôi là đại tá nghỉ hưu. Màn kết thúc huy hoàng trong tiểu sử chiến binh của tôi là việc sáng tác câu văn bia trên mộ người chiến sĩ vô danh ở chân tường điện Kremli "Tên anh không ai biết, chiến công của anh là bất tử". Như vậy là tôi đã bày tỏ được lòng tri ân đối với hàng triệu người anh hùng đã hy sinh trên các mặt trận của cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.
- Ông bắt đầu văn nghiệp của mình bằng những bài thơ viết cho người lớn nhưng rồi lại trở thành một nhà văn viết cho trẻ em. Chuyện đó đã xảy ra như thế nào?
- Trong cuộc đời của mỗi một nhà văn mới bước vào nghề thường có những người đồng chí kiêm người thầy lớn tuổi đã cho anh ta những lời khuyên khi đọc các tác phẩm non nớt của anh ta. Khi tôi bắt đầu viết, tôi có những người thầy tuyệt vời - Aleksandr Fadeev, Aleksei Tolstoi, chính các vị ấy đã khuyên tôi nên làm thơ cho chiếu nhi. Khi tôi sáng tác bài thơ đầu tiên của tôi cho trẻ em, tôi đã in nó trong tạp chí Thiếu niên do Boris Ivanter làm Tổng biên tập. Ông là một người rất có tài, hiểu rõ văn học thiếu nhi. Sau đó tôi đem đến Ivanter bản đầu tiên của trường ca "Bác Stepa" và ông bảo tôi như sau: "Cậu nên làm quen với Marshak. Ông ấy sống ở Leningrad. Cậu cần phải đến chỗ ông ấy, đưa cho ông ấy xem thơ của mình và lắng nghe những lời góp ý của ông ấy" Tôi có một chuyến đi công tác đến Leningrad và tới gặp Samuil Marshak. Marshak tiếp tôi rất niềm nở, đọc những bài thơ của tôi, hoan nghênh chúng và gợi ý nên gia công thêm đối với một số câu. Samuil Marshak viết văn rất kỹ. Ông không thể chịu được những cách viết cẩu thả, ông phân biệt rất tinh cái tài năng và cái bất tài, không bao giờ ủng hộ những tác phẩm hàng chợ yếu kém. Còn cái tài năng thì ông hỗ trợ ở bất cứ cấp độ nào, ông đứng ra bênh vực cho nhà văn bị đối xử bất công.
- Các nhà văn viết cho thiếu nhi hiện nay tìm thấy sự hỗ trợ ở đâu: ở các nhà xuất bản, ở các nhà tài trợ, ở Chính phủ?
- Các nhà văn viết cho thiếu nhi hiện nay tìm thấy sự hỗ trợ ở các nhà xuất bản, Chính phủ không quan tâm đến văn học thiếu nhi. Và nếu như có ai đó trong số các nhà văn này tìm được nhà tài trợ để xuất bản sách thì người ấy gặp may, nhưng chủ yếu công việc này do các nhà xuất bản đảm nhận mà những nhà xuất bản này đôi khi thiếu óc thẩm mỹ, bởi vậy nhà văn viết cho thiếu nhi mới vào nghề cần có một trường học, mà trường học đó là phê bình nhưng chỉ có những nhà văn lớn nào sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm của mình với các nhà văn trẻ thì mới có thể phê phán, đưa ra những lời khuyên, định hướng một cách đúng đắn.
- Trước đây ông đã từng khuyên nhủ I.V.Stalin nên tặng giải thưởng Nhà nước cho các nhà văn có những tác phẩm viết cho thiếu nhi ngang tầm với các thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực văn học viết cho người lớn. Hiện nay các nhà văn viết cho thiếu nhi được tặng những giải thưởng nào?
- Họ vẫn được tặng thưởng đấy. Nhận được giải thưởng của Nhà nước Nga là Boris Zakhoder. Mới đây tôi đã trao giải thưởng Lev Tolstoi vì những thành tựu trong lãnh vực văn học thiếu nhi cho Irina Tokmakova, Viktor Chizhikov, Irna Strelkova, Tatjana Koti và những nhà văn và những nghệ sĩ khác đã hiến dâng tài năng của mình cho trẻ em.
- Ông là tác giả của thiên truyện cổ tích viết cho thiếu nhi "Ngày hội của sự không vâng lời", tác phẩm này đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Sự đảm bảo cho thành công của thiên truyện ấy là ở đâu?
- Sự hạn chế duy nhất trong công việc của người kể chuyện cổ tích là như sau: một truyện cổ tích nhạt nhẽo cũng phi lý như là món kem nóng vậy.
- Hồi trẻ ông có những người thầy sáng suốt. Hiện nay ông lãnh đạo một Hội Nhà văn lớn - Hiệp hội quốc tế của các Hội Nhà văn (MSPS). Điều gì đã khiến ông ở tuổi mà nhiều người muốn nghỉ ngơi, vẫn tích cực hoạt động vì lợi ích của những người cầm bút.
- Nhân dân ta đang trải qua một thời kỳ khó khăn và cùng với nhân dân là cả các nhà văn chúng ta. Tôi làm ở "Hiệp hội quốc tế của các Hội Nhà văn" bởi vì thời đại này buộc chúng ta phải gìn giữ tài sản tinh thần chung của chúng ta. Sau khi Liên bang Xôviết tan rã, Hiệp hội quốc tế của các Hội Nhà văn từng hoạt động phục vụ các nhà văn của nước Nga và của các nước SNG, vẫn tiếp tục là một trung tâm liên kết giúp cho các Hội Nhà văn thống nhất trước đây và hiện nay là các tổ chức nhà văn bị phân tán trụ vững được.
- Ông là tác giả hai bài quốc ca của Nhà nước chúng ta. Ông có hài lòng với điều đã làm được về phương diện này?
- Tất nhiên việc tôi trở thành tác giả của bài quốc ca Liên Xô dựa theo phần âm nhạc tuyệt vời của Aleksandrov đã có ảnh hưởng tới số phận của tôi. Phần âm nhạc này được tôi củng cố thêm bằng phần lời của tôi. Việc tôi là tác giả bài quốc ca của nước Nga hiện nay, tôi cho là duyên số bởi lẽ không phải bất cứ nhà văn nào cũng may mắn hai lần được trở thành tác giả bài quốc ca của Tổ quốc mình, hơn nữa của một đất nước mới về chất. Tôi không cho rằng phần lời của bài quốc ca Liên Xô và nước Nga là mẫu mực về sáng tác thơ ca, nhưng những lời này chứa đựng những lẽ sống của dân tộc Nga.
- Tạp chí điện ảnh châm biếm Ngòi nổ gắn liền với tên tuổi của ông. Đến nay nó được bao nhiêu năm rồi?
- Đã được bốn mươi năm rồi đấy, lạ chưa. Thế là toàn thể dân chúng nước ta biết được chữ ký của tôi. Trong suốt bốn mươi năm trên màn ảnh của các rạp chiếu bóng và của vô tuyến, chữ ký của tôi với tư cách là Tổng biên tập tạp chí Ngòi nổ đã được tái hiện bằng hình tượng một sợi giây cháy chậm được tháo gỡ dần dần. Năm 1962, tờ tạp chí điện ảnh của tôi được nhiều người biết tới và ở Ban chấp hành TƯ đảng Cộng sản Liên Xô người ta hỏi tôi rằng cần giúp đỡ tạp chí bằng cách nào. Tôi đáp: "Bằng cách không ngăn trở!". Tạp chí chế giễu những thói hư tật xấu cản trở xã hội xây dựng chủ nghĩa xã hội: sự lãng phí, thói lừa dối, nạn hối lộ. Và xã hội hiện đại có không ít kẻ thù xúc phạm đến lợi ích của Nhà nước.
- Vở diễn Balalaikin và K0. dựng theo vở kịch của ông được trình diễn tại nhà hát "Người đương thời" từ năm 1973 đến năm 1991. Nó được tái diễn và tháng 11 năm 2001 vẫn được khán giả nhiệt liệt hoan nghênh như trước đây.
- Tôi đã viết được gần bốn mươi vở kịch cho trẻ em và người lớn. Trẻ em rất thích vở Sombrero còn vở Balalaikin và K0 dựa theo tiểu thuyết Cảnh điền viên hiện đại của Saltykov Shedrin thì được người lớn rất hâm mộ. Xung đột được miêu tả trong tiểu thuyết có tính chất cập nhật đến nỗi vào những năm 70, theo sự góp ý kiến của các cơ quan có thẩm quyền, trong lời giới thiệu tôi buộc phải viết thêm: "Sự kiện xảy ra ở Peterburg cách đây 100 năm". Vở kịch đã được diễn hơn 350 buổi với sự thành công vang dội.
- Ông có đến 10 cháu và 8 chắt. Liệu ông có thấy vất vả với đám con cháu đông đúc như vậy không?
- Với đám chắt tôi hầu như không tiếp xúc. Chúng sống cuộc sống cuộc sống của chúng, còn tôi sống cuộc sống của tôi. Với đám cháu thì tôi gần gũi hơn bởi lũ chúng là những người lớn, chúng mời tôi dự các buổi công diễn những bộ phim của chúng. Tôi hài lòng vì chúng nghiêm chỉnh làm những nghề mà tự chúng lựa chọn. Bộ phim Antikiller của đứa cháu Egor Kon-Chalovski được quay với trình độ nghiệp vụ rất cao.
Bộ phim rất dữ dội, các diễn viên đóng rất khá, nhưng hiện nay nó đang quay một bộ phim mang tính chất khác dựa theo tác phẩm "Bút ký của người thày thuốc". Người ta còn đưa cho nó thêm hai kịch bản nữa.
- Bộ phim mới Ngôi nhà của bọn ngốc của cậu con trai ông Andron Konchalovski được báo chí viết rất nhiều. Ông đã xem bộ phim ấy chưa? Ông có cảm nghĩ gì?
- Có, tôi có xem. Cảm nghĩ rất lộn xộn, nhất là trong hoàn cảnh chúng ta đang sống. Khi người ta hỏi nó là ngôi nhà của bọn ngốc ở đâu, nó trả lời: "Bộ phim này có thể quay ở bất cứ nước nào. ở đây có nhân tố khái quát".
- Bây giờ nói về Julja, người vợ trẻ của ông. Chị ấy có phải là chỗ dựa, là người đỡ đầu trong các công việc của ông?
- Người vợ chân chính cần phải là một người đỡ đầu và chỗ dựa. Người vợ nào cũng phải nghĩ tới chồng mình, giúp đỡ chồng trong gia đình, trong các công việc của anh ta, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn của anh ta. Tôi có người vợ như thế. Cô ấy đáp ứng được những yêu cầu đó. Tôi yêu Julja, và cô ấy cũng yêu tôi.
(Báo Văn nghệ)
(Cuộc trao đổi giữa Mikhalkov với phóng viên Báo Văn học của Nga)
- Thưa Sergei Vladimirovich, sau lưng ông là một con đường sáng tạo dài 75 năm. Ông có hài lòng về những gì đã làm được không?
- Nhu cầu đối với những tác phẩm của tôi trong các thư viện, các hiệu sách, trên các sân khấu của nhà hát và rất nhiều thư từ của độc giả gửi cho tôi đã nói lên rằng tôi từng ấy năm trời đã không viết lách một cách uổng phí. Trước hết tôi biết ơn các độc giả của tôi vì tấm lòng vị tha của họ và tôi vui mừng khi các tác phẩm của tôi giúp đỡ mọi người trên bước đường đời của họ. Bằng toàn bộ sáng tác của mình tôi khẳng địng những chân lý đơn sơ và vĩnh cửu: lòng yêu Tổ quốc, làm điều thiện, tôn trọng lẫn nhau.
- Trong những năm chiến tranh vệ quốc vĩ đại ông đã làm phóng viên chiến tranh. Liệu còn có thời gian cho thơ ca hay không?
- Trong thời gian chiến tranh tôi luôn luôn làm thơ về chiến công quân sự và lao động của nhân dân Liên Xô cho trẻ em và cho người lớn nhằm duy trì ý chí chiến thắng ở họ. Do hoàn thành nhiệm vụ công tác, tôi đã được tặng thưởng huân chương Cờ đỏ và huân chương Sao đỏ. Hiện nay tôi là đại tá nghỉ hưu. Màn kết thúc huy hoàng trong tiểu sử chiến binh của tôi là việc sáng tác câu văn bia trên mộ người chiến sĩ vô danh ở chân tường điện Kremli "Tên anh không ai biết, chiến công của anh là bất tử". Như vậy là tôi đã bày tỏ được lòng tri ân đối với hàng triệu người anh hùng đã hy sinh trên các mặt trận của cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.
- Ông bắt đầu văn nghiệp của mình bằng những bài thơ viết cho người lớn nhưng rồi lại trở thành một nhà văn viết cho trẻ em. Chuyện đó đã xảy ra như thế nào?
- Trong cuộc đời của mỗi một nhà văn mới bước vào nghề thường có những người đồng chí kiêm người thầy lớn tuổi đã cho anh ta những lời khuyên khi đọc các tác phẩm non nớt của anh ta. Khi tôi bắt đầu viết, tôi có những người thầy tuyệt vời - Aleksandr Fadeev, Aleksei Tolstoi, chính các vị ấy đã khuyên tôi nên làm thơ cho chiếu nhi. Khi tôi sáng tác bài thơ đầu tiên của tôi cho trẻ em, tôi đã in nó trong tạp chí Thiếu niên do Boris Ivanter làm Tổng biên tập. Ông là một người rất có tài, hiểu rõ văn học thiếu nhi. Sau đó tôi đem đến Ivanter bản đầu tiên của trường ca "Bác Stepa" và ông bảo tôi như sau: "Cậu nên làm quen với Marshak. Ông ấy sống ở Leningrad. Cậu cần phải đến chỗ ông ấy, đưa cho ông ấy xem thơ của mình và lắng nghe những lời góp ý của ông ấy" Tôi có một chuyến đi công tác đến Leningrad và tới gặp Samuil Marshak. Marshak tiếp tôi rất niềm nở, đọc những bài thơ của tôi, hoan nghênh chúng và gợi ý nên gia công thêm đối với một số câu. Samuil Marshak viết văn rất kỹ. Ông không thể chịu được những cách viết cẩu thả, ông phân biệt rất tinh cái tài năng và cái bất tài, không bao giờ ủng hộ những tác phẩm hàng chợ yếu kém. Còn cái tài năng thì ông hỗ trợ ở bất cứ cấp độ nào, ông đứng ra bênh vực cho nhà văn bị đối xử bất công.
- Các nhà văn viết cho thiếu nhi hiện nay tìm thấy sự hỗ trợ ở đâu: ở các nhà xuất bản, ở các nhà tài trợ, ở Chính phủ?
- Các nhà văn viết cho thiếu nhi hiện nay tìm thấy sự hỗ trợ ở các nhà xuất bản, Chính phủ không quan tâm đến văn học thiếu nhi. Và nếu như có ai đó trong số các nhà văn này tìm được nhà tài trợ để xuất bản sách thì người ấy gặp may, nhưng chủ yếu công việc này do các nhà xuất bản đảm nhận mà những nhà xuất bản này đôi khi thiếu óc thẩm mỹ, bởi vậy nhà văn viết cho thiếu nhi mới vào nghề cần có một trường học, mà trường học đó là phê bình nhưng chỉ có những nhà văn lớn nào sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm của mình với các nhà văn trẻ thì mới có thể phê phán, đưa ra những lời khuyên, định hướng một cách đúng đắn.
- Trước đây ông đã từng khuyên nhủ I.V.Stalin nên tặng giải thưởng Nhà nước cho các nhà văn có những tác phẩm viết cho thiếu nhi ngang tầm với các thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực văn học viết cho người lớn. Hiện nay các nhà văn viết cho thiếu nhi được tặng những giải thưởng nào?
- Họ vẫn được tặng thưởng đấy. Nhận được giải thưởng của Nhà nước Nga là Boris Zakhoder. Mới đây tôi đã trao giải thưởng Lev Tolstoi vì những thành tựu trong lãnh vực văn học thiếu nhi cho Irina Tokmakova, Viktor Chizhikov, Irna Strelkova, Tatjana Koti và những nhà văn và những nghệ sĩ khác đã hiến dâng tài năng của mình cho trẻ em.
- Ông là tác giả của thiên truyện cổ tích viết cho thiếu nhi "Ngày hội của sự không vâng lời", tác phẩm này đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Sự đảm bảo cho thành công của thiên truyện ấy là ở đâu?
- Sự hạn chế duy nhất trong công việc của người kể chuyện cổ tích là như sau: một truyện cổ tích nhạt nhẽo cũng phi lý như là món kem nóng vậy.
- Hồi trẻ ông có những người thầy sáng suốt. Hiện nay ông lãnh đạo một Hội Nhà văn lớn - Hiệp hội quốc tế của các Hội Nhà văn (MSPS). Điều gì đã khiến ông ở tuổi mà nhiều người muốn nghỉ ngơi, vẫn tích cực hoạt động vì lợi ích của những người cầm bút.
- Nhân dân ta đang trải qua một thời kỳ khó khăn và cùng với nhân dân là cả các nhà văn chúng ta. Tôi làm ở "Hiệp hội quốc tế của các Hội Nhà văn" bởi vì thời đại này buộc chúng ta phải gìn giữ tài sản tinh thần chung của chúng ta. Sau khi Liên bang Xôviết tan rã, Hiệp hội quốc tế của các Hội Nhà văn từng hoạt động phục vụ các nhà văn của nước Nga và của các nước SNG, vẫn tiếp tục là một trung tâm liên kết giúp cho các Hội Nhà văn thống nhất trước đây và hiện nay là các tổ chức nhà văn bị phân tán trụ vững được.
- Ông là tác giả hai bài quốc ca của Nhà nước chúng ta. Ông có hài lòng với điều đã làm được về phương diện này?
- Tất nhiên việc tôi trở thành tác giả của bài quốc ca Liên Xô dựa theo phần âm nhạc tuyệt vời của Aleksandrov đã có ảnh hưởng tới số phận của tôi. Phần âm nhạc này được tôi củng cố thêm bằng phần lời của tôi. Việc tôi là tác giả bài quốc ca của nước Nga hiện nay, tôi cho là duyên số bởi lẽ không phải bất cứ nhà văn nào cũng may mắn hai lần được trở thành tác giả bài quốc ca của Tổ quốc mình, hơn nữa của một đất nước mới về chất. Tôi không cho rằng phần lời của bài quốc ca Liên Xô và nước Nga là mẫu mực về sáng tác thơ ca, nhưng những lời này chứa đựng những lẽ sống của dân tộc Nga.
- Tạp chí điện ảnh châm biếm Ngòi nổ gắn liền với tên tuổi của ông. Đến nay nó được bao nhiêu năm rồi?
- Đã được bốn mươi năm rồi đấy, lạ chưa. Thế là toàn thể dân chúng nước ta biết được chữ ký của tôi. Trong suốt bốn mươi năm trên màn ảnh của các rạp chiếu bóng và của vô tuyến, chữ ký của tôi với tư cách là Tổng biên tập tạp chí Ngòi nổ đã được tái hiện bằng hình tượng một sợi giây cháy chậm được tháo gỡ dần dần. Năm 1962, tờ tạp chí điện ảnh của tôi được nhiều người biết tới và ở Ban chấp hành TƯ đảng Cộng sản Liên Xô người ta hỏi tôi rằng cần giúp đỡ tạp chí bằng cách nào. Tôi đáp: "Bằng cách không ngăn trở!". Tạp chí chế giễu những thói hư tật xấu cản trở xã hội xây dựng chủ nghĩa xã hội: sự lãng phí, thói lừa dối, nạn hối lộ. Và xã hội hiện đại có không ít kẻ thù xúc phạm đến lợi ích của Nhà nước.
- Vở diễn Balalaikin và K0. dựng theo vở kịch của ông được trình diễn tại nhà hát "Người đương thời" từ năm 1973 đến năm 1991. Nó được tái diễn và tháng 11 năm 2001 vẫn được khán giả nhiệt liệt hoan nghênh như trước đây.
- Tôi đã viết được gần bốn mươi vở kịch cho trẻ em và người lớn. Trẻ em rất thích vở Sombrero còn vở Balalaikin và K0 dựa theo tiểu thuyết Cảnh điền viên hiện đại của Saltykov Shedrin thì được người lớn rất hâm mộ. Xung đột được miêu tả trong tiểu thuyết có tính chất cập nhật đến nỗi vào những năm 70, theo sự góp ý kiến của các cơ quan có thẩm quyền, trong lời giới thiệu tôi buộc phải viết thêm: "Sự kiện xảy ra ở Peterburg cách đây 100 năm". Vở kịch đã được diễn hơn 350 buổi với sự thành công vang dội.
- Ông có đến 10 cháu và 8 chắt. Liệu ông có thấy vất vả với đám con cháu đông đúc như vậy không?
- Với đám chắt tôi hầu như không tiếp xúc. Chúng sống cuộc sống cuộc sống của chúng, còn tôi sống cuộc sống của tôi. Với đám cháu thì tôi gần gũi hơn bởi lũ chúng là những người lớn, chúng mời tôi dự các buổi công diễn những bộ phim của chúng. Tôi hài lòng vì chúng nghiêm chỉnh làm những nghề mà tự chúng lựa chọn. Bộ phim Antikiller của đứa cháu Egor Kon-Chalovski được quay với trình độ nghiệp vụ rất cao.
Bộ phim rất dữ dội, các diễn viên đóng rất khá, nhưng hiện nay nó đang quay một bộ phim mang tính chất khác dựa theo tác phẩm "Bút ký của người thày thuốc". Người ta còn đưa cho nó thêm hai kịch bản nữa.
- Bộ phim mới Ngôi nhà của bọn ngốc của cậu con trai ông Andron Konchalovski được báo chí viết rất nhiều. Ông đã xem bộ phim ấy chưa? Ông có cảm nghĩ gì?
- Có, tôi có xem. Cảm nghĩ rất lộn xộn, nhất là trong hoàn cảnh chúng ta đang sống. Khi người ta hỏi nó là ngôi nhà của bọn ngốc ở đâu, nó trả lời: "Bộ phim này có thể quay ở bất cứ nước nào. ở đây có nhân tố khái quát".
- Bây giờ nói về Julja, người vợ trẻ của ông. Chị ấy có phải là chỗ dựa, là người đỡ đầu trong các công việc của ông?
- Người vợ chân chính cần phải là một người đỡ đầu và chỗ dựa. Người vợ nào cũng phải nghĩ tới chồng mình, giúp đỡ chồng trong gia đình, trong các công việc của anh ta, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn của anh ta. Tôi có người vợ như thế. Cô ấy đáp ứng được những yêu cầu đó. Tôi yêu Julja, và cô ấy cũng yêu tôi.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,