Lê Chí và bài thơ:"Nếu một ngày anh chẳng còn em"
Minh Quang
Sẽ khổ sở vô cùng nếu chẳng có em
đường phố trở nên vắng vẻ
Em yêu quý, sao em ác thế
Anh sẽ tìm nụ cười ở đâu?
Dẫu một lời chưa nói với nhau
mà ngọn gió vô tình nghe hết
Có lẽ nào lại chết
hạt tình yêu gieo giữa trái tim mình!
Có lẽ nào
Anh thức với bình minh
Anh thức với từng ngày trăn trở
Những hoa tím xương rồng vừa nở
Con đường đá nhỏ
Chông chênh.
Năm tháng vui buồn có thể rồi quên
nhưng đôi mắt thì anh vẫn nhớ
bàn chân bước thì anh vẫn nhớ
(mà nhớ chi?)
Anh bỗng biết giận hờn.
Đường phố buổi chiều lất phất mưa rơi
đường phố buổi chiều hửng nắng
người tấp nập… mà sao xa vắng
Anh ngó bâng quơ, em đứng ở nơi nào
Anh ngó bâng quơ giữa phố nôn nao
Có ai biết nỗi cồn cào ghê gớm
Mặt trời rồi có còn mọc sớm
Nếu một ngày anh chẳng còn em!
1983
Lê Chí
Lời bình:
Yêu nhau, ai lại không muốn bên nhau, gần nhau. Nhưng vì lý do nào đó, người ta phải tạm xa nhau (về khoảng cách không gian và địa lý), nghĩa là ít có điều kiện gặp nhau, thì đúng là một sự… “hành hạ”, một sự “hành hạ” bất đắc dĩ về tâm lý tình cảm. ý nghĩa cô đơn, thiếu vắng luôn bao phủ lên tâm hồn, thiết tưởng vũ trụ quanh mình cũng trở nên hoang lạnh, lẻ loi:
Anh xa em/ Trăng cũng lẻ/ Mặt trời cũng lẻ/ Biển vẫn cậy mình dài rộng thế/ Vắng cánh buồm một chút/ đã cô đơn
(Thơ viết ở biển - Hữu Thỉnh)
Cũng trên dòng mạch của thơ tình đương đại, chúng ta lại được gặp một thi phẩm của Lê Chí Nếu một ngày anh chẳng còn em, thể hiện một độ cảm mới mẻ và khác lạ về tình yêu của nhà thơ.
Tựa bài thơ như là một câu hỏi - một câu hỏi có tính giả định (Nếu…) và toàn bộ bài thơ là sự “mã hoá” câu hỏi đó. Bài thơ gợi lên trong tâm hồn những ai yêu nhau nên nhớ rằng: tình yêu lứa đôi không phải ai cũng đều được may mắn trọn vẹn, cũng được hưởng hạnh phúc ấm êm. Cái gọi là vui - buồn - hờn - giận… chỉ là chuyện thường ngày, chưa đủ sức đo “giếng lòng” của nhau. Phải trải qua những thử thách, nghiệt ngã, những tình huống éo le; phải ở trong “hoàn cảnh, tâm trạng” Nếu một ngày anh chẳng còn em thì mới thấu cảm hết tình yêu của nhau được: yêu thương chân thành, tha thiết, thuỷ chung hay ngược lại là sự giả dối, lợi dụng, nửa vời… tất cả những gì gọi là nhân cách tình yêu khi gặp loạt “nút nhấn” này mới có cơ bộc lộ ra hết. Nếu là người thuộc phái đẹp, ắt hẳn sự ái mộ bài thơ sẽ gấp bội phần vì ai lại không thích, không muốn có một người con trai yêu mình đến độ:
Sẽ khổ sở vô cùng nếu chẳng có em/ đường phố trở nên vắng vẻ/ Em yêu quý, sao em ác thế / Anh sẽ tìm nụ cười ở đâu?
Đối với anh “nếu chẳng có em”, thiếu nụ cười của em thì cuộc sống, đất trời cũng trở nên vắng vẻ, héo hon. Em quan trọng đâu chỉ riêng anh mà em còn quan trọng đối với mọi mối quan hệ xã hội quanh mình. Em có hiểu không?… Quả thật “nếu chẳng có em” thì anh cũng chẳng thể nào sống nổi. Dẫu một lời “vàng đá” chưa nói với nhau “mà ngọn gió vô tình nghe hết” chuyện chúng mình yêu nhau rồi em ạ! Bởi vậy, anh không tin Có lẽ nào lại chết/ hạt tình yêu gieo giữa trái tim mình.
Và, vì thế:
Có lẽ nào/ Anh thức với bình minh/ Anh thức từng ngày trăn trở/ Những hoa tím xương rồng vừa nở/ Con đường đá nhỏ/ Chông chênh,
Từ “thức” ở trong khổ thơ trên đây đồng nghĩa với từ “sống”. Điều đó nói lên sự tài tình của nhà thơ Lê Chí trong nghệ thuật sử dụng từ đồng nghĩa khác âm mà vẫn đạt được kết quả biểu đạt về ý cũng như âm điệu, làm cho câu thơ có nhạc tính hơn, hay hơn. Trở lại khổ thơ trên, “nếu chẳng có em” thì anh còn sống với ánh bình minh của tình yêu mà làm gì, sống với từng ngày trăn trở của tình yêu mà làm gì?. Vô nghĩa! Những vẻ đẹp của hoa tím xương rồng vừa nở mỗi ngày; con đường đá nhỏ - chông chênh, con đường quen thuộc anh cùng em đi, đâu còn đem lại cho anh cảm giác thú vị ngọt ngào của tình yêu.
Có điều:
Năm tháng vui buồn có thể rồi quên/ nhưng đôi mắt thì anh vẫn nhớ/ bàn chân bước thì anh vẫn nhớ/ (mà nhớ chi)/ Anh bỗng hết giận hờn.
Anh nhớ những gì đáng nhớ. Đôi mắt em là cửa sổ của tình yêu, và bàn chân em, bàn chân bước đến với tình yêu, anh không bao giờ quên được. Điệp ngữ “thì anh vẫn nhớ” nhấn mạnh tính chất nhớ, cái sự nhớ, cái lưu lại, khắc sâu trong tim óc của anh về em.
Chính vậy, những câu thơ tiếp theo thấm đẫm nỗi nhớ cồn cào da diết đến… ngẩn ngơ của anh. Điệp ngữ “anh ngó bâng quơ” trong hai câu thơ Anh ngó bâng quơ, em đứng ở nơi nào/ Anh ngó bâng quơ giữa phố nôn nao bộc lộ sự xáo động tâm lý và sự hụt hẫng tâm trạng tưởng như mất cả phương hướng của anh. Em có biết không?…
Hai câu cuối là một chuyển cảm bất ngờ của nhà thơ và cũng là nhân vật trữ tình trong bài thơ này:
Mặt trời rồi có còn mọc sớm/ Nếu một ngày anh chẳng còn em!
Đó là “tự thán” của anh đối với em, nhưng đây là một tự thán đẹp. Và, đó cũng là chứng thực cho tình yêu chung thuỷ sâu sắc của anh. Tình yêu của anh đối với em chỉ còn lấy quy luật của đất trời làm thước đo.
Nhờ tìm được tứ hay nên Lê Chí - nhà thơ của đồng bằng sông Cửu Long không khó khăn gì để viết nên một bài thơ tình xuất sắc cho mọi tình yêu đôi lứa. Bài thơ nhập hồn tôi trên hai chục năm nay rồi, nay ngẫm lại còn “chịu” lắm.
(Báo Văn nghệ)
Minh Quang
Sẽ khổ sở vô cùng nếu chẳng có em
đường phố trở nên vắng vẻ
Em yêu quý, sao em ác thế
Anh sẽ tìm nụ cười ở đâu?
Dẫu một lời chưa nói với nhau
mà ngọn gió vô tình nghe hết
Có lẽ nào lại chết
hạt tình yêu gieo giữa trái tim mình!
Có lẽ nào
Anh thức với bình minh
Anh thức với từng ngày trăn trở
Những hoa tím xương rồng vừa nở
Con đường đá nhỏ
Chông chênh.
Năm tháng vui buồn có thể rồi quên
nhưng đôi mắt thì anh vẫn nhớ
bàn chân bước thì anh vẫn nhớ
(mà nhớ chi?)
Anh bỗng biết giận hờn.
Đường phố buổi chiều lất phất mưa rơi
đường phố buổi chiều hửng nắng
người tấp nập… mà sao xa vắng
Anh ngó bâng quơ, em đứng ở nơi nào
Anh ngó bâng quơ giữa phố nôn nao
Có ai biết nỗi cồn cào ghê gớm
Mặt trời rồi có còn mọc sớm
Nếu một ngày anh chẳng còn em!
1983
Lê Chí
Lời bình:
Yêu nhau, ai lại không muốn bên nhau, gần nhau. Nhưng vì lý do nào đó, người ta phải tạm xa nhau (về khoảng cách không gian và địa lý), nghĩa là ít có điều kiện gặp nhau, thì đúng là một sự… “hành hạ”, một sự “hành hạ” bất đắc dĩ về tâm lý tình cảm. ý nghĩa cô đơn, thiếu vắng luôn bao phủ lên tâm hồn, thiết tưởng vũ trụ quanh mình cũng trở nên hoang lạnh, lẻ loi:
Anh xa em/ Trăng cũng lẻ/ Mặt trời cũng lẻ/ Biển vẫn cậy mình dài rộng thế/ Vắng cánh buồm một chút/ đã cô đơn
(Thơ viết ở biển - Hữu Thỉnh)
Cũng trên dòng mạch của thơ tình đương đại, chúng ta lại được gặp một thi phẩm của Lê Chí Nếu một ngày anh chẳng còn em, thể hiện một độ cảm mới mẻ và khác lạ về tình yêu của nhà thơ.
Tựa bài thơ như là một câu hỏi - một câu hỏi có tính giả định (Nếu…) và toàn bộ bài thơ là sự “mã hoá” câu hỏi đó. Bài thơ gợi lên trong tâm hồn những ai yêu nhau nên nhớ rằng: tình yêu lứa đôi không phải ai cũng đều được may mắn trọn vẹn, cũng được hưởng hạnh phúc ấm êm. Cái gọi là vui - buồn - hờn - giận… chỉ là chuyện thường ngày, chưa đủ sức đo “giếng lòng” của nhau. Phải trải qua những thử thách, nghiệt ngã, những tình huống éo le; phải ở trong “hoàn cảnh, tâm trạng” Nếu một ngày anh chẳng còn em thì mới thấu cảm hết tình yêu của nhau được: yêu thương chân thành, tha thiết, thuỷ chung hay ngược lại là sự giả dối, lợi dụng, nửa vời… tất cả những gì gọi là nhân cách tình yêu khi gặp loạt “nút nhấn” này mới có cơ bộc lộ ra hết. Nếu là người thuộc phái đẹp, ắt hẳn sự ái mộ bài thơ sẽ gấp bội phần vì ai lại không thích, không muốn có một người con trai yêu mình đến độ:
Sẽ khổ sở vô cùng nếu chẳng có em/ đường phố trở nên vắng vẻ/ Em yêu quý, sao em ác thế / Anh sẽ tìm nụ cười ở đâu?
Đối với anh “nếu chẳng có em”, thiếu nụ cười của em thì cuộc sống, đất trời cũng trở nên vắng vẻ, héo hon. Em quan trọng đâu chỉ riêng anh mà em còn quan trọng đối với mọi mối quan hệ xã hội quanh mình. Em có hiểu không?… Quả thật “nếu chẳng có em” thì anh cũng chẳng thể nào sống nổi. Dẫu một lời “vàng đá” chưa nói với nhau “mà ngọn gió vô tình nghe hết” chuyện chúng mình yêu nhau rồi em ạ! Bởi vậy, anh không tin Có lẽ nào lại chết/ hạt tình yêu gieo giữa trái tim mình.
Và, vì thế:
Có lẽ nào/ Anh thức với bình minh/ Anh thức từng ngày trăn trở/ Những hoa tím xương rồng vừa nở/ Con đường đá nhỏ/ Chông chênh,
Từ “thức” ở trong khổ thơ trên đây đồng nghĩa với từ “sống”. Điều đó nói lên sự tài tình của nhà thơ Lê Chí trong nghệ thuật sử dụng từ đồng nghĩa khác âm mà vẫn đạt được kết quả biểu đạt về ý cũng như âm điệu, làm cho câu thơ có nhạc tính hơn, hay hơn. Trở lại khổ thơ trên, “nếu chẳng có em” thì anh còn sống với ánh bình minh của tình yêu mà làm gì, sống với từng ngày trăn trở của tình yêu mà làm gì?. Vô nghĩa! Những vẻ đẹp của hoa tím xương rồng vừa nở mỗi ngày; con đường đá nhỏ - chông chênh, con đường quen thuộc anh cùng em đi, đâu còn đem lại cho anh cảm giác thú vị ngọt ngào của tình yêu.
Có điều:
Năm tháng vui buồn có thể rồi quên/ nhưng đôi mắt thì anh vẫn nhớ/ bàn chân bước thì anh vẫn nhớ/ (mà nhớ chi)/ Anh bỗng hết giận hờn.
Anh nhớ những gì đáng nhớ. Đôi mắt em là cửa sổ của tình yêu, và bàn chân em, bàn chân bước đến với tình yêu, anh không bao giờ quên được. Điệp ngữ “thì anh vẫn nhớ” nhấn mạnh tính chất nhớ, cái sự nhớ, cái lưu lại, khắc sâu trong tim óc của anh về em.
Chính vậy, những câu thơ tiếp theo thấm đẫm nỗi nhớ cồn cào da diết đến… ngẩn ngơ của anh. Điệp ngữ “anh ngó bâng quơ” trong hai câu thơ Anh ngó bâng quơ, em đứng ở nơi nào/ Anh ngó bâng quơ giữa phố nôn nao bộc lộ sự xáo động tâm lý và sự hụt hẫng tâm trạng tưởng như mất cả phương hướng của anh. Em có biết không?…
Hai câu cuối là một chuyển cảm bất ngờ của nhà thơ và cũng là nhân vật trữ tình trong bài thơ này:
Mặt trời rồi có còn mọc sớm/ Nếu một ngày anh chẳng còn em!
Đó là “tự thán” của anh đối với em, nhưng đây là một tự thán đẹp. Và, đó cũng là chứng thực cho tình yêu chung thuỷ sâu sắc của anh. Tình yêu của anh đối với em chỉ còn lấy quy luật của đất trời làm thước đo.
Nhờ tìm được tứ hay nên Lê Chí - nhà thơ của đồng bằng sông Cửu Long không khó khăn gì để viết nên một bài thơ tình xuất sắc cho mọi tình yêu đôi lứa. Bài thơ nhập hồn tôi trên hai chục năm nay rồi, nay ngẫm lại còn “chịu” lắm.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,